اصول کافی جلد دوم

ابی‏جعفر محمد بن یعقوب کلینی مشهور به شیخ کلینی ترجمه و شرح : حاج سید جواد مصطفوی

زندگانى ابوالحسن الرضا علیه السلام

بَابُ مَوْلِدِ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع
وُلِدَ أَبُو الْحَسَنِ الرِّضَا ع سَنَةَ ثَمَانٍ وَ أَرْبَعِینَ وَ مِائَةٍ وَ قُبِضَ ع فِی صَفَرٍ مِنْ سَنَةِ ثَلَاثٍ وَ مِائَتَیْنِ وَ هُوَ ابْنُ خَمْسٍ وَ خَمْسِینَ سَنَةً وَ قَدِ اخْتُلِفَ فِی تَارِیخِهِ إِلَّا أَنَّ هَذَا التَّارِیخَ هُوَ أَقْصَدُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ وَ تُوُفِّیَ ع بِطُوسَ فِی قَرْیَةٍ یُقَالُ لَهَا سَنَابَادُ مِنْ نُوقَانَ عَلَى دَعْوَةٍ وَ دُفِنَ بِهَا وَ كَانَ الْمَأْمُونُ أَشْخَصَهُ مِنَ الْمَدِینَةِ إِلَى مَرْوَ عَلَى طَرِیقِ الْبَصْرَةِ وَ فَارِسَ فَلَمَّا خَرَجَ الْمَأْمُونُ وَ شَخَصَ إِلَى بَغْدَادَ أَشْخَصَهُ مَعَهُ فَتُوُفِّیَ فِی هَذِهِ الْقَرْیَةِ وَ أُمُّهُ أُمُّ وَلَدٍ یُقَالُ لَهَا أُمُّ الْبَنِینَ
حضرت ابوالحسن امام رضا علیه السلام در سال 148 متولد شد و در ماه صفر سال 203 بسن 55 سالگى در گذشت، در تاریخ آن حضرت اختلافست، ولى این تاریخ درست تر است انشاءاللّه آن حضرت در قریه ئى از شهر طوس بنام سناباد كه تا نوقان یك جیغ راهست، وفات یافت و در آنجا مدفون گشت. مأمون آن حضرت را از راه بصره و شیراز (كه شیعیانش كمتر بودند) بمرو حركت داد، چون مأمون از مرو بیرون آمد و رهسپار بغداد گشت، آن حضرت را همراه خود برد، ولى امام در آن قریه وفات كرد، مادرش ام ولد و نامش ام البنین است.
(1290) 1- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ أَحْمَرَ قَالَ قَالَ لِی أَبُو الْحَسَنِ الْأَوَّلُ هَلْ عَلِمْتَ أَحَداً مِنْ أَهْلِ الْمَغْرِبِ قَدِمَ قُلْتُ لَا قَالَ بَلَى قَدْ قَدِمَ رَجُلٌ فَانْطَلِقْ بِنَا فَرَكِبَ وَ رَكِبْتُ مَعَهُ حَتَّى انْتَهَیْنَا إِلَى الرَّجُلِ فَإِذَا رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْمَدِینَةِ مَعَهُ رَقِیقٌ فَقُلْتُ لَهُ اعْرِضْ عَلَیْنَا فَعَرَضَ عَلَیْنَا سَبْعَ جَوَارٍ كُلَّ ذَلِكَ یَقُولُ أَبُو الْحَسَنِ ع لَا حَاجَةَ لِی فِیهَا ثُمَّ قَالَ اعْرِضْ عَلَیْنَا فَقَالَ مَا عِنْدِی إِلَّا جَارِیَةٌ مَرِیضَةٌ فَقَالَ لَهُ مَا عَلَیْكَ أَنْ تَعْرِضَهَا فَأَبَى عَلَیْهِ فَانْصَرَفَ ثُمَّ أَرْسَلَنِی مِنَ الْغَدِ فَقَالَ قُلْ لَهُ كَمْ كَانَ غَایَتُكَ فِیهَا فَإِذَا قَالَ كَذَا وَ كَذَا فَقُلْ قَدْ أَخَذْتُهَا فَأَتَیْتُهُ فَقَالَ مَا كُنْتُ أُرِیدُ أَنْ أَنْقُصَهَا مِنْ كَذَا وَ كَذَا فَقُلْتُ قَدْ أَخَذْتُهَا فَقَالَ هِیَ لَكَ وَ لَكِنْ أَخْبِرْنِی مَنِ الرَّجُلُ الَّذِی كَانَ مَعَكَ بِالْأَمْسِ فَقُلْتُ رَجُلٌ مِنْ بَنِی هَاشِمٍ قَالَ مِنْ أَیِّ بَنِی هَاشِمٍ فَقُلْتُ مَا عِنْدِی أَكْثَرُ مِنْ هَذَا فَقَالَ أُخْبِرُكَ عَنْ هَذِهِ الْوَصِیفَةِ إِنِّی اشْتَرَیْتُهَا مِنْ أَقْصَى الْمَغْرِبِ فَلَقِیَتْنِی امْرَأَةٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ فَقَالَتْ مَا هَذِهِ الْوَصِیفَةُ مَعَكَ قُلْتُ اشْتَرَیْتُهَا لِنَفْسِی فَقَالَتْ مَا یَكُونُ یَنْبَغِی أَنْ تَكُونَ هَذِهِ عِنْدَ مِثْلِكَ إِنَّ هَذِهِ الْجَارِیَةَ یَنْبَغِی أَنْ تَكُونَ عِنْدَ خَیْرِ أَهْلِ الْأَرْضِ فَلَا تَلْبَثُ عِنْدَهُ إِلَّا قَلِیلًا حَتَّى تَلِدَ مِنْهُ غُلَاماً مَا یُولَدُ بِشَرْقِ الْأَرْضِ وَ لَا غَرْبِهَا مِثْلُهُ قَالَ فَأَتَیْتُهُ بِهَا فَلَمْ تَلْبَثْ عِنْدَهُ إِلَّا قَلِیلًا حَتَّى وَلَدَتِ الرِّضَا ع
اصول كافى جلد 2 صفحه 402 روایت 1
هشام بن احمر گوید: موسى بن جعفر به من فرمود: مى دانى كسى از اهل مغرب (بمدینه) آمده است؟ گفتم: نه، فرمود: چرا، مردى آمده است بیا برویم، پس سوار شد، من هم سوار شدم و رفتیم تا نزد آن مرد رسیدیم، مردى بود از أهل مدینه كه برده همراه داشت. من گفتم: بردگانت را بما نشان ده او هفت كنیز آورد كه موسى بن جعفر درباره همه آنها فرمود: این را نمى خواهم، سپس فرمود: باز بیاور، گفت: من جز یك دختر برده بیمار ندارم، فرمود: برای تو چه زیانی دارد که که او را نشان دهی او امتناع کرد حضرت هم برگشت فردا مرا فرستاد و فرمود: «به او بگو نظرت نسبت به آن دختر چند است؟ بهر چند كه گفت، تو بگو از آن من باشد».
من نزد او آمدم، گفت: آن دختر را از این مقدار كمتر نمى دهم، گفتم: از آن من باشد. گفت از تو باشد ولى به من بگو: مردى كه دیروز همراه تو بود كیست؟ گفتم: مردیست از طایفه بنى هاشم، گفت از كدام بنى هاشم؟ گفتم: بیش از این نمى دانم. گفت: من داستان این دختر را برایت بگویم:
او را از دورترین نقاط مغرب خریدم، زنى از اهل كتاب به من برخورد و گفت: این دختر همراه تو چكار مى كند؟ گفتم: او را براى خود خریده ام، گفت: سزاوار نیست كه او نزد مانند توئى باشد، این دختر سزاوار است نزد بهترین مرد روى زمین باشد و پس از مدت كوتاهى كه نزد او باشد، پسرى زاید كه در مشرق و مغرب زمین مانندش متولد نشده باشد. من آن دختر را نزد امام بردم، دیر زمانى نگذشت كه امام رضا علیه السلام از او متولد شد.
2- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَمَّنْ ذَكَرَهُ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَى قَالَ لَمَّا مَضَى أَبُو إِبْرَاهِیمَ ع وَ تَكَلَّمَ أَبُو الْحَسَنِ ع خِفْنَا عَلَیْهِ مِنْ ذَلِكَ فَقِیلَ لَهُ إِنَّكَ قَدْ أَظْهَرْتَ أَمْراً عَظِیماً وَ إِنَّا نَخَافُ عَلَیْكَ هَذِهِ الطَّاغِیَةَ قَالَ فَقَالَ لِیَجْهَدْ جَهْدَهُ فَلَا سَبِیلَ لَهُ عَلَیَ
اصول كافى جلد 2 صفحه 404 روایت 2
صفوان بن یحیى گوید: چون موسى بن جعفر علیه السلام در گذشت و امام رضا علیه السلام (از امامت خود) سخن گفت ما بر او بیمناك شدیم، به حضرت عرض شد: شما امر بزرگى را اظهار كرده اید و از این طغیانگر (هارون) بر شما مى ترسیم، فرمود: او هر چه خواهد تلاش كند، بر من راهى ندارد. (نتواند به من آسیبى رساند).
3- أَحْمَدُ بْنُ مِهْرَانَ رَحِمَهُ اللَّهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَنْصُورٍ عَنْ أَخِیهِ قَالَ دَخَلْتُ عَلَى الرِّضَا ع فِی بَیْتٍ دَاخِلٍ فِی جَوْفِ بَیْتٍ لَیْلًا فَرَفَعَ یَدَهُ فَكَانَتْ كَأَنَّ فِی الْبَیْتِ عَشَرَةَ مَصَابِیحَ وَ اسْتَأْذَنَ عَلَیْهِ رَجُلٌ فَخَلَّى یَدَهُ ثُمَّ أَذِنَ لَهُ
اصول كافى جلد 2 صفحه 404 روایت 3
پسر منصور گوید: شبى خدمت امام رضا علیه السلام رسیدم و او در پستو خانه بود، پس دستش را بلند كرد، مثل اینكه در خانه ده چراغ باشد (روشن و منور گشت) آنگاه مرد دیگرى اجازه تشرف گرفت، حضرت دستش را بینداخت و به او اجازه داد.
4- عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ جُمْهُورٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الْغِفَارِیِّ قَالَ كَانَ لِرَجُلٍ مِنْ آلِ أَبِی رَافِعٍ مَوْلَى النَّبِیِّ ص یُقَالُ لَهُ طَیْسٌ عَلَیَّ حَقٌّ فَتَقَاضَانِی وَ أَلَحَّ عَلَیَّ وَ أَعَانَهُ النَّاسُ فَلَمَّا رَأَیْتُ ذَلِكَ صَلَّیْتُ الصُّبْحَ فِی مَسْجِدِ الرَّسُولِ ع ثُمَّ تَوَجَّهْتُ نَحْوَ الرِّضَا ع وَ هُوَ یَوْمَئِذٍ بِالْعُرَیْضِ فَلَمَّا قَرُبْتُ مِنْ بَابِهِ إِذَا هُوَ قَدْ طَلَعَ عَلَى حِمَارٍ وَ عَلَیْهِ قَمِیصٌ وَ رِدَاءٌ فَلَمَّا نَظَرْتُ إِلَیْهِ اسْتَحْیَیْتُ مِنْهُ فَلَمَّا لَحِقَنِی وَقَفَ وَ نَظَرَ إِلَیَّ فَسَلَّمْتُ عَلَیْهِ وَ كَانَ شَهْرُ رَمَضَانَ فَقُلْتُ جَعَلَنِیَ اللَّهُ فِدَاكَ إِنَّ لِمَوْلَاكَ طَیْسٍ عَلَیَّ حَقّاً وَ قَدْ وَ اللَّهِ شَهَرَنِی وَ أَنَا أَظُنُّ فِی نَفْسِی أَنَّهُ یَأْمُرُهُ بِالْكَفِّ عَنِّی وَ وَ اللَّهِ مَا قُلْتُ لَهُ كَمْ لَهُ عَلَیَّ وَ لَا سَمَّیْتُ لَهُ شَیْئاً فَأَمَرَنِی بِالْجُلُوسِ إِلَى رُجُوعِهِ فَلَمْ أَزَلْ حَتَّى صَلَّیْتُ الْمَغْرِبَ وَ أَنَا صَائِمٌ فَضَاقَ صَدْرِی وَ أَرَدْتُ أَنْ أَنْصَرِفَ فَإِذَا هُوَ قَدْ طَلَعَ عَلَیَّ وَ حَوْلَهُ النَّاسُ وَ قَدْ قَعَدَ لَهُ السُّؤَّالُ وَ هُوَ یَتَصَدَّقُ عَلَیْهِمْ فَمَضَى وَ دَخَلَ بَیْتَهُ ثُمَّ خَرَجَ وَ دَعَانِی فَقُمْتُ إِلَیْهِ وَ دَخَلْتُ مَعَهُ فَجَلَسَ وَ جَلَسْتُ فَجَعَلْتُ أُحَدِّثُهُ عَنِ ابْنِ الْمُسَیَّبِ وَ كَانَ أَمِیرَ الْمَدِینَةِ وَ كَانَ كَثِیراً مَا أُحَدِّثُهُ عَنْهُ فَلَمَّا فَرَغْتُ قَالَ لَا أَظُنُّكَ أَفْطَرْتَ بَعْدُ فَقُلْتُ لَا فَدَعَا لِی بِطَعَامٍ فَوُضِعَ بَیْنَ یَدَیَّ وَ أَمَرَ الْغُلَامَ أَنْ یَأْكُلَ مَعِی فَأَصَبْتُ وَ الْغُلَامَ مِنَ الطَّعَامِ فَلَمَّا فَرَغْنَا قَالَ لِیَ ارْفَعِ الْوِسَادَةَ وَ خُذْ مَا تَحْتَهَا فَرَفَعْتُهَا وَ إِذَا دَنَانِیرُ فَأَخَذْتُهَا وَ وَضَعْتُهَا فِی كُمِّی وَ أَمَرَ أَرْبَعَةً مِنْ عَبِیدِهِ أَنْ یَكُونُوا مَعِی حَتَّى یُبْلِغُونِی مَنْزِلِی فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ إِنَّ طَائِفَ بْنَ الْمُسَیَّبِ یَدُورُ وَ أَكْرَهُ أَنْ یَلْقَانِی وَ مَعِی عَبِیدُكَ فَقَالَ لِی أَصَبْتَ أَصَابَ اللَّهُ بِكَ الرَّشَادَ وَ أَمَرَهُمْ أَنْ یَنْصَرِفُوا إِذَا رَدَدْتُهُمْ فَلَمَّا قَرُبْتُ مِنْ مَنْزِلِی وَ آنَسْتُ رَدَدْتُهُمْ فَصِرْتُ إِلَى مَنْزِلِی وَ دَعَوْتُ بِالسِّرَاجِ وَ نَظَرْتُ إِلَى الدَّنَانِیرِ وَ إِذَا هِیَ ثَمَانِیَةٌ وَ أَرْبَعُونَ دِینَاراً وَ كَانَ حَقُّ الرَّجُلِ عَلَیَّ ثَمَانِیَةً وَ عِشْرِینَ دِینَاراً وَ كَانَ فِیهَا دِینَارٌ یَلُوحُ فَأَعْجَبَنِی حُسْنُهُ فَأَخَذْتُهُ وَ قَرَّبْتُهُ مِنَ السِّرَاجِ فَإِذَا عَلَیْهِ نَقْشٌ وَاضِحٌ حَقُّ الرَّجُلِ ثَمَانِیَةٌ وَ عِشْرُونَ دِینَاراً وَ مَا بَقِیَ فَهُوَ لَكَ وَ لَا وَ اللَّهِ مَا عَرَفْتُ مَا لَهُ عَلَیَّ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ الَّذِی أَعَزَّ وَلِیَّهُ
اصول كافى جلد 2 صفحه 404 روایت 4
غفارى گوید: مردى از خاندان ابى رافع غلام پیغمبر صلى اللّه علیه و آله كه نامش طیس بود و از من طلبى داشت، مطالبه مى كرد و پافشارى مى نمود. مردم هم او را كمك مى كردند، چون چنین دیدم، نماز صبح را در مسجد پیغمبر صلى اللّه علیه و آله گزاردم، و به امام رضا علیه السلام كه در عریض بود، روى آوردم. چون نزدیك خانه اش رسیدم، آن حضرت پیدا شد، بر الاغى سوار بود و پیراهن و ردائى در برداشت، چون نگاهم به امام افتاد، از آن حضرت خجالت كشیدم. حضرت به من رسید و ایستاد و نگاه كرد، من سلام كردم ماه رمضان بود گفتم: خدا مرا قربانت كند. غلام شما طیس از من طلبى دارد، و بخدا كه مرا رسوا كرده است. من با خود گمان مى كردم به او مى فرماید: از من دست بدارد و بخدا كه من نگفتم او چقدر از من مى خواهد و نه نامى بردم.
به من فرمود: بنشین تا برگردم، من بودم تا نماز مغرب را بگزاردم و روزه هم داشتم، سینه ام تنگى كرد و خواستم برگردم كه دیدم حضرت پیدا شد و مردم گردش بودند، گدایان بر سر راهش نشسته بودند و او به آنها تصدق مى داد. از آنها گذشت تا داخل خانه شد، سپس بیرون آمد و مرا بخواست، من نزدش رفتم و داخل منزل شدیم، او بنشست و من هم نشستم، من شروع كردم و از احوال ابن مسیب كه امیر مدینه بود و بسیارى از اوقات درباره او با حضرت سخن مى گفتم، سخن گفتم، چون فارغ شدم، فرمود: گمان ندارم هنوز افطار كرده باشى؟ عرض كردم: نه، برایم غذائى طلبید و پیشم گذاشت و بغلامش فرمود: تا همراه من بخورد. من و غلام غذا خوردیم، چون فارغ شدیم، فرمود: تشك را بردار و هر چه زیرش هست برگیر، چون بلند كردم، اشرفى هائى در آنجا بود، من برداشتم و در آستینم نهادم.
