اصول کافی جلد دوم

ابی‏جعفر محمد بن یعقوب کلینی مشهور به شیخ کلینی ترجمه و شرح : حاج سید جواد مصطفوی

درباره سادات حقشناس و منكر حق

بَابٌ فِیمَنْ عَرَفَ الْحَقَّ مِنْ أَهْلِ الْبَیْتِ وَ مَنْ أَنْكَرَ
1- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ جَعْفَرٍ قَالَ سَمِعْتُ الرِّضَا ع یَقُولُ إِنَّ عَلِیَّ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ ع وَ امْرَأَتَهُ وَ بَنِیهِ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ ثُمَّ قَالَ مَنْ عَرَفَ هَذَا الْأَمْرَ مِنْ وُلْدِ عَلِیٍّ وَ فَاطِمَةَ ع لَمْ یَكُنْ كَالنَّاسِ
اصول كافى جلد 2 صفحه 209 روایت 1
سلیمان بن جعفر گوید: شنیدم حضرت رضا مى فرمود: همانا على بن عبداللّه بن حسین بن على بن حسین بن على بن ابیطالب علیهم السلام و همسر و پسرانش اهل بهشتند. سپس فرمود: هر كس از اولاد على و فاطمه علیهما السلام عارف باین امر (امامت) باشد، مانند مردم دیگر نیست.
شرح:
علامه مجلسى (ره) گوید: ظاهراً بجاى عبداللّه، عبیداللّه صحیح است چنانچه گفته صاحب عمدة الطالب و مقاتل الطالبین و مورخین دیگر بر آن دلالت دارد، سپس از عمدة الطالب نقل میكند كه اولاد حضرت على بن الحسین علیهما السلام از شش پسر باقى ماندند: 1- امام محمد باقر علیه السلام 2- عبد اللّه باهر 3- زید شهید 4- عمر اشرف 5- حسین اصغر 6- على اصغر.
یكى از پسران حسین اصغر عبید اللّه اعرج است كه این على بنام على صالح است پسر اوست، او را زنى صالحه بنام ام سلمه بود كه از شدت اخلاص و ارادتى كه بحضرت رضا علیه السلام داشت، روزى كه آنحضرت بعیادت شوهرش تشریف آورده بود، او از پشت پرده به آنحضرت مى نگریست و چون از مجلس برخاست، محل جلوس امام علیه السلام را مى بوسید و بعنوان تبرك بر آن دست میمالید. حضرت رضا علیه السلام از خانواده على صالح تجلیل فرموده و بهشت را براى آنها وعده داده و در آخر فرموده است: ساداتى كه به امامت عارف باشند مانند دیگر مردم نیستند، یعنى ثواب آنها از سایر مردم بیشتر است بواسطه شرافت نسب ایشان، چنانچه خدا درباره همسران پیغمبر صلى اللّه علیه و آله این امتیاز را قائل شده است، یا بجهت اینكه ایمان و اطاعت ایشان از امامى كه از خویشان و فامیل خود آنهاست دشوار و مشكل تر است نسبت به سایر مردم، زیرا اسباب حسد و كینه در آنجا قویتر و خضوع و كوچكى كردن در برابر فامیل سخت تر و گرانتر است و لذا شیطان ایشانرا بادعاء امامت بیشتر وسوسه مى كند، بعضى گفته اند: علتش این است كه طاعت و عبادت سادات، ثوابش دو برابر مردم دیگر است، چنانكه عقوبت گناه و نافرمانى ایشان هم دو برابر است.
2- الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ قَالَ حَدَّثَنِی الْوَشَّاءُ قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عُمَرَ الْحَلَّالُ قَالَ قُلْتُ لِأَبِی الْحَسَنِ ع أَخْبِرْنِی عَمَّنْ عَانَدَكَ وَ لَمْ یَعْرِفْ حَقَّكَ مِنْ وُلْدِ فَاطِمَةَ هُوَ وَ سَائِرُ النَّاسِ سَوَاءٌ فِی الْعِقَابِ فَقَالَ كَانَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ ع یَقُولُ عَلَیْهِمْ ضِعْفَا الْعِقَابِ
اصول كافى جلد 2 صفحه 210 روایت 2
احمد بن عمر گوید: بحضرت ابوالحسن علیه السلام عرضكردم: بمن بفرمائید كسیكه فرزند فاطمه باشد و با شما دشمنى كند و حق شما را نشناسد از لحاظ مجازات با سایر مردم برابر است؟ فرمود على بن الحسین علیهما السلام مى فرمود: عقاب ایشان دو چندانست.
