فهرست کتاب


اصول کافی جلد اول

ابی‏جعفر محمد بن یعقوب کلینی مشهور به شیخ کلینی ترجمه و شرح : حاج سید جواد مصطفوی

راسخون در علم همان ائمه علیهم السلام مى باشند

بَابُ أَنَّ الرَّاسِخِینَ فِی الْعِلْمِ هُمُ الْأَئِمَّةُ علیهم السلام
1- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ أَیُّوبَ بْنِ الْحُرِّ وَ عِمْرَانَ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ نَحْنُ الرَّاسِخُونَ فِی الْعِلْمِ وَ نَحْنُ نَعْلَمُ تَأْوِیلَهُ
اصول كافى جلد 1 صفحه: 308 روایه: 1
1- امام صادق علیه السلام فرمود: مائیم راسخون در علم و ما تأویل قرآن را مى دانیم.
(550) 2- عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَمَّادٍ عَنْ بُرَیْدِ بْنِ مُعَاوِیَةَ عَنْ أَحَدِهِمَا ع فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ ما یَعْلَمُ تَأْوِیلَهُ إِلَّا اللَّهُ وَ الرَّاسِخُونَ فِی الْعِلْمِ فَرَسُولُ اللَّهِ ص أَفْضَلُ الرَّاسِخِینَ فِی الْعِلْمِ قَدْ عَلَّمَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ جَمِیعَ مَا أَنْزَلَ عَلَیْهِ مِنَ التَّنْزِیلِ وَ التَّأْوِیلِ وَ مَا كَانَ اللَّهُ لِیُنْزِلَ عَلَیْهِ شَیْئاً لَمْ یُعَلِّمْهُ تَأْوِیلَهُ وَ أَوْصِیَاؤُهُ مِنْ بَعْدِهِ یَعْلَمُونَهُ كُلَّهُ وَ الَّذِینَ لَا یَعْلَمُونَ تَأْوِیلَهُ إِذَا قَالَ الْعَالِمُ فِیهِمْ بِعِلْمٍ فَأَجَابَهُمُ اللَّهُ بِقَوْلِهِ یَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنا وَ الْقُرْآنُ خَاصٌّ وَ عَامٌّ وَ مُحْكَمٌ وَ مُتَشَابِهٌ وَ نَاسِخٌ وَ مَنْسُوخٌ فَالرَّاسِخُونُ فِی الْعِلْمِ یَعْلَمُونَهُ
اصول كافى جلد 1 صفحه: 309 روایه: 2
2- یكى از دو امام باقر یا صادق (علیهما السلام) راجع بقول خداى عزوجل (6 سوره 3) «و جز خدا و راسخون در علم تأویل قرآن را نمیدانند» فرمود: پیغمبر(ص) بهترین راسخ در علم است.
خداى عزوجل همه آنچه را از تنزیل (معنى مطابقى) و تأویل (معنى التزامى) نازل فرمود باو آموخته است، چیزى را كه خدا تأویلش را باو نیاموخت بر او نازل نفرمود و اوصیاء پس از وى هم تمام آنرا مى دانند، و كسانیكه تأویل نمیدانند (شیطان) هرگاه عالمان چیزى از روى علم بفرماید (ایمان مى آورند و مى پذیرند) چنانچه خدا ایشان را پذیرفته و فرموده است «میگویند ایمان آوردیم، همه قرآن از جانب پروردگار ماست» و قرآن خاص و عام و محكم و متشابه و ناسخ و منسوخ دارد و راسخون در علم همه را میدانند.
3- الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أُورَمَةَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَسَّانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ كَثِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ الرَّاسِخُونَ فِی الْعِلْمِ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْأَئِمَّةُ مِنْ بَعْدِهِ ع
اصول كافى جلد 1 صفحه: 309 روایه: 3
3- امام صادق علیه السلام فرمود: راسخون در علم امیرالمؤمنین و امامان پس از وى علیهم السلام میباشند.
شرح :
آیه شریفه (6سوره 3) تمامش چنین است: «خداست كه این كتاب را بر تو نازل كرده قسمتى از آن آیاتى ست محكم كه آنها اصل و پایه قرآنست و قسمتى از آن آیاتى است متشابه. كسانیكه در دلشان خللى است، از قرآن آنچه را متشابه است، در طلب فتنه و بقصد تأویل پیروى میكنند، در صورتیكه جز خدا تأویل آنرا نداند و راسخون در علم گویند: ایمان آوردیم، همه قرآن از جانب پروردگار ماست و جز خردمندان اندرز نگیرند».
مفسرین و دانشمندان اسلامى راجع بمحكم و متشابه بتفصیل بحث كرده و كتابهاى جداگانه در این موضوع نوشته اند كه معروفترین آنها رساله سید مرتضى است، این دانشمندان در رسائل خود اقوال مختلفى را كه راجع بمعنى محكم و متشابه و تعیین مصداق آنها و علت آمدن آیات متشابه در قرآن است، بحث میكنند ولى آنچه مسلم است، آیات متشابه معنى واضح و روشنى چون آیات محكم ندارد، بلكه چند معنى شبیه بهم از آنها استفاده میشود و بحكم آیه شریفه، مردمیكه در دل خود خللى دارند، براى آشوبگرى و گمراه كردن مردم و تباهى دین، آیات متشابه را دست آویز خود قرار داده، طبق رأى و سلیقه خویش تأویل میكنند، در صورتیكه جز خدا كسى تأویل آنرا نداند و طبق این سه روایت، خداى عزوجل تأویل قرآن را بپیغمبر و امام (ص) آموخته است و اگر به آنها نمى آموخت، فایده اى نداشت كه كلام مبهم و نامعلومى را بر آنها نازل كند و این منافات ندارد با اینكه بگوئیم: جز خدا كسى تأویل قرآن نمى داند، زیرا كه ایشان هم شاگرد مكتب خدایند و علم ایشان همان علم خداست.
این در صورتى كه در مقام قرائت بر كلمه «الله » وقف كنیم و «الراسخون» را مبتدا بگیریم ولى بنابر قرائت دیگر كه «والراسخون » را عطف بالله دانسته اند اشكالى در میان نیست و راسخ در علم، كسى است كه در علم ریشه دارد و آنرا خوب ضبط كرده و در آن استاد است كه افراد كاملش همان پیغمبر و امامان هدى (ص) میباشند و بنابر روایت دوم شیعیان پاك و مخلص كه تأویل قرآن را نمى دانند تصدیق اجمالى نموده و میگویند: ما میدانیم كه همه قرآن، چه محكم و چه متشابهش را پروردگار ما نازل كرده است و على علیه السلام هم در اول خطبه 89 نهج البلاغه این موضوع را بیان میكند.

علم بأئمه داده شده و در سینه آنها ثبت است

بَابُ أَنَّ الْأَئِمَّةَ قَدْ أُوتُوا الْعِلْمَ وَ أُثْبِتَ فِی صُدُورِهِمْ
1- أَحْمَدُ بْنُ مِهْرَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَى عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْمُخْتَارِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع یَقُولُ فِی هَذِهِ الْ آیَةِ بَلْ هُوَ آیاتٌ بَیِّناتٌ فِی صُدُورِ الَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ فَأَوْمَأَ بِیَدِهِ إِلَى صَدْرِهِ
اصول كافى جلد 1 صفحه: 310 روایه: 1
1- ابوبصیر گوید: از امام باقر علیه السلام شنیدم كه این آیه را قرائت مى فرمود (48 سوره 29) «بلكه قرآن آیه هائیست روشن، در سینه كسانیكه به آنها علم داده اند» و با دست اشاره بسینه خود فرمود.
2- عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ الْعَزِیزِ الْعَبْدِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ بَلْ هُوَ آیاتٌ بَیِّناتٌ فِی صُدُورِ الَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ قَالَ هُمُ الْأَئِمَّةُ ع
اصول كافى جلد 1 صفحه: 310 روایه: 2
امام صادق علیه السلام در باره قول خداى عزوجل (آیه 48 سوره 29) فرمود: ایشان ائمه علیهم السلام مى باشند.
3- وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَى عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع فِی هَذِهِ الْ آیَةِ بَلْ هُوَ آیاتٌ بَیِّناتٌ فِی صُدُورِ الَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ ثُمَّ قَالَ أَمَا وَ اللَّهِ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ مَا قَالَ بَیْنَ دَفَّتَیِ الْمُصْحَفِ قُلْتُ مَنْ هُمْ جُعِلْتُ فِدَاكَ قَالَ مَنْ عَسَى أَنْ یَكُونُوا غَیْرَنَا
اصول كافى جلد 1 صفحه: 310 روایه: 3
3- ابوبصیر گوید: امام باقر علیه السلام این آیه (48 سوره 29) را قرائت نمود و سپس فرمود: بخدا اى ابا محمد! خدا نفرمود: قرآن آیه هائیست میان دو جلد قرآن (تا مردمى گویند قرآن كه حجت خداست بر ما، همین آیات میان دو جلد یعنى از صفحه آخر است و محتاج بامامیكه آن را تفسیر كند نمى باشیم) عرض كردم: قربانت گردم كیانند ایشان؟ (دانشمندانیكه حقایق قرآن در سینه آنهاست) فرمود: توقع مى رود كه جز ما چه اشخاصى باشند؟!
4- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ یَزِیدَ شَغَرٍ عَنْ هَارُونَ بْنِ حَمْزَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ بَلْ هُوَ آیاتٌ بَیِّناتٌ فِی صُدُورِ الَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ قَالَ هُمُ الْأَئِمَّةُ ع خَاصَّةً
اصول كافى جلد 1 صفحه: 311 روایه: 4
4- هارون بن حمزة گوید: از امام صادق علیه السلام شنیدم كه راجع به آیه (48 سوره 29) مى فرمود: آنها تنها ائمه مى باشند.
5- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیْلِ قَالَ سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ بَلْ هُوَ آیاتٌ بَیِّناتٌ فِی صُدُورِ الَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ قَالَ هُمُ الْأَئِمَّةُ ع خَاصَّةً
اصول كافى جلد 1 صفحه: 311 روایه: 5
5- محمدبن فضیل گوید: از آنحضرت راجع بقول خداى عزوجل (48 سوره 29) پرسیدم، فرمود: ایشان تنها ائمه علیهم السلام مى باشند.