حضرت دستور داد چهارتن از غلامانش همراه من بیایند تا مرا به منزلم رسانند. من عرض كردم: قربانت، پاسبان و شبگرد ابن مسیب (امیر مدینه) گردش مى كند و من دوست ندارم كه مرا همراه غلامان شما ببیند فرمود: راست گفتى، خدا ترا براه هدایت برد. به آنها دستور داد هر وقت من گفتم برگردند. چون نزدیك منزلم رسیدم و دلم آرام شد، آنها را بر گردانیدم و به منزلم رفتم و چراغ طلبیدم، و به اشرفیها نگریستم، دیدم 48 اشرفى است و طلب آن مرد از من 28 اشرفى بود، در میان آنها یك اشرفى جلب نظرم كرد و مرا از زیبائیش خوش آمد، او را برداشتم و نزدیك چراغ بردم. دیدم آشكار و خوانا روى آن نوشته است: «28 اشرفى طلب آنمرد است و بقیه از خودت» بخدا كه من نمى دانستم (به او نگفته بودم) او چقدر از من مى خواهد، سپاس خداوند پروردگار جهانیان را كه ولى خود را عزت دهد،
5- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع أَنَّهُ خَرَجَ مِنَ الْمَدِینَةِ فِی السَّنَةِ الَّتِی حَجَّ فِیهَا هَارُونُ یُرِیدُ الْحَجَّ فَانْتَهَى إِلَى جَبَلٍ عَنْ یَسَارِ الطَّرِیقِ وَ أَنْتَ ذَاهِبٌ إِلَى مَكَّةَ یُقَالُ لَهُ فَارِعٌ فَنَظَرَ إِلَیْهِ أَبُو الْحَسَنِ ثُمَّ قَالَ بَانِی فَارِعٍ وَ هَادِمُهُ یُقَطَّعُ إِرْباً إِرْباً فَلَمْ نَدْرِ مَا مَعْنَى ذَلِكَ فَلَمَّا وَلَّى وَافَى هَارُونُ وَ نَزَلَ بِذَلِكَ الْمَوْضِعِ صَعِدَ جَعْفَرُ بْنُ یَحْیَى ذَلِكَ الْجَبَلَ وَ أَمَرَ أَنْ یُبْنَى لَهُ ثَمَّ مَجْلِسٌ فَلَمَّا رَجَعَ مِنْ مَكَّةَ صَعِدَ إِلَیْهِ فَأَمَرَ بِهَدْمِهِ فَلَمَّا انْصَرَفَ إِلَى الْعِرَاقِ قُطِّعَ إِرْباً إِرْباً
اصول كافى جلد 2 صفحه 406 روایت 5
یكى از اصحاب گوید: سالى كه هارون حج گزارد، امام رضا علیه السلام از مدینه بقصد حج بیرون شد، تا بكوهى رسید كه دست چپ راهست وقتى بجانب مكه روى، و بآن كوه فارع مى گفتند: حضرت رضا علیه السلام نگاهى بكوه كرد و فرمود: «ساختمان كننده و خراب كننده روى فارع قطعه قطعه شود»، ما معنى این سخن را نفهمیدیم، چون حضرت از آنجا پشت كرد، و هارون رسید، در آنجا بار انداخت جعفر بن یحیى (برمكى كه در دربار هارون دولت و شوكت بزرگى داشت) بالاى آن كوه رفت و دستور داد براى او در آنجا مجلسى بسازند، چون از مكه بازگشت بالاى آن كوه رفت و دستور داد خرابش كنند، و چون بعراق بازگشت (بامر هارون) قطعه قطعه شد.
شرح :
داستان جعفر برمكى كه مورد توجه و عنایت خاص هارون الرشید بود تا آنجا كه خواهرش عباسه را بازدواج او در آورد و سپس بر او غضب كرد و بیاسر دستور داد او را بكشد و طایفه برامكه را ریشه كن كرد در كتب تواریخ مشهور است، مجلسى (ره) در كتاب مرآت العقول ص 409 این تاریخ را از مروج الذهب مسعودى باختصار نقل مى كند.
(1295)6- أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَمْزَةَ بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مُوسَى قَالَ أَلْحَحْتُ عَلَى أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع فِی شَیْ ءٍ أَطْلُبُهُ مِنْهُ فَكَانَ یَعِدُنِی فَخَرَجَ ذَاتَ یَوْمٍ لِیَسْتَقْبِلَ وَالِیَ الْمَدِینَةِ وَ كُنْتُ مَعَهُ فَجَاءَ إِلَى قُرْبِ قَصْرِ فُلَانٍ فَنَزَلَ تَحْتَ شَجَرَاتٍ وَ نَزَلْتُ مَعَهُ أَنَا وَ لَیْسَ مَعَنَا ثَالِثٌ فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ هَذَا الْعِیدُ قَدْ أَظَلَّنَا وَ لَا وَ اللَّهِ مَا أَمْلِكُ دِرْهَماً فَمَا سِوَاهُ فَحَكَّ بِسَوْطِهِ الْأَرْضَ حَكّاً شَدِیداً ثُمَّ ضَرَبَ بِیَدِهِ فَتَنَاوَلَ مِنْهُ سَبِیكَةَ ذَهَبٍ ثُمَّ قَالَ انْتَفِعْ بِهَا وَ اكْتُمْ مَا رَأَیْتَ
اصول كافى جلد 2 صفحه 406 روایت 6
ابراهیم بن موسى گوید: راجع بطلبى كه از امام رضا علیه السلام داشتم، اصرار و پافشارى مى كردم و او مرا وعده مى داد، یك روز كه باستقبال والى مدینه مى رفت، من همراهش بودم، نزدیك قصر فلان رسید و در سایه درختان فرود آمد: منهم فرود آمدم و شخص سومى با ما نبود. عرض كردم: قربانت، عید نزدیك است و بخدا كه من در هم و غیر درهمى ندارم، حضرت با تازیانه اش بسختى زمین را خراش داد، سپس دست برد و شمش طلائى از آنجا برداشت و فرمود این را بهره خود ساز و آنچه دیدى پنهان دار.
7- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ یَاسِرٍ الْخَادِمِ وَ الرَّیَّانِ بْنِ الصَّلْتِ جَمِیعاً قَالَ لَمَّا انْقَضَى أَمْرُ الْمَخْلُوعِ وَ اسْتَوَى الْأَمْرُ لِلْمَأْمُونِ كَتَبَ إِلَى الرِّضَا ع یَسْتَقْدِمُهُ إِلَى خُرَاسَانَ فَاعْتَلَّ عَلَیْهِ أَبُو الْحَسَنِ ع بِعِلَلٍ فَلَمْ یَزَلِ الْمَأْمُونُ یُكَاتِبُهُ فِی ذَلِكَ حَتَّى عَلِمَ أَنَّهُ لَا مَحِیصَ لَهُ وَ أَنَّهُ لَا یَكُفُّ عَنْهُ فَخَرَجَ ع وَ لِأَبِی جَعْفَرٍ ع سَبْعُ سِنِینَ فَكَتَبَ إِلَیْهِ الْمَأْمُونُ لَا تَأْخُذْ عَلَى طَرِیقِ الْجَبَلِ وَ قُمْ وَ خُذْ عَلَى طَرِیقِ الْبَصْرَةِ وَ الْأَهْوَازِ وَ فَارِسَ حَتَّى وَافَى مَرْوَ فَعَرَضَ عَلَیْهِ الْمَأْمُونُ أَنْ یَتَقَلَّدَ الْأَمْرَ وَ الْخِلَافَةَ فَأَبَى أَبُو الْحَسَنِ ع قَالَ فَوِلَایَةَ الْعَهْدِ فَقَالَ عَلَى شُرُوطٍ أَسْأَلُكَهَا قَالَ الْمَأْمُونُ لَهُ سَلْ مَا شِئْتَ فَكَتَبَ الرِّضَا ع إِنِّی دَاخِلٌ فِی وِلَایَةِ الْعَهْدِ عَلَى أَنْ لَا آمُرَ وَ لَا أَنْهَى وَ لَا أُفْتِیَ وَ لَا أَقْضِیَ وَ لَا أُوَلِّیَ وَ لَا أَعْزِلَ وَ لَا أُغَیِّرَ شَیْئاً مِمَّا هُوَ قَائِمٌ وَ تُعْفِیَنِی مِنْ ذَلِكَ كُلِّهِ فَأَجَابَهُ الْمَأْمُونُ إِلَى ذَلِكَ كُلِّهِ قَالَ فَحَدَّثَنِی یَاسِرٌ قَالَ فَلَمَّا حَضَرَ الْعِیدُ بَعَثَ الْمَأْمُونُ إِلَى الرِّضَا ع یَسْأَلُهُ أَنْ یَرْكَبَ وَ یَحْضُرَ الْعِیدَ وَ یُصَلِّیَ وَ یَخْطُبَ فَبَعَثَ إِلَیْهِ الرِّضَا ع قَدْ عَلِمْتَ مَا كَانَ بَیْنِی وَ بَیْنَكَ مِنَ الشُّرُوطِ فِی دُخُولِ هَذَا الْأَمْرِ فَبَعَثَ إِلَیْهِ الْمَأْمُونُ إِنَّمَا أُرِیدُ بِذَلِكَ أَنْ تَطْمَئِنَّ قُلُوبُ النَّاسِ وَ یَعْرِفُوا فَضْلَكَ فَلَمْ یَزَلْ ع یُرَادُّهُ الْكَلَامَ فِی ذَلِكَ فَأَلَحَّ عَلَیْهِ فَقَالَ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ إِنْ أَعْفَیْتَنِی مِنْ ذَلِكَ فَهُوَ أَحَبُّ إِلَیَّ وَ إِنْ لَمْ تُعْفِنِی خَرَجْتُ كَمَا خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ ص وَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع فَقَالَ الْمَأْمُونُ اخْرُجْ كَیْفَ شِئْتَ وَ أَمَرَ الْمَأْمُونُ الْقُوَّادَ وَ النَّاسَ أَنْ یُبَكِّرُوا إِلَى بَابِ أَبِی الْحَسَنِ قَالَ فَحَدَّثَنِی یَاسِرٌ الْخَادِمُ أَنَّهُ قَعَدَ النَّاسُ لِأَبِی الْحَسَنِ ع فِی الطُّرُقَاتِ وَ السُّطُوحِ الرِّجَالُ وَ النِّسَاءُ وَ الصِّبْیَانُ وَ اجْتَمَعَ الْقُوَّادُ وَ الْجُنْدُ عَلَى بَابِ أَبِی الْحَسَنِ ع فَلَمَّا طَلَعَتِ الشَّمْسُ قَامَ ع فَاغْتَسَلَ وَ تَعَمَّمَ بِعِمَامَةٍ بَیْضَاءَ مِنْ قُطْنٍ أَلْقَى طَرَفاً مِنْهَا عَلَى صَدْرِهِ وَ طَرَفاً بَیْنَ كَتِفَیْهِ وَ تَشَمَّرَ ثُمَّ قَالَ لِجَمِیعِ مَوَالِیهِ افْعَلُوا مِثْلَ مَا فَعَلْتُ ثُمَّ أَخَذَ بِیَدِهِ عُكَّازاً ثُمَّ خَرَجَ وَ نَحْنُ بَیْنَ یَدَیْهِ وَ هُوَ حَافٍ قَدْ شَمَّرَ سَرَاوِیلَهُ إِلَى نِصْفِ السَّاقِ وَ عَلَیْهِ ثِیَابٌ مُشَمَّرَةٌ فَلَمَّا مَشَى وَ مَشَیْنَا بَیْنَ یَدَیْهِ رَفَعَ رَأْسَهُ إِلَى السَّمَاءِ وَ كَبَّرَ أَرْبَعَ تَكْبِیرَاتٍ فَخُیِّلَ إِلَیْنَا أَنَّ السَّمَاءَ وَ الْحِیطَانَ تُجَاوِبُهُ وَ الْقُوَّادُ وَ النَّاسُ عَلَى الْبَابِ قَدْ تَهَیَّئُوا وَ لَبِسُوا السِّلَاحَ وَ تَزَیَّنُوا بِأَحْسَنِ الزِّینَةِ فَلَمَّا طَلَعْنَا عَلَیْهِمْ بِهَذِهِ الصُّورَةِ وَ طَلَعَ الرِّضَا ع وَقَفَ عَلَى الْبَابِ وَقْفَةً ثُمَّ قَالَ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ عَلَى مَا هَدَانَا اللَّهُ أَكْبَرُ عَلَى مَا رَزَقَنَا مِنْ بَهِیمَةِ الْأَنْعَامِ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ عَلَى مَا أَبْلَانَا نَرْفَعُ بِهَا أَصْوَاتَنَا قَالَ یَاسِرٌ فَتَزَعْزَعَتْ مَرْوُ بِالْبُكَاءِ وَ الضَّجِیجِ وَ الصِّیَاحِ لَمَّا نَظَرُوا إِلَى أَبِی الْحَسَنِ ع وَ سَقَطَ الْقُوَّادُ عَنْ دَوَابِّهِمْ وَ رَمَوْا بِخِفَافِهِمْ لَمَّا رَأَوْا أَبَا الْحَسَنِ ع حَافِیاً وَ كَانَ یَمْشِی وَ یَقِفُ فِی كُلِّ عَشْرِ خُطُوَاتٍ وَ یُكَبِّرُ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ قَالَ یَاسِرٌ فَتُخُیِّلَ إِلَیْنَا أَنَّ السَّمَاءَ وَ الْأَرْضَ وَ الْجِبَالَ تُجَاوِبُهُ وَ صَارَتْ مَرْوُ ضَجَّةً وَاحِدَةً مِنَ الْبُكَاءِ وَ بَلَغَ الْمَأْمُونَ ذَلِكَ فَقَالَ لَهُ الْفَضْلُ بْنُ سَهْلٍ ذُو الرِّئَاسَتَیْنِ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ إِنْ بَلَغَ الرِّضَا الْمُصَلَّى عَلَى هَذَا السَّبِیلِ افْتَتَنَ بِهِ النَّاسُ وَ الرَّأْیُ أَنْ تَسْأَلَهُ أَنْ یَرْجِعَ فَبَعَثَ إِلَیْهِ الْمَأْمُونُ فَسَأَلَهُ الرُّجُوعَ فَدَعَا أَبُو الْحَسَنِ ع بِخُفِّهِ فَلَبِسَهُ وَ رَكِبَ وَ رَجَعَ
اصول كافى جلد 2 صفحه 407 روایت 7
یاسر خادم وریان بن صلت گویند: چون كار خلیفه معزول (امین پسر هارون) در گذشت و امر خلافت براى مأمون مستقر شد، نامه ئى بامام رضا علیه السلام نوشت و آن حضرت را بخراسان طلبید، امام رضا علیه السلام به عللى تمسك مى فرمود و عذر مى خواست، مأمون پیوسته به آن حضرت نامه مى نوشت تا آن حضرت دانست كه چاره ئى ندارد و او دست بردار نیست، لذا از مدینه بیرون شد و ابوجعفر امام نهم علیه السلام هفت ساله بود. مأمون به حضرت نوشت: راه كوهستان و قم را در پیش نگیر، بلكه از راه بصره و اهواز و فارس بیا (شاید مقصودش این بود كه آن حضرت از راهى بیاید كه شیعیانش كمتر باشند و از ناراحتى امام آگاه نشوند) تا آنكه بمرو رسید.
مأمون به حضرت عرضه داشت كه امر خلافت را به عهده گیرد، ولى امام رضا علیه السلام خوددارى فرمود: مأمون گفت: پس باید ولایت عهدى را بپذیرد، امام فرمود: مى پذیرم با شروطى كه از تو مى خواهم، مأمون گفت: هر چه خواهى بخواه، امام رضا علیه السلام نوشت:
«من در امر ولایت عهدى وارد مى شوم، بشرط آنكه امر و نهى نكنم و فتوى حكم ندهم و نصب و عزل ننمایم و هیچ امرى را كه پا برجاست دگرگونش نسازم و از همه این امور مرا معاف دارى» مأمون همه آن شروط را پذیرفت.
یاسر خادم گوید: چون عید (قربان) فرا رسید مأمون بسوى امام رضا علیه السلام كس فرستاد و درخواست كرد، آن حضرت براى عید حاضر شود و نماز گزارد و خطبه بخواند. امام رضا علیه السلام پیغام داد شروطى را كه میان من و تو در پذیرفتن امر ولایت عهدى بود، خودت مى دانى، (بنابراین بود كه من از اینگونه امور معاف باشم) مأمون پیغام داد كه من مى خواهم با این عمل دل مردم آرامش یابد و فضیلت شما را بشناسد، سپس بارها آن حضرت به او جواب رد مى داد و او پافشارى مى كرد تا آنكه حضرت فرمود: یا امیر المومنین! اگر مرا از این امر معاف دارى، خوشتر دارم و اگر معاف نكنى، همچنانكه پیغمبر و امیرالمومنین علیهما السلام (براى نماز عید) بیرون مى شدند، بیرون مى شوم، مأمون گفت: هر گونه خواهى بیرون شو، و دستور داد سرداران و تمام مردم صبح زود در خانه امام رضا علیه السلام حاضر باشند.
یاسر خادم گوید: مردان و زنان و كودكان در میان راه و پشت بامها بر سر راه امام رضا علیه السلام نشستند، و سرداران و لشكریان در خانه آن حضرت گرد آمدند، چون خورشید طلوع كرد، امام علیه السلام غسل نمود و عمامه سفیدى كه از پنبه بود، بسر گذارد، یكسرش را روى سینه و سر دیگر را میانه دو شانه انداخت و دامن بكمر زد و بهمه پیروانش دستور داد چنان كنند.
آنگاه عصاى پیكان دارى بدست گرفت و بیرون آمد، ما در جلوش بودیم و او پا برهنه بود و پیراهن خود را هم تا نصف ساق بكمر زده بود و لباسهاى دیگرش را هم بكمر زده بود، چون حركت كرد و ما هم پیشاپیش حركت كردیم، سر بسوى آسمان بلند كرد و چهار تكبیر گفت، كه ما پنداشتیم آسمان و دیوارها با او هم آواز بودند، سرداران و مردم آماده و سلاح پوشیده و بهترین زینت را نموده، دم در ایستاده بودند، چون ما با آن صورت و هیئت بر آنها در آمدیم و سپس امام رضا علیه السلام در آمد و نزد در ایستاد فرمود: «الله اكبر، الله اكبر، الله اكبر، (الله اكبر) على ماهدانا، الله اكبر على مارزقنا من بهیمة الانعام، و الحمدلله على ما ابلانا» ما هم صدا مى كشیدیم و مى گفتیم.