شرح:
مجلسى (ره) درباره معنى كلمه ضعف اقوالى از أهل لغت ذكر میكند كه طبق یكى از آنها معنى ضعفا در این روایت سه برابر میشود، چنانچه راجع به آیه شریفه «یضاعف لها العذاب ضعفین» هم بعضى از مفسرین همین قول را گفته اند، ولى ازهرى منكر این معنى شده و دو برابر را تقویت كرده است.
(975)3- الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ رَاشِدٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَلِیُّ بْنُ إِسْمَاعِیلَ الْمِیثَمِیُّ قَالَ حَدَّثَنَا رِبْعِیُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ قَالَ لِی عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع الْمُنْكِرُ لِهَذَا الْأَمْرِ مِنْ بَنِی هَاشِمٍ وَ غَیْرِهِمْ سَوَاءٌ فَقَالَ لِی لَا تَقُلِ الْمُنْكِرُ وَ لَكِنْ قُلِ الْجَاحِدُ مِنْ بَنِی هَاشِمٍ وَ غَیْرِهِمْ قَالَ أَبُو الْحَسَنِ فَتَفَكَّرْتُ فِیهِ فَذَكَرْتُ قَوْلَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فِی إِخْوَةِ یُوسُفَ فَعَرَفَهُمْ وَ هُمْ لَهُ مُنْكِرُونَ
اصول كافى جلد 2 صفحه 210 روایت 3
عبد الرحمن بن ابى عبداللّه گوید: بامام صادق علیه السلام عرضكردم: منكر امر امامت از خاندان بنى هاشم و دیگران برابرند؟ فرمود: مگو منكر، بلكه بگو جاحد از خاندان بنى هاشم و دیگران. ابوالحسن (على بن اسمعیل میثمى) گوید: من در این باره فكر كردم، و قول خداى عزوجل درباره برادران یوسف بیادم افتاد «فعرفهم و هم له منكرون 58 سوره 12» یوسف آنها را شناخت و آنها یوسف را منكر بودند (نشناختند).
شرح:
فرق منكر و جاحد این است كه: منكر در برابر عارف و عالم بكار مى رود یعنى كسیكه چیزى را نشناخته و ندانسته است چنانچه آیه سوره یوسف كه بیاد ابوالحسن افتاد، شاهد آن است. اما جاحد كسى است كه مطلبى را فهمیده و دانسته رد كند و نپذیرد، (9) از اینجهت امام علیه السلام فرمود: نسبت به بنى هاشم كه امام را نمى پذیرند، باید جاحد گفت نه منكر، زیرا امام از خداندان خود آنهاست و او را خوب مى شناسند اگر كسى از آنها امام را نپذیرد، بواسطه حسد و اغراض دنیوى دیگر است و عذاب و عقاب او از دیگران بیشتر باشد، زیرا خدا حجت را براى او كاملتر و تمامتر كرده كه از آن خاندانش قرار داده است و نیز ناسپاسى ایشان از این نعمت و منت بزرگ خداوند زشت تر و شدیدتر است و یا بجهت این است كه گناه و خطا از اشراف زشت تر و ناپسنده تر است و لذا خدا لغزشهائى را بر پیغمبران مى گیرد و از آنها مؤاخذه مى كند كه از دیگران در گذشته و بخشیده مى دارد.
4- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی نَصْرٍ قَالَ سَأَلْتُ الرِّضَا ع قُلْتُ لَهُ الْجَاحِدُ مِنْكُمْ وَ مِنْ غَیْرِكُمْ سَوَاءٌ فَقَالَ الْجَاحِدُ مِنَّا لَهُ ذَنْبَانِ وَ الْمُحْسِنُ لَهُ حَسَنَتَانِ
اصول كافى جلد 2 صفحه 211 روایت 4
ابن ابى نصر گوید: بحضرت رضا علیه السلام عرضكردم: آنكه جاحد (امر امامت) باشد از خاندان شما با دیگران برابر است؟ فرمود: براى جاحد از خاندان ما دو گناه و براى نیكوكار دو ثوابست.

