اصول کافی جلد اول

ابی‏جعفر محمد بن یعقوب کلینی مشهور به شیخ کلینی ترجمه و شرح : حاج سید جواد مصطفوی

باب حق عالم

باب حق العالم
(70) 1- عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ جَعْفَرٍ الْجَعْفَرِیِّ عَمَّنْ ذَكَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ كَانَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع یَقُولُ إِنَّ مِنْ حَقِّ الْعَالِمِ أَنْ لَا تُكْثِرَ عَلَیْهِ السُّؤَالَ وَ لَا تَأْخُذَ بِثَوْبِهِ وَ إِذَا دَخَلْتَ عَلَیْهِ وَ عِنْدَهُ قَوْمٌ فَسَلِّمْ عَلَیْهِمْ جَمِیعاً وَ خُصَّهُ بِالتَّحِیَّةِ دُونَهُمْ وَ اجْلِسْ بَیْنَ یَدَیْهِ وَ لَا تَجْلِسْ خَلْفَهُ وَ لَا تَغْمِزْ بِعَیْنِكَ وَ لَا تُشِرْ بِیَدِكَ وَ لَا تُكْثِرْ مِنَ الْقَوْلِ قَالَ فُلَانٌ وَ قَالَ فُلَانٌ خِلَافاً لِقَوْلِهِ وَ لَا تَضْجَرْ بِطُولِ صُحْبَتِهِ فَإِنَّمَا مَثَلُ الْعَالِمِ مَثَلُ النَّخْلَةِ تَنْتَظِرُهَا حَتَّى یَسْقُطَ عَلَیْكَ مِنْهَا شَیْ ءٌ وَ الْعَالِمُ أَعْظَمُ أَجْراً مِنَ الصَّائِمِ الْقَائِمِ الْغَازِی فِی سَبِیلِ اللَّهِ
اصول كافى جلد 1 صفحه:46 روایة: 1
1- امیرالمؤمنین علیه السلام مى فرماید: از جمله حقوق عالم است كه از او زیاد نپرسى و جامه اش نگیرى چون بر او وارد شدى و گروهى نزد او بودند به همه سلام كن و او را نزد آنها بتحیت مخصوص گردان، مقابلش بنشین و پشت سرش منشین، چشمك مزن، با دست اشاره مكن، پرگوئى مكن كه فلانى و فلانى برخلاف نظر او چنین گفته اند و از زیادى مجالستش دلتنگ مشو زیرا مثل عالم مثل درخت خرماست باید در انتظار باشى تا چیزى از آن بر تو فرو ریزد و پاداش عالم از روزه دار شب زنده دارى كه در راه خدا جهاد كند بیشتر است.

