فهرست کتاب


اصول کافی جلد اول

ابی‏جعفر محمد بن یعقوب کلینی مشهور به شیخ کلینی ترجمه و شرح : حاج سید جواد مصطفوی

باب روایت كتب و حدیث و فضیلت نوشتن و توسل به آنها

باب روایة الكتب و الحدیث و فضل الكتابه و التمسك بالكتب
1- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ یُونُسَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَوْلَ اللَّهِ جَلَّ ثَنَاؤُهُ الَّذِینَ یَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَیَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ قَالَ هُوَ الرَّجُلُ یَسْمَعُ الْحَدِیثَ فَیُحَدِّثُ بِهِ كَمَا سَمِعَهُ لَا یَزِیدُ فِیهِ وَ لَا یَنْقُصُ مِنْهُ
اصول كافى جلد 1 صفحه: 65 روایة: 1
1- ابوبصیر از امام صادق علیه السلام راجع به آیه (18 سوره 39) كسانیكه گفتارها را مى شنوند و از بهترش پیروى مى كنند پرسید حضرت فرمود: او مردى است كه حدیثى را شنود سپس آن را چنانكه شنیده بى كم و زیاد باز گوید.
(140) 2- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنِ ابْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَسْمَعُ الْحَدِیثَ مِنْكَ فَأَزِیدُ وَ أَنْقُصُ قَالَ إِنْ كُنْتَ تُرِیدُ مَعَانِیَهُ فَلَا بَأْسَ
اصول كافى جلد 1 صفحه: 65 روایة: 2
2- محمد بن مسلم گوید به امام صادق علیه السلام عرض كردم: من از شما حدیث مى شنوم و در آن كم و زیاد مى كنم. فرمود: اگر مقصودت بیان معانى آن باشد عیب ندارد: (اگر مقصودت شرح و توضیح باشد بنحوى كه معنى را تغییر ندهد عیب ندارد).
3- وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ عَنْ دَاوُدَ بْنِ فَرْقَدٍ قَالَ قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنِّی أَسْمَعُ الْكَلَامَ مِنْكَ فَأُرِیدُ أَنْ أَرْوِیَهُ كَمَا سَمِعْتُهُ مِنْكَ فَلَا یَجِی ءُ قَالَ فَتَعَمَّدُ ذَلِكَ قُلْتُ لَا فَقَالَ تُرِیدُ الْمَعَانِیَ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَلَا بَأْسَ
اصول كافى جلد 1 صفحه:65 روایة: 3
3- ابن فرقد گوید: به امام صادق علیه السلام گفتم سخنى از شما مى شنوم مى خواهم الفاظى كه شنیدم روایت كنم به خاطرم نمى آید. فرمود: عمداً فراموش مى كنى گفتم: نه فرمود: مقصودت معانى كلام من است گفتم بلى، فرمود: عیب ندارد.
4- وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع الْحَدِیثُ أَسْمَعُهُ مِنْكَ أَرْوِیهِ عَنْ أَبِیكَ أَوْ أَسْمَعُهُ مِنْ أَبِیكَ أَرْوِیهِ عَنْكَ قَالَ سَوَاءٌ إِلَّا أَنَّكَ تَرْوِیهِ عَنْ أَبِی أَحَبُّ إِلَیَّ وَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لِجَمِیلٍ مَا سَمِعْتَ مِنِّی فَارْوِهِ عَنْ أَبِی
اصول كافى جلد 1 صفحه:65 روایة: 4
4- ابو بصیر گوید به امام صادق علیه السلام عرض كردم: حدیثى را از شما بشنوم و از پدرتان روایت كنم یا از پدرتان بشنوم و از شما روایت كنم چطور است؟ فرمود: فرقى ندارد جز اینكه اگر اینكه از پدرم روایت كنى دوست تر دارم. و آنحضرت. بجمیل فرمود: آنچه از من مى شنوى از پدرم روایت كن.
5- وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ
سِنَانٍ قَالَ قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع یَجِیئُنِی الْقَوْمُ فَیَسْتَمِعُونَ مِنِّی حَدِیثَكُمْ فَأَضْجَرُ وَ لَا أَقْوَى قَالَ فَاقْرَأْ عَلَیْهِمْ مِنْ أَوَّلِهِ حَدِیثاً وَ مِنْ وَسَطِهِ حَدِیثاً وَ مِنْ آخِرِهِ حَدِیثاً
اصول كافى جلد 1 صفحه:66 روایة: 5
5 - عبدالله بن سنان گوید: بامام صادق علیه السلام عرض كردم مردم مى آیند تا حدیث شما را از من بشنوند (چون مقدارى از احادیث كتابم را بر ایشان مى خوانم كسل مى شوم و نمى توانم ادامه دهم) فرمود: حدیثى از اول كتاب و حدیثى از وسطش و حدیثى از آخرش براى آنها بخوان (این حدیث راجع بطرز تصحیح و مقابله احادیث و اجازه روایت در عصر امام صادق علیه السلام است كه محدثین را در این زمینه تحقیقات و تدقیقات فراوان است).
6- عَنْهُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عُمَرَ الْحَلَّالِ قَالَ قُلْتُ لِأَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع الرَّجُلُ مِنْ أَصْحَابِنَا یُعْطِینِی الْكِتَابَ وَ لَا یَقُولُ ارْوِهِ عَنِّی یَجُوزُ لِی أَنْ أَرْوِیَهُ عَنْهُ قَالَ فَقَالَ إِذَا عَلِمْتَ أَنَّ الْكِتَابَ لَهُ فَارْوِهِ عَنْهُ
اصول كافى جلد 1 صفحه:66 روایة: 6
6- احمدبن عمرحلال گوید: به امام هشتم علیه السلام عرض كردم: مردى از اصحاب خود ما شیعیان كتابى به من مى دهد و نمى گوید این كتاب را از من، روایت كن، من مى توانم از او روایت كنم؟ فرمود: اگر بدانى كتاب از خود اوست از او روایت كن.
7- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّكُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع إِذَا حَدَّثْتُمْ بِحَدِیثٍ فَأَسْنِدُوهُ إِلَى الَّذِی حَدَّثَكُمْ فَإِنْ كَانَ حَقّاً فَلَكُمْ وَ إِنْ كَانَ كَذِباً فَعَلَیْهِ
اصول كافى جلد 1 صفحه:66 روایة: 7
7 -امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود: چون حدیثى بشما گویند در مقام نقل آنرا به گوینده اش نسبت دهید اگر درست باشد بنفع شماست و اگر دروغ باشد بزیان گوینده است.
8- عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ الْمَدَنِیِّ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حُسَیْنٍ الْأَحْمَسِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ الْقَلْبُ یَتَّكِلُ عَلَى الْكِتَابَةِ
اصول كافى جلد 1 صفحه:66 روایة: 8
8- امام صادق علیه السلام فرمود: دل به نوشته اطمنیان پیدا مى كند.
9- الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْوَشَّاءِ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَیْدٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ اكْتُبُوا فَإِنَّكُمْ لَا تَحْفَظُونَ حَتَّى تَكْتُبُوا
اصول كافى جلد 1 صفحه:66 روایة: 9
9- و فرمود: احادیث را بنویسید زیرا تا ننویسید حفظ نمیكنید.
10- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ بُكَیْرٍ عَنْ عُبَیْدِ بْنِ زُرَارَةَ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع احْتَفِظُوا بِكُتُبِكُمْ فَإِنَّكُمْ سَوْفَ تَحْتَاجُونَ إِلَیْهَا
اصول كافى جلد 1 صفحه:67 روایة: 10
10 و فرمود: نوشتجات خود را محفوظ دارید كه در آینده به آن نیاز پیدا میكنید.
11- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ الْبَرْقِیِّ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِی سَعِیدٍ الْخَیْبَرِیِّ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ قَالَ قَالَ لِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع اكْتُبْ وَ بُثَّ عِلْمَكَ فِی إِخْوَانِكَ فَإِنْ مِتَّ فَأَوْرِثْ كُتُبَكَ بَنِیكَ فَإِنَّهُ یَأْتِی عَلَى النَّاسِ زَمَانُ هَرْجٍ لَا یَأْنَسُونَ فِیهِ إِلَّا بِكُتُبِهِمْ
اصول كافى جلد 1 صفحه: 67 روایة: 11
11- مفضل گوید: امام صادق علیه السلام بمن فرمود: بنویس و علمت را در میان دوستانت منتشر ساز و چون مرگت رسید آنها را به پسرانت میراث ده زیرا براى مردم زمان فتنه و آشوب مى رسد كه آن هنگام جز با كتاب انس نگیرند.
(150)12- وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ رَفَعَهُ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِیَّاكُمْ وَ الْكَذِبَ الْمُفْتَرِعَ قِیلَ لَهُ وَ مَا الْكَذِبُ الْمُفْتَرِعُ قَالَ أَنْ یُحَدِّثَكَ الرَّجُلُ بِالْحَدِیثِ فَتَتْرُكَهُ وَ تَرْوِیَهُ عَنِ الَّذِی حَدَّثَكَ عَنْهُ
اصول كافى جلد 1 صفحه:67 روایة: 12
12- و فرمود از دروغ مفترع بپرهیزید، عرض شد دروغ مفترع چیست؟ فرمود: اینكه مردى بتو حدیثى گوید و تو در مقام نقل گوینده را رها كنى و آنرا از كسیكه گوینده از او خبر داده روایت كنى.
شرح :
در حدیث 7 از امیرالمؤمنین علیه السلام نقل شد كه حدیث را به گوینده اش نسبت دهید تا اگر دروغ باشد زیانش دامنگیر او شود و در این حدیث میفرماید اگر بگوینده نسبت ندهى و به آنكه گوینده از او نقل كرده نسبت دهى یك نوع دروغ است زیرا میگوئى از فلانى شنیدم در صورتیكه چنین نبوده اما معنى كردن كلمه «مفترع» را بفارسى براى ما لازم نیست زیرا معنى حقیقى آنرا خود امام علیه السلام بیان فرموده و از سؤال اصحاب با آنكه أهل لسان بوده اند پیداست كه استعمال این كلمه در این مورد از ابتكارات و اصطلاحات خود آن حضرت است نظیر استعمال الفاظ صوم و صلوة در معانى شرعیه ولى اگر بخواهیم با قطع نظر از بیان امام علیه السلام معنى فارسى برایش بگوئیم باید گفت: «دروغ غیر اصلى یا دروغ میان پاره» تا بیان امام علیه السلام با معنى لغوى آن تطبیق كند.
13- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع أَعْرِبُوا حَدِیثَنَا فَإِنَّا قَوْمٌ فُصَحَاءُ
اصول كافى جلد 1 صفحه: 67 روایة: 13
13- و فرمود: حدیث ما را اعراب دهید (صحیح تلفظ كنید و درست بنویسید) زیرا ما خانواده مردمى فصیح زبانیم.
14- عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِیزِ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ وَ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ وَ غَیْرِهِ قَالُوا سَمِعْنَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ حَدِیثِی حَدِیثُ أَبِی وَ حَدِیثُ أَبِی حَدِیثُ جَدِّی وَ حَدِیثُ جَدِّی حَدِیثُ الْحُسَیْنِ وَ حَدِیثُ الْحُسَیْنِ حَدِیثُ الْحَسَنِ وَ حَدِیثُ الْحَسَنِ حَدِیثُ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع وَ حَدِیثُ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ حَدِیثُ رَسُولِ اللَّهِ ص وَ حَدِیثُ رَسُولِ اللَّهِ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ
اصول كافى جلد 1 صفحه:68 روایة: 14
14- و فرمود: حدیث من حدیث پدرم است و حدیث پدرم حدیث جدم و حدیث جدم حدیث حسین و حدیث حسین حدیث حسن و حدیث حسن حدیث امیرالمؤمنین و حدیث امیرالمؤمنین حدیث رسول خدا(ص) و حدیث رسول خدا(ص) گفتار خداى عزوجل.
15- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ أَبِی خَالِدٍ شَیْنُولَةَ قَالَ قُلْتُ لِأَبِی جَعْفَرٍ الثَّانِی ع جُعِلْتُ فِدَاكَ إِنَّ مَشَایِخَنَا رَوَوْا عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ وَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع وَ كَانَتِ التَّقِیَّةُ شَدِیدَةً فَكَتَمُوا كُتُبَهُمْ وَ لَمْ تُرْوَ عَنْهُمْ فَلَمَّا مَاتُوا صَارَتِ الْكُتُبُ إِلَیْنَا فَقَالَ حَدِّثُوا بِهَا فَإِنَّهَا حَقٌّ
اصول كافى جلد 1 صفحه:68 روایة: 15
15- راوى گوید: بامام نهم علیه السلام عرض كردم فدایت شوم، اساتید ما از امام باقر و امام صادق علیهماالسلام روایاتى دارند كه چون در آنزمان تقیه سخت بوده كتب خود را پنهان كردند و از آنها روایت نشد، چون آنها مردند كتب ایشان بما رسید. فرمود: آنها را نقل كنید كه درست است.