یاسر گوید: شهر مرو از گریه و ناله و فریاد بلرزه در آمد، سرداران چون امام رضا علیه السلام را پا برهنه دیدند، از مركبهاى خود فرود آمدند و كفشهاى خود را بكنار گذاشتند، حضرت پیاده راه مى رفت و در سر هر ده قدم مى ایستاد و سه تكبیر مى فرمود.
یاسر گوید: ما خیال مى كردیم كه آسمان و زمین و كوه با او هم آواز گشته و شهر مرو یكپارچه گریه و شیون بود، خبر بمأمون رسید، فضل بن سهل ذوالریاستین به او گفت: یا امیرالمومنین؟ اگر امام رضا با این وضع بمصلى (محل نماز عید) رسد، مردم فریفته او شوند، صلاح این است كه از او بخواهى برگردد مأمون بسوى حضرت كس فرستاد و درخواست برگشتن كرد، امام رضا علیه السلام كفش خود را طلبید و سوار شد و مراجعت فرمود.
8- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ یَاسِرٍ قَالَ لَمَّا خَرَجَ الْمَأْمُونُ مِنْ خُرَاسَانَ یُرِیدُ بَغْدَادَ وَ خَرَجَ الْفَضْلُ ذُو الرِّئَاسَتَیْنِ وَ خَرَجْنَا مَعَ أَبِی الْحَسَنِ ع وَرَدَ عَلَى الْفَضْلِ بْنِ سَهْلٍ ذِی الرِّئَاسَتَیْنِ كِتَابٌ مِنْ أَخِیهِ الْحَسَنِ بْنِ سَهْلٍ وَ نَحْنُ فِی بَعْضِ الْمَنَازِلِ إِنِّی نَظَرْتُ فِی تَحْوِیلِ السَّنَةِ فِی حِسَابِ النُّجُومِ فَوَجَدْتُ فِیهِ أَنَّكَ تَذُوقُ فِی شَهْرِ كَذَا وَ كَذَا یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ حَرَّ الْحَدِیدِ وَ حَرَّ النَّارِ وَ أَرَى أَنْ تَدْخُلَ أَنْتَ وَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ وَ الرِّضَا الْحَمَّامَ فِی هَذَا الْیَوْمِ وَ تَحْتَجِمَ فِیهِ وَ تَصُبَّ عَلَى یَدَیْكَ الدَّمَ لِیَزُولَ عَنْكَ نَحْسُهُ فَكَتَبَ ذُو الرِّئَاسَتَیْنِ إِلَى الْمَأْمُونِ بِذَلِكَ وَ سَأَلَهُ أَنْ یَسْأَلَ أَبَا الْحَسَنِ ذَلِكَ فَكَتَبَ الْمَأْمُونُ إِلَى أَبِی الْحَسَنِ یَسْأَلُهُ ذَلِكَ فَكَتَبَ إِلَیْهِ أَبُو الْحَسَنِ لَسْتُ بِدَاخِلٍ الْحَمَّامَ غَداً وَ لَا أَرَى لَكَ وَ لَا لِلْفَضْلِ أَنْ تَدْخُلَا الْحَمَّامَ غَداً فَأَعَادَ عَلَیْهِ الرُّقْعَةَ مَرَّتَیْنِ فَكَتَبَ إِلَیْهِ أَبُو الْحَسَنِ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ لَسْتُ بِدَاخِلٍ غَداً الْحَمَّامَ فَإِنِّی رَأَیْتُ رَسُولَ اللَّهِ ص فِی هَذِهِ اللَّیْلَةِ فِی النَّوْمِ فَقَالَ لِی یَا عَلِیُّ لَا تَدْخُلِ الْحَمَّامَ غَداً وَ لَا أَرَى لَكَ وَ لَا لِلْفَضْلِ أَنْ تَدْخُلَا الْحَمَّامَ غَداً فَكَتَبَ إِلَیْهِ الْمَأْمُونُ صَدَقْتَ یَا سَیِّدِی وَ صَدَقَ رَسُولُ اللَّهِ ص لَسْتُ بِدَاخِلٍ الْحَمَّامَ غَداً وَ الْفَضْلُ أَعْلَمُ قَالَ فَقَالَ یَاسِرٌ فَلَمَّا أَمْسَیْنَا وَ غَابَتِ الشَّمْسُ قَالَ لَنَا الرِّضَا ع قُولُوا نَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ شَرِّ مَا یَنْزِلُ فِی هَذِهِ اللَّیْلَةِ فَلَمْ نَزَلْ نَقُولُ ذَلِكَ فَلَمَّا صَلَّى الرِّضَا ع الصُّبْحَ قَالَ لِیَ اصْعَدْ عَلَى السَّطْحِ فَاسْتَمِعْ هَلْ تَسْمَعُ شَیْئاً فَلَمَّا صَعِدْتُ سَمِعْتُ الضَّجَّةَ وَ الْتَحَمَتْ وَ كَثُرَتْ فَإِذَا نَحْنُ بِالْمَأْمُونِ قَدْ دَخَلَ مِنَ الْبَابِ الَّذِی كَانَ إِلَى دَارِهِ مِنْ دَارِ أَبِی الْحَسَنِ وَ هُوَ یَقُولُ یَا سَیِّدِی یَا أَبَا الْحَسَنِ آجَرَكَ اللَّهُ فِی الْفَضْلِ فَإِنَّهُ قَدْ أَبَى وَ كَانَ دَخَلَ الْحَمَّامَ فَدَخَلَ عَلَیْهِ قَوْمٌ بِالسُّیُوفِ فَقَتَلُوهُ وَ أُخِذَ مِمَّنْ دَخَلَ عَلَیْهِ ثَلَاثُ نَفَرٍ كَانَ أَحَدُهُمْ ابْنَ خَالِهِ الْفَضْلَ ابْنَ ذِی الْقَلَمَیْنِ قَالَ فَاجْتَمَعَ الْجُنْدُ وَ الْقُوَّادُ وَ مَنْ كَانَ مِنْ رِجَالِ الْفَضْلِ عَلَى بَابِ الْمَأْمُونِ فَقَالُوا هَذَا اغْتَالَهُ وَ قَتَلَهُ یَعْنُونَ الْمَأْمُونَ وَ لَنَطْلُبَنَّ بِدَمِهِ وَ جَاءُوا بِالنِّیرَانِ لِیُحْرِقُوا الْبَابَ فَقَالَ الْمَأْمُونُ لِأَبِی الْحَسَنِ ع یَا سَیِّدِی تَرَى أَنْ تَخْرُجَ إِلَیْهِمْ وَ تُفَرِّقَهُمْ قَالَ فَقَالَ یَاسِرٌ فَرَكِبَ أَبُو الْحَسَنِ وَ قَالَ لِیَ ارْكَبْ فَرَكِبْتُ فَلَمَّا خَرَجْنَا مِنْ بَابِ الدَّارِ نَظَرَ إِلَى النَّاسِ وَ قَدْ تَزَاحَمُوا فَقَالَ لَهُمْ بِیَدِهِ تَفَرَّقُوا تَفَرَّقُوا قَالَ یَاسِرٌ فَأَقْبَلَ النَّاسُ وَ اللَّهِ یَقَعُ بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ وَ مَا أَشَارَ إِلَى أَحَدٍ إِلَّا رَكَضَ وَ مَرَّ
اصول كافى جلد 2 صفحه 409 روایت 8
یاسر خادم گوید: چون مأمون از خراسان بعزم بغداد بیرون رفت و فضل ذوالریاستین هم بیرون رفت، ما نیز همراه امام رضا علیه السلام بیرون شدیم، در یكى از منازل نامه ئى براى فضل بن سهل از برادرش حسن بن سهل آمد كه: من از روى حساب نجوم بتحویل سال نگریستم و دیدم تو در روز چهارشنبه فلان ماه حرارت آهن و آتش مى چشى، عقیده دارم كه تو در آنروز با امیرالمومنین و امام رضا علیه السلام بحمام روى و حجامت كنى و روى دستت خون بریزى تا نحوست آن از تو دور گردد. و در این باره بمأمون هم نامه ئى نوشت و از او خواست كه از امام رضا هم این تقاضا را بكند.
مأمون به حضرت نامه ئى نوشت و درخواست كرد، حضرت در پاسخ او نوشت: من فردا بحمام نمى روم و عقیده ندارم تو و فضل هم بحمام روید، مأمون دو مرتبه دیگر به حضرت نامه نوشت، امام رضا علیه السلام به او نوشت: یا امیرالمومنین من فردا حمام نمى روم، زیرا دیشب پیغمبر صلى الله علیه و آله را در خواب دیدم به من فرمود: اى على؛ حمام نرو و من عقیده ندارم كه تو و فضل هم فردا بحمام روید، مأمون به حضرت نوشت شما راست مى گوئى و پیغمبر صلى الله و علیه و آله هم راست فرموده: من فردا حمام نمى روم و فضل خود بهتر داند.
یاسر گوید: چون خورشید غروب كرد و داخل شب شدیم، امام رضا علیه السلام بما فرمود: بگوئید «ما از شر آنچه در این شب فرود مى آید بخدا پناه مى بریم» ما پیوسته این سخن را مى گفتیم، تا چون امام رضا علیه السلام نماز صبح را گزارد، به من فرمود: برو پشت بام گوش بده ببین چیزى میشنوى؟ چون بر بام بر آمدم، صداى شیونى شنیدم كه بالا گرفت و بسیار شد (شیون و فریادى شنیدم كه كم كم بالا گرفت) ناگاه مأمون را دیدم از درى كه میان منزل او و منزل امام رضا علیه السلام بود، در آمد و مى گفت: خدا ترا درباره فضل اجر دهد، او (پند شما را) نپذیرفته بحمام رفت و گروهى بر سر او ریخته، با شمشیر او را كشته اند و سه تن از آنها دستگیر شده اند كه یكى از آنها پسر خاله فضل ابن ذى القلمین است.
یاسر گوید: سربازان و افسران و هواخواهان فضل در خانه مأمون انجمن كردند و مى گفتند: این مرد یعنى مأمون او را غافلگیر كرده و كشته است و ما باید از او خونخواهى كنیم، و آتش آورده بودند تا خانه او را بسوزانندمأمون بامام رضا علیه السلام عرض كرد: آقاى من! اگر صلاح مى دانید بسوى این مردم روید و متفرقشان كنید.
یاسر گوید: امام رضا علیه السلام سوار شد و به من فرمود سوار شو، من سوار شدم و چون از در خانه بیرون شدیم حضرت مردم را دید كه فشار مى آورند، پس با دست خود اشاره كرد: پراكنده شوید، پراكنده شوید.
یاسر گوید: بخدا آن مردم چنان روى به بازگشت گذاشتند كه بالاى یكدیگر مى افتادند، و بهر كس اشاره فرمود، دوید و برفت.
9- الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُسَافِرٍ وَ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ مُسَافِرٍ قَالَ لَمَّا أَرَادَ هَارُونُ بْنُ الْمُسَیَّبِ أَنْ یُوَاقِعَ مُحَمَّدَ بْنَ جَعْفَرٍ قَالَ لِی أَبُو الْحَسَنِ الرِّضَا ع اذْهَبْ إِلَیْهِ وَ قُلْ لَهُ لَا تَخْرُجْ غَداً فَإِنَّكَ إِنْ خَرَجْتَ غَداً هُزِمْتَ وَ قُتِلَ أَصْحَابُكَ فَإِنْ سَأَلَكَ مِنْ أَیْنَ عَلِمْتَ هَذَا فَقُلْ رَأَیْتُ فِی الْمَنَامِ قَالَ فَأَتَیْتُهُ فَقُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاكَ لَا تَخْرُجْ غَداً فَإِنَّكَ إِنْ خَرَجْتَ هُزِمْتَ وَ قُتِلَ أَصْحَابُكَ فَقَالَ لِی مِنْ أَیْنَ عَلِمْتَ هَذَا فَقُلْتُ رَأَیْتُ فِی الْمَنَامِ فَقَالَ نَامَ الْعَبْدُ وَ لَمْ یَغْسِلِ اسْتَهُ ثُمَّ خَرَجَ فَانْهَزَمَ وَ قُتِلَ أَصْحَابُهُ قَالَ وَ حَدَّثَنِی مُسَافِرٌ قَالَ كُنْتُ مَعَ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع بِمِنًى فَمَرَّ یَحْیَى بْنُ خَالِدٍ فَغَطَّى رَأْسَهُ مِنَ الْغُبَارِ فَقَالَ مَسَاكِینُ لَا یَدْرُونَ مَا یَحُلُّ بِهِمْ فِی هَذِهِ السَّنَةِ ثُمَّ قَالَ وَ أَعْجَبُ مِنْ هَذَا هَارُونُ وَ أَنَا كَهَاتَیْنِ وَ ضَمَّ إِصْبَعَیْهِ قَالَ مُسَافِرٌ فَوَ اللَّهِ مَا عَرَفْتُ مَعْنَى حَدِیثِهِ حَتَّى دَفَنَّاهُ مَعَهُ
اصول كافى جلد 2 صفحه 411 روایت 9
وشاء از مسافر نقل كند كه چون هارون بن مسیب خواست با محمد بن جعفر بجنگد، امام رضا علیه السلام به من فرمود: نزد او برو و بگو؛ فردا بیرون نرو، كه اگر بروى شكست مى خورى و یارانت كشته مى شوند، و اگر پرسید: تو از كجا مى دانى؟ بگو من در خواب دیده ام.
مسافر گوید: من نزد او رفتم و گفتم: قربانت، فردا بیرون نرو كه اگر بیرون بروى، شكست مى خورى و یارانت كشته مى شوند، به من گفت. تو از كجا این را دانستى؟ گفتم: در خواب دیده ام، جواب داد: آن بنده باكون نشسته خوابیده (كه چنین خوابى دیده است)، سپس بیرون رفت و شكست خورد و یارانش كشته شدند.
وشاء گوید: و نیز مسافر به من گفت: من با امام رضاعلیه السلام در منى بودیم. یحیى بن خالد كه براى گرد و خاك سرش را پوشیده بود، از آنجا گذشت، حضرت فرمود: بیچاره ها نمى دانند امسال چه بسرشان مى آید (یعنى از گرد و خاك سر مى پوشند و خبر ندارند كه همین امسال بچه خاك سیاهى مى نشینند) و شگفت تر از آن هارون و من است كه این چنینیم و دو انگشت خود را بهم چسبانید مسافر گوید: بخدا من معنى سخن امام را نفهمیدم تا زمانى كه او را پهلوى هارون دفن كردیم.
10- عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ الْقَاسَانِیِّ قَالَ أَخْبَرَنِی بَعْضُ أَصْحَابِنَا أَنَّهُ حَمَلَ إِلَى أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع مَالًا لَهُ خَطَرٌ فَلَمْ أَرَهُ سُرَّ بِهِ قَالَ فَاغْتَمَمْتُ لِذَلِكَ وَ قُلْتُ فِی نَفْسِی قَدْ حَمَلْتُ هَذَا الْمَالَ وَ لَمْ یُسَرَّ بِهِ فَقَالَ یَا غُلَامُ الطَّسْتَ وَ الْمَاءَ قَالَ فَقَعَدَ عَلَى كُرْسِیٍّ وَ قَالَ بِیَدِهِ وَ قَالَ لِلْغُلَامِ صُبَّ عَلَیَّ الْمَاءَ قَالَ فَجَعَلَ یَسِیلُ مِنْ بَیْنِ أَصَابِعِهِ فِی الطَّسْتِ ذَهَبٌ ثُمَّ الْتَفَتَ إِلَیَّ فَقَالَ لِی مَنْ كَانَ هَكَذَا لَا یُبَالِی بِالَّذِی حَمَلْتَهُ إِلَیْهِ
اصول كافى جلد 2 صفحه 412 روایت 10
یكى از اصحاب گوید: پول بسیارى نزد امام رضا آوردم، ولى حضرت از آن شادمان نگشت من اندوهگین شدم و با خود گفتم: چنین پولى برایش مى آورند و او خوشحال نمى شود!!.
امام فرمود: اى غلام! آفتابه لگن بیاور، سپس روى تختى نشست و دستش را گرفت و بغلام فرمود: آب بریز، راوى گوید: همینطور طلا بود كه از میان انگشتانش در طشت مى ریخت، سپس متوجه من شد و فرمود: كسى كه چنین است بپولى كه تو برایش آورده ئى اعتنائى ندارد.
(1300) 11- سَعْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ وَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ جَمِیعاً عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ أَخِیهِ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ قُبِضَ عَلِیُّ بْنُ مُوسَى ع وَ هُوَ ابْنُ تِسْعٍ وَ أَرْبَعِینَ سَنَةً وَ أَشْهُرٍ فِی عَامِ اثْنَیْنِ وَ مِائَتَیْنِ عَاشَ بَعْدَ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ عِشْرِینَ سَنَةً إِلَّا شَهْرَیْنِ أَوْ ثَلَاثَةً
اصول كافى جلد 2 صفحه 412 روایت 11
محمد بن سنان گوید: على بن موسى علیهما السلام 49 سال و چند ماه داشت كه در سال 202 درگذشت و پس از موسى بن جعفر 20 سال و 2 یا 3 ماه كمتر زندگى كرد.

زندگانى حضرت ابیجعفر محمد بن على الثانى (امام نهم) علیه السلام

بَابُ مَوْلِدِ أَبِی جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الثَّانِی ع
وُلِدَ ع فِی شَهْرِ رَمَضَانَ مِنْ سَنَةِ خَمْسٍ وَ تِسْعِینَ وَ مِائَةٍ وَ قُبِضَ ع سَنَةَ عِشْرِینَ وَ مِائَتَیْنِ فِی آخِرِ ذِی الْقَعْدَةِ وَ هُوَ ابْنُ خَمْسٍ وَ عِشْرِینَ سَنَةً وَ شَهْرَیْنِ وَ ثَمَانِیَةَ عَشَرَ یَوْماً وَ دُفِنَ بِبَغْدَادَ فِی مَقَابِرِ قُرَیْشٍ عِنْدَ قَبْرِ جَدِّهِ مُوسَى ع وَ قَدْ كَانَ الْمُعْتَصِمُ أَشْخَصَهُ إِلَى بَغْدَادَ فِی أَوَّلِ هَذِهِ السَّنَةِ الَّتِی تُوُفِّیَ فِیهَا ع وَ أُمُّهُ أُمُّ وَلَدٍ یُقَالُ لَهَا سَبِیكَةُ نُوبِیَّةٌ وَ قِیلَ أَیْضاً إِنَّ اسْمَهَا كَانَ خَیْزُرَانَ وَ رُوِیَ أَنَّهَا كَانَتْ مِنْ أَهْلِ بَیْتِ مَارِیَةَ أُمِّ إِبْرَاهِیمَ بْنِ رَسُولِ اللَّهِ ص
آن حضرت در ماه رمضان سال 195 متولد شد و در آخر ذیقعده سال 220 درگذشت و 25 سال و 2 ماه و 18 روز داشت و در شهر بغداد در گورستان قریش كنار قبر جدش موسى بن جعفر علیه السلام بخاك سپرده شد، معتصم عباسى آن حضرت را در آغاز سالى كه وفات نمود، به بغداد روانه كرد. مادرش ام ولد و نامش سبیكه نوبیه بود و برخى گفته اند نامش خیزران بود، و روایت شده كه او از خاندان ماریه مادر ابراهیم بن رسول اللّه صلى الله علیه وآله بوده است.
