اصول کافی جلد اول

ابی‏جعفر محمد بن یعقوب کلینی مشهور به شیخ کلینی ترجمه و شرح : حاج سید جواد مصطفوی

قرآن بسوى امام هدایت مى كند

بَابُ أَنَّ الْقُرْآنَ یَهْدِی لِلْإِمَامِ
1- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ الرِّضَا ع عَنْ قَوْلِهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لِكُلٍّ جَعَلْنا مَوالِیَ مِمَّا تَرَكَ الْوالِدانِ وَ الْأَقْرَبُونَ وَ الَّذِینَ عَقَدَتْ أَیْمانُكُمْ قَالَ إِنَّمَا عَنَى بِذَلِكَ الْأَئِمَّةَ ع بِهِمْ عَقَدَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ أَیْمَانَكُمْ
اصول كافى جلد 1 صفحه: 314 روایه: 1
1- حسن بن محبوب گوید: از حضرت رضا(علیه السلام) راجع بقول خداى عزوجل پرسیدم (آیه 33- سوره 4) «همه را در تركه پدران و مادران خویشان، بستگانى قرار داده ایم و كسانى را كه با آنها دست (بیعت یا پیمان) داده اید،» (بهره آنها را بدهید) حضرت فرمود: مقصود ائمه علیه السلام باشند كه خداى عزوجل پیمان شما را با ایشان بسته است.
شرح :
ظاهر آیه شریفه و تفسیر آن، راجع بارث بردن اولاد از پدر و مادر و خویشان و بستگان از یكدیگر است كه در آخر آیه شریفه ذكر شد و آن بمعنى رابطه همسرى یا ضمان جریرة و یا امامت است كه فقهاء در كتاب ارث تفصیل داده اند و ارث بردن امام در صورتى است كه براى میت هیچگونه وارثى نباشد و اما تأویل و باطن آیه شریفه را كه حضرت بیان مى فرماید، تطبیق نمودن عقد ایمان است با حق معنوى امامت یعنى نظر باینكه بین امام و مأموم رابطه ولایت و دست بیعت و پیمان فرمانبردارى هست، خدای تعالى مى فرماید: این حق امام را ادا كنید یعنى از او اطاعت و پیروى كنید.
2- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنْ مُوسَى بْنِ أُكَیْلٍ النُّمَیْرِیِّ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ سَیَابَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِهِ تَعَالَى إِنَّ هذَا الْقُرْآنَ یَهْدِی لِلَّتِی هِیَ أَقْوَمُ قَالَ یَهْدِی إِلَى الْإِمَامِ
اصول كافى جلد 1 صفحه: 314 روایه: 2
2- امام صادق علیه السلام راجع بقول خدایتعالى (9 سوره 17) «همانا این قرآن بدانچه استوارتر است، راهنمائى كند» فرمود: بسوى امام راهنمائى مى كند (مانند آیاتى كه در ابواب گذشته و آینده بوجود امام علیه السلام تأویل شده است و نیز از نظر آیات مشكل و متشابه قرآن كه وجود مفسر و شارح بصیرى را طلب مى كند و آن غیر از امام نتواند بود)