باب مردن علماء

باب فقد العلماء
1- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَى عَنْ أَبِی أَیُّوبَ الْخَزَّازِ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ مَا مِنْ أَحَدٍ یَمُوتُ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ أَحَبَّ إِلَى إِبْلِیسَ مِنْ مَوْتِ فَقِیهٍ
اصول كافى جلد 1 صفحه:46 روایة: 1
1- امام صادق علیه السلام فرمود: مرگ هیچ كس نزد شیطان محبوب تر از مرگ عالم نیست.
2- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِذَا مَاتَ الْمُؤْمِنُ الْفَقِیهُ ثُلِمَ فِی الْإِسْلَامِ ثُلْمَةٌ لَا یَسُدُّهَا شَیْ ءٌ
اصول كافى جلد 1 صفحه:46 روایة: 2
2- و فرمود چون مؤمن عالمى بمیرد، رخنه ئى در اسلام افتد كه چیزى آن را نبندند
شرح :
صدرالمتألهین فرماید «در اینجا اشكالى هست و آن این است ممكن است فقیهى بمیرد و به جاى او یك یا چند فقیه دیگر آیند كه رخنه اسلام بوجود آنها بسته شود (در صورتى كه در روایت فرمود: چیزى این رخنه را نبدند) و ممكن است از این اشكال جواب داد به اینكه الف و لام در «المؤمن الفقیه» جنسى باشد و ثابت است كه ارتفاع طبیعت به رفع تمام افراد آن است هچنین است حكم مردن زیرا كه آن عدم است ». بنابر جواب ایشان معنى روایت این است اگر تمام فقها مردند رخنه جبران ناپذیرى در اسلام افتاده است در صورتى كه انصافاً چنین احتمال بسیار ضعیف و از سیاق عبارت به دور است، در این باره با بعضى از فضلاء معاصر گفتگو مى كردم، آنها با اقرار به ضعف آن احتمال مى گفتند اگر عالمى جانشین عالم دیگر شود او خود وجودى مستقل است و رخنه مرگ فقیه سابق را جبران نكرده است، گفتم بنابراین معنى روایت این است كه فقیه سابق براى اسلام اثرى داشت با مرگ او آن اثر از بین رفت پس اینكه توضیح واضح است و از دائره احادیث و روایات به دور مى باشد، آنچه به نظر قاصر من مى رسد این است كه چیزهائى كه سبب بقاء و تقویت اسلام است مانند مسجد و مدرسه مؤذن و سرباز حافظ مرز در تأثیر تقویت اسلام به پاى فقیه نرسد یعنى هر یك از آنها از بین برود دیگرى جانشین آن شود آن رخنه را جبران كند جز وجود فقیه كه رخنه مرگش را آنها جبران نكند این روایت تنها در مقام بیان این معنى است و نظرى به صورت وجود فقیهى مثل سابق ندارد زیرا واضح است كه در آنصورت جبران رخنه حتمى است مثلاً مهندسى با سنگ و آهن و سیمان سدى مى سازد ولى براى استحكام بیشتر سد فلز و ماده نفیسى هم پیدا مى كند و در آن بكار مى برد اگر آن به نگهبانان سد بگوید: فلزى در این سد بكار بردم كه اگر از بین رفت چیزى جاى آن را نمى گیرد، معنى سخنش این است كه مصالح ساختمانى دیگر جاى آن را نمى گیرد مگر اینكه دوباره خود آن پیدا شود.
3- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ مُوسَى بْنَ جَعْفَرٍ ع یَقُولُ إِذَا مَاتَ الْمُؤْمِنُ بَكَتْ عَلَیْهِ الْمَلَائِكَةُ وَ بِقَاعُ الْأَرْضِ الَّتِی كَانَ یَعْبُدُ اللَّهَ عَلَیْهَا وَ أَبْوَابُ السَّمَاءِ الَّتِی كَانَ یُصْعَدُ فِیهَا بِأَعْمَالِهِ وَ ثُلِمَ فِی الْإِسْلَامِ ثُلْمَةٌ لَا یَسُدُّهَا شَیْ ءٌ لِأَنَّ الْمُؤْمِنِینَ الْفُقَهَاءَ حُصُونُ الْإِسْلَامِ كَحِصْنِ سُورِ الْمَدِینَةِ لَهَا
اصول كافى جلد 1 صفحه:47 روایة: 3
3- امام هفتم علیه السلام فرمود چون مؤمن بمیرد فرشتگان و صومعه هاى زمینى كه خدا را در آن عبادت مى كرده و درهاى آسمانیكه اعمالش از آنها بالا میرفته بر او گریه كنند و در اسلام رخنه ئى افتد كه چیزى آنرا نبندد زیرا مؤمنین دانشمند دژهاى اسلامند مانند دژهای اطراف شهر.
4- وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ الْخَزَّازِ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ مَا مِنْ أَحَدٍ یَمُوتُ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ أَحَبَّ إِلَى إِبْلِیسَ مِنْ مَوْتِ فَقِیهٍ
اصول كافى جلد 1 صفحه:47 روایة: 4
4- امام صادق علیه السلام فرمود: مرگ هیچیك از مؤمنین نزد شیطان محبوبتر از مرگ عالم نیست.
5- عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ عَمِّهِ یَعْقُوبَ بْنِ سَالِمٍ عَنْ دَاوُدَ بْنِ فَرْقَدٍ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّ أَبِی كَانَ یَقُولُ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ لَا یَقْبِضُ الْعِلْمَ بَعْدَ مَا یُهْبِطُهُ وَ لَكِنْ یَمُوتُ الْعَالِمُ فَیَذْهَبُ بِمَا یَعْلَمُ فَتَلِیهِمُ الْجُفَاةُ فَیَضِلُّونَ وَ یُضِلُّونَ وَ لَا خَیْرَ فِی شَیْ ءٍ لَیْسَ لَهُ أَصْلٌ
اصول كافى جلد 1 صفحه:47 روایة 5
5- امام صادق علیه السلام فرمود: پدرم مى فرمود: خداوند پس از آنكه علم را فرو فرستاد بر نمى گرداند، لیكن عالم كه بمیرد علمش برود جاى خود را بمردم خشك و خشنى دهد كه گمراهند و گمراه كننده و چیزیكه بتون و ریشه ندارد خیر ندارد. (مجلسى علیه الرحمه «تلیهم» را از ماده ولایت گرفته و چون بنظر درست نیامد از ماده ولى گرفتیم).
6- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَمَّنْ ذَكَرَهُ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ كَانَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ ع یَقُولُ إِنَّهُ یُسَخِّی نَفْسِی فِی سُرْعَةِ الْمَوْتِ وَ الْقَتْلِ فِینَا قَوْلُ اللَّهِ أَ وَ لَمْ یَرَوْا أَنَّا نَأْتِی الْأَرْضَ نَنْقُصُها مِنْ أَطْرافِها وَ هُوَ ذَهَابُ الْعُلَمَاءِ
اصول كافى جلد 1 صفحه:48 روایة: 6
6- زین العابدین علیه السلام مى فرمود: زود مردن و كشته شدن ما خانواده را گفتار خدا بر من گوارا مى كند (41 سوره 13) «مگر نمى بینند كه ما بر زمین در آئیم و از اطرافش كاهش دهیم» كاهش اطراف زمین همان از دست رفتن علماست.