1- أَحْمَدُ بْنُ إِدْرِیسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَسَّانَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ خَالِدٍ قَالَ مُحَمَّدٌ وَ كَانَ زَیْدِیّاً قَالَ كُنْتُ بِالْعَسْكَرِ فَبَلَغَنِی أَنَّ هُنَاكَ رَجُلٌ مَحْبُوسٌ أُتِیَ بِهِ مِنْ نَاحِیَةِ الشَّامِ مَكْبُولًا وَ قَالُوا إِنَّهُ تَنَبَّأَ قَالَ عَلِیُّ بْنُ خَالِدٍ فَأَتَیْتُ الْبَابَ وَ دَارَیْتُ الْبَوَّابِینَ وَ الْحَجَبَةَ حَتَّى وَصَلْتُ إِلَیْهِ فَإِذَا رَجُلٌ لَهُ فَهْمٌ فَقُلْتُ یَا هَذَا مَا قِصَّتُكَ وَ مَا أَمْرُكَ قَالَ إِنِّی كُنْتُ رَجُلًا بِالشَّامِ أَعْبُدُ اللَّهَ فِی الْمَوْضِعِ الَّذِی یُقَالُ لَهُ مَوْضِعُ رَأْسِ الْحُسَیْنِ فَبَیْنَا أَنَا فِی عِبَادَتِی إِذْ أَتَانِی شَخْصٌ فَقَالَ لِی قُمْ بِنَا فَقُمْتُ مَعَهُ فَبَیْنَا أَنَا مَعَهُ إِذَا أَنَا فِی مَسْجِدِ الْكُوفَةِ فَقَالَ لِی تَعْرِفُ هَذَا الْمَسْجِدَ فَقُلْتُ نَعَمْ هَذَا مَسْجِدُ الْكُوفَةِ قَالَ فَصَلَّى وَ صَلَّیْتُ مَعَهُ فَبَیْنَا أَنَا مَعَهُ إِذَا أَنَا فِی مَسْجِدِ الرَّسُولِ ص بِالْمَدِینَةِ فَسَلَّمَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ ص وَ سَلَّمْتُ وَ صَلَّى وَ صَلَّیْتُ مَعَهُ وَ صَلَّى عَلَى رَسُولِ اللَّهِ ص فَبَیْنَا أَنَا مَعَهُ إِذَا أَنَا بِمَكَّةَ فَلَمْ أَزَلْ مَعَهُ حَتَّى قَضَى مَنَاسِكَهُ وَ قَضَیْتُ مَنَاسِكِی مَعَهُ فَبَیْنَا أَنَا مَعَهُ إِذَا أَنَا فِی الْمَوْضِعِ الَّذِی كُنْتُ أَعْبُدُ اللَّهَ فِیهِ بِالشَّامِ وَ مَضَى الرَّجُلُ فَلَمَّا كَانَ الْعَامُ الْقَابِلُ إِذَا أَنَا بِهِ فَعَلَ مِثْلَ فِعْلَتِهِ الْأُولَى فَلَمَّا فَرَغْنَا مِنْ مَنَاسِكِنَا وَ رَدَّنِی إِلَى الشَّامِ وَ هَمَّ بِمُفَارَقَتِی قُلْتُ لَهُ سَأَلْتُكَ بِالْحَقِّ الَّذِی أَقْدَرَكَ عَلَى مَا رَأَیْتُ إِلَّا أَخْبَرْتَنِی مَنْ أَنْتَ فَقَالَ أَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ مُوسَى قَالَ فَتَرَاقَى الْخَبَرُ حَتَّى انْتَهَى إِلَى مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ الزَّیَّاتِ فَبَعَثَ إِلَیَّ وَ أَخَذَنِی وَ كَبَّلَنِی فِی الْحَدِیدِ وَ حَمَلَنِی إِلَى الْعِرَاقِ قَالَ فَقُلْتُ لَهُ فَارْفَعِ الْقِصَّةَ إِلَى مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ فَفَعَلَ وَ ذَكَرَ فِی قِصَّتِهِ مَا كَانَ فَوَقَّعَ فِی قِصَّتِهِ قُلْ لِلَّذِی أَخْرَجَكَ مِنَ الشَّامِ فِی لَیْلَةٍ إِلَى الْكُوفَةِ وَ مِنَ الْكُوفَةِ إِلَى الْمَدِینَةِ وَ مِنَ الْمَدِینَةِ إِلَى مَكَّةَ وَ رَدَّكَ مِنْ مَكَّةَ إِلَى الشَّامِ أَنْ یُخْرِجَكَ مِنْ حَبْسِكَ هَذَا قَالَ عَلِیُّ بْنُ خَالِدٍ فَغَمَّنِی ذَلِكَ مِنْ أَمْرِهِ وَ رَقَقْتُ لَهُ وَ أَمَرْتُهُ بِالْعَزَاءِ وَ الصَّبْرِ قَالَ ثُمَّ بَكَّرْتُ عَلَیْهِ فَإِذَا الْجُنْدُ وَ صَاحِبُ الْحَرَسِ وَ صَاحِبُ السِّجْنِ وَ خَلْقُ اللَّهِ فَقُلْتُ مَا هَذَا فَقَالُوا الْمَحْمُولُ مِنَ الشَّامِ الَّذِی تَنَبَّأَ افْتُقِدَ الْبَارِحَةَ فَلَا یُدْرَى أَ خَسَفَتْ بِهِ الْأَرْضُ أَوِ اخْتَطَفَهُ الطَّیْرُ
اصول كافى جلد 2 صفحه 413 روایت 1
على بن خالد گوید: محمد كه زیدى مذهب بود، گفت: من در سامرا بودم كه با خبر شدم مردى در اینجا زندانى است كه او را كت بسته از طرف شام آورده اند و مى گویند ادعاء نبوت كرده است.
على بن خالد گوید: من پشت در زندان رفتم و با دربانان و پاسبانان مهربانى كردم، تا توانستم خود را به او برسانم، او را مردى فهمیده دیدم، به او گفتم: اى مرد! داستان تو چیست؟ گفت: من مردى بودم كه در شام جائى كه نامش موضع رأس الحسین است عبادت مى كردم، در آن میان كه مشغول عبادت بودم شخصى نزد من آمد و گفت: برخیز برویم، من همراه او شدم، ناگاه خود را در مسجد كوفه دیدم، به من گفت: این مسجد را مى شناسى؟ گفتم: آرى مسجد كوفه است، پس او نماز گزارد و من هم با او نماز گزاردم در آن هنگام كه همراه او بودم، ناگاه دیدم در مسجد پیغمبر صلى الله علیه وآله در مدینه مى باشم، او به پیغمبر صلى الله علیه وآله سلام داد، من هم سلام دادم و نماز گزارد، منهم با او نماز گزاردم و بر پیغمبر صلى الله علیه وآله صلوات فرستاد، باز در همان اثناء كه همراه او بودم، خود را در مكه دیدم و پیوسته مناسكش را انجام مى داد و من هم همراه او انجام مناسك مى كردم كه ناگاه خود را در جائى كه عبادت خدا مى كردم در شام دیدم.
چون سال آینده شد، باز بیامد و مانند سال گذشته با من رفتار كرد، در آنجا چون از مناسك فارغ شدیم و مرا بشام باز گردانید و خواست از من جدا شود، به او گفتم: تقاضا مى كنم بحق كسى كه ترا بر آنچه من دیدم توانا ساخته كه به من بگوئى تو كیستى! فرمود؟ من محمد بن على بن موسایم، این خبر شهرت یافت تا بگوش محمد بن عبدالملك زیات (وزیر معتصم كه پدرش روغن زیت فروش بوده) رسید، او نزد من فرستاد و مرا گرفت و در زنجیر كرد و بعراق فرستاد.
من به او گفتم: گزارش داستان خود را به محمد بن عبدالملك برسان، او هم چنان كرد و هر چه واقع شده بود در گزارش خود نوشت، محمد در پاسخ او نوشت: بهمان كسى كه ترا در یكشب از شام به كوفه و از كوفه به مدینه و از مدینه بمكه و از مكه بشام برد، بگو از زندانت خارج كند.
على بن خالد گوید: داستان او مرا اندوهگین كرد و بحالش رقت كردم و دلداریش دادم و امر بصبرش نمودم، سپس صبح زود نزدش رفتم، دیدم سربازان و سرپاسبان و زندانبان و خلق اللّه انجمن كرده اند، گفتم چه خبر است؟ گفتند: مردى كه ادعاء نبوت كرده بود و او را از شام آورده بودند، دیشب در زندان گم شده، معلوم نیست به زمین فرو رفته یا پرنده ئى او را ربوده است.
2- الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِیُّ قَالَ حَدَّثَنِی شَیْخٌ مِنْ أَصْحَابِنَا یُقَالُ لَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَزِینٍ قَالَ كُنْتُ مُجَاوِراً بِالْمَدِینَةِ مَدِینَةِ الرَّسُولِ ص وَ كَانَ أَبُو جَعْفَرٍ ع یَجِی ءُ فِی كُلِّ یَوْمٍ مَعَ الزَّوَالِ إِلَى الْمَسْجِدِ فَیَنْزِلُ فِی الصَّحْنِ وَ یَصِیرُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ ص وَ یُسَلِّمُ عَلَیْهِ وَ یَرْجِعُ إِلَى بَیْتِ فَاطِمَةَ ع فَیَخْلَعُ نَعْلَیْهِ وَ یَقُومُ فَیُصَلِّی فَوَسْوَسَ إِلَیَّ الشَّیْطَانُ فَقَالَ إِذَا نَزَلَ فَاذْهَبْ حَتَّى تَأْخُذَ مِنَ التُّرَابِ الَّذِی یَطَأُ عَلَیْهِ فَجَلَسْتُ فِی ذَلِكَ الْیَوْمِ أَنْتَظِرُهُ لِأَفْعَلَ هَذَا فَلَمَّا أَنْ كَانَ وَقْتُ الزَّوَالِ أَقْبَلَ ع عَلَى حِمَارٍ لَهُ فَلَمْ یَنْزِلْ فِی الْمَوْضِعِ الَّذِی كَانَ یَنْزِلُ فِیهِ وَ جَاءَ حَتَّى نَزَلَ عَلَى الصَّخْرَةِ الَّتِی عَلَى بَابِ الْمَسْجِدِ ثُمَّ دَخَلَ فَسَلَّمَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ ص قَالَ ثُمَّ رَجَعَ إِلَى الْمَكَانِ الَّذِی كَانَ یُصَلِّی فِیهِ فَفَعَلَ هَذَا أَیَّاماً فَقُلْتُ إِذَا خَلَعَ نَعْلَیْهِ جِئْتُ فَأَخَذْتُ الْحَصَى الَّذِی یَطَأُ عَلَیْهِ بِقَدَمَیْهِ فَلَمَّا أَنْ كَانَ مِنَ الْغَدِ جَاءَ عِنْدَ الزَّوَالِ فَنَزَلَ عَلَى الصَّخْرَةِ ثُمَّ دَخَلَ فَسَلَّمَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ ص ثُمَّ جَاءَ إِلَى الْمَوْضِعِ الَّذِی كَانَ یُصَلِّی فِیهِ فَصَلَّى فِی نَعْلَیْهِ وَ لَمْ یَخْلَعْهُمَا حَتَّى فَعَلَ ذَلِكَ أَیَّاماً فَقُلْتُ فِی نَفْسِی لَمْ یَتَهَیَّأْ لِی هَاهُنَا وَ لَكِنْ أَذْهَبُ إِلَى بَابِ الْحَمَّامِ فَإِذَا دَخَلَ إِلَى الْحَمَّامِ أَخَذْتُ مِنَ التُّرَابِ الَّذِی یَطَأُ عَلَیْهِ فَسَأَلْتُ عَنِ الْحَمَّامِ الَّذِی یَدْخُلُهُ فَقِیلَ لِی إِنَّهُ یَدْخُلُ حَمَّاماً بِالْبَقِیعِ لِرَجُلٍ مِنْ وُلْدِ طَلْحَةَ فَتَعَرَّفْتُ الْیَوْمَ الَّذِی یَدْخُلُ فِیهِ الْحَمَّامَ وَ صِرْتُ إِلَى بَابِ الْحَمَّامِ وَ جَلَسْتُ إِلَى الطَّلْحِیِّ أُحَدِّثُهُ وَ أَنَا أَنْتَظِرُ مَجِیئَهُ ع فَقَالَ الطَّلْحِیُّ إِنْ أَرَدْتَ دُخُولَ الْحَمَّامِ فَقُمْ فَادْخُلْ فَإِنَّهُ لَا یَتَهَیَّأُ لَكَ ذَلِكَ بَعْدَ سَاعَةٍ قُلْتُ وَ لِمَ قَالَ لِأَنَّ ابْنَ الرِّضَا یُرِیدُ دُخُولَ الْحَمَّامِ قَالَ قُلْتُ وَ مَنِ ابْنُ الرِّضَا قَالَ رَجُلٌ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ لَهُ صَلَاحٌ وَ وَرَعٌ قُلْتُ لَهُ وَ لَا یَجُوزُ أَنْ یَدْخُلَ مَعَهُ الْحَمَّامَ غَیْرُهُ قَالَ نُخْلِی لَهُ الْحَمَّامَ إِذَا جَاءَ قَالَ فَبَیْنَا أَنَا كَذَلِكَ إِذْ أَقْبَلَ ع وَ مَعَهُ غِلْمَانٌ لَهُ وَ بَیْنَ یَدَیْهِ غُلَامٌ مَعَهُ حَصِیرٌ حَتَّى أَدْخَلَهُ الْمَسْلَخَ فَبَسَطَهُ وَ وَافَى فَسَلَّمَ وَ دَخَلَ الْحُجْرَةَ عَلَى حِمَارِهِ وَ دَخَلَ الْمَسْلَخَ وَ نَزَلَ عَلَى الْحَصِیرِ فَقُلْتُ لِلطَّلْحِیِّ هَذَا الَّذِی وَصَفْتَهُ بِمَا وَصَفْتَ مِنَ الصَّلَاحِ وَ الْوَرَعِ فَقَالَ یَا هَذَا لَا وَ اللَّهِ مَا فَعَلَ هَذَا قَطُّ إِلَّا فِی هَذَا الْیَوْمِ فَقُلْتُ فِی نَفْسِی هَذَا مِنْ عَمَلِی أَنَا جَنَیْتُهُ ثُمَّ قُلْتُ أَنْتَظِرُهُ حَتَّى یَخْرُجَ فَلَعَلِّی أَنَالُ مَا أَرَدْتُ إِذَا خَرَجَ فَلَمَّا خَرَجَ وَ تَلَبَّسَ دَعَا بِالْحِمَارِ فَأُدْخِلَ الْمَسْلَخَ وَ رَكِبَ مِنْ فَوْقِ الْحَصِیرِ وَ خَرَجَ ع فَقُلْتُ فِی نَفْسِی قَدْ وَ اللَّهِ آذَیْتُهُ وَ لَا أَعُودُ وَ لَا أَرُومُ مَا رُمْتُ مِنْهُ أَبَداً وَ صَحَّ عَزْمِی عَلَى ذَلِكَ فَلَمَّا كَانَ وَقْتُ الزَّوَالِ مِنْ ذَلِكَ الْیَوْمِ أَقْبَلَ عَلَى حِمَارِهِ حَتَّى نَزَلَ فِی الْمَوْضِعِ الَّذِی كَانَ یَنْزِلُ فِیهِ فِی الصَّحْنِ فَدَخَلَ وَ سَلَّمَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ ص وَ جَاءَ إِلَى الْمَوْضِعِ الَّذِی كَانَ یُصَلِّی فِیهِ فِی بَیْتِ فَاطِمَةَ ع وَ خَلَعَ نَعْلَیْهِ وَ قَامَ یُصَلِّی
اصول كافى جلد 2 صفحه 414 روایت 2
عبداللّه بن رزین گوید: من در مدینه شهر پیغمبر صلى الله علیه و آله مجاور بودم و امام جواد علیه السلام هر روز هنگام ظهر بمسجد مى آمد و در صحن فرود مى شد و بطرف پیغمبر صلى الله علیه و آله مى رفت، بآن حضرت سلام مى داد و سپس بجانب خانه فاطمه علیهماالسلام برمى گشت و نعلینش را مى كند و به نماز مى ایستاد، شیطان به من وسوسه كرد و گفت: چون فرود آمد، برو و از خاكى كه بر آن قدم مى گذارد برگیر (در صورتى كه امام باین امر راضى نبود و استحباب چنین كارى از هیچ معصومى روایت نشده است) من در آن روز بانتظار نشستم تا این كار را انجام دهم، چون ظهر شد، حضرت بیامد و بر الاغش سوار بود، ولى در محلى كه همیشه فرود مى آمد پائین نشد، بلكه روى سنگى كه در مسجد بود فرود آمد، آنگاه وارد شد و بر پیغمبر صلى الله علیه وآله سلام داد، سپس بجائى كه نماز مى گذاشت رفت و چند روز چنین كرد.
با خود گفتم: چون نعلینش را (براى نماز) بیرون كرد مى روم و ریگهائى را كه بر آن قدم نهاده بر مى گیرم، چون فردا شد، نزدیك ظهر بیامد و روى سنگ پائین شد و بمسجد در آمد و بپیغمبر صلى الله علیه وآله سلام داد، سپس بجاى نمازش رفت و با نعلینش نماز گزارد و آنها را بیرون نیاورد و تا چند روز چنین مى كرد.