نعمتى را كه خداى عزوجل در كتابش ذكر فرموده ائمه علیهم السلامند

بَابُ أَنَّ النِّعْمَةَ الَّتِی ذَكَرَهَا اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِی كِتَابِهِ الْأَئِمَّةُ ع
1- الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنِ الْمُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ بِسْطَامَ بْنِ مُرَّةَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ حَسَّانَ عَنِ الْهَیْثَمِ بْنِ وَاقِدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ الْعَبْدِیِّ عَنْ سَعْدٍ الْإِسْكَافِ عَنِ الْأَصْبَغِ بْنِ نُبَاتَةَ قَالَ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع مَا بَالُ أَقْوَامٍ غَیَّرُوا سُنَّةَ رَسُولِ اللَّهِ ص وَ عَدَلُوا عَنْ وَصِیِّهِ لَا یَتَخَوَّفُونَ أَنْ یَنْزِلَ بِهِمُ الْعَذَابُ ثُمَّ تَلَا هَذِهِ الْ آیَةَ أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذِینَ بَدَّلُوا نِعْمَتَ اللَّهِ كُفْراً وَ أَحَلُّوا قَوْمَهُمْ دارَ الْبَوارِ جَهَنَّمَ ثُمَّ قَالَ نَحْنُ النِّعْمَةُ الَّتِی أَنْعَمَ اللَّهُ بِهَا عَلَى عِبَادِهِ وَ بِنَا یَفُوزُ مَنْ فَازَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ
اصول كافى جلد 1 صفحه: 315 روایه: 1
1- امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود: چگونه باشد حال مردمیكه سنت پیغمبر صلى الله علیه و آله را دگرگون ساختند و از وصى او رو گردان شدند؟ ایشان نمى ترسند كه نعمت خدا را بناسپاسى تغییر دادند و قوم خویش را بدوزخ كه سراى هلاكت است، در آوردند» سپس فرمود: ما هستیم آن نعمتى كه خدا ببندگانش انعام فرموده هر كه در روز قیامت كامیاب شود بوسیله ما است.
توضیح - تغییر نعمت بناسپاسى اینست كه بجاى شكر و سپاسگزارى از نعمت، كفران و ناسپاسى كند، پس خدا آن نعمت را از او بگیرد و عقوبت ناسپاسى برایش باقى ماند.
2- الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ رَفَعَهُ فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَبِأَیِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ أَ بِالنَّبِیِّ أَمْ بِالْوَصِیِّ تُكَذِّبَانِ نَزَلَتْ فِی الرَّحْمَنِ
اصول كافى جلد 1 صفحه: 315 روایه: 2
2- معلى بن محمد از امام روایت كند كه راجع بقول خداى عزوجل «كدام نعمت پروردگارتان را تكذیب میكنید؟» فرمود: پیغمبر را تكذیب میكند یا وصیش را؟! این آیه در سوره (الرحمن) نازل شده است.
توضیح : صیغه تثنیه در كلمه «تكذبان» راجع به جن و انس است كه در آیه 13 و 14 سوره «الرحمن» ذكر شده است و چون نعمتهاى خداوند بر جن و انس بسیار است و بزرگترین و شریفترین آن نعمتها، وجود رهبران دینى است امام علیه السلام این نعمت را بوجود پیغمبر و امام تطبیق فرمود و استفهام در آیه براى توبیخ و تقریع است یعنى اى گروه جن و انس چرا چنین نعمت بزرگ خدا را كه وسیله سعادت شما را فراهم میكند تكذیب مى كنید؟!!
3- الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُمْهُورٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنِ الْهَیْثَمِ بْنِ وَاقِدٍ عَنْ أَبِی یُوسُفَ الْبَزَّازِ قَالَ تَلَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع هَذِهِ الْ آیَةَ فَاذْكُرُوا آلاءَ اللَّهِ قَالَ أَ تَدْرِی مَا آلَاءُ اللَّهِ قُلْتُ لَا قَالَ هِیَ أَعْظَمُ نِعَمِ اللَّهِ عَلَى خَلْقِهِ وَ هِیَ وَلَایَتُنَا
اصول كافى جلد 1 صفحه: 316 روایه: 3
3- ابو یوسف بزاز گوید: امام صادق علیه السلام آیه ( 69 سوره 7) «نعمتهاى خدا را بیاد آورید» را تلاوت نمود و فرمود: میدانى نعمتهاى خدا چیست؟ عرضكردم: نه، فرمود: مقصود بزرگترین نعمتهاى خداست بر خلقش و آن ولایت ماست.
توضیح: در قرآن فقط در دو مورد جمله «فاذكروا آلاءالله» ذكر شده و در هر دو مورد هم با «فاء» است پس در این روایت اشتباه از كاتب است كه با «واو» ضبط كرده است.
4- الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أُورَمَةَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَسَّانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ كَثِیرٍ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذِینَ بَدَّلُوا نِعْمَتَ اللَّهِ كُفْراً الْ آیَةَ قَالَ عَنَى بِهَا قُرَیْشاً قَاطِبَةً الَّذِینَ عَادَوْا رَسُولَ اللَّهِ ص وَ نَصَبُوا لَهُ الْحَرْبَ وَ جَحَدُوا وَصِیَّةَ وَصِیِّهِ
اصول كافى جلد 1 صفحه: 316 روایه: 4
4- ابن كثیر: از امام صادق علیه السلام راجع بقول خداى عزوجل (29- سوره 4) «مگر آنكسان را ندیدى كه نعمت خدا را بناسپاسى تغییر دادند تا آخر آیه» پرسیدم، فرمود: مقصود، همه قریش است، آنكسان كه با رسولخدا صلى الله علیه و آله دشمنى كردند و جنگ نمودند و وصیت او را درباره جانشینش انكار كردند.

باریك بینانى كه خدایتعالى در كتابش ذكر فرموده كه راه حق در خاندانشان پابرجاست ائمه علیهم السلام هستند

بَابُ أَنَّ الْمُتَوَسِّمِینَ الَّذِینَ ذَكَرَهُمُ اللَّهُ تَعَالَى فِی كِتَابِهِ هُمُ الْأَئِمَّةُ علیهم السلام وَ السَّبِیلُ فِیهِمْ مُقِیمٌ
1- أَحْمَدُ بْنُ مِهْرَانَ عَنْ عَبْدِ الْعَظِیمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْحَسَنِیِّ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ قَالَ أَخْبَرَنِی أَسْبَاطٌ بَیَّاعُ الزُّطِّیِّ قَالَ كُنْتُ عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَسَأَلَهُ رَجُلٌ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ إِنَّ فِی ذلِكَ لَ آیاتٍ لِلْمُتَوَسِّمِینَ وَ إِنَّها لَبِسَبِیلٍ مُقِیمٍ قَالَ فَقَالَ نَحْنُ الْمُتَوَسِّمُونَ وَ السَّبِیلُ فِینَا مُقِیمٌ
اصول كافى جلد 1 صفحه: 316 روایه: 1
1- اسباط گوید: خدمت امام صادق علیه السلام بودم كه مردى از آنحضرت راجع بقول خداى عزوجل (75سوره 15) «براى باریك بینان در آن امر نشانه هاست و آن قریه در راهى پابرجاست» سؤال كرد، حضرت فرمود: مائیم باریك بینان و آن راه در خاندان ما پابرجاست.
(570) 2- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الْخَطَّابِ عَنْ یَحْیَى بْنِ إِبْرَاهِیمَ قَالَ حَدَّثَنِی أَسْبَاطُ بْنُ سَالِمٍ قَالَ كُنْتُ عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَدَخَلَ عَلَیْهِ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ هِیتٍ فَقَالَ لَهُ أَصْلَحَكَ اللَّهُ مَا تَقُولُ فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ إِنَّ فِی ذلِكَ لَ آیاتٍ لِلْمُتَوَسِّمِینَ قَالَ نَحْنُ الْمُتَوَسِّمُونَ وَ السَّبِیلُ فِینَا مُقِیمٌ
اصول كافى جلد 1 صفحه: 317 روایه: 2
2- اسباط بن سالم گوید: خدمت امام صادق علیه السلام بودم از اهل «هیت» (شهریست بالاى فرات) وارد شد و بامام گفت.- اصلحك الله - چه مى فرمائید درباره قول خداى عزوجل «براى باریك بینان در آن امر نشانه هاست؟» فرمود: مائیم باریك بینان و آنراه در خاندان ما پابرجاست.
3- مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَى عَنْ رِبْعِیِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ إِنَّ فِی ذلِكَ لَ آیاتٍ لِلْمُتَوَسِّمِینَ قَالَ هُمُ الْأَئِمَّةُ ع قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص اتَّقُوا فِرَاسَةَ الْمُؤْمِنِ فَإِنَّهُ یَنْظُرُ بِنُورِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فِی قَوْلِ اللَّهِ تَعَالَى إِنَّ فِی ذلِكَ لَ آیاتٍ لِلْمُتَوَسِّمِینَ
اصول كافى جلد 1 صفحه: 317 روایه: 3
3- امام باقر علیه السلام درباره قول خداى عزوجل «براى باریك بینان در آن امر نشانه هاست » فرمود: ایشان ائمه علیهم السلام هستند. پیغمبر صلى الله و آله فرمود: از زیركى مؤمن پروا كنید، زیرا كه او در پرتو نور خداى عزوجل مینگرد، خداى تعالى فرموده است «براى باریك بینان در آن امر نشانه هاست »
4- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْكُوفِیِّ عَنْ عُبَیْسِ بْنِ هِشَامٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ إِنَّ فِی ذلِكَ لَ آیاتٍ لِلْمُتَوَسِّمِینَ فَقَالَ هُمُ الْأَئِمَّةُ ع وَ إِنَّها لَبِسَبِیلٍ مُقِیمٍ قَالَ لَا یَخْرُجُ مِنَّا أَبَداً
اصول كافى جلد 1 صفحه: 317 روایه: 4
4- امام صادق علیه السلام درباره قول خداى عز و جل «براى باریك بینان در آن امر نشانه هاست» فرمود: ایشان ائمه هستند «و آن در خاندان ایشان پابرجاست» هیچگاه از میان ما خارج نشود.
5- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ عَمْرِو بْنِ شِمْرٍ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع فِی قَوْلِهِ تَعَالَى إِنَّ فِی ذلِكَ لَ آیاتٍ لِلْمُتَوَسِّمِینَ قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص الْمُتَوَسِّمَ وَ أَنَا مِنْ بَعْدِهِ وَ الْأَئِمَّةُ مِنْ ذُرِّیَّتِی الْمُتَوَسِّمُونَ
وَ فِی نُسْخَةٍ أُخْرَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَیُّوبَ بِإِسْنَادِهِ مِثْلَهُ
اصول كافى جلد 1 صفحه: 317 روایه: 5
5- امیرالمؤمنین علیه السلام درباره قول خدایتعالى «براى باریك بینان در آن امر نشانه هاست» فرمود: رسولخدا صلى الله علیه و آله باریك بین بود و پس از او من و امامان از ذریه من باریك بینانیم.
شرح : سیاق آیه شریفه درباره هلاكت قوم لوط و زیر و رو شدن دیار ایشان است و ظاهر معنى آیه اینست كه: دیار خراب شده قوم لوط در كناره جاده و گذرگاه است، اى مردم با فراست و باریك بینى كه از آنجا میگذرید از عاقبت وخیمی كه براى این مردم هرزه پیش آمد نمود، عبرت گیرید ولى تأویلش چنان بود كه در این پنج روایت ذكر شد یعنى باریك بینان و عبرت گیران حقیقى امامانند و راه حق و عبرت در میان ایشان پابرجاست.