باب تقلید

باب التقلید
1- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ یَحْیَى عَنِ ابْنِ مُسْكَانَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قُلْتُ لَهُ اتَّخَذُوا أَحْبارَهُمْ وَ رُهْبانَهُمْ أَرْباباً مِنْ دُونِ اللَّهِ فَقَالَ أَمَا وَ اللَّهِ مَا دَعَوْهُمْ إِلَى عِبَادَةِ أَنْفُسِهِمْ وَ لَوْ دَعَوْهُمْ مَا أَجَابُوهُمْ وَ لَكِنْ أَحَلُّوا لَهُمْ حَرَاماً وَ حَرَّمُوا عَلَیْهِمْ حَلَالًا فَعَبَدُوهُمْ مِنْ حَیْثُ لَا یَشْعُرُونَ
اصول كافى جلد 1 صفحه:68 روایة: 1
1- ابوبصیر گوید از امام صادق(ع) در باره آیه (31 سوره 9) «علما و راهبان خویش را پروردگار خود گرفتند نه خدا را» پرسیدم فرمود: بخدا سوگند كه علما و راهبان مردم را به عبادت خویش نخواندند و اگر هم مى خواندند آنها نمى پذیرفتند ولى حرام خدا را براى آنها حلال و حلالش را حرام كردند بنابراین آنها ندانسته و نفهمیده عبادت ایشان كردند.
2- عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْهَمَذَانِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُبَیْدَةَ قَالَ قَالَ لِی أَبُو الْحَسَنِ ع یَا مُحَمَّدُ أَنْتُمْ أَشَدُّ تَقْلِیداً أَمِ الْمُرْجِئَةُ قَالَ قُلْتُ قَلَّدْنَا وَ قَلَّدُوا فَقَالَ لَمْ أَسْأَلْكَ عَنْ هَذَا فَلَمْ یَكُنْ عِنْدِی جَوَابٌ أَكْثَرُ مِنَ الْجَوَابِ الْأَوَّلِ فَقَالَ أَبُو الْحَسَنِ ع إِنَّ الْمُرْجِئَةَ نَصَبَتْ رَجُلًا لَمْ تَفْرِضْ طَاعَتَهُ وَ قَلَّدُوهُ وَ أَنْتُمْ نَصَبْتُمْ رَجُلًا وَ فَرَضْتُمْ طَاعَتَهُ ثُمَّ لَمْ تُقَلِّدُوهُ فَهُمْ أَشَدُّ مِنْكُمْ تَقْلِیداً
اصول كافى جلد 1 صفحه:68 روایة: 2
2- محمدبن عبیده گوید: حضرت ابوالحسن علیه السلام به من فرمود: اى محمد تقلید شما محكم تر است یا مرجئه؟ (آنها كه پس از پیغمبر(ص) ابوبكر را مقدم على علیه السلام را مؤخر داشتند) عرض كردم ما هم تقلید كردیم آنها هم تقلید كردند. فرمود: این را از تو نپرسیدم، محمد گوید: من جوابى بیشتر از این جواب نداشتم، امام فرمود: مرجئه مردى را كه اطاعتش واجب نبود بخلافت نصب كردند و تقلیدش كردند و شما مردى را نصب كردید و اطاعتش را لازم دانستید و تقلیدش نكردید پس تقلید آنها از شما محكمتر است (چنانچه على علیه السلام هم از اصحابش همین گله را داشت كه چرا باید پیروان معاویه پیشواى باطل خود را اطاعت كنند و شما رهبر حق خود را نافرمانى كنید آنها در باطل مجتمعند شما در حق متفرق).
3- مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَى عَنْ رِبْعِیِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ جَلَّ وَ عَزَّ اتَّخَذُوا أَحْبارَهُمْ وَ رُهْبانَهُمْ أَرْباباً مِنْ دُونِ اللَّهِ فَقَالَ وَ اللَّهِ مَا صَامُوا لَهُمْ وَ لَا صَلَّوْا لَهُمْ وَ لَكِنْ أَحَلُّوا لَهُمْ حَرَاماً وَ حَرَّمُوا عَلَیْهِمْ حَلَالًا فَاتَّبَعُوهُمْ
اصول كافى جلد 1 صفحه:69 روایة: 3
3- امام صادق علیه السلام در تفسیر آیه (31 سوره 9) «غیر خدا علما و راهبان خود را پروردگار گرفتند» مى فرماید: بخدا براى آنها روزه نگرفتند و نماز نگزاردند بلكه بر ایشان حرامرا حلال و حلال را حرام ساختند و ایشان هم پذیرفتند.

باب بدعتها و رأى و قیاسها

باب البدع و الرأى و المقائیس
1- الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِیُّ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْوَشَّاءِ وَ عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ جَمِیعاً عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَیْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ خَطَبَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع النَّاسَ فَقَالَ أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّمَا بَدْءُ وُقُوعِ الْفِتَنِ أَهْوَاءٌ تُتَّبَعُ وَ أَحْكَامٌ تُبْتَدَعُ یُخَالَفُ فِیهَا كِتَابُ اللَّهِ یَتَوَلَّى فِیهَا رِجَالٌ رِجَالًا فَلَوْ أَنَّ الْبَاطِلَ خَلَصَ لَمْ یَخْفَ عَلَى ذِی حِجًى وَ لَوْ أَنَّ الْحَقَّ خَلَصَ لَمْ یَكُنِ اخْتِلَافٌ وَ لَكِنْ یُؤْخَذُ مِنْ هَذَا ضِغْثٌ وَ مِنْ هَذَا ضِغْثٌ فَیُمْزَجَانِ فَیَجِیئَانِ مَعاً فَهُنَالِكَ اسْتَحْوَذَ الشَّیْطَانُ عَلَى أَوْلِیَائِهِ وَ نَجَا الَّذِینَ سَبَقَتْ لَهُمْ مِنَ اللَّهِ الْحُسْنَى
اصول كافى جلد 1 صفحه:69 روایة: 1
1- امیرالمؤمنین علیه السلام براى مردم سخنرانى كرد و فرمود: اى مردم همانا آغاز پیدایش آشوبها فرمانبرى هوسها و بدعت نهادن احكامى است بر خلاف قرآن كه مردمى بدنبال مردمى آنرا بدست گیرند، اگر باطل برهنه مى بود بر خردمندى نهادن نمى گشت و اگر حق ناآمیخته مى شود اختلافى پیدا نمى شد ولى مشتى از حق و مشتی از باطل گرفته و آمیخته شود و با هم پیش آیند، اینجاست كه شیطان بر دوستان خود چیره شود و آنها كه از جانب خدا سبقت نیكى داشتند نجات یابند.
2- الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُمْهُورٍ الْعَمِّیِّ یَرْفَعُهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِذَا ظَهَرَتِ الْبِدَعُ فِی أُمَّتِی فَلْیُظْهِرِ الْعَالِمُ عِلْمَهُ فَمَنْ لَمْ یَفْعَلْ فَعَلَیْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ
اصول كافى جلد 1 صفحه: 70 روایة: 2
2 - رسول خدا (ص) فرمود: زمانیكه در امتم بدعتها هویدا گشت بر عالم است كه علم خویش را آشكار كند، هر كه نكند لعنت خدا بر او باد.
3- وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُمْهُورٍ رَفَعَهُ قَالَ مَنْ أَتَى ذَا بِدْعَةٍ فَعَظَّمَهُ فَإِنَّمَا یَسْعَى فِی هَدْمِ الْإِسْلَامِ
اصول كافى جلد 1 صفحه: 70 روایة: 4
3- در حدیث است: كسى كه نزد بدعتگزارى آید و تعظیمش كند در خرابى اسلام كوشیده است.
(160)4- وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُمْهُورٍ رَفَعَهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص أَبَى اللَّهُ لِصَاحِبِ الْبِدْعَةِ بِالتَّوْبَةِ قِیلَ یَا رَسُولَ اللَّهِ وَ كَیْفَ ذَلِكَ قَالَ إِنَّهُ قَدْ أُشْرِبَ قَلْبُهُ حُبَّهَا
اصول كافى جلد 1 صفحه: 70 روایة: 5
4- رسول خدا (ص) فرمود: خدا از قبول توبه بدعتگزار خوددارى فرموده. عرض شد چرا چنین است؟ فرمود: زیرا که دوستی بدعت دلنشینش شده.(پس توبه کردنش حقیقی نیست).
5- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِنَّ عِنْدَ كُلِّ بِدْعَةٍ تَكُونُ مِنْ بَعْدِی یُكَادُ بِهَا الْإِیمَانُ وَلِیّاً مِنْ أَهْلِ بَیْتِی مُوَكَّلًا بِهِ یَذُبُّ عَنْهُ یَنْطِقُ بِإِلْهَامٍ مِنَ اللَّهِ وَ یُعْلِنُ الْحَقَّ وَ یُنَوِّرُهُ وَ یَرُدُّ كَیْدَ الْكَائِدِینَ یُعَبِّرُ عَنِ الضُّعَفَاءِ فَاعْتَبِرُوا یَا أُولِی الْأَبْصَارِ وَ تَوَكَّلُوا عَلَى اللَّهِ
اصول كافى جلد 1 صفحه: 70 روایة: 3
5 -رسول خدا(ص) فرمود: براى هر بدعتى كه پس از من براى نیرنگ زدن با ایمان پیدا شود سرپرستى از خاندانم گماشته شده كه از ایمان دفاع كند و به الهام خدا سخن گوید و حق را آشكار و روشن كند و نیرنگ نیرنگبازان را رد كند و زبان ناتوانان باشد، اى هوشمندان پند گیرید و بخدا توكل كنید.
6- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ وَ عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع وَ عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ رَفَعَهُ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع أَنَّهُ قَالَ إِنَّ مِنْ أَبْغَضِ الْخَلْقِ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ لَرَجُلَیْنِ رَجُلٌ وَكَلَهُ اللَّهُ إِلَى نَفْسِهِ فَهُوَ جَائِرٌ عَنْ قَصْدِ السَّبِیلِ مَشْعُوفٌ بِكَلَامِ بِدْعَةٍ قَدْ لَهِجَ بِالصَّوْمِ وَ الصَّلَاةِ فَهُوَ فِتْنَةٌ لِمَنِ افْتَتَنَ بِهِ ضَالٌّ عَنْ هَدْیِ مَنْ كَانَ قَبْلَهُ مُضِلٌّ لِمَنِ اقْتَدَى بِهِ فِی حَیَاتِهِ وَ بَعْدَ مَوْتِهِ حَمَّالٌ خَطَایَا غَیْرِهِ رَهْنٌ بِخَطِیئَتِهِ
وَ رَجُلٌ قَمَشَ جَهْلًا فِی جُهَّالِ النَّاسِ عَانٍ بِأَغْبَاشِ الْفِتْنَةِ قَدْ سَمَّاهُ أَشْبَاهُ النَّاسِ عَالِماً وَ لَمْ یَغْنَ فِیهِ یَوْماً سَالِماً بَكَّرَ فَاسْتَكْثَرَ مَا قَلَّ مِنْهُ خَیْرٌ مِمَّا كَثُرَ حَتَّى إِذَا ارْتَوَى مِنْ آجِنٍ وَ اكْتَنَزَ مِنْ غَیْرِ طَائِلٍ جَلَسَ بَیْنَ النَّاسِ قَاضِیاً ضَامِناً لِتَخْلِیصِ مَا الْتَبَسَ عَلَى غَیْرِهِ وَ إِنْ خَالَفَ قَاضِیاً سَبَقَهُ لَمْ یَأْمَنْ أَنْ یَنْقُضَ حُكْمَهُ مَنْ یَأْتِی بَعْدَهُ كَفِعْلِهِ بِمَنْ كَانَ قَبْلَهُ وَ إِنْ نَزَلَتْ بِهِ إِحْدَى الْمُبْهَمَاتِ الْمُعْضِلَاتِ هَیَّأَ لَهَا حَشْواً مِنْ رَأْیِهِ ثُمَّ قَطَعَ بِهِ فَهُوَ مِنْ لَبْسِ الشُّبُهَاتِ فِی مِثْلِ غَزْلِ الْعَنْكَبُوتِ لَا یَدْرِی أَصَابَ أَمْ أَخْطَأَ لَا یَحْسَبُ الْعِلْمَ فِی شَیْ ءٍ مِمَّا أَنْكَرَ وَ لَا یَرَى أَنَّ وَرَاءَ مَا بَلَغَ فِیهِ مَذْهَباً إِنْ قَاسَ شَیْئاً بِشَیْ ءٍ لَمْ یُكَذِّبْ نَظَرَهُ وَ إِنْ أَظْلَمَ عَلَیْهِ أَمْرٌ اكْتَتَمَ بِهِ لِمَا یَعْلَمُ مِنْ جَهْلِ نَفْسِهِ لِكَیْلَا یُقَالَ لَهُ لَا یَعْلَمُ ثُمَّ جَسَرَ فَقَضَى فَهُوَ مِفْتَاحُ عَشَوَاتٍ رَكَّابُ شُبُهَاتٍ خَبَّاطُ جَهَالَاتٍ لَا یَعْتَذِرُ مِمَّا لَا یَعْلَمُ فَیَسْلَمَ وَ لَا یَعَضُّ فِی الْعِلْمِ بِضِرْسٍ قَاطِعٍ فَیَغْنَمَ یَذْرِی الرِّوَایَاتِ ذَرْوَ الرِّیحِ الْهَشِیمَ تَبْكِی مِنْهُ الْمَوَارِیثُ وَ تَصْرُخُ مِنْهُ الدِّمَاءُ یُسْتَحَلُّ بِقَضَائِهِ الْفَرْجُ الْحَرَامُ وَ یُحَرَّمُ بِقَضَائِهِ الْفَرْجُ الْحَلَالُ لَا مَلِی ءٌ بِإِصْدَارِ مَا عَلَیْهِ وَرَدَ وَ لَا هُوَ أَهْلٌ لِمَا مِنْهُ فَرَطَ مِنِ ادِّعَائِهِ عِلْمَ الْحَقِّ