با خود گفتم: اینجا برایم ممكن نشد، من باید بدر حمام بروم، چون وارد حمام شد، از خاكى كه بر آن قدم نهاده برگیرم. پرسیدم حضرت بكدام حمام مى رود؟ گفتند: حمامى كه در بقیع است و صاحبش مردى از خاندان طلحه است، من روزى را كه آنحضرت بحمام مى رفت پرسیدم و دانستم، بدر حمام رفتم و نزد طلحى (صاحب حمام) نشستم و با او سخن مى گفتم و در انتظار آمدن آن حضرت بودم.
طلحى به من گفت: اگر مى خواهى بحمام بروى، بر خیز و برو كه یكساعت دیگر براى تو ممكن نیست گفتم: چرا؟ گفت: زیرا ابن الرضا مى خواهد بحمام آید، گفتم: ابن الرضا كیست؟ گفت: مردى است شایسته و پرهیزگار از آل محمد. گفتم: مگر نمى شود دیگرى با او بحمام رود؟ گفت: هر وقت او مى آید حمام را برایش خلوت مى كنیم، ما در این سخن بودیم كه با غلامانش تشریف آورد و غلامى در پیشش بود كه حصیرى همراه داشت، وارد رختكن حمام شد و حصیر را پهن كرد، حضرت هم رسید و سلام كرد و با الاغش وارد حجره شد و برختكن رفت و روى حصیر پیاده شد.
من بطلحى گفتم: همین است كسى كه او را بشایستگى و پرهیزگارى معرفى كردى؟!! (پس چرا سواره برختكن حمام رفت؟) گفت: بخدا كه او هیچگاه غیر از امروز چنین نمى كرد، من با خود گفتم: نیت من سبب این عمل شد و من او را بر این كار وا داشتم (من او را باین جنایت نسبت دادم) باز با خود گفتم: انتظار مى كشم تا بیرون بیاید، شاید بتوانم بمقصود رسم، چون بیرون آمد، لباس پوشید و الاغ را طلبید تا در رختكن آورند، از همان روى حصیر سوار شد و بیرون رفت، با خود گفتم بخدا كه من آن حضرت را اذیت كردم، دیگر نمى كنم و هرگز باین فكر نمى افتم و بر آن تصمیم جدى گرفتم.
سپس چون آنروز وقت ظهر شد سوار الاغش بیامد و در همان صحن كه فرود مى آمد پیاده شد و وارد مسجد گشت و بپیغمبر صلى الله علیه وآله سلام داد و در جائى كه در خانه فاطمه علیهماالسلام نماز مى گزارد بیامد و نعلینش را بكند و بنماز ایستاد.
3- الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ قَالَ خَرَجَ ع عَلَیَّ فَنَظَرْتُ إِلَى رَأْسِهِ وَ رِجْلَیْهِ لِأَصِفَ قَامَتَهُ لِأَصْحَابِنَا بِمِصْرَ فَبَیْنَا أَنَا كَذَلِكَ حَتَّى قَعَدَ وَ قَالَ یَا عَلِیُّ إِنَّ اللَّهَ احْتَجَّ فِی الْإِمَامَةِ بِمِثْلِ مَا احْتَجَّ فِی النُّبُوَّةِ فَقَالَ وَ آتَیْناهُ الْحُكْمَ صَبِیًّا قَالَ وَ لَمَّا بَلَغَ أَشُدَّهُ وَ بَلَغَ أَرْبَعِینَ سَنَةً فَقَدْ یَجُوزُ أَنْ یُؤْتَى الْحُكْمَ صَبِیّاً وَ یَجُوزُ أَنْ یُعْطَاهَا وَ هُوَ ابْنُ أَرْبَعِینَ سَنَةً
اصول كافى جلد 2 صفحه 416 روایت 3
على بن اسباط گوید: امام جواد علیه السلام بطرف من مى آمد و من بسر و پاى آن حضرت مى نگریستم تا اندامش را براى رفقاى خود در مصر وصف كنم، من در این فكر بودم كه آن حضرت بنشست و فرمود:
اى على! همانا خدا درباره امامت حجت آورده، چنانكه درباره نبوت حجت آورده و فرموده: «در كودكى به او حكمت (داورى) دادیم 13 سوره 19 -» و باز فرموده: «چون به نیرومندى رسید» «و چهل ساله شد» پس رواست كه در كودكى بامام حكمت (داورى) داده شود چنانكه رواست در سن چهل سالگى به او عطا شود (بحدیث 992 رجوع شود).
4- عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الرَّیَّانِ قَالَ احْتَالَ الْمَأْمُونُ عَلَى أَبِی جَعْفَرٍ ع بِكُلِّ حِیلَةٍ فَلَمْ یُمْكِنْهُ فِیهِ شَیْ ءٌ فَلَمَّا اعْتَلَّ وَ أَرَادَ أَنْ یَبْنِیَ عَلَیْهِ ابْنَتَهُ دَفَعَ إِلَى مِائَتَیْ وَصِیفَةٍ مِنْ أَجْمَلِ مَا یَكُونُ إِلَى كُلِّ وَاحِدَةٍ مِنْهُنَّ جَاماً فِیهِ جَوْهَرٌ یَسْتَقْبِلْنَ أَبَا جَعْفَرٍ ع إِذَا قَعَدَ فِی مَوْضِعِ الْأَخْیَارِ فَلَمْ یَلْتَفِتْ إِلَیْهِنَّ وَ كَانَ رَجُلٌ یُقَالُ لَهُ مُخَارِقٌ صَاحِبُ صَوْتٍ وَ عُودٍ وَ ضَرْبٍ طَوِیلُ اللِّحْیَةِ فَدَعَاهُ الْمَأْمُونُ فَقَالَ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ إِنْ كَانَ فِی شَیْ ءٍ مِنْ أَمْرِ الدُّنْیَا فَأَنَا أَكْفِیكَ أَمْرَهُ فَقَعَدَ بَیْنَ یَدَیْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فَشَهِقَ مُخَارِقٌ شَهْقَةً اجْتَمَعَ عَلَیْهِ أَهْلُ الدَّارِ وَ جَعَلَ یَضْرِبُ بِعُودِهِ وَ یُغَنِّی فَلَمَّا فَعَلَ سَاعَةً وَ إِذَا أَبُو جَعْفَرٍ لَا یَلْتَفِتُ إِلَیْهِ لَا یَمِیناً وَ لَا شِمَالًا ثُمَّ رَفَعَ إِلَیْهِ رَأْسَهُ وَ قَالَ اتَّقِ اللَّهَ یَا ذَا الْعُثْنُونِ قَالَ فَسَقَطَ الْمِضْرَابُ مِنْ یَدِهِ وَ الْعُودُ فَلَمْ یَنْتَفِعْ بِیَدَیْهِ إِلَى أَنْ مَاتَ قَالَ فَسَأَلَهُ الْمَأْمُونُ عَنْ حَالِهِ قَالَ لَمَّا صَاحَ بِی أَبُو جَعْفَرٍ فَزِعْتُ فَزْعَةً لَا أُفِیقُ مِنْهَا أَبَداً
اصول كافى جلد 2 صفحه 417 روایت 4
محمد بن ریان گوید: مأمون براى امام جواد علیه السلام هر نیرنگى كه داشت بكار برد (تا شاید آن حضرت را آلوده و دنیاطلب نشان دهد) ولى او را ممكن نگشت، چون درمانده شد و خواست دخترش را براى زفاف نزد حضرت فرستد، دویست دختر از زیباترین كنیزان را بخواست و به هر یك از آنها جامى كه در آن گوهرى بود بداد تا چون حضرت بكرسى دامادى نشیند، در پیشش دارند، امام به آنها هم توجهى نفرمود.
مردى بود بنام مخارق آوازه خوان و تار زن و ضرب گیر كه ریش درازى داشت. مأمون او را (براى این كار) دعوت كرد. او گفت: یا امیرالمؤمنین! اگر امام جواد مشغول كارى از امور دنیا باشد من ترا درباره او كارگزارى مى كنم (چنانكه تو خواهى او را بدنیا مشغول مى كنم) سپس در برابر امام جواد علیه السلام نشست و عرعر خرى كرد كه أهل خانه نزدش گرد آمدند و شروع كرد با سازش مى زد و آواز مى خواند، ساعتى چنین كرد، امام جواد علیه السلام به او توجه نمى فرمود و براست و چپ هم نگاه نمى كرد، سپس سرش را بجانب او بلند كرد و فرمود: اى ریش بلند! از خدا بترس، ناگاه ساز و ضرب از دستش بیفتاد و تا وقتى كه مرد دستش كار نمى كرد.
مأمون از حال او پرسید: جواب داد، چون امام جواد علیه السلام بر من فریاد زد، دهشتى به من دست داد كه هرگز از آن بهبودى نمى یابم.
(1305) 5- عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ دَاوُدَ بْنِ الْقَاسِمِ الْجَعْفَرِیِّ قَالَ دَخَلْتُ عَلَى أَبِی جَعْفَرٍ ع وَ مَعِی ثَلَاثُ رِقَاعٍ غَیْرُ مُعَنْوَنَةٍ وَ اشْتَبَهَتْ عَلَیَّ فَاغْتَمَمْتُ فَتَنَاوَلَ إِحْدَاهُمَا وَ قَالَ هَذِهِ رُقْعَةُ زِیَادِ بْنِ شَبِیبٍ ثُمَّ تَنَاوَلَ الثَّانِیَةَ فَقَالَ هَذِهِ رُقْعَةُ فُلَانٍ فَبُهِتُّ أَنَا فَنَظَرَ إِلَیَّ فَتَبَسَّمَ قَالَ وَ أَعْطَانِی ثَلَاثَمِائَةِ دِینَارٍ وَ أَمَرَنِی أَنْ أَحْمِلَهَا إِلَى بَعْضِ بَنِی عَمِّهِ وَ قَالَ أَمَا إِنَّهُ سَیَقُولُ لَكَ دُلَّنِی عَلَى حَرِیفٍ یَشْتَرِی لِی بِهَا مَتَاعاً فَدُلَّهُ عَلَیْهِ قَالَ فَأَتَیْتُهُ بِالدَّنَانِیرِ فَقَالَ لِی یَا أَبَا هَاشِمٍ دُلَّنِی عَلَى حَرِیفٍ یَشْتَرِی لِی بِهَا مَتَاعاً فَقُلْتُ نَعَمْ قَالَ وَ كَلَّمَنِی جَمَّالٌ أَنْ أُكَلِّمَهُ لَهُ یُدْخِلُهُ فِی بَعْضِ أُمُورِهِ فَدَخَلْتُ عَلَیْهِ لِأُكَلِّمَهُ لَهُ فَوَجَدْتُهُ یَأْكُلُ وَ مَعَهُ جَمَاعَةٌ وَ لَمْ یُمْكِنِّی كَلَامَهُ فَقَالَ یَا أَبَا هَاشِمٍ كُلْ وَ وَضَعَ بَیْنَ یَدَیَّ ثُمَّ قَالَ ابْتِدَاءً مِنْهُ مِنْ غَیْرِ مَسْأَلَةٍ یَا غُلَامُ انْظُرْ إِلَى الْجَمَّالِ الَّذِی أَتَانَا بِهِ أَبُو هَاشِمٍ فَضُمَّهُ إِلَیْكَ قَالَ وَ دَخَلْتُ مَعَهُ ذَاتَ یَوْمٍ بُسْتَاناً فَقُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاكَ إِنِّی لَمُولَعٌ بِأَكْلِ الطِّینِ فَادْعُ اللَّهَ لِی فَسَكَتَ ثُمَّ قَالَ لِی بَعْدَ ثَلَاثَةِ أَیَّامٍ ابْتِدَاءً مِنْهُ یَا أَبَا هَاشِمٍ قَدْ أَذْهَبَ اللَّهُ عَنْكَ أَكْلَ الطِّینِ قَالَ أَبُو هَاشِمٍ فَمَا شَیْ ءٌ أَبْغَضَ إِلَیَّ مِنْهُ الْیَوْمَ
اصول كافى جلد 2 صفحه 418 روایت 5
داود بن قاسم جعفرى گوید: خدمت امام جواد علیه السلام رسیدم و سه نامه بى آدرس همراه من بود كه بر من مشتبه شده بود، و اندوهگین بودم، و حضرت یكى از آنها را برداشت و فرمود: این نامه زیاد بن شبیب است، دومى را برداشت و فرمود: این نامه فلانى است، من مات و مبهوت شدم حضرت لبخندى زد.
و نیز 300 دینار به من داد و امر فرمود كه آن را نزدیكى از پسر عموهایش برم و فرمود: آگاه باش كه او بتو خواهد گفت: مرا به پیشه ورى راهنمائى كن تا با این پول از او كالائى بخرم، تو او را راهنمائى كن. داود گوید: من دینارها را نزد او بردم، به من گفت، اى ابا هاشم! مرا به پیشه ورى راهنمائى كن تا با این پول از او كالائى بخرم، گفتم: آرى مى كنم.
و نیز ساربانى از من تقاضا كرده بود به آن حضرت بگویم: او را نزد خود بكارى گمارد، من خدمتش رفتم تا درباره او با حضرت سخن گویم، دیدم غذا مى خورد و جماعتى نزدش هستند، براى من ممكن نشد با او سخن گویم.
حضرت فرمود: اى ابا هاشم! بیا بخور و پیشم غذا نهاد، آنگاه بدون آنكه من پرسش كنم فرمود: اى غلام! ساربانى را كه ابوهاشم آورده نزد خود نگه دار.
و نیز روزى همراه آن حضرت به بستانى رفتم و عرض كردم: قربانت گردم، من بخوردن گل آزمند و حریصم، درباره من دعا كن و از خدا بخواه، حضرت سكوت كرد و بعد از سه روز دیگر خودش فرمود: اى ابا هاشم! خدا گل خوردن را از تو دور كرد، ابو هاشم گوید: از آن روز چیزى نزد من مبغوض تر از گل نبود.
6- الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَمْزَةَ الْهَاشِمِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ أَوْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الْهَاشِمِیِّ قَالَ دَخَلْتُ عَلَى أَبِی جَعْفَرٍ ع صَبِیحَةَ عُرْسِهِ حَیْثُ بَنَى بِابْنَةِ الْمَأْمُونِ وَ كُنْتُ تَنَاوَلْتُ مِنَ اللَّیْلِ دَوَاءً فَأَوَّلُ مَنْ دَخَلَ عَلَیْهِ فِی صَبِیحَتِهِ أَنَا وَ قَدْ أَصَابَنِی الْعَطَشُ وَ كَرِهْتُ أَنْ أَدْعُوَ بِالْمَاءِ فَنَظَرَ أَبُو جَعْفَرٍ ع فِی وَجْهِی وَ قَالَ أَظُنُّكَ عَطْشَانَ فَقُلْتُ أَجَلْ فَقَالَ یَا غُلَامُ أَوْ جَارِیَةُ اسْقِنَا مَاءً فَقُلْتُ فِی نَفْسِی السَّاعَةَ یَأْتُونَهُ بِمَاءٍ یَسُمُّونَهُ بِهِ فَاغْتَمَمْتُ لِذَلِكَ فَأَقْبَلَ الْغُلَامُ وَ مَعَهُ الْمَاءُ فَتَبَسَّمَ فِی وَجْهِی ثُمَّ قَالَ یَا غُلَامُ نَاوِلْنِی الْمَاءَ فَتَنَاوَلَ الْمَاءَ فَشَرِبَ ثُمَّ نَاوَلَنِی فَشَرِبْتُ ثُمَّ عَطِشْتُ أَیْضاً وَ كَرِهْتُ أَنْ أَدْعُوَ بِالْمَاءِ فَفَعَلَ مَا فَعَلَ فِی الْأُولَى فَلَمَّا جَاءَ الْغُلَامُ وَ مَعَهُ الْقَدَحُ قُلْتُ فِی نَفْسِی مِثْلَ مَا قُلْتُ فِی الْأُولَى فَتَنَاوَلَ الْقَدَحَ ثُمَّ شَرِبَ فَنَاوَلَنِی وَ تَبَسَّمَ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ حَمْزَةَ فَقَالَ لِی هَذَا الْهَاشِمِیُّ وَ أَنَا أَظُنُّهُ كَمَا یَقُولُونَ
اصول كافى جلد 2 صفحه 419 روایت 6
محمد بن على هاشمی گوید: بامداد روزى كه امام جواد علیه السلام با دختر مأمون عروسى كرده بود خدمتش رسیدم، و در آن شب دوائى خورده بودم كه تشنگى به من دست داده بود و من نخستین كسى بودم كه خدمتش رسیدم، و نمى خواستم آب طلب كنم، امام بچهره من نگاه كرد و فرمود: بگمانم تشنه ئى؟ عرض كردم: آرى فرمود: ای غلام (یا ای کنیز) برای ما آب آشامیدنی بیاور، من با خود گفتم: اکنون آبی مسموم می آورند. از این جهت اندوهگین شدم غلام آمد و آب آورد حضرت به چهره من تبسمی نمود و فرمود: اى غلام! آب را به من ده، آن را گرفت و آشامید، سپس به من داد، من هم آشامیدم، باز تشنه شدم و دوست نداشتم آب بخواهم، باز هم امام مانند بار اول عمل كرد، و چون غلام با جام آب آمد، همان خیال بار اول در دلم افتاد (كه شاید آب مسموم باشد) امام جام را گرفت و آشامید، سپس به من داد و تبسم فرمود.
محمد بن حمزه (كه این روایت را از هاشمى نقل كرده) گوید: سپس هاشمى به من گفت: من گمان مى كنم كه امام جواد چنانستكه شیعیان درباره او اعتقاد دارند (یعنى از دل مردم آگاهست).
7- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ قَالَ اسْتَأْذَنَ عَلَى أَبِی جَعْفَرٍ ع قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ النَّوَاحِی مِنَ الشِّیعَةِ فَأَذِنَ لَهُمْ فَدَخَلُوا فَسَأَلُوهُ فِی مَجْلِسٍ وَاحِدٍ عَنْ ثَلَاثِینَ أَلْفَ مَسْأَلَةٍ فَأَجَابَ ع وَ لَهُ عَشْرُ سِنِینَ
اصول كافى جلد 2 صفحه 419 روایت 7
على بن ابراهیم گوید: پدرم گفت: گروهى از شیعیان از شهرهاى دور آمدند و از امام جواد علیه السلام اجازه تشرف گرفتند و خدمتش رسیدند و در یك مجلس 30 هزار مسأله از او پرسیدند، حضرت به آنها جواب گفت و در آن زمان ده ساله بود.
