اصول کافی جلد دوم

ابی‏جعفر محمد بن یعقوب کلینی مشهور به شیخ کلینی ترجمه و شرح : حاج سید جواد مصطفوی

جن نزد ائمه آیند و مسائل دینى خود را بپرسند و در كارهاى خود بآنها روى آورند.

بَابُ أَنَّ الْجِنَّ یَأْتِیهِمْ فَیَسْأَلُونَهُمْ عَنْ مَعَالِمِ دِینِهِمْ وَ یَتَوَجَّهُونَ فِی أُمُورِهِمْ
1- بَعْضُ أَصْحَابِنَا عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ یَحْیَى بْنِ مُسَاوِرٍ عَنْ سَعْدٍ الْإِسْكَافِ قَالَ أَتَیْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع فِی بَعْضِ مَا أَتَیْتُهُ فَجَعَلَ یَقُولُ لَا تَعْجَلْ حَتَّى حَمِیَتِ الشَّمْسُ عَلَیَّ وَ جَعَلْتُ أَتَتَبَّعُ الْأَفْیَاءَ فَمَا لَبِثَ أَنْ خَرَجَ عَلَیَّ قَوْمٌ كَأَنَّهُمُ الْجَرَادُ الصُّفْرُ عَلَیْهِمُ الْبُتُوتُ قَدِ انْتَهَكَتْهُمُ الْعِبَادَةُ قَالَ فَوَ اللَّهِ لَأَنْسَانِی مَا كُنْتُ فِیهِ مِنْ حُسْنِ هَیْئَةِ الْقَوْمِ فَلَمَّا دَخَلْتُ عَلَیْهِ قَالَ لِی أَرَانِی قَدْ شَقَقْتُ عَلَیْكَ قُلْتُ أَجَلْ وَ اللَّهِ لَقَدْ أَنْسَانِی مَا كُنْتُ فِیهِ قَوْمٌ مَرُّوا بِی لَمْ أَرَ قَوْماً أَحْسَنَ هَیْئَةً مِنْهُمْ فِی زِیِّ رَجُلٍ وَاحِدٍ كَأَنَّ أَلْوَانَهُمُ الْجَرَادُ الصُّفْرُ قَدِ انْتَهَكَتْهُمُ الْعِبَادَةُ فَقَالَ یَا سَعْدُ رَأَیْتَهُمْ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ أُولَئِكَ إِخْوَانُكَ مِنَ الْجِنِّ قَالَ فَقُلْتُ یَأْتُونَكَ قَالَ نَعَمْ یَأْتُونَّا یَسْأَلُونَّا عَنْ مَعَالِمِ دِینِهِمْ وَ حَلَالِهِمْ وَ حَرَامِهِمْ
اصول كافى جلد 2 صفحه 242 روایت 1
سعد اسكاف گوید: راجع ببعضى از كارهاى خود بمنزل امام باقر علیه السلام رفتم (هر چه میخواستم وارد اتاق شوم) مى فرمود، عجله مكن تا آنكه آفتاب مرا سوخت و هر جا سایه میرفت میرفتم ناگاه بر خلاف انتظار اشخاصى از اتاق خارج شده بسوى من آمدند كه مانند ملخهاى زرد بودند، و پوستین در بر كرده. از كثرت عبادت لاغر شده بودند، بخدا كه از سیماى زیباى آنها وضع خود (انتظار در هواى گرم) را فراموش كردم. چون خدمتش رسیدم، بمن فرمود: گویا تو را ناراحت كردم، عرض كردم، آرى، بخدا من از وضع خود فراموش كردم، اشخاصى از نزد من نگذشتند همه یكنواخت و من مردى خوش قیافه تر از آنها ندیده بودم، آنها مانند ملخهاى زرد بودند و عبادت لاغرشان كرده بود فرمود: اى سعد! آنها را دیدى؟ گفتم: آرى! فرمود: ایشان برادران تو از طایفه جن هستند، عرض كردم: خدمت شما میآیند؟ فرمود: آرى میآیند و مسائل دینى و حلال و حرام خود را از ما میپرسند.
(1025) 2- عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَسَّانَ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ ابْنِ جَبَلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ كُنَّا بِبَابِهِ فَخَرَجَ عَلَیْنَا قَوْمٌ أَشْبَاهُ الزُّطِّ عَلَیْهِمْ أُزُرٌ وَ أَكْسِیَةٌ فَسَأَلْنَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْهُمْ فَقَالَ هَؤُلَاءِ إِخْوَانُكُمْ مِنَ الْجِنِ
اصول كافى جلد 2 صفحه 243 روایت 2
ابن جبل گوید: در خانه امام صادق علیه السلام ایستاده بودیم كه مردمى شبیه سیاه پوستان سودانى بیرون آمدند كه لنگ و روپوشى در برداشتند، از امام صادق علیه السلام راجع بآنها پرسیدیم، فرمود: ایشان برادران جن شما هستند.