باب همنشینى و همدمى باعلما

باب مجالسة العلماء و صحبتهم
1- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ یُونُسَ رَفَعَهُ قَالَ قَالَ لُقْمَانُ لِابْنِهِ یَا بُنَیَّ اخْتَرِ الْمَجَالِسَ عَلَى عَیْنِكَ فَإِنْ رَأَیْتَ قَوْماً یَذْكُرُونَ اللَّهَ جَلَّ وَ عَزَّ فَاجْلِسْ مَعَهُمْ فَإِنْ تَكُنْ عَالِماً نَفَعَكَ عِلْمُكَ وَ إِنْ تَكُنْ جَاهِلًا عَلَّمُوكَ وَ لَعَلَّ اللَّهَ أَنْ یُظِلَّهُمْ بِرَحْمَتِهِ فَیَعُمَّكَ مَعَهُمْ وَ إِذَا رَأَیْتَ قَوْماً لَا یَذْكُرُونَ اللَّهَ فَلَا تَجْلِسْ مَعَهُمْ فَإِنْ تَكُنْ عَالِماً لَمْ یَنْفَعْكَ عِلْمُكَ وَ إِنْ كُنْتَ جَاهِلًا یَزِیدُوكَ جَهْلًا وَ لَعَلَّ اللَّهَ أَنْ یُظِلَّهُمْ بِعُقُوبَةٍ فَیَعُمَّكَ مَعَهُمْ
اصول كافى جلد 1 صفحه: 48 روایة: 1
1- امام فرماید: لقمان به پسرش گفت: پسر عزیزم همنشین را از روى بصیرت انتخاب كن. اگر دیدى گروهى خداى عزوجل را یاد مى كنند با ایشان بنشین كه اگر تو عالم باشى علمت سودت بخشد و اگر جاهل باشى ترا بیاموزند و شاید خدا بر آنها سایه رحمت اندازد و ترا هم فرا گیرد. و چون دیدى گروهى بیاد خدا نیستند با آنها منشین زیرا اگر تو عالم باشى علمت سودت ندهد و اگر جاهل باشى نادانترت كنند و شاید خدا بر سرشان كیفرى آرد و ترا هم فرا گیرد.
2- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى جَمِیعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ دُرُسْتَ بْنِ أَبِی مَنْصُورٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ مُحَادَثَةُ الْعَالِمِ عَلَى الْمَزَابِلِ خَیْرٌ مِنْ مُحَادَثَةِ الْجَاهِلِ عَلَى الزَّرَابِیِّ
اصول كافى جلد 1 صفحه: 48 روایة: 2
2- موسى بن جعفر علیهماالسلام فرمود: گفتگوى با عالم در خاكروبه بهتر از گفتگوى با جاهل است روى تشكها.
3- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِیِّ عَنْ شَرِیفِ بْنِ سَابِقٍ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ أَبِی قُرَّةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص قَالَتِ الْحَوَارِیُّونَ لِعِیسَى یَا رُوحَ اللَّهِ مَنْ نُجَالِسُ قَالَ مَنْ یُذَكِّرُكُمُ اللَّهَ رُؤْیَتُهُ وَ یَزِیدُ فِی عِلْمِكُمْ مَنْطِقُهُ وَ یُرَغِّبُكُمْ فِی الْ آخِرَةِ عَمَلُهُ
اصول كافى جلد 1 صفحه:48 روایة: 3
3- رسول خدا فرمود: حواریین بعیسى علیه السلام گفتند یا روح الله با كه بنشینیم فرمود: با كسیكه دیدارش شما را بیاد خدا اندازد و سخنش دانشتان را زیاد كند و كردارش شما را به آخرت تشویق كند.
4- مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مُجَالَسَةُ أَهْلِ الدِّینِ شَرَفُ الدُّنْیَا وَ الْ آخِرَةِ
اصول كافى جلد 1 صفحه: 49 روایة: 4
4- رسولخدا فرمود: همنشینى با اهل دین شرف دنیا و آخرتست.
5- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَصْبَهَانِیِّ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ دَاوُدَ الْمِنْقَرِیِّ عَنْ سُفْیَانَ بْنِ عُیَیْنَةَ عَنْ مِسْعَرِ بْنِ كِدَامٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع یَقُولُ لَمَجْلِسٌ أَجْلِسُهُ إِلَى مَنْ أَثِقُ بِهِ أَوْثَقُ فِی نَفْسِی مِنْ عَمَلِ سَنَةٍ
اصول كافى جلد 1 صفحه: 49 روایة: 5
5- امام باقرعلیه السلام فرمود: نشستن نزد كسیكه باو اعتماد دارم از عبادت یكسال برایم اطمینان بخش تر است.