آنچه هنگام درگذشت امام بر مردم واجبست

بَابُ مَا یَجِبُ عَلَى النَّاسِ عِنْدَ مُضِیِّ الْإِمَامِ
1- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ شُعَیْبٍ قَالَ قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِذَا حَدَثَ عَلَى الْإِمَامِ حَدَثٌ كَیْفَ یَصْنَعُ النَّاسُ قَالَ أَیْنَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَلَوْ لا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طائِفَةٌ لِیَتَفَقَّهُوا فِی الدِّینِ وَ لِیُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذا رَجَعُوا إِلَیْهِمْ لَعَلَّهُمْ یَحْذَرُونَ قَالَ هُمْ فِی عُذْرٍ مَا دَامُوا فِی الطَّلَبِ وَ هَؤُلَاءِ الَّذِینَ یَنْتَظِرُونَهُمْ فِی عُذْرٍ حَتَّى یَرْجِعَ إِلَیْهِمْ أَصْحَابُهُمْ
اصول كافى جلد 2 صفحه 211 روایت 1
یعقوب بن شعیب گوید: بامام صادق علیه السلام عرضكردم: چون براى امام پیش آمدى كند (وفات نماید) مردم چه كنند؟ فرمود: قول خداى عزوجل كجاست كه مى فرماید. «چرا از هر گروه از مؤمنین دسته ئى سفر نكنند تا درباره دین، دانش آموزند و چون بازگشتند، قوم خویش را بیم دهند، شاید آنها بترسند 122 سوره 9 -» سفر كنندگان تا زمانیكه دنبال طلب دانشند معذورند و آنها كه در انتظارند، تا زمان بازگشت رفقاى خود معذورند.
شرح:
راجع به آیه شریفه در ج 1 ص 307 توضیحى بیان كردیم و در اینجا میگوئیم بقرینه سؤال و جواب، مراد این است كه چون امام وفات كند، بر مؤمنینى كه در بلد امام نیستند، لازمست از میان خود عده اى را انتخاب كرده براى تعیین امام به آن شهر بفرستند و تا زمانیكه به آنجا نرسیده و در بلاتكلیفى بسر مى برند، از نداشتن امام و پیشوا معذورند و همچنین كسانیكه ایشانرا فرستاده اند تا زمان رسیدن خبر به آنها معذورند.
2- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ یُونُسَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ عَنْ عَبْدِ الْأَعْلَى قَالَ سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ قَوْلِ الْعَامَّةِ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص قَالَ مَنْ مَاتَ وَ لَیْسَ لَهُ إِمَامٌ مَاتَ مِیتَةً جَاهِلِیَّةً فَقَالَ الْحَقُّ وَ اللَّهِ قُلْتُ فَإِنَّ إِمَاماً هَلَكَ وَ رَجُلٌ بِخُرَاسَانَ لَا یَعْلَمُ مَنْ وَصِیُّهُ لَمْ یَسَعْهُ ذَلِكَ قَالَ لَا یَسَعُهُ إِنَّ الْإِمَامَ إِذَا هَلَكَ وَقَعَتْ حُجَّةُ وَصِیِّهِ عَلَى مَنْ هُوَ مَعَهُ فِی الْبَلَدِ وَ حَقُّ النَّفْرِ عَلَى مَنْ لَیْسَ بِحَضْرَتِهِ إِذَا بَلَغَهُمْ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یَقُولُ فَلَوْ لا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طائِفَةٌ لِیَتَفَقَّهُوا فِی الدِّینِ وَ لِیُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذا رَجَعُوا إِلَیْهِمْ لَعَلَّهُمْ یَحْذَرُونَ قُلْتُ فَنَفَرَ قَوْمٌ فَهَلَكَ بَعْضُهُمْ قَبْلَ أَنْ یَصِلَ فَیَعْلَمَ قَالَ إِنَّ اللَّهَ جَلَّ وَ عَزَّ یَقُولُ وَ مَنْ یَخْرُجْ مِنْ بَیْتِهِ مُهاجِراً إِلَى اللَّهِ وَ رَسُولِهِ ثُمَّ یُدْرِكْهُ الْمَوْتُ فَقَدْ وَقَعَ أَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ قُلْتُ فَبَلَغَ الْبَلَدَ بَعْضُهُمْ فَوَجَدَكَ مُغْلَقاً عَلَیْكَ بَابُكَ وَ مُرْخًى عَلَیْكَ سِتْرُكَ لَا تَدْعُوهُمْ إِلَى نَفْسِكَ وَ لَا یَكُونُ مَنْ یَدُلُّهُمْ عَلَیْكَ فَبِمَا یَعْرِفُونَ ذَلِكَ قَالَ بِكِتَابِ اللَّهِ الْمُنْزَلِ قُلْتُ فَیَقُولُ اللَّهُ جَلَّ وَ عَزَّ كَیْفَ قَالَ أَرَاكَ قَدْ تَكَلَّمْتَ فِی هَذَا قَبْلَ الْیَوْمِ قُلْتُ أَجَلْ قَالَ فَذَكِّرْ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ فِی عَلِیٍّ ع وَ مَا قَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ ص فِی حَسَنٍ وَ حُسَیْنٍ ع وَ مَا خَصَّ اللَّهُ بِهِ عَلِیّاً ع وَ مَا قَالَ فِیهِ رَسُولُ اللَّهِ ص مِنْ وَصِیَّتِهِ إِلَیْهِ وَ نَصْبِهِ إِیَّاهُ وَ مَا یُصِیبُهُمْ وَ إِقْرَارِ الْحَسَنِ وَ الْحُسَیْنِ بِذَلِكَ وَ وَصِیَّتِهِ إِلَى الْحَسَنِ وَ تَسْلِیمِ الْحُسَیْنِ لَهُ بِقَوْلِ اللَّهِ النَّبِیُّ أَوْلى بِالْمُؤْمِنِینَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَ أَزْواجُهُ أُمَّهاتُهُمْ وَ أُولُوا الْأَرْحامِ بَعْضُهُمْ أَوْلى بِبَعْضٍ فِی كِتابِ اللَّهِ قُلْتُ فَإِنَّ النَّاسَ تَكَلَّمُوا فِی أَبِی جَعْفَرٍ ع وَ یَقُولُونَ كَیْفَ تَخَطَّتْ مِنْ وُلْدِ أَبِیهِ مَنْ لَهُ مِثْلُ قَرَابَتِهِ وَ مَنْ هُوَ أَسَنُّ مِنْهُ وَ قَصُرَتْ عَمَّنْ هُوَ أَصْغَرُ مِنْهُ فَقَالَ یُعْرَفُ صَاحِبُ هَذَا الْأَمْرِ بِثَلَاثِ خِصَالٍ لَا تَكُونُ فِی غَیْرِهِ هُوَ أَوْلَى النَّاسِ بِالَّذِی قَبْلَهُ وَ هُوَ وَصِیُّهُ وَ عِنْدَهُ سِلَاحُ رَسُولِ اللَّهِ ص وَ وَصِیَّتُهُ وَ ذَلِكَ عِنْدِی لَا أُنَازَعُ فِیهِ قُلْتُ إِنَّ ذَلِكَ مَسْتُورٌ مَخَافَةَ السُّلْطَانِ قَالَ لَا یَكُونَ فِی سِتْرٍ إِلَّا وَ لَهُ حُجَّةٌ ظَاهِرَةٌ إِنَّ أَبِی اسْتَوْدَعَنِی مَا هُنَاكَ فَلَمَّا حَضَرَتْهُ الْوَفَاةُ قَالَ ادْعُ لِی شُهُوداً فَدَعَوْتُ أَرْبَعَةً مِنْ قُرَیْشٍ فِیهِمْ نَافِعٌ مَوْلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ قَالَ اكْتُبْ هَذَا مَا أَوْصَى بِهِ یَعْقُوبُ بَنِیهِ یا بَنِیَّ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفى لَكُمُ الدِّینَ فَلا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَ أَنْتُمْ مُسْلِمُونَ وَ أَوْصَى مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیٍّ إِلَى ابْنِهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ أَمَرَهُ أَنْ یُكَفِّنَهُ فِی بُرْدِهِ الَّذِی كَانَ یُصَلِّی فِیهِ الْجُمَعَ وَ أَنْ یُعَمِّمَهُ بِعِمَامَتِهِ وَ أَنْ یُرَبِّعَ قَبْرَهُ وَ یَرْفَعَهُ أَرْبَعَ أَصَابِعَ ثُمَّ یُخَلِّیَ عَنْهُ فَقَالَ اطْوُوهُ ثُمَّ قَالَ لِلشُّهُودِ انْصَرِفُوا رَحِمَكُمُ اللَّهُ فَقُلْتُ بَعْدَ مَا انْصَرَفُوا مَا كَانَ فِی هَذَا یَا أَبَتِ أَنْ تُشْهِدَ عَلَیْهِ فَقَالَ إِنِّی كَرِهْتُ أَنْ تُغْلَبَ وَ أَنْ یُقَالَ إِنَّهُ لَمْ یُوصَ فَأَرَدْتُ أَنْ تَكُونَ لَكَ حُجَّةٌ فَهُوَ الَّذِی إِذَا قَدِمَ الرَّجُلُ الْبَلَدَ قَالَ مَنْ وَصِیُّ فُلَانٍ قِیلَ فُلَانٌ قُلْتُ فَإِنْ أَشْرَكَ فِی الْوَصِیَّةِ قَالَ تَسْأَلُونَهُ فَإِنَّهُ سَیُبَیِّنُ لَكُمْ
اصول كافى جلد 2 صفحه 212 روایت 2
عبدالاعلى گوید: از امام صادق علیه السلام راجع بقول عامه پرسیدم كه گویند: رسولخدا صلى اللّه علیه وآله فرموده: «هر كه بمیرد و امامى نداشته باشد، بمرگ جاهلیت مرده است» فرمود: درست است بخدا. عرضكردم: امامى (در مدینه) وفات كرده و مردى در خراسانست و نمیداند وصى او كیست، همین دورى از امام براى او عذر نیست؟ فرمود: براى او عذر نیست. همانا چون امام بمیرد. برهان وصیش بر كسانى است كه در بلد او هستند (پس آنها باید وصى امام را با برهان امامت تعیین كنند) و بر كسانیكه در بلد امام نیستند، چون خبر وفات او را شنیدند، لازمست كوچ كنند، همانا خداى عزوجل مى فرماید: «چرا از هر گروه از مؤمنان، دسته اى كوچ نكنند تا درباره دین، دانش آموزند و چون باز گشتند قوم خویش را بیم دهند، شاید آنها بترسند».