3- أَحْمَدُ بْنُ إِدْرِیسَ وَ مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْكُوفِیِّ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ سَعْدٍ الْإِسْكَافِ قَالَ أَتَیْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع أُرِیدُ الْإِذْنَ عَلَیْهِ فَإِذَا رِحَالُ إِبِلٍ عَلَى الْبَابِ مَصْفُوفَةٌ وَ إِذَا الْأَصْوَاتُ قَدِ ارْتَفَعَتْ ثُمَّ خَرَجَ قَوْمٌ مُعْتَمِّینَ بِالْعَمَائِمِ یُشْبِهُونَ الزُّطَّ قَالَ فَدَخَلْتُ عَلَى أَبِی جَعْفَرٍ ع فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ أَبْطَأَ إِذْنُكَ عَلَیَّ الْیَوْمَ وَ رَأَیْتُ قَوْماً خَرَجُوا عَلَیَّ مُعْتَمِّینَ بِالْعَمَائِمِ فَأَنْكَرْتُهُمْ فَقَالَ أَ وَ تَدْرِی مَنْ أُولَئِكَ یَا سَعْدُ قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ فَقَالَ أُولَئِكَ إِخْوَانُكُمْ مِنَ الْجِنِّ یَأْتُونَّا فَیَسْأَلُونَّا عَنْ حَلَالِهِمْ وَ حَرَامِهِمْ وَ مَعَالِمِ دِینِهِمْ
اصول كافى جلد 2 صفحه 243 روایت 3
سعد اسكاف گوید: خدمت امام باقر علیه السلام رهسپار شدم و مى خواستم اجازه ورود بگیرم كه دیدم جهازهاى شتر در خانه صف كشیده و بردیف است، ناگاه صداهائى برخاست و سپس مردمى عمامه بسر شبیه سودانیها بیرون آمدند، من خدمت حضرت رسیدم و عرضكردم: قربانت، امروز بمن دیر اجازه فرمودى، و من اشخاصى عمامه بسر دیدم بیرون آمدند كه آنها را نشناختم، فرمود: ندانستى آنها كیانند؟ عرضكردم: نه، فرمود: آنها برادران جن شما هستند كه نزد ما میآیند و حلال و حرام و مسائل دینى خود را از ما میپرسند.
4- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَبِی الْبِلَادِ عَنْ سَدِیرٍ الصَّیْرَفِیِّ قَالَ أَوْصَانِی أَبُو جَعْفَرٍ ع بِحَوَائِجَ لَهُ بِالْمَدِینَةِ فَخَرَجْتُ فَبَیْنَا أَنَا بَیْنَ فَجِّ الرَّوْحَاءِ عَلَى رَاحِلَتِی إِذَا إِنْسَانٌ یَلْوِی ثَوْبَهُ قَالَ فَمِلْتُ إِلَیْهِ وَ ظَنَنْتُ أَنَّهُ عَطْشَانُ فَنَاوَلْتُهُ الْإِدَاوَةَ فَقَالَ لِی لَا حَاجَةَ لِی بِهَا وَ نَاوَلَنِی كِتَاباً طِینُهُ رَطْبٌ قَالَ فَلَمَّا نَظَرْتُ إِلَى الْخَاتَمِ إِذَا خَاتَمُ أَبِی جَعْفَرٍ ع فَقُلْتُ مَتَى عَهْدُكَ بِصَاحِبِ الْكِتَابِ قَالَ السَّاعَةَ وَ إِذَا فِی الْكِتَابِ أَشْیَاءُ یَأْمُرُنِی بِهَا ثُمَّ الْتَفَتُّ فَإِذَا لَیْسَ عِنْدِی أَحَدٌ قَالَ ثُمَّ قَدِمَ أَبُو جَعْفَرٍ ع فَلَقِیتُهُ فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ رَجُلٌ أَتَانِی بِكِتَابِكَ وَ طِینُهُ رَطْبٌ فَقَالَ یَا سَدِیرُ إِنَّ لَنَا خَدَماً مِنَ الْجِنِّ فَإِذَا أَرَدْنَا السُّرْعَةَ بَعَثْنَاهُمْ
وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَى قَالَ إِنَّ لَنَا أَتْبَاعاً مِنَ الْجِنِّ كَمَا أَنَّ لَنَا أَتْبَاعاً مِنَ الْإِنْسِ فَإِذَا أَرَدْنَا أَمْراً بَعَثْنَاهُمْ
اصول كافى جلد 2 صفحه 243 روایت 4
سدیر صوفى گوید: امام باقر علیه السلام مرا بحوائجى كه در مدینه داشت سفارش فرمود، چون بیرون شدم و در میان دره روحاء بر شتر سوار بودم، ناگاه انسانى دیدم جامه در نوردیده، بسویش رفتم، گمان كردم تشنه است، ظرف آب را باو دادم، گفت: احتیاجى بآن ندارم، و نامه اى بمن داد كه مهرش هنوز تر بود، چون نگاه كردم دیدم مهر امام باقر علیه السلام است، گفتم كى نزد صاحب این نامه بودى؟ گفت: هم اكنون، و در نامه مطالبى بود كه حضرت مرا بآنها دستور داده بود، چون من متوجه شدم كسى را نزد خود ندیدم (آورنده نامه غایب شد) سپس امام باقر علیه السلام وارد مدینه شد، من ملاقاتش كردم و عرضكردم: قربانت، مردى نامه شما را بمن داد و مهرش تر بود، فرمود. اى سدیر ما خدمتگزارانى از طایفه جن داریم كه هرگاه شتاب داریم، آنها را مى فرستیم.