كسانى را كه خدا از میان بندگانش برگزیده و قرآن را بارثشان داده ائمه علیهم السلام مى باشند

بَابٌ فِی أَنَّ مَنِ اصْطَفَاهُ اللَّهُ مِنْ عِبَادِهِ وَ أَوْرَثَهُمْ كِتَابَهُ هُمُ الْأَئِمَّةُ ع
1- الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُمْهُورٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَى عَنْ عَبْدِ الْمُؤْمِنِ عَنْ سَالِمٍ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْكِتابَ الَّذِینَ اصْطَفَیْنا مِنْ عِبادِنا فَمِنْهُمْ ظالِمٌ لِنَفْسِهِ وَ مِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ وَ مِنْهُمْ سابِقٌ بِالْخَیْراتِ بِإِذْنِ اللَّهِ قَالَ السَّابِقُ بِالْخَیْرَاتِ الْإِمَامُ وَ الْمُقْتَصِدُ الْعَارِفُ لِلْإِمَامِ وَ الظَّالِمُ لِنَفْسِهِ الَّذِی لَا یَعْرِفُ الْإِمَامَ
اصول كافى جلد 1 صفحه: 311 روایه: 1
1-سالم گوید: از امام باقر علیه السلام پرسیدم راجع بقول خداى عزوجل (22 سوره 35) «آنگاه این كتاب را بكسانیكه از میان بندگان خود انتخاب كرده ایم، بارث دادیم. بعضى از ایشان به خود ستم كنند و بعضى معتدلند و بعضى باذن خدا بسوى نیكیها شتابانند» فرمود: شتابنده بسوى نیكها امامست و معتدل امام شناس است و ستمگر بخویش كسى است كه امام را نمى شناسد.
2- الْحُسَیْنُ عَنْ مُعَلًّى عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ عَبْدِ الْكَرِیمِ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِهِ تَعَالَى ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْكِتابَ الَّذِینَ اصْطَفَیْنا مِنْ عِبادِنا فَقَالَ أَیَّ شَیْ ءٍ تَقُولُونَ أَنْتُمْ قُلْتُ نَقُولُ إِنَّهَا فِی الْفَاطِمِیِّینَ قَالَ لَیْسَ حَیْثُ تَذْهَبُ لَیْسَ یَدْخُلُ فِی هَذَا مَنْ أَشَارَ بِسَیْفِهِ وَ دَعَا النَّاسَ إِلَى خِلَافٍ فَقُلْتُ فَأَیُّ شَیْ ءٍ الظَّالِمُ لِنَفْسِهِ قَالَ الْجَالِسُ فِی بَیْتِهِ لَا یَعْرِفُ حَقَّ الْإِمَامِ وَ الْمُقْتَصِدُ الْعَارِفُ بِحَقِّ الْإِمَامِ وَ السَّابِقُ بِالْخَیْرَاتِ الْإِمَامُ
اصول كافى جلد 1 صفحه: 312 روایه: 2
2- سلیمان بن خالد گوید: از امام صادق علیه السلام راجع بقول خدایعالى «آنگاه این كتاب را بكسانى كه از میان بندگان خود انتخاب كرده ایم، بارث دادیم» پرسیدم، فرمود: شما در این باره چه مى گوئید؟ عرض كردم: ما مى گوییم: این آیه درباره فرزندان فاطمه علیهاالسلام است، (گویا مقصودش اولاد امام حسن است) فرمود: چنانكه تو پندارى نیست، كسى كه شمشیر كشد و مردمرا بمخالفت دعوت كند، در این آیه داخل نیست. عرض كردم: پس ستمگر بخویش كیست؟ فرمود: كسى است كه در خانه خود نشیند و حق امام را نشناسد و معتدل كسى است كه حق امام را شناسد و شتابنده به نیكیها امام است.
3- الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عُمَرَ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ الرِّضَا ع عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْكِتابَ الَّذِینَ اصْطَفَیْنا مِنْ عِبادِنا الْ آیَةَ قَالَ فَقَالَ وُلْدُ فَاطِمَةَ ع وَ السَّابِقُ بِالْخَیْرَاتِ الْإِمَامُ وَ الْمُقْتَصِدُ الْعَارِفُ بِالْإِمَامِ وَ الظَّالِمُ لِنَفْسِهِ الَّذِی لَا یَعْرِفُ الْإِمَامَ
اصول كافى جلد 1 صفحه: 312 روایه: 3
3- احمد بن عمر گوید: از حضرت رضا(علیه السلام) راجع به آیه (22 سوره 35) «آنگاه این كتاب را بكسانى كه از میان بندگان خود انتخاب كرده ایم، بارث داده ایم» پرسیدم فرمود: اولاد فاطمه علیهاالسلام هستند (باستثناى ساداتى كه با كشیدن شمشیر مردم را بمخالفت مى خوانند. تا با حدیث سابق موافق شود. - پاورقى فاضل متتبع جناب آقاى غفارى (ج 1 ص 215) - و شتابنده بسوى نیكیها امامست و معتدل امام شناس است و ستمگر بخویش كسى است كه امام را نشناسد.
شرح :
مرحوم طبرسى تفاسیر متعددى راجع بقسمتهاى مختلف آیه نقل مى كند كه بیشتر آنها قابل جمع است و منافات ندارد ولى وظیفه ما در این كتاب توضیح آیه از نظر روایت و بیان امامست: نه از نظر تفسیر، بنابراین مى گوئیم بیان امام علیه السلام در تطبیق آیه بر اشخاص سه گانه واضح است و در اصل مقسم كه طوایف سه گانه را شامل است اختلافست كه آیا بندگانست چنانكه سید مرتضى اختیار كرده است یا برگزیدگانند چنانچه ظاهر از این روایات است و مرجع اختلاف اینستكه ضمیر «منهم» راجع بعباد است یا بمصطفین و اما مقصود از ارث دادن كتاب، رسیدن حكم و علم قرآنست باین اشخاص.
(560) 4- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی وَلَّادٍ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ الَّذِینَ آتَیْناهُمُ الْكِتابَ یَتْلُونَهُ حَقَّ تِلاوَتِهِ أُولئِكَ یُؤْمِنُونَ بِهِ قَالَ هُمُ الْأَئِمَّةُ ع
اصول كافى جلد 1 صفحه: 312 روایه: 4
4- ابى ولاد گوید: از امام صادق علیه السلام راجع بقول خداى عزوجل (121 بقره) «كسانیكه به آنها كتاب داده ایم و آن را چنانكه شایسته است مى خوانند، بدان ایمان آورده اند» پرسیدم، فرمود: ایشان ائمه علیهم السلام باشند ( و تلاوت شایسته آنستكه الفاظش را شمرده و با تانى ادا كنند و در معانى آن تفكر نمایند و در نتیجه طبق آن عمل كنند.)