اصول كافى جلد 1 صفحه:70 روایة: 6
6- امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود: مبغوض ترین مردم نزد خدا دو نفرند:
1 : مردیكه خدا او را بخودش وا گذاشته از راه راست منحرف گشته، دلباخته سخن بدعت شده، از نماز و روزه هم دم میزند، مردمى بوسیله او بفتنه افتاده اند، راه هدایت پیشینیانش را گم كرده و در زندگى و پس از مرگش گمراه كننده پیروانش گشته، باربر خطاهاى دیگرى شده و در گرو خطاى خویش است.
2 : مردى كه نادانى را در میان مردم نادان قماش خود قرار داده، اسیر تاریكیهاى فتنه گشته، انسان نماها او را عالم گویند در صورتیكه یكروز تمام را صرف علم نكرده، صبح زود بر خاسته و آنچه را كه كمش از زیادش بهتر است (مال دنیا یا علوم بیفائده) فراوان خواسته چون از آب گندیده سیر شد و مطالب بیفائده را انباشته كرد، بین مردم بر كرسى قضاوت نشست و متعهد شد كه آنچه بر دیگران مشكل بوده حل كند، اگر با نظر قاضى پیشینش مخالفت مى كند اطمینان ندارد كه قاضى پس از او حكم او را نقض نكند چنانكه او با قاضى پیشین كرد، اگر با مطالب پیچیده و مشكلى مواجه شود ترهاتى از نظر خویش براى آن بافته و آماده مى كند و حكم قطعى مى دهد شبهه بافى او مثل تار بافتن عنكبوت است، خودش نمى داند درست رفته یا خطا كرده، گمان نكند در آنچه او منكر است دانشى وجود داشته باشد و جز معتقدات خویش روش درستى سراغ ندارد، اگر چیزى را به چیزى قیاس كند (و بخطا هم رود) نظر خویش را تكذیب نكند و اگر مطلبى بر او تاریك باشد براى جهلى كه در خود سراغ دارد آن را پنهان مى كند تا نگویند نمى داند سپس گستاخى كند و حكم دهد اوست كلید تاریكیها (كه در نادانى بر مردم گشاید) شبهات را مرتكب شود، در نادانیها كوركورانه گام بر دارد، از آنچه نداند پوزش نطلبد تا سالم ماند و در علم ریشه دار و قاطع نیست تا بهره برد. روایات را در هم مى شكند همچنانكه باد گیاه خشكیده را، میراثهاى بناحق رفته از او گریانند، و خونهاى بناحق ریخته از او نالان، زناشوئى حرام بحكم او حلال گردد، و زناشوئى حلال حرام شود، براى جواب دادن بمسائلى كه نزدش میآید سرشار نیست و اهلیت ریاستى را كه بواسطه داشتن علم حق ادعا مى كند ندارد.
توضیح - فرق میان این دو نفر اینستكه اولى در اصول دین خرابكارى كند و بدعت گذارد و دومى مقام قضاء و فتوى را بناحق غصب كند.
7- الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْوَشَّاءِ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِی شَیْبَةَ الْخُرَاسَانِیِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ إِنَّ أَصْحَابَ الْمَقَایِیسِ طَلَبُوا الْعِلْمَ بِالْمَقَایِیسِ فَلَمْ تَزِدْهُمُ الْمَقَایِیسُ مِنَ الْحَقِّ إِلَّا بُعْداً وَ إِنَّ دِینَ اللَّهِ لَا یُصَابُ بِالْمَقَایِیسِ
اصول كافى جلد 1 صفحه:72 روایة: 7
7- امام صادق علیه السلام مى فرمود: قیاس كنندگان علم را از راه قیاس جستند و قیاس جز دورى از حق بر آنها نیفزود، همانا دین خدا با قیاس درست نمى شود.
توضیح - قیاس یكى از ادله شرعیه است نزد ابوحنیفه و پیروانش فقها شیعه با استناد به احادیث این باب قیاس در احكام شرعى را ممنوع و قدغن دانستنه اند.
8- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ رَفَعَهُ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ وَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَا كُلُّ بِدْعَةٍ ضَلَالَةٌ وَ كُلُّ ضَلَالَةٍ سَبِیلُهَا إِلَى النَّارِ
اصول كافى جلد 1 صفحه: 72 روایة: 8
8- امام باقر و امام صادق علیه السلام فرمودند: هر بدعتى گمراهى و هر گمراهى راهش بسوى دوزخ است.
9- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَكِیمٍ قَالَ قُلْتُ لِأَبِی الْحَسَنِ مُوسَى ع جُعِلْتُ فِدَاكَ فُقِّهْنَا فِی الدِّینِ وَ أَغْنَانَا اللَّهُ بِكُمْ عَنِ النَّاسِ حَتَّى إِنَّ الْجَمَاعَةَ مِنَّا لَتَكُونُ فِی الْمَجْلِسِ مَا یَسْأَلُ رَجُلٌ صَاحِبَهُ تَحْضُرُهُ الْمَسْأَلَةُ وَ یَحْضُرُهُ جَوَابُهَا فِیمَا مَنَّ اللَّهُ عَلَیْنَا بِكُمْ فَرُبَّمَا وَرَدَ عَلَیْنَا الشَّیْ ءُ لَمْ یَأْتِنَا فِیهِ عَنْكَ وَ لَا عَنْ آبَائِكَ شَیْ ءٌ فَنَظَرْنَا إِلَى أَحْسَنِ مَا یَحْضُرُنَا وَ أَوْفَقِ الْأَشْیَاءِ لِمَا جَاءَنَا عَنْكُمْ فَنَأْخُذُ بِهِ فَقَالَ هَیْهَاتَ هَیْهَاتَ فِی ذَلِكَ وَ اللَّهِ هَلَكَ مَنْ هَلَكَ یَا ابْنَ حَكِیمٍ قَالَ ثُمَّ قَالَ لَعَنَ اللَّهُ أَبَا حَنِیفَةَ كَانَ یَقُولُ قَالَ عَلِیٌّ وَ قُلْتُ
قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ حَكِیمٍ لِهِشَامِ بْنِ الْحَكَمِ وَ اللَّهِ مَا أَرَدْتُ إِلَّا أَنْ یُرَخِّصَ لِی فِی الْقِیَاسِ
اصول كافى جلد 1 صفحه:72 روایة: 9
9- محمدبن حكیم گوید: به حضرت ابوالحسن علیه السلام عرض كردم: قربانت ما در دین دانشمند شدیم و از بركت شما خدا ما را از مردم بى نیاز كرد تا آنجا كه جمعى از ما در مجلسى باشیم: كسى از رفیقش چیزى نپرسد چون آن مسأله و جوابش را در خاطر دارد بواسطه منتى كه خدا از بركت شما بر ما نهاده، اما گاهى مطلبى براى ما پیش مى آید كه از شما و پدرانت درباره آن سخنى به ما نرسیده است پس ما به بهترین وجهى كه در نظر داریم توجه مى كنیم و راهى را كه با اخبار از شما رسیده موافق تر است انتخاب مى كنیم. فرمود: چه دور است، چه دور است این راه از حقیقت، به خدا هر كه هلاك شد از همین راه هلاك شد اى پسر حكیم سپس فرمود: خدا لعنت كند ابوحنیفه را كه مى گفت: على چنان گفت و من چنین گویم.
ابن حكیم به هشام گفت به خدا من از این سخن مقصودى نداشتم جز اینكه مرا به قیاس اجازه دهد.
10- مُحَمَّدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ رَفَعَهُ عَنْ یُونُسَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ قُلْتُ لِأَبِی الْحَسَنِ الْأَوَّلِ ع بِمَا أُوَحِّدُ اللَّهَ فَقَالَ یَا یُونُسُ لَا تَكُونَنَّ مُبْتَدِعاً مَنْ نَظَرَ بِرَأْیِهِ هَلَكَ وَ مَنْ تَرَكَ أَهْلَ بَیْتِ نَبِیِّهِ ص ضَلَّ وَ مَنْ تَرَكَ كِتَابَ اللَّهِ وَ قَوْلَ نَبِیِّهِ كَفَرَ
اصول كافى جلد 1 صفحه: 73 روایة: 10
10- یونس گوید به موسى بن جعفر علیه السلام عرض كردم: به چه وسیله خدا را به یگانگى پرستم؟ فرمود: اى یونس: بدعت گزار مباش كسى كه به رأى خویش توجه كند هلاك شود و هر كه خانواده پیغمبرش (ص) را رها كند گمراه گردد و كسى كه قرآن و گفتار پیغمبرش را رها كند كافر گردد.
11- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ مُثَنًّى الْحَنَّاطِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع تَرِدُ عَلَیْنَا أَشْیَاءُ لَیْسَ نَعْرِفُهَا فِی كِتَابِ اللَّهِ وَ لَا سُنَّةٍ فَنَنْظُرُ فِیهَا فَقَالَ لَا أَمَا إِنَّكَ إِنْ أَصَبْتَ لَمْ تُؤْجَرْ وَ إِنْ أَخْطَأْتَ كَذَبْتَ عَلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ
اصول كافى جلد 1 صفحه:73 روایة: 11
11- ابو بصیر گوید به امام صادق علیه السلام عرض كردم مطالبى براى ما پیش مى آید كه حكمش را از قرآن نمى فهمیم و حدیثى هم نداریم كه در آن نظر كنیم (مى توانیم به رأى و قیاس عمل كنیم؟) فرمود: نه، زیرا اگر درست رفتى پاداش ندارى و اگر خطا كنى بر خدا دروغ بسته اى.
12- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبَانٍ الْكَلْبِیِّ عَنْ عَبْدِ الرَّحِیمِ الْقَصِیرِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص كُلُّ بِدْعَةٍ ضَلَالَةٌ وَ كُلُّ ضَلَالَةٍ فِی النارِ
اصول كافى جلد 1 صفحه:73 روایة: 12
12- رسول خدا (ص) فرمود: هر بدعتى گمراهى و هر گمراهى در آتش است.
13- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى بْنِ عُبَیْدٍ عَنْ یُونُسَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ مُوسَى ع قَالَ قُلْتُ أَصْلَحَكَ اللَّهُ إِنَّا نَجْتَمِعُ فَنَتَذَاكَرُ مَا عِنْدَنَا فَلَا یَرِدُ عَلَیْنَا شَیْ ءٌ إِلَّا وَ عِنْدَنَا فِیهِ شَیْ ءٌ مُسَطَّرٌ وَ ذَلِكَ مِمَّا أَنْعَمَ اللَّهُ بِهِ عَلَیْنَا بِكُمْ ثُمَّ یَرِدُ عَلَیْنَا الشَّیْ ءُ الصَّغِیرُ لَیْسَ عِنْدَنَا فِیهِ شَیْ ءٌ فَیَنْظُرُ بَعْضُنَا إِلَى بَعْضٍ وَ عِنْدَنَا مَا یُشْبِهُهُ فَنَقِیسُ عَلَى أَحْسَنِهِ فَقَالَ وَ مَا لَكُمْ وَ لِلْقِیَاسِ إِنَّمَا هَلَكَ مَنْ هَلَكَ مِنْ قَبْلِكُمْ بِالْقِیَاسِ ثُمَّ قَالَ إِذَا جَاءَكُمْ مَا تَعْلَمُونَ فَقُولُوا بِهِ وَ إِنْ جَاءَكُمْ مَا لَا تَعْلَمُونَ فَهَا وَ أَهْوَى بِیَدِهِ إِلَى فِیهِ ثُمَّ قَالَ لَعَنَ اللَّهُ أَبَا حَنِیفَةَ كَانَ یَقُولُ قَالَ عَلِیٌّ وَ قُلْتُ أَنَا وَ قَالَتِ الصَّحَابَةُ وَ قُلْتُ ثُمَّ قَالَ أَ كُنْتَ تَجْلِسُ إِلَیْهِ فَقُلْتُ لَا وَ لَكِنْ هَذَا كَلَامُهُ فَقُلْتُ أَصْلَحَكَ اللَّهُ أَتَى رَسُولُ اللَّهِ ص النَّاسَ بِمَا یَكْتَفُونَ بِهِ فِی عَهْدِهِ قَالَ نَعَمْ وَ مَا یَحْتَاجُونَ إِلَیْهِ إِلَى یَوْمِ الْقِیَامَةِ فَقُلْتُ فَضَاعَ مِنْ ذَلِكَ شَیْ ءٌ فَقَالَ لَا هُوَ عِنْدَ أَهْلِهِ
اصول كافى جلد 1 صفحه:73 روایة: 13
13- سماعه گوید: به امام هفتم عرض كردم: اصلحك الله ما انجمن مى كنیم و وارد مذاكره مى شویم، هر مطلبى كه پیش آید، راجع به آن نوشته اى داریم، این هم از بركت وجود شماست كه خدا به ما لطف كرده است، گاهى مطلب كوچكى پیش مى آید كه حكمش را حاضر نداریم و به یكدیگر نگاه مى كنیم و چون نظیر آن موضوع را داریم آن را به بهترین نظیرش قیاس مى كنیم. فرمود: شما را با قیاس چه كار؟! همانا پیشینیان شما كه هلاك شدند بواسطه قیاس هلاك شدند، سپس فرمود: چون مطلبى براى شما پیش آمد كه حكمش را مى دانید بگوئید و چون آن چه را نمى دانید پیش آمد، این با دست به لبهاى خویش اشاره فرمود (یعنى سكوت كنید یا حكمش را از دهان من جوئید) پس فرمود: خدا ابوحنیفه را لعنت كند كه مى گفت على چنان گفت و من چنین گویم، اصحاب چنان گفتند و من چنین گویم، پس فرمود: در مجلسش بوده اى؟ گفتم: نه ولى این سخن اوست؟ پس گفتم اصلحك الله آیا پیغمبر احتیاجات مردم زمان خویش را كامل آورد؟ فرمود: بلى و آنچه را هم تا قیامت محتاجند، گفتم: آیا چیزى هم از دست رفت؟ گفت نه، نزد اهلش محفوظ است.
(170) 14- عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدٍ عَنْ یُونُسَ عَنْ أَبَانٍ عَنْ أَبِی شَیْبَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ ضَلَّ عِلْمُ ابْنِ شُبْرُمَةَ عِنْدَ الْجَامِعَةِ إِمْلَاءِ رَسُولِ اللَّهِ ص وَ خَطِّ عَلِیٍّ ع بِیَدِهِ إِنَّ الْجَامِعَةَ لَمْ تَدَعْ لِأَحَدٍ كَلَاماً فِیهَا عِلْمُ الْحَلَالِ وَ الْحَرَامِ إِنَّ أَصْحَابَ الْقِیَاسِ طَلَبُوا الْعِلْمَ بِالْقِیَاسِ فَلَمْ یَزْدَادُوا مِنَ الْحَقِّ إِلَّا بُعْداً إِنَّ دِینَ اللَّهِ لَا یُصَابُ بِالْقِیَاسِ
اصول كافى جلد 1 صفحه:74 روایة: 14
14- امام صادق علیه السلام فرمود: دانش ابن شبرمه در برابر جامعه كه به املاء پیغمبر و دست خط على علیه السلام است گمشده و نابود است، جامعه براى كسى جاى سخن نگذاشته، در آن است علم حلال و حرام، همانا اصحاب قیاس عمل را بوسیله قیاس جستند لذا از راه حق دورتر شدند. همانا دین خدا با قیاس درست نمى شود.
توضیح - راجع به جامعه در كتاب حجت توضیح بیشترى مى آید.
15- مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَى عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ عَنْ أَبَانِ بْنِ تَغْلِبَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِنَّ السُّنَّةَ لَا تُقَاسُ أَ لَا تَرَى أَنَّ امْرَأَةً تَقْضِی صَوْمَهَا وَ لَا تَقْضِی صَلَاتَهَا یَا أَبَانُ إِنَّ السُّنَّةَ إِذَا قِیسَتْ مُحِقَ الدِّینُ
اصول كافى جلد 1 صفحه:74 روایة: 15
15- حضرت صادق علیه السلام به ابان بن تغلب فرمود: احكام اسلامى را نمى توان قیاس كرد، نمى بینى كه زن حائض روزه اش را قضا كند و نمازش را قضا نكند اى ابان احكام اسلامى اگر قیاس شود دین از میان برود.
16- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَى قَالَ سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ مُوسَى ع عَنِ الْقِیَاسِ فَقَالَ مَا لَكُمْ وَ الْقِیَاسَ إِنَّ اللَّهَ لَا یُسْأَلُ كَیْفَ أَحَلَّ وَ كَیْفَ حَرَّمَ
اصول كافى جلد 1 صفحه:75 روایة: 16
16- عثمان بن عیسى گوید از حضرت موسى بن جعفر راجع به قیاس پرسیدم. فرمود: شما را با قیاس چه كار؟! از خدا پرسش نشود چگونه حلال و چگونه حرام كرده است.
17- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ قَالَ حَدَّثَنِی جَعْفَرٌ عَنْ أَبِیهِ ع أَنَّ عَلِیّاً ص قَالَ مَنْ نَصَبَ نَفْسَهُ لِلْقِیَاسِ لَمْ یَزَلْ دَهْرَهُ فِی الْتِبَاسٍ وَ مَنْ دَانَ اللَّهَ بِالرَّأْیِ لَمْ یَزَلْ دَهْرَهُ فِی ارْتِمَاسٍ قَالَ وَ قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع مَنْ أَفْتَى النَّاسَ بِرَأْیِهِ فَقَدْ دَانَ اللَّهَ بِمَا لَا یَعْلَمُ وَ مَنْ دَانَ اللَّهَ بِمَا لَا یَعْلَمُ فَقَدْ ضَادَّ اللَّهَ حَیْثُ أَحَلَّ وَ حَرَّمَ فِیمَالَا یَعْلَمُ
اصول كافى جلد 1 صفحه:75 روایة: 17
17- مسعدة گوید امام صادق از پدرش علیهماالسلام خبر داد كه على صلوات الله علیه فرمود است: هر كه خود را بر كرسى قیاس نشاند همیشه عمرش در اشتباه است و كسیكه به رأى خود خداپرستى كند همیشه عمر در باطل فرو رفته است. و امام باقر (علیه السلام) فرمود: كسى كه به رأى خویش به مردم فتوى دهد ندانسته خدا پرستى كرده است و آنكه ندانسته خدا پرستى كند مخالفت خدا نموده چون كه آنچه را ندانسته حلال و حرام كرده است.
18- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ یَقْطِینٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مَیَّاحٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِنَّ إِبْلِیسَ قَاسَ نَفْسَهُ بِ آدَمَ فَقَالَ خَلَقْتَنِی مِنْ نَارٍ وَ خَلَقْتَهُ مِنْ طِینٍ وَ لَوْ قَاسَ الْجَوْهَرَ الَّذِی خَلَقَ اللَّهُ مِنْهُ آدَمَ بِالنَّارِ كَانَ ذَلِكَ أَكْثَرَ نُوراً وَ ضِیَاءً مِنَ النَّارِ
اصول كافى جلد 1 صفحه: 75 روایة: 18
18- امام صادق علیه السلام فرمود: شیطان خود را به آدم قیاس كرد و گفت: (12 سوره 7) مرا از آتش و شیطان را از خاك آفریدى. و اگر گوهرى را كه خدا آدم را از آن آفرید با آتش قیاس مى كرد آن گوهر درخشنده تر و روشن تر از آتش بود.
19- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى بْنِ عُبَیْدٍ عَنْ یُونُسَ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْحَلَالِ وَ الْحَرَامِ فَقَالَ حَلَالُ مُحَمَّدٍ حَلَالٌ أَبَداً إِلَى یَوْمِ الْقِیَامَةِ وَ حَرَامُهُ حَرَامٌ أَبَداً إِلَى یَوْمِ الْقِیَامَةِ لَا یَكُونُ غَیْرُهُ وَ لَا یَجِی ءُ غَیْرُهُ وَ قَالَ قَالَ عَلِیٌّ ع مَا أَحَدٌ ابْتَدَعَ بِدْعَةً إِلَّا تَرَكَ بِهَا سُنَّةً
اصول كافى جلد 1 صفحه: 75 روایة: 19
19- زرارة گوید از امام صادق علیه السلام راجع به حلال و حرام پرسیدم فرمود: حلال محمد همیشه تا روز قیامت حلال است و حرامش همیشه تا روز قیامت حرام، غیر حكم او حكمى نیست و جز او پیغمبرى نیاید و على علیه السلام فرمود هیچ كس بدعتى ننهاد جز آنكه به سبب آن سنتى را ترك كرد.
20- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْعَقِیلِیِّ عَنْ عِیسَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْقُرَشِیِّ قَالَ دَخَلَ أَبُو حَنِیفَةَ عَلَى أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَقَالَ لَهُ یَا أَبَا حَنِیفَةَ بَلَغَنِی أَنَّكَ تَقِیسُ قَالَ نَعَمْ قَالَ لَا تَقِسْ فَإِنَّ أَوَّلَ مَنْ قَاسَ إِبْلِیسُ حِینَ قَالَ خَلَقْتَنِی مِنْ نَارٍ وَ خَلَقْتَهُ مِنْ طِینٍ فَقَاسَ مَا بَیْنَ النَّارِ وَ الطِّینِ وَ لَوْ قَاسَ نُورِیَّةَ آدَمَ بِنُورِیَّةِ النَّارِ عَرَفَ فَضْلَ مَا بَیْنَ النُّورَیْنِ وَ صَفَاءَ أَحَدِهِمَا عَلَى الآخَرِ
اصول كافى جلد 1 صفحه: 76 روایة: 20
20- ابوحنیفه بر امام صادق علیه السلام وارد شد. حضرت فرمود: به من خبر رسیده كه تو قیاس مى كنى گفت آرى فرمود: قیاس نكن زیرا نخستین كسى كه قیاس كرد شیطان بود، آنگاه كه گفت: مرا از آتش آفریدى و آدم را از خاك، او بین آتش و خاك قیاس كرد و اگر نورانیت آدم را با نورانیت آتش قیاس مى كرد امتیاز میان دو نور و پاكیزگى یكى را بر دیگرى مى فهمید.
21- عَلِیٌّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ یُونُسَ عَنْ قُتَیْبَةَ قَالَ سَأَلَ رَجُلٌ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ مَسْأَلَةٍ فَأَجَابَهُ فِیهَا فَقَالَ الرَّجُلُ أَ رَأَیْتَ إِنْ كَانَ كَذَا وَ كَذَا مَا یَكُونُ الْقَوْلُ فِیهَا فَقَالَ لَهُ مَهْ مَا أَجَبْتُكَ فِیهِ مِنْ شَیْ ءٍ فَهُوَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص لَسْنَا مِنْأَ رَأَیْتَ فِی شَیْ ءٍ
اصول كافى جلد 1 صفحه:76 روایة: 21
21- قتیبه گوید مردى از امام صادق علیه السلام مسأله اى پرسید و حضرت جوابش داد سپس گفت: بر رأى شما اگر چنین و چنان باشد جوابش چیست؟ فرمود خاموش باش، هر جوابى كه من به تو مى دهم از قول رسول خدا (ص) است، ما از خود رأیى نداریم.
22- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِیهِ مُرْسَلًا قَالَ قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع لَا تَتَّخِذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلِیجَةً فَلَا تَكُونُوا مُؤْمِنِینَ فَإِنَّ كُلَّ سَبَبٍ وَ نَسَبٍ وَ قَرَابَةٍ وَ وَلِیجَةٍ وَ بِدْعَةٍ وَ شُبْهَةٍ مُنْقَطِعٌ إِلَّا مَا أَثْبَتَهُ الْقُرْآنُ
اصول كافى جلد 1 صفحه:76 روایة: 22
22- امام باقر علیه السلام فرمود: غیر خدا را براى خود تكیه گاه و محرم راز مگیرید كه مؤمن نباشید زیرا هر وسیله و پیوند و خویشى و محرم راز و بدعت و شبهتى نزد خدا بریده و بى اثر است جز آنچه را كه قرآن اثبات كرده است (و آن علم و ایمان و تقوى است).