و در روایت دیگر فرمود: ما پیروانى از جن داریم چنانكه پیروانى از انس داریم، چون اراده كارى كنیم، آنها را میفرستیم.
5- عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدٍ وَ مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَمَّنْ ذَكَرَهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَحْرَشٍ قَالَ حَدَّثَتْنِی حَكِیمَةُ بِنْتُ مُوسَى قَالَتْ رَأَیْتُ الرِّضَا ع وَاقِفاً عَلَى بَابِ بَیْتِ الْحَطَبِ وَ هُوَ یُنَاجِی وَ لَسْتُ أَرَى أَحَداً فَقُلْتُ یَا سَیِّدِی لِمَنْ تُنَاجِی فَقَالَ هَذَا عَامِرٌ الزَّهْرَائِیُّ أَتَانِی یَسْأَلُنِی وَ یَشْكُو إِلَیَّ فَقُلْتُ یَا سَیِّدِی أُحِبُّ أَنْ أَسْمَعَ كَلَامَهُ فَقَالَ لِی إِنَّكِ إِنْ سَمِعْتِ بِهِ حُمِمْتِ سَنَةً فَقُلْتُ یَا سَیِّدِی أُحِبُّ أَنْ أَسْمَعَهُ فَقَالَ لِیَ اسْمَعِی فَاسْتَمَعْتُ فَسَمِعْتُ شِبْهَ الصَّفِیرِ وَ رَكِبَتْنِیَ الْحُمَّى فَحُمِمْتُ سَنَةً
اصول كافى جلد 2 صفحه 244 روایت 5
حكیمه دختر موسى بن جعفر علیه السلام گوید: امام رضا علیه السلام را دیدم در هیزم خانه ایستاده و آهسته سخن مى گوید و من دیگرى را نمى دیدم. گفتم: آقاى من! با كى آهسته سخن میگوئى فرمود: این عامر زهرائى است كه نزد من آمده، و چیزى میپرسد و درد دل میكند. عرضكردم: سرورم! دوست دارم سخنش را بشنوم، بمن فرمود: اگر تو سخنش را بشنوى یكسال تب میكنى، عرض كردم: آقایم! دوست دارم بشنوم. فرمود: بشنو، من گوش دادم صدائى مانند سوت شنیدم و تب مرا گرفت تا یكسال.
6- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى وَ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ عَمْرِو بْنِ شِمْرٍ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ بَیْنَا أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع عَلَى الْمِنْبَرِ إِذْ أَقْبَلَ ثُعْبَانٌ مِنْ نَاحِیَةِ بَابٍ مِنْ أَبْوَابِ الْمَسْجِدِ فَهَمَّ النَّاسُ أَنْ یَقْتُلُوهُ فَأَرْسَلَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع أَنْ كُفُّوا فَكَفُّوا وَ أَقْبَلَ الثُّعْبَانُ یَنْسَابُ حَتَّى انْتَهَى إِلَى الْمِنْبَرِ فَتَطَاوَلَ فَسَلَّمَ عَلَى أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع فَأَشَارَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع إِلَیْهِ أَنْ یَقِفَ حَتَّى یَفْرُغَ مِنْ خُطْبَتِهِ وَ لَمَّا فَرَغَ مِنْ خُطْبَتِهِ أَقْبَلَ عَلَیْهِ فَقَالَ مَنْ أَنْتَ فَقَالَ عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ خَلِیفَتِكَ عَلَى الْجِنِّ وَ إِنَّ أَبِی مَاتَ وَ أَوْصَانِی أَنْ آتِیَكَ فَأَسْتَطْلِعَ رَأْیَكَ وَ قَدْ أَتَیْتُكَ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ فَمَا تَأْمُرُنِی بِهِ وَ مَا تَرَى فَقَالَ لَهُ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع أُوصِیكَ بِتَقْوَى اللَّهِ وَ أَنْ تَنْصَرِفَ فَتَقُومَ مَقَامَ أَبِیكَ فِی الْجِنِّ فَإِنَّكَ خَلِیفَتِی عَلَیْهِمْ قَالَ فَوَدَّعَ عَمْرٌو أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ وَ انْصَرَفَ فَهُوَ خَلِیفَتُهُ عَلَى الْجِنِّ فَقُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاكَ فَیَأْتِیكَ عَمْرٌو وَ ذَاكَ الْوَاجِبُ عَلَیْهِ قَالَ نَعَمْ
اصول كافى جلد 2 صفحه 244 روایت 6
جابر گوید: امام باقر علیه السلام فرمود: در آنمیان كه امیرالمؤمنین علیه السلام (در مسجد كوفه) بر منبر بود، اژدهائى از طرف یكى از درهاى مسجد روى آورد، مردم آهنگ كشتنش كردند امیرالمؤمنین علیه السلام كس فرستاد تا دست نگه دارند، مردم از كشتنش خوددارى كردند و او سینه كشان میرفت تا پاى منبر رسید، برخاست و روى دمش ایستاد و بامیر المؤمنین علیه السلام سلام كرد، حضرت اشاره فرمود كه بنشیند تا خطبه اش تمام شود، چون از خطبه فارغ گشت، متوجهش شد و فرمود: كیستى گفت: من عمر و بن عثمان خلیفه شما بر طایفه جنم، پدرم مرد و بمن سفارش كرد خدمت شما آیم و رأى شما را بدست آورم، اكنون نزد شما آمدم تا چه دستور و نظر فرمائى.
امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود: ترا بتقواى خدا سفارش میكنم و اینكه باز گردى و در میان جنیان بجاى پدرت باشى، و تو خلیفه من هستى بر ایشان.
عمرو با امیرالمؤمنین علیه السلام خداحافظى كرد و باز گشت. و او خلیفه آنحضرتست بر جنیان من بحضرت عرضكردم: قربانت، عمرو خدمت شما میآید و آمدن بر او واجبست؟ فرمود: آرى.
شرح:
مجلسى (ره) گوید: اگر چه این روایت ضعیف است ولى مضمونش متواتر است و باب ثعبان (در اژدها) در مسجد كوفه مشهور بوده، و گویند: بنى امیه براى از بین بردن این اسم، فیلى بر آن در میبستند تا بباب الفیل مشهور گشت.
(1030) 7- عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ صَالِحِ بْنِ أَبِی حَمَّادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أُورَمَةَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ النَّضْرِ عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِیرٍ قَالَ كُنْتُ مُزَامِلًا لِجَابِرِ بْنِ یَزِیدَ الْجُعْفِیِّ فَلَمَّا أَنْ كُنَّا بِالْمَدِینَةِ دَخَلَ عَلَى أَبِی جَعْفَرٍ ع فَوَدَّعَهُ وَ خَرَجَ مِنْ عِنْدِهِ وَ هُوَ مَسْرُورٌ حَتَّى وَرَدْنَا الْأُخَیْرِجَةَ أَوَّلَ مَنْزِلٍ نَعْدِلُ مِنْ فَیْدَ إِلَى الْمَدِینَةِ یَوْمَ جُمُعَةٍ فَصَلَّیْنَا الزَّوَالَ فَلَمَّا نَهَضَ بِنَا الْبَعِیرُ إِذَا أَنَا بِرَجُلٍ طُوَالٍ آدَمَ مَعَهُ كِتَابٌ فَنَاوَلَهُ جَابِراً فَتَنَاوَلَهُ فَقَبَّلَهُ وَ وَضَعَهُ عَلَى عَیْنَیْهِ وَ إِذَا هُوَ مِنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ إِلَى جَابِرِ بْنِ یَزِیدَ وَ عَلَیْهِ طِینٌ أَسْوَدُ رَطْبٌ فَقَالَ لَهُ مَتَى عَهْدُكَ بِسَیِّدِی فَقَالَ السَّاعَةَ فَقَالَ لَهُ قَبْلَ الصَّلَاةِ أَوْ بَعْدَ الصَّلَاةِ فَقَالَ بَعْدَ الصَّلَاةِ فَفَكَّ الْخَاتَمَ وَ أَقْبَلَ یَقْرَؤُهُ وَ یَقْبِضُ وَجْهَهُ حَتَّى أَتَى عَلَى آخِرِهِ ثُمَّ أَمْسَكَ الْكِتَابَ فَمَا رَأَیْتُهُ ضَاحِكاً وَ لَا مَسْرُوراً حَتَّى وَافَى الْكُوفَةَ فَلَمَّا وَافَیْنَا الْكُوفَةَ لَیْلًا بِتُّ لَیْلَتِی فَلَمَّا أَصْبَحْتُ أَتَیْتُهُ إِعْظَاماً لَهُ فَوَجَدْتُهُ قَدْ خَرَجَ عَلَیَّ وَ فِی عُنُقِهِ كِعَابٌ قَدْ عَلَّقَهَا وَ قَدْ رَكِبَ قَصَبَةً وَ هُوَ یَقُولُ أَجِدُ مَنْصُورَ بْنَ جُمْهُورٍ أَمِیراً غَیْرَ مَأْمُورٍ وَ أَبْیَاتاً مِنْ نَحْوِ هَذَا فَنَظَرَ فِی وَجْهِی وَ نَظَرْتُ فِی وَجْهِهِ فَلَمْ یَقُلْ لِی شَیْئاً وَ لَمْ أَقُلْ لَهُ وَ أَقْبَلْتُ أَبْكِی لِمَا رَأَیْتُهُ وَ اجْتَمَعَ عَلَیَّ وَ عَلَیْهِ الصِّبْیَانُ وَ النَّاسُ وَ جَاءَ حَتَّى دَخَلَ الرَّحَبَةَ وَ أَقْبَلَ یَدُورُ مَعَ الصِّبْیَانِ وَ النَّاسُ یَقُولُونَ جُنَّ جَابِرُ بْنُ یَزِیدَ جُنَّ فَوَ اللَّهِ مَا مَضَتِ الْأَیَّامُ حَتَّى وَرَدَ كِتَابُ هِشَامِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ إِلَى وَالِیهِ أَنِ انْظُرْ رَجُلًا یُقَالُ لَهُ جَابِرُ بْنُ یَزِیدَ الْجُعْفِیُّ فَاضْرِبْ عُنُقَهُ وَ ابْعَثْ إِلَیَّ بِرَأْسِهِ فَالْتَفَتَ إِلَى جُلَسَائِهِ فَقَالَ لَهُمْ مَنْ جَابِرُ بْنُ یَزِیدَ الْجُعْفِیُّ قَالُوا أَصْلَحَكَ اللَّهُ كَانَ رَجُلًا لَهُ عِلْمٌ وَ فَضْلٌ وَ حَدِیثٌ وَ حَجَّ فَجُنَّ وَ هُوَ ذَا فِی الرَّحَبَةِ مَعَ الصِّبْیَانِ عَلَى الْقَصَبِ یَلْعَبُ مَعَهُمْ قَالَ فَأَشْرَفَ عَلَیْهِ فَإِذَا هُوَ مَعَ الصِّبْیَانِ یَلْعَبُ عَلَى الْقَصَبِ فَقَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی عَافَانِی مِنْ قَتْلِهِ قَالَ وَ لَمْ تَمْضِ الْأَیَّامُ حَتَّى دَخَلَ مَنْصُورُ بْنُ جُمْهُورٍ الْكُوفَةَ وَ صَنَعَ مَا كَانَ یَقُولُ جَابِرٌ
اصول كافى جلد 2 صفحه 245 روایت 7
نعمان بن بشیر گوید: با جابربن یزید جعفى هم كجاوه بودم، چون بمدینه رسیدیم، جابر خدمت امام باقر علیه السلام رسید و از او خداحافظى كرد و شادمان از نزدش بیرون شد، تا روز جمعه به چاه اخیرجه رسیدیم و آنجا نخستین منزلى است كه از فید بسوى مدینه بر میگردیم، چون نماز ظهر را گزاریدم و شتر ما حركت كرد، مرد بلند قامت گندم گونى پیدا شد كه نامه ئى داشت و آنرا بجابر داد. جابر آن را گرفت و بوسید و بر دیده گذاشت، در آن نوشته بود: از جانب محمد بن على بسوى جابر بن یزید، و بر آن نامه مهر سیاه و ترى بود.
جابر باو گفت: كى نزد آقایم بودى؟ گفت: هم اكنون، جابر گفت: پیش از نماز یا بعد از نماز؟ گفت: بعد از نماز، جابر مهر را برداشت و شروع بخواندن كرد و چهره اش را درهم مى كشید تا به آخر نامه رسید، سپس نامه را نگهداشت و تا بكوفه رسید او را خندان و شادان ندیدم. شبانگاه بكوفه رسیدیم من خوابیدم، چون صبح شد، بخاطر احترام و بزرگداشت او نزدش رفتم، دیدمش بیرون شده بجانب من مى آید. و بجولها را بگردنش آویخته و بر نى سوار شده مى گوید: أجد منصور بن جمهور أمیرأ غیر مأمور (منصور بن جمهور را فرماندهى مى بینم كه فرمانبر نیست) و أشعارى از این قبیل مى خواند.
او به من نگریست و من به او، نه او چیزى بمن گفت و نه من باو، من از وضعى كه از او دیدم شروع بگریستن نمودم، كودكان و مردم گرد ما جمع شدند. و او آمد تا وارد رحبه شد و با كودكان مى چرخید مردم مى گفتند: دیوانه شد جابر بن یزید، دیوانه شد.
بخدا سوگند كه چند روز بیش نگذشت كه از جانب هشام بن عبدالملك نامه ئى بوالیش رسید كه مردى را كه نامش جابربن یزید جعفى است پیدا كن و گردنش را بزن و سرش را براى من بفرست، والى متوجه اهل مجلس شد و گفت: جابربن یزید جعفى كیست؟ گفتند: خدا ترا اصلاح كند. مردى بود دانشمند و فاضل و محدث كه حج گزارد و دیوانه شد، و اكنون در رحبه برنى سوار مى شود و با كودكان بازى مى كند والى آمد و از بلندى نگریست، او را دید بر نى سوار است و با بچه ها بازى مى كند، گفت: خدا را شكر كه مرا از كشتن او بر كنار داشت، روزگارى نگذشت كه منصور بن جمهور وارد كوفه شد و آنچه جابر مى گفت عملى شد.
شرح:
آنچه جابر مى گفت همان مصراع أجد منصور بن جمهور امیراً غیر مأمور است و این خبر غیبى را از امام باقر علیه السلام استفاده كرده بود، زیرا منصور بن جمهور از جانب یزیدبن ولید، بعد از عزل یوسف بن عمر در سنه 126 والى كوفه شد و آن 12 سال بعد از وفات امام باقر علیه السلام بوده.