شرح:
چون پاسخ دادن به 30 هزار مسأله در یك مجلس عادة ممكن نیست، لذا مرحوم مجلسى هفت توجیه براى این روایت ذكر مى كند كه ما سه تاى آن را در اینجا متذكر مى شویم:
1- این عدد را حمل بر مبالغه و اغراق باید نمود، زیرا شمردن 30 هزار مسأله هم عادة بعید است.
2 - پاسخهاى حضرت بیان قواعد و كلیاتى بوده كه از آن ها جواب 30 هزار مسأله جزئى معلوم مى گشته.
3 - مقصود از یك مجلس، یكدوره، مجالس معین است كه در چند روز و چند جا تشكیل شده است.
8- عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ دِعْبِلِ بْنِ عَلِیٍّ أَنَّهُ دَخَلَ عَلَى أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع وَ أَمَرَ لَهُ بِشَیْ ءٍ فَأَخَذَهُ وَ لَمْ یَحْمَدِ اللَّهَ قَالَ فَقَالَ لَهُ لِمَ لَمْ تَحْمَدِ اللَّهَ قَالَ ثُمَّ دَخَلْتُ بَعْدُ عَلَى أَبِی جَعْفَرٍ ع وَ أَمَرَ لِی بِشَیْ ءٍ فَقُلْتُ الْحَمْدُ لِلَّهِ فَقَالَ لِی تَأَدَّبْتَ
اصول كافى جلد 2 صفحه 420 روایت 8
على بن حكم گوید: دعبل بن على (خزاعى شاعر و مداح معروف) خدمت امام رضا علیه السلام رسید حضرت دستور داد به او چیزى (صله و عطائى) دهند، او گرفت ولى حمد خدا نكرد، امام به او فرمود: چرا حمد خدا نكردى؟ دعبل گوید: سپس خدمت امام جواد علیه السلام رسیدم و آن حضرت دستور داد به من عطائى دهند، من گفتم: الحمدلله حضرت فرمود: اكنون ادب شدى (یعنى از تذكرى كه پدرم بتو داد).
9- الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ دَخَلْتُ عَلَى أَبِی الْحَسَنِ ع فَقَالَ یَا مُحَمَّدُ حَدَثَ بِ آلِ فَرَجٍ حَدَثٌ فَقُلْتُ مَاتَ عُمَرُ فَقَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ حَتَّى أَحْصَیْتُ لَهُ أَرْبَعاً وَ عِشْرِینَ مَرَّةً فَقُلْتُ یَا سَیِّدِی لَوْ عَلِمْتُ أَنَّ هَذَا یَسُرُّكَ لَجِئْتُ حَافِیاً أَعْدُو إِلَیْكَ قَالَ یَا مُحَمَّدُ أَ وَ لَا تَدْرِی مَا قَالَ لَعَنَهُ اللَّهُ لِمُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ أَبِی قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ خَاطَبَهُ فِی شَیْ ءٍ فَقَالَ أَظُنُّكَ سَكْرَانَ فَقَالَ أَبِی اللَّهُمَّ إِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنِّی أَمْسَیْتُ لَكَ صَائِماً فَأَذِقْهُ طَعْمَ الْحَرْبِ وَ ذُلَّ الْأَسْرِ فَوَ اللَّهِ إِنْ ذَهَبَتِ الْأَیَّامُ حَتَّى حُرِبَ مَالُهُ وَ مَا كَانَ لَهُ ثُمَّ أُخِذَ أَسِیراً وَ هُوَ ذَا قَدْ مَاتَ لَا رَحِمَهُ اللَّهُ وَ قَدْ أَدَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ مِنْهُ وَ مَا زَالَ یُدِیلُ أَوْلِیَاءَهُ مِنْ أَعْدَائِهِ
اصول كافى جلد 2 صفحه 420 روایت 9
محمد بن سنان گوید: خدمت امام على النقى علیه السلام رسیدم، فرمود: اى محمد! براى آل فرج پیش آمدى شده است؟ گفتم: آرى، عمر (بن فرج كه والى مدینه بود) وفات كرد، حضرت فرمود، الحمدلله و تا 24 بار شمردم (كه این جمله را تكرار كرد) عرض كردم: آقاى من؟ اگر مى دانستم این خبر شما را مسرور مى كند، پابرهنه و دوان خدمت شما مى آمدم. فرمود: اى محمد! مگر نمى دانى او - كه خدایش لعنت كند - بپدرم محمد بن على چه گفته؟ عرض كردم: نه، فرمود: درباره موضوعى پدرم با او سخن مى گفت، او در جواب گفت: بگمانم تو مستى، پدرم فرمود: خدایا اگر تو مى دانى كه من امروز را براى رضاى تو روزه داشتم، مزه غارت شدن و خوارى اسارت را به او بچشان، بخدا سوگند كه پس از چند روز پولها و دارائیش غارت شد و سپس او را باسیرى گرفتند و اینك هم مرده است، خدایش رحمت نكند خدا از او انتقام گرفت و همواره انتقام دوستانش را از دشمنانش مى گیرد.
(1310) 10- أَحْمَدُ بْنُ إِدْرِیسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَسَّانَ عَنْ أَبِی هَاشِمٍ الْجَعْفَرِیِّ قَالَ صَلَّیْتُ مَعَ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی مَسْجِدِ الْمُسَیَّبِ وَ صَلَّى بِنَا فِی مَوْضِعِ الْقِبْلَةِ سَوَاءً وَ ذُكِرَ أَنَّ السِّدْرَةَ الَّتِی فِی الْمَسْجِدِ كَانَتْ یَابِسَةً لَیْسَ عَلَیْهَا وَرَقٌ فَدَعَا بِمَاءٍ وَ تَهَیَّأَ تَحْتَ السِّدْرَةِ فَعَاشَتِ السِّدْرَةُ وَ أَوْرَقَتْ وَ حَمَلَتْ مِنْ عَامِهَا
اصول كافى جلد 2 صفحه 420 روایت 9
ابو هاشم جعفرى گوید: در مسجد مسیب همراه امام جواد علیه السلام نماز گزاردم. آن حضرت در جاى قبله مستقیم (بدون انحراف و تمایل یا در وسط صف) براى ما نمازگزارد (یعنى براى ما امامت فرمود) و راوى یادآور شد كه در آن مسجد درخت سدرى بود خشك و بى برگ، حضرت آب طلبید و زیر درخت وضو گرفت، سپس آن درخت در همان سال زنده شد و برگ و میوه داد.
11- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَجَّالِ وَ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَهْلِ الْمَدِینَةِ عَنِ الْمُطَرِّفِیِّ قَالَ مَضَى أَبُو الْحَسَنِ الرِّضَا ع وَ لِیَ عَلَیْهِ أَرْبَعَةُ آلَافِ دِرْهَمٍ فَقُلْتُ فِی نَفْسِی ذَهَبَ مَالِی فَأَرْسَلَ إِلَیَّ أَبُو جَعْفَرٍ ع إِذَا كَانَ غَداً فَأْتِنِی وَ لْیَكُنْ مَعَكَ مِیزَانٌ وَ أَوْزَانٌ فَدَخَلْتُ عَلَى أَبِی جَعْفَرٍ ع فَقَالَ لِی مَضَى أَبُو الْحَسَنِ وَ لَكَ عَلَیْهِ أَرْبَعَةُ آلَافِ دِرْهَمٍ فَقُلْتُ نَعَمْ فَرَفَعَ الْمُصَلَّى الَّذِی كَانَ تَحْتَهُ فَإِذَا تَحْتَهُ دَنَانِیرُ فَدَفَعَهَا إِلَیَ
اصول كافى جلد 2 صفحه 421 روایت 11
مطرفى گوید: امام رضا علیه السلام در گذشت و 4 هزار درهم به من بدهى داشت، با خود گفتم: پولم از بین رفت، سپس امام جواد علیه السلام برایم پیغام داد كه فردا نزد من بیا و سنگ و ترازو با خود بیاور من خدمتش رفتم، فرمود: ابوالحسن درگذشت و تو از او 4 هزار درهم طلب دارى؟ گفتم: آرى، جانمازى كه زیر پایش بود بلند كرد، زیرش دینار بسیارى بود آنها را به من داد (تا با ترازو وزن كنم و برابر 4 هزار درهم خود برگیرم).
12- سَعْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ وَ الْحِمْیَرِیُّ جَمِیعاً عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ أَخِیهِ عَلِیٍّ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ قُبِضَ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیٍّ وَ هُوَ ابْنُ خَمْسٍ وَ عِشْرِینَ سَنَةً وَ ثَلَاثَةِ أَشْهُرٍ وَ اثْنَیْ عَشَرَ یَوْماً تُوُفِّیَ یَوْمَ الثَّلَاثَاءِ لِسِتٍّ خَلَوْنَ مِنْ ذِی الْحِجَّةِ سَنَةَ عِشْرِینَ وَ مِائَتَیْنِ عَاشَ بَعْدَ أَبِیهِ تِسْعَةَ عَشَرَ سَنَةً إِلَّا خَمْساً وَ عِشْرِینَ یَوْماً
اصول كافى جلد 2 صفحه 421 روایت 12
محمد بن سنان گوید: محمد بن على (امام جواد علیه السلام) درگذشت در حالى كه 25 سال و 3 ماه و 12 روز داشت، و وفاتش در روز سه شنبه ششم ذیحجه سال 220 بود، پس از پدرش 19 سال و 25 روز كمتر زندگى كرد.

(زندگانى حضرت ابوالحسن على بن محمد(امام دهم)(علیهما السلام (والرضوان)

بَابُ مَوْلِدِ أَبِی الْحَسَنِ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَلَیْهِمَا السَّلَامُ وَ الرِّضْوَانُ
وُلِدَ ع لِلنِّصْفِ مِنْ ذِی الْحِجَّةِ سَنَةَ اثْنَتَیْ عَشْرَةَ وَ مِائَتَیْنِ
وَ رُوِیَ أَنَّهُ وُلِدَ ع فِی رَجَبٍ سَنَةَ أَرْبَعَ عَشْرَةَ وَ مِائَتَیْنِ وَ مَضَى لِأَرْبَعٍ بَقِینَ مِنْ جُمَادَى الْ آخِرَةِ سَنَةَ أَرْبَعٍ وَ خَمْسِینَ وَ مِائَتَیْنِ
وَ رُوِیَ أَنَّهُ قُبِضَ ع فِی رَجَبٍ سَنَةَ أَرْبَعٍ وَ خَمْسِینَ وَ مِائَتَیْنِ وَ لَهُ أَحَدٌ وَ أَرْبَعُونَ سَنَةً وَ سِتَّةُ أَشْهُرٍ
وَ أَرْبَعُونَ سَنَةً عَلَى الْمَوْلِدِ الْ آخَرِ الَّذِی رُوِیَ وَ كَانَ الْمُتَوَكِّلُ أَشْخَصَهُ مَعَ یَحْیَى بْنِ هَرْثَمَةَ بْنِ أَعْیَنَ مِنَ الْمَدِینَةِ إِلَى سُرَّ مَنْ رَأَى فَتُوُفِّیَ بِهَا ع وَ دُفِنَ فِی دَارِهِ وَ أُمُّهُ أُمُّ وَلَدٍ یُقَالُ لَهَا سَمَانَةُ
آن حضرت در نیمه ذیحجه سال 212 متولد شد و و به روایتى تولدش در ماه رجب سال 214 بوده و در 26 جمادى الاخر سال 254 در گذشت و به روایتى در ماه رجب سال 254 وفات نمود، سنش به روایت اول 40 سال و 6 ماه و به روایت دیگر از نظر تولد 40 سال بوده است، متوكل عباسى آن حضرت را همراه یحیى بن هرثمه بن اعین از مدینه به سامرا آورد و در آنجا وفات نمود و در خانه خود مدفون گشت. مادرش ام ولد و نامش سمانه بود.
1- الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ خَیْرَانَ الْأَسْبَاطِیِّ قَالَ قَدِمْتُ عَلَى أَبِی الْحَسَنِ ع الْمَدِینَةَ فَقَالَ لِی مَا خَبَرُ الْوَاثِقِ عِنْدَكَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ خَلَّفْتُهُ فِی عَافِیَةٍ أَنَا مِنْ أَقْرَبِ النَّاسِ عَهْداً بِهِ عَهْدِی بِهِ مُنْذُ عَشَرَةِ أَیَّامٍ قَالَ فَقَالَ لِی إِنَّ أَهْلَ الْمَدِینَةِ یَقُولُونَ إِنَّهُ مَاتَ فَلَمَّا أَنْ قَالَ لِیَ النَّاسَ عَلِمْتُ أَنَّهُ هُوَ ثُمَّ قَالَ لِی مَا فَعَلَ جَعْفَرٌ قُلْتُ تَرَكْتُهُ أَسْوَأَ النَّاسِ حَالًا فِی السِّجْنِ قَالَ فَقَالَ أَمَا إِنَّهُ صَاحِبُ الْأَمْرِ مَا فَعَلَ ابْنُ الزَّیَّاتِ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ النَّاسُ مَعَهُ وَ الْأَمْرُ أَمْرُهُ قَالَ فَقَالَ أَمَا إِنَّهُ شُؤْمٌ عَلَیْهِ قَالَ ثُمَّ سَكَتَ وَ قَالَ لِی لَا بُدَّ أَنْ تَجْرِیَ مَقَادِیرُ اللَّهِ تَعَالَى وَ أَحْكَامُهُ یَا خَیْرَانُ مَاتَ الْوَاثِقُ وَ قَدْ قَعَدَ الْمُتَوَكِّلُ جَعْفَرٌ وَ قَدْ قُتِلَ ابْنُ الزَّیَّاتِ فَقُلْتُ مَتَى جُعِلْتُ فِدَاكَ قَالَ بَعْدَ خُرُوجِكَ بِسِتَّةِ أَیَّامٍ
اصول كافى جلد 2 صفحه 422 روایت 1
خیران اسباطى گوید: در مدینه خدمت حضرت ابوالحسن (امام دهم) علیه السلام رسیدم، به من فرمود: از واثق چه خبر دارى؟ عرض كردم: قربانت، وقتى از او جدا شدم با عافیت بود، من از همه مردم دیدارم به او نزدیكتر است، زیرا ده روز پیش او را دیده ام (و كسى در مدینه نیست كه او را بعد از من دیده باشد) فرمود: اهل مدینه مى گویند: او مرده است، چون به من فرمود: مردم مى گویند (و شخص معینى را نام نبرد) دانستم مطلب همانست (واثق مرده است و حضرت به علم غیب دانسته و توریه مى فرماید) سپس فرمود: جعفر (متوكل عباسى) چه كرد؟ عرض كردم: از او جدا شدم در حالى كه در زندان بود و حالش از همه مردم بدتر بود، فرمود: او فرمانروا شد. ابن زیات (وزیر واثق) چه كرد؟ عرض كردم: قربانت، مردم با او بودند و فرمان فرمان او بود، فرمود: این پیشرفت برایش نامبارك بود، پس اندكى سكوت نمود، آنگاه فرمود: مقدرات و احكام خدا ناچار باید جارى شود، اى خیران! واثق در گذشت و متوكل بجاى او نشست و ابن زیات هم كشته شد، عرض كردم: قربانت، چه وقت؟ فرمود: شش روز پس از بیرون آمدن تو (از سامرا، یعنى 4 روز پیش).
2- الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَى عَنْ صَالِحِ بْنِ سَعِیدٍ قَالَ دَخَلْتُ عَلَى أَبِی الْحَسَنِ ع فَقُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاكَ فِی كُلِّ الْأُمُورِ أَرَادُوا إِطْفَاءَ نُورِكَ وَ التَّقْصِیرَ بِكَ حَتَّى أَنْزَلُوكَ هَذَا الْخَانَ الْأَشْنَعَ خَانَ الصَّعَالِیكِ فَقَالَ هَاهُنَا أَنْتَ یَا ابْنَ سَعِیدٍ ثُمَّ أَوْمَأَ بِیَدِهِ وَ قَالَ انْظُرْ فَنَظَرْتُ فَإِذَا أَنَا بِرَوْضَاتٍ آنِقَاتٍ وَ رَوْضَاتٍ بَاسِرَاتٍ فِیهِنَّ خَیْرَاتٌ عَطِرَاتٌ وَ وِلْدَانٌ كَأَنَّهُنَّ اللُّؤْلُؤُ الْمَكْنُونُ وَ أَطْیَارٌ وَ ظِبَاءٌ وَ أَنْهَارٌ تَفُورُ فَحَارَ بَصَرِی وَ حَسَرَتْ عَیْنِی فَقَالَ حَیْثُ كُنَّا فَهَذَا لَنَا عَتِیدٌ لَسْنَا فِی خَانِ الصَّعَالِیكِ
اصول كافى جلد 2 صفحه 423 روایت 2
صالح بن سعید گوید: خدمت امام هادى علیه السلام رسیدم و عرض كردم: قربانت، در هر امرى در صدد خاموش كردن نور شما و كوتاهى در حق شما بودند، تا آنجا كه شما را در این سراى زشت و بدنامى كه سراى گدایان نامند منزل دادند، فرمود: پسر سعید؟ تو هم چنین فكر مى كنى؟! سپس با دستش اشاره كرد و فرمود: بنگر، من نگاه كردم، بوستانهائى دیدم سرور بخش و بوستانهائى با میوه هاى تازه رس، كه در آنها دخترانى نیكو و خوشبوى بود مانند مروارید در صدف و پسر بچه گان و مرغان و آهوان و نهرهاى جوشان كه چشم خیره شد و دیده ام از كار افتاد، آنگاه فرمود: ما هر كجا باشیم اینها براى ما مهیاست، ما در سراى گدایان نیستیم.