هرگاه امر امامت ائمه علیهم السلام آشكار شود بحكم داود و خاندانش حكم كنند و گواه نخواهند

بَابٌ فِی الْأَئِمَّةِ علیهم السلام أَنَّهُمْ إِذَا ظَهَرَ أَمْرُهُمْ حَكَمُوا بِحُكْمِ دَاوُدَ وَ آلِ دَاوُدَ وَ لَا یَسْأَلُونَ الْبَیِّنَةَ عَلَیْهِمُ السَّلَامُ وَ الرَّحْمَةُ وَ الرِّضْوَانُ
1- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ فَضْلٍ الْأَعْوَرِ عَنْ أَبِی عُبَیْدَةَ الْحَذَّاءِ قَالَ كُنَّا زَمَانَ أَبِی جَعْفَرٍ ع حِینَ قُبِضَ نَتَرَدَّدُ كَالْغَنَمِ لَا رَاعِیَ لَهَا فَلَقِینَا سَالِمَ بْنَ أَبِی حَفْصَةَ فَقَالَ لِی یَا أَبَا عُبَیْدَةَ مَنْ إِمَامُكَ فَقُلْتُ أَئِمَّتِی آلُ مُحَمَّدٍ فَقَالَ هَلَكْتَ وَ أَهْلَكْتَ أَ مَا سَمِعْتُ أَنَا وَ أَنْتَ أَبَا جَعْفَرٍ ع یَقُولُ مَنْ مَاتَ وَ لَیْسَ عَلَیْهِ إِمَامٌ مَاتَ مِیتَةً جَاهِلِیَّةً فَقُلْتُ بَلَى لَعَمْرِی وَ لَقَدْ كَانَ قَبْلَ ذَلِكَ بِثَلَاثٍ أَوْ نَحْوِهَا دَخَلْتُ عَلَى أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَرَزَقَ اللَّهُ الْمَعْرِفَةَ فَقُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّ سَالِماً قَالَ لِی كَذَا وَ كَذَا قَالَ فَقَالَ یَا أَبَا عُبَیْدَةَ إِنَّهُ لَا یَمُوتُ مِنَّا مَیِّتٌ حَتَّى یُخَلِّفَ مِنْ بَعْدِهِ مَنْ یَعْمَلُ بِمِثْلِ عَمَلِهِ وَ یَسِیرُ بِسِیرَتِهِ وَ یَدْعُو إِلَى مَا دَعَا إِلَیْهِ یَا أَبَا عُبَیْدَةَ إِنَّهُ لَمْ یُمْنَعْ مَا أُعْطِیَ دَاوُدَ أَنْ أُعْطِیَ سُلَیْمَانَ ثُمَّ قَالَ یَا أَبَا عُبَیْدَةَ إِذَا قَامَ قَائِمُ آلِ مُحَمَّدٍ ص حَكَمَ بِحُكْمِ دَاوُدَ وَ سُلَیْمَانَ لَا یَسْأَلُ بَیِّنَةً
اصول كافى جلد 2 صفحه 247 روایت 1
ابو عبیده حذاء گوید: ما در زمان امام باقر علیه السلام (براى تعیین جانشین او) مانند گله بى چوپان سرگردان بودیم، تا سالم بن ابى حفصه را (كه بعداً زیدى مذهب شد و امام صادق علیه السلام او را لعن و تكفیر كرد) ملاقات كردیم، بمن گفت: اى ابا عبیده! امام تو كیست؟ گفتم: ائمه من، آل محمد هستند گفت: هلاك شدى و مردم را هم هلاك كردى، مگر من و تو از امام باقر علیه السلام نشنیدیم كه مى فرمود «هر كه بمیرد و بر او امامى نباشد، بمرگ جاهلیت مرده است»؟ گفتم: چرا بجان خودم چنین است، سپس حدود سه روز گذشت كه خدمت امام صادق علیه السلام رسیدم و خدا معرفت او را بمن روزى كرد (او را بجانشینى شناختم) بحضرت عرضكردم: سالم بمن چنین و چنان گفت. فرمود: اى ابا عبیده همانا كسى از ما (ائمه) نمیرد جز اینكه كسى را جانشین خود كند، كه كردار و رفتارش مانند خود او باشد و بآنچه او دعوت میكرد، دعوت كند.
اى ابا عبیده آنچه خدا بداود عطا فرمود، مانع آنچه بسلیمان عطا كرد، نگشت (پس مقام و فضیلتى را كه خدا بپدرم عطا فرمود بمن هم عطا مى فرماید) سپس فرمود: اى ابا عبیده! زمانیكه قائم آل محمد علیه السلام قیام كند، بحكم داود و سلیمان حكم دهد و گواه نطلبد.
شرح:
مقصود از حكم داود، حكم دادن پیغمبر و امامست طبق علم و یقینى كه خودش دارد و بگواهان و ادله و قرائن احوال طرفین دعوى توجه نمى كند، زیرا جناب داود علیه السلام قضاوتش اینگونه بوده است. و این مسأله در میان فقهاء و متكلمین اسلامى مورد اختلافست.
علامه مجلسى (ره) در كتاب مرآت العقول ج 1 ص 297 گوید: شیخ مفید قدس سره در كتاب المسائل فرموده است: امام مى تواند طبق علم و یقین خود حكم كند، چنانكه طبق ظاهر شهادتها حكم مى كند و هرگاه بداند حقیقت و واقع بر خلاف شهادت گواهانست، گواهى آنها را رد مى كند و طبق آنچه خدا به او فهمانیده حكم مى كند، و بعقیده من ممكن است گاهى حقیقت و باطن امر از امام پنهان شود و طبق ظاهر حكم كند اگر چه برخلاف واقع و حقیقتى باشد كه خدا آن را مى داند، و ممكن است خدا امام را آگاه كند و گواه راستگو را از دروغگو برایش مشخص سازد و حقیقت حال از امام پوشیده نگردد این امور بسته بالطاف و مصالحى است كه كسى جز خداى عزوجل آن را نداند، و طایفه امامیه را در اینجا سه قولست:
1 برخى گویند: قضاوتهاى ائمه همواره طبق ظواهر است و هرگز طبق علم خود حكم نمى كنند.