(1315) 3- الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ إِسْحَاقَ الْجَلَّابِ قَالَ اشْتَرَیْتُ لِأَبِی الْحَسَنِ ع غَنَماً كَثِیرَةً فَدَعَانِی فَأَدْخَلَنِی مِنْ إِصْطَبْلِ دَارِهِ إِلَى مَوْضِعٍ وَاسِعٍ لَا أَعْرِفُهُ فَجَعَلْتُ أُفَرِّقُ تِلْكَ الْغَنَمَ فِیمَنْ أَمَرَنِی بِهِ فَبَعَثَ إِلَى أَبِی جَعْفَرٍ وَ إِلَى وَالِدَتِهِ وَ غَیْرِهِمَا مِمَّنْ أَمَرَنِی ثُمَّ اسْتَأْذَنْتُهُ فِی الِانْصِرَافِ إِلَى بَغْدَادَ إِلَى وَالِدِی وَ كَانَ ذَلِكَ یَوْمَ التَّرْوِیَةِ فَكَتَبَ إِلَیَّ تُقِیمُ غَداً عِنْدَنَا ثُمَّ تَنْصَرِفُ قَالَ فَأَقَمْتُ فَلَمَّا كَانَ یَوْمُ عَرَفَةَ أَقَمْتُ عِنْدَهُ وَ بِتُّ لَیْلَةَ الْأَضْحَى فِی رِوَاقٍ لَهُ فَلَمَّا كَانَ فِی السَّحَرِ أَتَانِی فَقَالَ یَا إِسْحَاقُ قُمْ قَالَ فَقُمْتُ فَفَتَحْتُ عَیْنِی فَإِذَا أَنَا عَلَى بَابِی بِبَغْدَادَ قَالَ فَدَخَلْتُ عَلَى وَالِدِی وَ أَنَا فِی أَصْحَابِی فَقُلْتُ لَهُمْ عَرَّفْتُ بِالْعَسْكَرِ وَ خَرَجْتُ بِبَغْدَادَ إِلَى الْعِیدِ
اصول كافى جلد 2 صفحه 423 روایت 3
اسحاق جلاب گوید: براى امام هادى علیه السلام گوسفندان بسیارى خریدم، سپس مرا خواست و از اصطبل منزلش بجاى وسیعى برد كه من آنجا را نمى شناختم، و در آنجا گوسفندان را بهر كه دستور داد، تقسیم كردم، و براى (پسرش) ابو جعفر و مادر او و دیگران دستور داد و فرستاد، آنگاه روز ترویه بود كه از حضرت اجازه گرفتم به بغداد نزد پدرم برگردم، به من نوشت: فردا نزد ما باش و سپس برو.
من هم بماندم و چون روز عرفه شد، نزد حضرت بودم و شب عید قربان هم در ایوان خانه اش خوابیدم و هنگام سحر نزد من آمد و فرمود: اى اسحاق برخیز، من برخاستم و چون چشم گشودم، خود را در خانه ام در بغداد دیدم، خدمت پدرم رسیدم و گرد رفقایم نشستم، بآنها گفتم: روز عرفه در سامره بودم و روز عید به بغداد آمدم.
4- عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مُحَمَّدٍ الطَّاهِرِیِّ قَالَ مَرِضَ الْمُتَوَكِّلُ مِنْ خُرَاجٍ خَرَجَ بِهِ وَ أَشْرَفَ مِنْهُ عَلَى الْهَلَاكِ فَلَمْ یَجْسُرْ أَحَدٌ أَنْ یَمَسَّهُ بِحَدِیدَةٍ فَنَذَرَتْ أُمُّهُ إِنْ عُوفِیَ أَنْ تَحْمِلَ إِلَى أَبِی الْحَسَنِ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ مَالًا جَلِیلًا مِنْ مَالِهَا وَ قَالَ لَهُ الْفَتْحُ بْنُ خَاقَانَ لَوْ بَعَثْتَ إِلَى هَذَا الرَّجُلِ فَسَأَلْتَهُ فَإِنَّهُ لَا یَخْلُو أَنْ یَكُونَ عِنْدَهُ صِفَةٌ یُفَرِّجُ بِهَا عَنْكَ فَبَعَثَ إِلَیْهِ وَ وَصَفَ لَهُ عِلَّتَهُ فَرَدَّ إِلَیْهِ الرَّسُولُ بِأَنْ یُؤْخَذَ كُسْبُ الشَّاةِ فَیُدَافَ بِمَاءِ وَرْدٍ فَیُوضَعَ عَلَیْهِ فَلَمَّا رَجَعَ الرَّسُولُ وَ أَخْبَرَهُمْ أَقْبَلُوا یَهْزَءُونَ مِنْ قَوْلِهِ فَقَالَ لَهُ الْفَتْحُ هُوَ وَ اللَّهِ أَعْلَمُ بِمَا قَالَ وَ أَحْضَرَ الْكُسْبَ وَ عَمِلَ كَمَا قَالَ وَ وَضَعَ عَلَیْهِ فَغَلَبَهُ النَّوْمُ وَ سَكَنَ ثُمَّ انْفَتَحَ وَ خَرَجَ مِنْهُ مَا كَانَ فِیهِ وَ بُشِّرَتْ أُمُّهُ بِعَافِیَتِهِ فَحَمَلَتْ إِلَیْهِ عَشَرَةَ آلَافِ دِینَارٍ تَحْتَ خَاتَمِهَا ثُمَّ اسْتَقَلَّ مِنْ عِلَّتِهِ فَسَعَى إِلَیْهِ الْبَطْحَائِیُّ الْعَلَوِیُّ بِأَنَّ أَمْوَالًا تُحْمَلُ إِلَیْهِ وَ سِلَاحاً فَقَالَ لِسَعِیدٍ الْحَاجِبِ اهْجُمْ عَلَیْهِ بِاللَّیْلِ وَ خُذْ مَا تَجِدُ عِنْدَهُ مِنَ الْأَمْوَالِ وَ السِّلَاحِ وَ احْمِلْهُ إِلَیَّ قَالَ إِبْرَاهِیمُ بْنُ مُحَمَّدٍ فَقَالَ لِی سَعِیدٌ الْحَاجِبُ صِرْتُ إِلَى دَارِهِ بِاللَّیْلِ وَ مَعِی سُلَّمٌ فَصَعِدْتُ السَّطْحَ فَلَمَّا نَزَلْتُ عَلَى بَعْضِ الدَّرَجِ فِی الظُّلْمَةِ لَمْ أَدْرِ كَیْفَ أَصِلُ إِلَى الدَّارِ فَنَادَانِی یَا سَعِیدُ مَكَانَكَ حَتَّى یَأْتُوكَ بِشَمْعَةٍ فَلَمْ أَلْبَثْ أَنْ أَتَوْنِی بِشَمْعَةٍ فَنَزَلْتُ فَوَجَدْتُهُ عَلَیْهِ جُبَّةُ صُوفٍ وَ قَلَنْسُوَةٌ مِنْهَا وَ سَجَّادَةٌ عَلَى حَصِیرٍ بَیْنَ یَدَیْهِ فَلَمْ أَشُكَّ أَنَّهُ كَانَ یُصَلِّی فَقَالَ لِی دُونَكَ الْبُیُوتَ فَدَخَلْتُهَا وَ فَتَّشْتُهَا فَلَمْ أَجِدْ فِیهَا شَیْئاً وَ وَجَدْتُ الْبَدْرَةَ فِی بَیْتِهِ مَخْتُومَةً بِخَاتَمِ أُمِّ الْمُتَوَكِّلِ وَ كِیساً مَخْتُوماً وَ قَالَ لِی دُونَكَ الْمُصَلَّى فَرَفَعْتُهُ فَوَجَدْتُ سَیْفاً فِی جَفْنٍ غَیْرِ مُلَبَّسٍ فَأَخَذْتُ ذَلِكَ وَ صِرْتُ إِلَیْهِ فَلَمَّا نَظَرَ إِلَى خَاتَمِ أُمِّهِ عَلَى الْبَدْرَةِ بَعَثَ إِلَیْهَا فَخَرَجَتْ إِلَیْهِ فَأَخْبَرَنِی بَعْضُ خَدَمِ الْخَاصَّةِ أَنَّهَا قَالَتْ لَهُ كُنْتُ قَدْ نَذَرْتُ فِی عِلَّتِكَ لَمَّا أَیِسْتُ مِنْكَ إِنْ عُوفِیتَ حَمَلْتُ إِلَیْهِ مِنْ مَالِی عَشَرَةَ آلَافِ دِینَارٍ فَحَمَلْتُهَا إِلَیْهِ وَ هَذَا خَاتَمِی عَلَى الْكِیسِ وَ فَتَحَ الْكِیسَ الْ آخَرَ فَإِذَا فِیهِ أَرْبَعُمِائَةِ دِینَارٍ فَضَمَّ إِلَى الْبَدْرَةِ بَدْرَةً أُخْرَى وَ أَمَرَنِی بِحَمْلِ ذَلِكَ إِلَیْهِ فَحَمَلْتُهُ وَ رَدَدْتُ السَّیْفَ وَ الْكِیسَیْنِ وَ قُلْتُ لَهُ یَا سَیِّدِی عَزَّ عَلَیَّ فَقَالَ لِی سَیَعْلَمُ الَّذِینَ ظَلَمُوا أَیَّ مُنْقَلَبٍ یَنْقَلِبُونَ
اصول كافى جلد 2 صفحه 424 روایت 4
ابراهیم بن محمد طاهرى گوید: متوكل عباسى در اثر دملیكه در آورد بیمار شد و نزدیك به مرگ رسید، كسى هم جرأت نداشت آهنى به بدن او رساند (و زخمش را عمل كند) مادرش نذر كرد: اگر او بهبودى یافت از دارائى خود پول بسیارى خدمت حضرت ابوالحسن على بن محمد (امام هادى علیه السلام) فرستد. فتح بن خاقان (ترك، وزیر و نویسنده متوكل) بمتوكل گفت: اى كاش نزد این مرد (امام هادى علیه السلام) مى فرستادى، زیرا حتماً او راه معالجه اى كه سبب گشایش تو شود مى داند. متوكل شخصى را نزد حضرت فرستاد و او مرضش را به حضرت توضیح داد پیغام آورنده برگشت و گفت: دستور داد، درده روغن را گرفته، یا گلاب خمیر كنند و روى زخم گذارند، چون این معالجه را به آنها خبر دادند، همگى مسخره كردند (مجلسى كسب را پشكل زیر دست و پاى گوسفند هم معنى كرده).
فتح گفت: بخدا كه او نسبت به آنچه فرموده داناتر است، درده روغن را حاضر كردند و چنانكه فرموده بود عمل كردند و روى دمل گذاردند، متوكل را خواب ربود و آرام گرفت، سپس سرباز كرد و هر چه داشت (از چرك و خون) بیرون آمد. مژده بهبودى او را بمادرش دادند، او ده هزار دینار نزد حضرت فرستاد و مهر خود را بر آن (كیسه پول) بزد، متوكل چون از بستر مرض برخاست بطحائى علوى، نزد او سخن چینى كرد كه براى امام هادى پول و اسلحه مى فرستند، متوكل بسعید دربان گفت: شبانه بر او حمله كن، و هر چه پول و اسلحه نزدش بود، بردار و نزد من بیاور.
ابراهیم بن محمد گوید: سعید دربان به من گفت: شبانه به منزل حضرت رفتم و با نردبانى كه همراه داشتم به پشت بام بالا رفتم، آنگاه چون چند پله پائین آمدم، در اثر تاریكى ندانستم چگونه بخانه راه یابم ناگاه مرا صدا زد كه! اى سعید! همانجا باش تا برایت چراغ آورند، اندكى بعد چراغ آوردند، من پائین آمدم. حضرت را دیدم جبه و كلاهى پشمى در بر دارد و جانمازى حصیرى در برابر اوست، یقین كردم نماز مى خواند، به من فرمود: اتاقها در اختیار تو، من وارد شدم و بررسى كردم و هیچ نیافتم. در اتاق خود حضرت، كیسه پولى با مهر مادر متوكل بود و كیسه سر بمهر دیگرى، به من فرمود: جانماز را هم بازرسى كن. چون آن را بلند كردم، شمشیرى ساده و در غلاف، در زیر آن بود، آنها را برداشتم و نزد متوكل رفتم، چون نگاهش بمهر مادرش افتاد كه روى كیسه پول بود، دنبالش فرستاد، او نزد متوكل آمد.
یكى از خدمتگزاران مخصوص به من خبر داد كه مادر متوكل به او گفت: هنگامى كه بیمار بودى و از بهبودیت ناامید گشتم، نذر كردم، اگر خوب شدى از مال خود ده هزار دینار خدمت او فرستم، چون بهبودى یافتى، پولها را نزدش فرستادم و این هم مهر من است بر روى كیسه. متوكل كیسه دیگر را گشود، در آن هم چهار صد دینار بود، سپس كیسه پول دیگرى بآنها اضافه كرد و به من دستور داد كه همه را خدمت حضرت برم، من كیسه ها را با شمشیر خدمتش بردم و عرض كردم: آقاى من! این مأموریت بر من ناگوار آمد، فرمود: «ستمگران بزودى خواهند دانست كه چه سرانجامى دارند آخر سوره 26».
5- الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنِ الْمُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ النَّوْفَلِیِّ قَالَ قَالَ لِی مُحَمَّدُ بْنُ الْفَرَجِ إِنَّ أَبَا الْحَسَنِ كَتَبَ إِلَیْهِ یَا مُحَمَّدُ أَجْمِعْ أَمْرَكَ وَ خُذْ حِذْرَكَ قَالَ فَأَنَا فِی جَمْعِ أَمْرِی وَ لَیْسَ أَدْرِی مَا كَتَبَ إِلَیَّ حَتَّى وَرَدَ عَلَیَّ رَسُولٌ حَمَلَنِی مِنْ مِصْرَ مُقَیَّداً وَ ضَرَبَ عَلَى كُلِّ مَا أَمْلِكُ وَ كُنْتُ فِی السِّجْنِ ثَمَانَ سِنِینَ ثُمَّ وَرَدَ عَلَیَّ مِنْهُ فِی السِّجْنِ كِتَابٌ فِیهِ یَا مُحَمَّدُ لَا تَنْزِلْ فِی نَاحِیَةِ الْجَانِبِ الْغَرْبِیِّ فَقَرَأْتُ الْكِتَابَ فَقُلْتُ یَكْتُبُ إِلَیَّ بِهَذَا وَ أَنَا فِی السِّجْنِ إِنَّ هَذَا لَعَجَبٌ فَمَا مَكَثْتُ أَنْ خُلِّیَ عَنِّی وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ قَالَ وَ كَتَبَ إِلَیْهِ مُحَمَّدُ بْنُ الْفَرَجِ یَسْأَلُهُ عَنْ ضِیَاعِهِ فَكَتَبَ إِلَیْهِ سَوْفَ تُرَدُّ عَلَیْكَ وَ مَا یَضُرُّكَ أَنْ لَا تُرَدَّ عَلَیْكَ فَلَمَّا شَخَصَ مُحَمَّدُ بْنُ الْفَرَجِ إِلَى الْعَسْكَرِ كُتِبَ إِلَیْهِ بِرَدِّ ضِیَاعِهِ وَ مَاتَ قَبْلَ ذَلِكَ قَالَ وَ كَتَبَ أَحْمَدُ بْنُ الْخَضِیبِ إِلَى مُحَمَّدِ بْنِ الْفَرَجِ یَسْأَلُهُ الْخُرُوجَ إِلَى الْعَسْكَرِ فَكَتَبَ إِلَى أَبِی الْحَسَنِ ع یُشَاوِرُهُ فَكَتَبَ إِلَیْهِ اخْرُجْ فَإِنَّ فِیهِ فَرَجَكَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ تَعَالَى فَخَرَجَ فَلَمْ یَلْبَثْ إِلَّا یَسِیراً حَتَّى مَاتَ
اصول كافى جلد 2 صفحه 426 روایت 5
على بن محمد نوفلى گوید: محمد بن فرج به من گفت: حضرت ابوالحسن (امام هادى) علیه السلام به من نوشت: اى محمد! كارهایت را بسامان رسان و مواظب خود باش. من مشغول سامان دادن كارم بودم و نمى دانستم مقصود حضرت از آنچه به من نوشته چیست كه ناگاه مأمور آمد و مرا از مصر دست بسته حركت داد، و تمام دارائیم را توقیف كرد و 8 سال در زندان بودم، سپس نامه ئى از حضرت در زندان به من رسید كه: اى محمد! در سمت بغداد منزل مكن. نامه را خواندم و گفتم: من در زندانم و او به من چنین مى نویسد؟! این موضوع شگفت آور است. چیزى نگذشت كه خدا را شكر مرا رها كردند.
و محمد بن فرج به آن حضرت نامه نوشت و درباره ملكش (كه بناحق تصرف كرده بودند) سؤال كرد حضرت به او نوشت: بزودى بتو برمى گردانند و اگر هم بتو باز نگردد، زیانى بتو نرسد، چون محمد بن فرج بسامره حركت كرد، برایش نامه آمد كه ملك بتو برگشت، ولى او پیش از گرفتن نامه درگذشت.
و احمد بن خضیب بمحمد بن فرج نوشت و از او تقاضا كرد بسامره رود، محمد به عنوان مشورت مطلب را به امام هادى علیه السلام نوشت، حضرت به او نوشت: برو، زیرا گشایش و خلاصى تو در آنست انشاءاللّه تعالى.
او برفت و پس از اندكى در گذشت.
6- الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ قَالَ أَخْبَرَنِی أَبُو یَعْقُوبَ قَالَ رَأَیْتُهُ یَعْنِی مُحَمَّداً قَبْلَ مَوْتِهِ بِالْعَسْكَرِ فِی عَشِیَّةٍ وَ قَدِ اسْتَقْبَلَ أَبَا الْحَسَنِ ع فَنَظَرَ إِلَیْهِ وَ اعْتَلَّ مِنْ غَدٍ فَدَخَلْتُ إِلَیْهِ عَائِداً بَعْدَ أَیَّامٍ مِنْ عِلَّتِهِ وَ قَدْ ثَقُلَ فَأَخْبَرَنِی أَنَّهُ بَعَثَ إِلَیْهِ بِثَوْبٍ فَأَخَذَهُ وَ أَدْرَجَهُ وَ وَضَعَهُ تَحْتَ رَأْسِهِ قَالَ فَكُفِّنَ فِیهِ قَالَ أَحْمَدُ قَالَ أَبُو یَعْقُوبَ رَأَیْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع مَعَ ابْنِ الْخَضِیبِ فَقَالَ لَهُ ابْنُ الْخَضِیبِ سِرْ جُعِلْتُ فِدَاكَ فَقَالَ لَهُ أَنْتَ الْمُقَدَّمُ فَمَا لَبِثَ إِلَّا أَرْبَعَةَ أَیَّامٍ حَتَّى وُضِعَ الدَّهَقُ عَلَى سَاقِ ابْنِ الْخَضِیبِ ثُمَّ نُعِیَ قَالَ رُوِیَ عَنْهُ حِینَ أَلَحَّ عَلَیْهِ ابْنُ الْخَضِیبِ فِی الدَّارِ الَّتِی یَطْلُبُهَا مِنْهُ بَعَثَ إِلَیْهِ لَأَقْعُدَنَّ بِكَ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مَقْعَداً لَا یَبْقَى لَكَ بَاقِیَةٌ فَأَخَذَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِی تِلْكَ الْأَیَّامِ
اصول كافى جلد 2 صفحه 426 روایت 6
ابویعقوب گوید: شبى محمد (بن فرج) را پیش از مرگش در برابر امام هادى علیه السلام دیدم: حضرت به او نگریست و او فردا بیمار شد، چند روز كه از بیماریش گذشت، بعیادتش رفتم، سنگین شده بود، به من خبر داد كه امام براى او پارچه ئى فرستاده و او آنرا پیچیده و زیر سرش گذاشته، سپس او را در همان پارچه كفن كردند.
ابویعقوب گوید: امام هادى علیه السلام را همراه ابن خضیب دیدم، ابن خضیب به حضرت عرض كرد: «راه برو قربانت گردم» فرمود: تو جلوترى، چهار روز بیشتر نگذشت كه چوبهاى شكنجه را بپاى ابن خضیب گذارند و سپس خبر مرگش رسید.
و از او روایت شده كه چون ابن خضیب درباره خانه اى كه از آن حضرت مطالبه مى كرد پافشارى نمود، امام برایش پیغام داد: با درخواست از خداى عزوجل ترا به روزگارى مى نشانم كه اثرى از تو بجا نماند، سپس خداى عزوجل هم او را در همان ایام گرفتار ساخت.
7- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا قَالَ أَخَذْتُ نُسْخَةَ كِتَابِ الْمُتَوَكِّلِ إِلَى أَبِی الْحَسَنِ الثَّالِثِ ع مِنْ یَحْیَى بْنِ هَرْثَمَةَ فِی سَنَةِ ثَلَاثٍ وَ أَرْبَعِینَ وَ مِائَتَیْنِ وَ هَذِهِ نُسْخَتُهُ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ عَارِفٌ بِقَدْرِكَ رَاعٍ لِقَرَابَتِكَ مُوجِبٌ لِحَقِّكَ یُقَدِّرُ مِنَ الْأُمُورِ فِیكَ وَ فِی أَهْلِ بَیْتِكَ مَا أَصْلَحَ اللَّهُ بِهِ حَالَكَ وَ حَالَهُمْ وَ ثَبَّتَ بِهِ عِزَّكَ وَ عِزَّهُمْ وَ أَدْخَلَ الْیُمْنَ وَ الْأَمْنَ عَلَیْكَ وَ عَلَیْهِمْ یَبْتَغِی بِذَلِكَ رِضَاءَ رَبِّهِ وَ أَدَاءَ مَا افْتُرِضَ عَلَیْهِ فِیكَ وَ فِیهِمْ وَ قَدْ رَأَى أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ صَرْفَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَمَّا كَانَ یَتَوَلَّاهُ مِنَ الْحَرْبِ وَ الصَّلَاةِ بِمَدِینَةِ رَسُولِ اللَّهِ ص إِذْ كَانَ عَلَى مَا ذَكَرْتَ مِنْ جَهَالَتِهِ بِحَقِّكَ وَ اسْتِخْفَافِهِ بِقَدْرِكَ وَ عِنْدَ مَا قَرَفَكَ بِهِ وَ نَسَبَكَ إِلَیْهِ مِنَ الْأَمْرِ الَّذِی قَدْ عَلِمَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ بَرَاءَتَكَ مِنْهُ وَ صِدْقَ نِیَّتِكَ فِی تَرْكِ مُحَاوَلَتِهِ وَ أَنَّكَ لَمْ تُؤَهِّلْ نَفْسَكَ لَهُ وَ قَدْ وَلَّى أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ مَا كَانَ یَلِی مِنْ ذَلِكَ مُحَمَّدَ بْنَ الْفَضْلِ وَ أَمَرَهُ بِإِكْرَامِكَ وَ تَبْجِیلِكَ وَ الِانْتِهَاءِ إِلَى أَمْرِكَ وَ رَأْیِكَ وَ التَّقَرُّبِ إِلَى اللَّهِ وَ إِلَى أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ بِذَلِكَ وَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ مُشْتَاقٌ إِلَیْكَ یُحِبُّ إِحْدَاثَ الْعَهْدِ بِكَ وَ النَّظَرَ إِلَیْكَ فَإِنْ نَشِطْتَ لِزِیَارَتِهِ وَ الْمُقَامِ قِبَلَهُ مَا رَأَیْتَ شَخَصْتَ وَ مَنْ أَحْبَبْتَ مِنْ أَهْلِ بَیْتِكَ وَ مَوَالِیكَ وَ حَشَمِكَ عَلَى مُهْلَةٍ وَ طُمَأْنِینَةٍ تَرْحَلُ إِذَا شِئْتَ وَ تَنْزِلُ إِذَا شِئْتَ وَ تَسِیرُ كَیْفَ شِئْتَ وَ إِنْ أَحْبَبْتَ أَنْ یَكُونَ یَحْیَى بْنُ هَرْثَمَةَ مَوْلَى أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ وَ مَنْ مَعَهُ مِنَ الْجُنْدِ مُشَیِّعِینَ لَكَ یَرْحَلُونَ بِرَحِیلِكَ وَ یَسِیرُونَ بِسَیْرِكَ وَ الْأَمْرُ فِی ذَلِكَ إِلَیْكَ حَتَّى تُوَافِیَ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ فَمَا أَحَدٌ مِنْ إِخْوَتِهِ وَ وُلْدِهِ وَ أَهْلِ بَیْتِهِ وَ خَاصَّتِهِ أَلْطَفَ مِنْهُ مَنْزِلَةً وَ لَا أَحْمَدَ لَهُ أُثْرَةً وَ لَا هُوَ لَهُمْ أَنْظَرَ وَ عَلَیْهِمْ أَشْفَقَ وَ بِهِمْ أَبَرَّ وَ إِلَیْهِمْ أَسْكَنَ مِنْهُ إِلَیْكَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ تَعَالَى وَ السَّلَامُ عَلَیْكَ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَكَاتُهُ وَ كَتَبَ إِبْرَاهِیمُ بْنُ الْعَبَّاسِ وَ صَلَّى اللَّهُ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ
اصول كافى جلد 2 صفحه 427 روایت 7
یكى از اصحاب ما (شیعیان) گوید. رونوشت نامه متوكل را به امام هادى علیه السلام، در سال 243 از یحیى بن هرثمه گرفتم. این است متن آن نامه.
بسم الله الرحمن الرحیم، اما بعد، همانا امیرالمؤمنین (یعنى خودم كه متوكل عباسى مى باشم) قدر تو را مى شناسد و خویشاوندى تو را (با پیغمبر و هم با خود) رعایت مى كند و حق تو را لازم مى داند و براى اصلاح حال تو و خاندانت و عزت و خوشبختى و آسودگى تو و ایشان هرچه لازم باشد، فراهم مى كند و از این رفتار خشنودى پروردگار و انجام دادن حقى كه از تو و ایشان بر او واجب است، طلب مى كند.
امیرالمؤمنین عقیده دارد عبدالله بن محمد را از تولیت جنگ و نماز در مدینه پیغمبر صلى الله علیه وآله عزل كند، زیرا چنانكه تذكر داده بودى، حق شما را نشناخته و ارزشت را سبك گرفته و شما را به كارى متهم ساخته و نسبت داده (یعنى دعوى خلافت) كه امیرالمؤمنین بر كنارى و درستى نیت شما را در عدم اراده و آماده نبودن ترا براى آن كار مى داند و امیرالمؤمنین منصب و مأموریت عبدالله را به محمد بن فضل داد و او را با احترام و تعظیم و شنوائى از شما و اینكه با این رفتار تقرب به خدا و امیرالمؤمنین جوید دستور داد.
امیرالمؤمنین مشتاق دیدار و تجدید عهد با شماست. شما هم اگر دیدار و اقامت نزد او را تا هر مدتى كه خواهى، حركت كن و هر كسى را كه دوست دارى از خانواده و غلامان و اطرافیانت همراه بیاور، و مسافرتت با مهلت و آرامش باشد، هر زمان خواهى كوچ كن و هر زمان خواهى بارانداز و هر گونه خواهى راه پیما. و اگر دوست دارى یحیى بن هرثمه پیشكار امیرالمؤمنین و سربازانى كه همراه او است، پشت سرت بیایند و در كوچ كردن و راه پیمودن دنبال شما باشند، به اختیار و دستور شماست، هر گونه خواهى حركت كنید تا نزد امیرالمؤمنین برسید. كه هیچ یك از برادران و فرزندان و اهل بیت و ویژگیانش منزلتى پر مهرتر و وحسب و شرافتى پسندیده تر از تو ندارند و امیرالمؤمنین نسبت به ایشان دلسوزتر و مهربانتر و خوش رفتارتر و خاطر جمع تر نیست انشاء الله تعالى و السلام علیكم و رحمة الله و بركاته.
نویسنده ابراهیم بن عباس و صلى الله علیه وآله و سلم.
(1320) 8- الْحُسَیْنُ بْنُ الْحَسَنِ الْحَسَنِیُّ قَالَ حَدَّثَنِی أَبُو الطَّیِّبِ الْمُثَنَّى یَعْقُوبُ بْنُ یَاسِرٍ قَالَ كَانَ الْمُتَوَكِّلُ یَقُولُ وَیْحَكُمْ قَدْ أَعْیَانِی أَمْرُ ابْنِ الرِّضَا أَبَى أَنْ یَشْرَبَ مَعِی أَوْ یُنَادِمَنِی أَوْ أَجِدَ مِنْهُ فُرْصَةً فِی هَذَا فَقَالُوا لَهُ فَإِنْ لَمْ تَجِدْ مِنْهُ فَهَذَا أَخُوهُ مُوسَى قَصَّافٌ عَزَّافٌ یَأْكُلُ وَ یَشْرَبُ وَ یَتَعَشَّقُ قَالَ ابْعَثُوا إِلَیْهِ فَجِیئُوا بِهِ حَتَّى نُمَوِّهَ بِهِ عَلَى النَّاسِ وَ نَقُولَ ابْنُ الرِّضَا فَكَتَبَ إِلَیْهِ وَ أُشْخِصَ مُكَرَّماً وَ تَلَقَّاهُ جَمِیعُ بَنِی هَاشِمٍ وَ الْقُوَّادُ وَ النَّاسُ عَلَى أَنَّهُ إِذَا وَافَى أَقْطَعَهُ قَطِیعَةً وَ بَنَى لَهُ فِیهَا وَ حَوَّلَ الْخَمَّارِینَ وَ الْقِیَانَ إِلَیْهِ وَ وَصَلَهُ وَ بَرَّهُ وَ جَعَلَ لَهُ مَنْزِلًا سَرِیّاً حَتَّى یَزُورَهُ هُوَ فِیهِ فَلَمَّا وَافَى مُوسَى تَلَقَّاهُ أَبُو الْحَسَنِ فِی قَنْطَرَةِ وَصِیفٍ وَ هُوَ مَوْضِعٌ تُتَلَقَّى فِیهِ الْقَادِمُونَ فَسَلَّمَ عَلَیْهِ وَ وَفَّاهُ حَقَّهُ ثُمَّ قَالَ لَهُ إِنَّ هَذَا الرَّجُلَ قَدْ أَحْضَرَكَ لِیَهْتِكَكَ وَ یَضَعَ مِنْكَ فَلَا تُقِرَّ لَهُ أَنَّكَ شَرِبْتَ نَبِیذاً قَطُّ فَقَالَ لَهُ مُوسَى فَإِذَا كَانَ دَعَانِی لِهَذَا فَمَا حِیلَتِی قَالَ فَلَا تَضَعْ مِنْ قَدْرِكَ وَ لَا تَفْعَلْ فَإِنَّمَا أَرَادَ هَتْكَكَ فَأَبَى عَلَیْهِ فَكَرَّرَ عَلَیْهِ فَلَمَّا رَأَى أَنَّهُ لَا یُجِیبُ قَالَ أَمَا إِنَّ هَذَا مَجْلِسٌ لَا تُجْمَعُ أَنْتَ وَ هُوَ عَلَیْهِ أَبَداً فَأَقَامَ ثَلَاثَ سِنِینَ یُبَكِّرُ كُلَّ یَوْمٍ فَیُقَالُ لَهُ قَدْ تَشَاغَلَ الْیَوْمَ فَرُحْ فَیَرُوحُ فَیُقَالُ قَدْ سَكِرَ فَبَكِّرْ فَیُبَكِّرُ فَیُقَالُ شَرِبَ دَوَاءً فَمَا زَالَ عَلَى هَذَا ثَلَاثَ سِنِینَ حَتَّى قُتِلَ الْمُتَوَكِّلُ وَ لَمْ یَجْتَمِعْ مَعَهُ عَلَیْهِ
اصول كافى جلد 2 صفحه 428 روایت 8
یعقوب بن یاسر گوید: متوكل به اطرافیانش مى گفت: موضوع ابن الرضا (امام هادى علیه السلام) مرا خسته و درمانده كرد. از مى گسارى و همنشینى با من سرباز مى زند و من نمى توانم در این باره از او فرصتى بدست آورم (تا او را نزد مردم خفیف و سبك كنم و آلوده و گنهكار نشان دهم) آنها گفتند: اگر به او راه نمى یابى، برادرش موسى (مبرقع) هست. او اهل ساز و آواز است، مى خورد و مى آشامد عشقبازى مى كند، متوكل گفت، دنبالش بفرستید و او را بیاورید تا او را در نظر مردم بجاى ابن الرضا جا بزنیم و بگوئیم ابن الرضا همین است.
آنگاه به او نامه نوشت و با احترام حركتش داد و تمام بنى هاشم و سرلشكران و مردم به استقبالش رفتند با این شرط كه چون به سامره وارد شود، متوكل قطعه زمینى به او واگذارد و براى او در آنجا ساختمان كند و مى فروشان و آوازه خوانان را نزد او فرستند و با او احسان و خوش رفتارى كند و دستگاهى آراسته برایش آماده كند و خودش در آنجا به دیدار او رود.
چون موسى برسید، حضرت ابوالحسن (امام هادى علیه السلام) در محل پل وصیف كه جاى ملاقات واردین بود، به او برخورد، بر او سلام كرد و حقش را ادا نمود. سپس فرمود: این مرد (متوكل) ترا احضار كرده تا آبرویت را ببرد و از ارزشت بكاهد، مبادا نزد او اقرار كنى كه هیچگاه شراب آشامیده ئى موسی گفت: اگر مرا به آن دعوت کند چاره ام چیست فرمود: ارزش خودت را پائین نیاور و آن کار را مكن كه او مى خواهد رسوایت كند، موسى نپذیرفت و حضرت سخنش را تكرار فرمود، چون دید موسى اجابت نمى كند، فرمود: این (مجلسى كه متوكل براى تو فكر كرده) مجلسى است كه هرگز تو با او گردهم نیائید، موسى سه سال در آنجا بود، هر روز صبح مى رفت، به او مى گفتند، متوكل امروز كار دارد، شب بیا، شب مى آمد، مى گفتند، مست است، صبح مى آمد، مى گفتند، دوا آشامیده، تا سه سال بدین منوال گذشت و متوكل كشته شد و ممكن نشد با او انجمن كند.
9- بَعْضُ أَصْحَابِنَا عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ قَالَ أَخْبَرَنِی زَیْدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ زَیْدٍ قَالَ مَرِضْتُ فَدَخَلَ الطَّبِیبُ عَلَیَّ لَیْلًا فَوَصَفَ لِی دَوَاءً بِلَیْلٍ آخُذُهُ كَذَا وَ كَذَا یَوْماً فَلَمْ یُمَكِّنِّی فَلَمْ یَخْرُجِ الطَّبِیبُ مِنَ الْبَابِ حَتَّى وَرَدَ عَلَیَّ نَصْرٌ بِقَارُورَةٍ فِیهَا ذَلِكَ الدَّوَاءُ بِعَیْنِهِ فَقَالَ لِی أَبُو الْحَسَنِ یُقْرِئُكَ السَّلَامَ وَ یَقُولُ لَكَ خُذْ هَذَا الدَّوَاءَ كَذَا وَ كَذَا یَوْماً فَأَخَذْتُهُ فَشَرِبْتُهُ فَبَرَأْتُ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیٍّ قَالَ لِی زَیْدُ بْنُ عَلِیٍّ یَأْبَى الطَّاعِنُ أَیْنَ الْغُلَاةُ عَنْ هَذَا الْحَدِیثِ
اصول كافى جلد 2 صفحه 430 روایت 9
زیدبن على بن حسین بن زید گوید: من بیمار شدم و شبانه پزشكى براى معالجه آمد و دوا برایم نسخه كرد كه در شب بیاشامم و تا چند روز آن را داشته باشم، براى من ممكن نشد (كه دوا را در آن شب تهیه كنم) هنوز پزشك از در بیرون نرفته بود، كه نصر (خادم امام دهم علیه السلام) با شیشه اى كه همان دوا در آن بود، وارد شد و گفت: حضرت ابوالحسن به تو سلام مى رساند و مى فرماید: این دوا را در این چند روز داشته باشد، من آن را گرفتم و آشامیدم و بهبودى یافتم.
محمد بن على گوید: زیدبن على به من گفت: كسى كه امام را سرزنش كند و طعنه زند (این روایت یا امامت و فضیلت ائمه را) نمى پذیرد (در صورتى كه دلالت روشنى بر علم غیب امام دارد) كجایند غالیان درباره ائمه كه این حدیث را بشنوند (و دلیل عقیده خود دانند كه علم غیب ذاتى امامست، در صورتى كه چنین نیست و آنها علم غیب را به الهام خدا مى دانند).