2 بعضى گویند: قضاوتهاى ایشان طبق باطن و حقیقت است نه طبق ظواهرى كه ممكن است خلافش آشكار شود.
3 دسته اى مانند آنچه من اختیار كردم عقیده دارند (یعنى عقیده دارند، امام علیه السلام گاهى طبق ظاهر و گاهى طبق باطن حكم مى كنند) پایان نقل مجلسى (ره)
ولى از اخبار این باب و از عنوانى كه مرحوم كلینى اتخاذ كرده است معلوم مى شود كه ائمه علیهم السلام هرگاه مبسوط الید بوده و در تقیه نباشند طبق واقع و باطن قضاوت مى كنند.
2- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبَانٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ لَا تَذْهَبُ الدُّنْیَا حَتَّى یَخْرُجَ رَجُلٌ مِنِّی یَحْكُمُ بِحُكُومَةِ آلِ دَاوُدَ وَ لَا یَسْأَلُ بَیِّنَةً یُعْطِی كُلَّ نَفْسٍ حَقَّهَا
اصول كافى جلد 2 صفحه 248 روایت 2
امام صادق علیه السلام مى فرمود: دنیا پایان نیابد تا آنكه مردى از فرزندان من بیرون آید كه طبق حكومت آل داود حكم كند، گواه نخواهد و حق هر كس را باو عطا كند.
3- مُحَمَّدٌ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ عَمَّارٍ السَّابَاطِیِّ قَالَ قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع بِمَا تَحْكُمُونَ إِذَا حَكَمْتُمْ قَالَ بِحُكْمِ اللَّهِ وَ حُكْمِ دَاوُدَ فَإِذَا وَرَدَ عَلَیْنَا الشَّیْ ءُ الَّذِی لَیْسَ عِنْدَنَا تَلَقَّانَا بِهِ رُوحُ الْقُدُسِ
اصول كافى جلد 2 صفحه 248 روایت 3
عمار ساباطى گوید: بامام صادق علیه السلام عرض كردم: هرگاه شما حاكم شوید، چگونه حكم كنید؟ فرمود: طبق حكم خدا و حكم داود، و هرگاه موضوعى براى ما پیش آید كه آنرا ندانیم. روح القدس آن را بما القا كند و برساند.
4- مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ یَحْیَى الْحَلَبِیِّ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ أَعْیَنَ عَنْ جُعَیْدٍ الْهَمْدَانِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ ع قَالَ سَأَلْتُهُ بِأَیِّ حُكْمٍ تَحْكُمُونَ قَالَ حُكْمِ آلِ دَاوُدَ فَإِنْ أَعْیَانَا شَیْ ءٌ تَلَقَّانَا بِهِ رُوحُ الْقُدُسِ
اصول كافى جلد 2 صفحه 249 روایت 4
جعید همدانى گوید: از على بن الحسین علیهما السلام پرسیدم: شما طبق چه حكمى حكم مى دهید؟ فرمود: طبق حكم آل داود و اگر در موضوعى در ماندیم، روح القدس بما القا كند.
(1035) 5- أَحْمَدُ بْنُ مِهْرَانَ رَحِمَهُ اللَّهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ عَمَّارٍ السَّابَاطِیِّ قَالَ قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مَا مَنْزِلَةُ الْأَئِمَّةِ قَالَ كَمَنْزِلَةِ ذِی الْقَرْنَیْنِ وَ كَمَنْزِلَةِ یُوشَعَ وَ كَمَنْزِلَةِ آصَفَ صَاحِبِ سُلَیْمَانَ قَالَ فَبِمَا تَحْكُمُونَ قَالَ بِحُكْمِ اللَّهِ وَ حُكْمِ آلِ دَاوُدَ وَ حُكْمِ مُحَمَّدٍ ص وَ یَتَلَقَّانَا بِهِ رُوحُ الْقُدُسِ
اصول كافى جلد 2 صفحه 249 روایت 5
عمار ساباطى گوید: به امام صادق علیه السلام عرضكردم: ائمه چه مقامى دارند؟ فرمود: مانند مقام ذى القرنین و یوشع و آصف همدم سلیمان، گوید: (گفتم) بچه حكم مى كنید؟ فرمود: بحكم خدا و حكم آل داود و حكم محمد صلى اللّه علیه و آله و آن را روح القدس بما القا مى كند.

سرچشمه علم از خانه آل محمد علیهم السلام است

بَابُ أَنَّ مُسْتَسقَى الْعِلْمِ مِنْ بَیْتِ آلِ مُحَمَّدٍ ع
1- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ قَالَ حَدَّثَنَا یَحْیَى بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَبِی الْحَسَنِ صَاحِبُ الدَّیْلَمِ قَالَ سَمِعْتُ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ ع یَقُولُ وَ عِنْدَهُ أُنَاسٌ مِنْ أَهْلِ الْكُوفَةِ عَجَباً لِلنَّاسِ أَنَّهُمْ أَخَذُوا عِلْمَهُمْ كُلَّهُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص فَعَمِلُوا بِهِ وَ اهْتَدَوْا وَ یَرَوْنَ أَنَّ أَهْلَ بَیْتِهِ لَمْ یَأْخُذُوا عِلْمَهُ وَ نَحْنُ أَهْلُ بَیْتِهِ وَ ذُرِّیَّتُهُ فِی مَنَازِلِنَا نَزَلَ الْوَحْیُ وَ مِنْ عِنْدِنَا خَرَجَ الْعِلْمُ إِلَیْهِمْ أَ فَیَرَوْنَ أَنَّهُمْ عَلِمُوا وَ اهْتَدَوْا وَ جَهِلْنَا نَحْنُ وَ ضَلَلْنَا إِنَّ هَذَا لَمُحَالٌ
اصول كافى جلد 2 صفحه 249 روایت 1
صاحب دیلم گوید: شنیدم امام جعفر علیه السلام هنگامیكه جماعتى از اهل كوفه خدمتش بودند مى فرمود: شگفتا از این مردم كه علم را از رسولخدا صلى اللّه علیه و آله گرفتند و به آن عمل كردند و هدایت شدند، و باز عقیده دارند كه اهل بیتش علم او را فرا نگرفته اند، ما هستیم اهل بیت و ذریه او كه وحى خدا در منازل ما فرود آمده و علم از ما بایشان رسیده است، آیا عقیده دارند كه آنها دانستند و هدایت یافتند و ما ندانستیم و گمراه شدیم؟! چنین چیزى محالست.
شرح:
مجلسى (ره) در اینجا بمناسبت براى دلیل أعلم بودن امیرالمؤمنین علیه السلام از ابوبكر و سایر مشابه از قول ابن خطیب أعلم علماء اشعریین چنین گوید: على از نظر سرشت و فطرت در نهایت هوش و فهم و استعداد بود و بتحصیل علم كمال اشتیاق داشت و پیغمبر صلى اللّه علیه و آله هم به تعلیم و تربیت او نهایت علاقه و اشتیاق را نشان مى داد و على از كودكى همیشه همراه پیغمبر صلى اللّه علیه و آله بود، پیداست كه چنین شاگردى در مكتب چنان استادى ببالاترین مقام علمى خواهد رسید و اما ابوبكر در پیرى خدمت پیغمبر صلى اللّه علیه و آله رسید و آن هم گاهى، شبانه روزى یكمرتبه و در مدت كوتاه پایان -.
همین دلیل را نسبت به یازده نفر از اولاد امیرالمؤمنین علیه السلام مى توان جارى ساخت. زیرا هر یك از آنها علاوه بر جنبه وراثت علم از پیغمبر، در خانه پدر خود و زیر دست او تربیت یافته اند. و از این روایت استفاده مى شود كه در زمان آن حضرت مردمى بیشعور و یا مغرض بوده اند كه علاوه بر اینكه ابوحنیفه و امثالش را بر آنحضرت ترجیح مى دادند، نسبت جهالت و گمراهى هم العیاذ بالله به آنحضرت مى داده اند.
2- عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ إِسْحَاقَ الْأَحْمَرِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَمَّادٍ عَنْ صَبَّاحٍ الْمُزَنِیِّ عَنِ الْحَارِثِ بْنِ حَصِیرَةَ عَنِ الْحَكَمِ بْنِ عُتَیْبَةَ قَالَ لَقِیَ رَجُلٌ الْحُسَیْنَ بْنَ عَلِیٍّ ع بِالثَّعْلَبِیَّةِ وَ هُوَ یُرِیدُ كَرْبَلَاءَ فَدَخَلَ عَلَیْهِ فَسَلَّمَ عَلَیْهِ فَقَالَ لَهُ الْحُسَیْنُ ع مِنْ أَیِّ الْبِلَادِ أَنْتَ قَالَ مِنْ أَهْلِ الْكُوفَةِ قَالَ أَمَا وَ اللَّهِ یَا أَخَا أَهْلِ الْكُوفَةِ لَوْ لَقِیتُكَ بِالْمَدِینَةِ لَأَرَیْتُكَ أَثَرَ جَبْرَئِیلَ ع مِنْ دَارِنَا وَ نُزُولِهِ بِالْوَحْیِ عَلَى جَدِّی یَا أَخَا أَهْلِ الْكُوفَةِ أَ فَمُسْتَقَى النَّاسِ الْعِلْمَ مِنْ عِنْدِنَا فَعَلِمُوا وَ جَهِلْنَا هَذَا مَا لَا یَكُونُ
اصول كافى جلد 2 صفحه 250 روایت 2
حكم بن عتیبه گوید: هنگامى كه حسین بن على علیهما السلام رهسپار كربلا بود، مردى در ثعلبیه باو برخورد و خدمتش رسید و سلام كرد، حسین علیه السلام به او فرمود: از كدام شهرى؟ عرضكرد: اهل كوفه هستم، فرمود: هان بخدا اى برادر اهل كوفه! اگر در مدینه بتو بر مى خوردم علامت آمدن جبرئیل را در خانه خود و وحى آوردنش را بر جدم بتو نشان میدادم اى برادر اهل كوفه! سرچشمه علم مردم از نزد ما بود سپس آنها عالم شدند و ما جاهل؟!! این چیزیست نشدنى.