عرضكردم: اگر دسته ئى كوچ كردند و بعضى از آنها پیش از آنكه (بشهر امام) برسد و بداند بمیرد؟ فرمود: خداى جل و عز مى فرماید: «و هر كه براى مهاجرت بسوى خدا و رسولش از خانه خویش در آید، آنگاه مرگ وى فرا رسد، پاداش او بعهده خدا باشد 99 سوره 4 -».
عرضكردم: اگر بعضى از آنها ببلد امام رسیدند شما در خانه خود را بسته و بروى خود پرده انداخته اید، نه خود شما مردم را بسوى خود خوانید و نه دیگرى ایشانرا بشما راهنمائى كند، بچه وسیله امام را بشناسند؟ فرمود: بوسیله كتاب منزل خدا.
عرضكردم: خدا جل و عز (در قرآن) چگونه مى فرماید؟ امام فرمود: بنظرم پیش از این هم در این باره سخن گفته ئى؟ (از من پرسیده ئى؟) عرضكردم: آرى. آنگاه حضرت آیاتى را كه خدا درباره على نازل فرموده و آنچه را خدا به على علیه السلام اختصاص داده و وصیتى را كه پیغمبر صلى اللّه علیه و آله راجع به او نموده و نصبش فرموده و مصیباتیكه بآنها میرسد و اعتراف حسن و حسین را به آن و وصیتش را به حسن و تسلیم كردن حسین امر امامت را طبق قول خدا «پیغمبر بمؤمنان از خودشان سزاوارتر است و همسران وى مادران ایشانند و خویشاوندان در كتاب خدا، بعضى نسبت به بعضى سزاوارترند 6 سوره 33 -» همه را یاد آور شد. (فرمود بیادآور).
(تا معلوم شود امامت على و حسن و حسین علیهم السلام بدلیل آیات قرآن و احادیث پیغمبر صلى اللّه علیه وآله بوده و از آن پس بدلیل آیه شریفه اولوالارحام).
عرضكردم: مردم درباره امام باقر علیه السلام اعتراض كرده و میگفتند: چگونه شد كه امامت از میان تمام فرزندان پدرش بدر شد و بوى رسید، با آنكه در میان آنها كسانى بودند كه از نظر قرابت مثل او و از نظر سن بزرگتر از او (مانند زید بن على) بودند. در صورتیكه امامت به كوچكتران از او (بواسطه كوچكتر بودنشان) نرسید؟ فرمود: صاحب امر امامت به سه خصلت شناخته مى شود كه مختص به اوست و در غیر او نیست: 1 او نسبت به امام پیشین سزاوارتر (نزدیكتر و منسوب تر) از سایر مردمست. 2 وصى او است. 3 سلاح و وصیت پیغمبر صلى اللّه علیه و آله نزد اوست.
و اینها نزد من است، كسى با من در این باره نزاع نكند (بحدیث 617 رجوع شود) عرضكردم اینها از ترس سلطان پنهانست؟ فرمود: پنهان نیست بلكه دلیلى روشن دارد، همانا پدرم هر چه آنجا (مخزن و دایع امامت) بود بمن سپرد و چون وفاتش نزدیك شد، فرمود: گواهانى را نزد من حاضر كن، من چهار تن از قریش را كه نافع غلام عبداللّه بن عمر یكى از آنها بود، حاضر كردم. فرمود: بنویس:
این است آنچه یعقوب پسرانش را بدان وصیت مى كند «پسرانم همانا خدا این دین را براى شما برگزید نمیرید جز اینكه مسلمان باشید 122 سوره 2 -» و محمد بن على بپسرش جعفر بن محمد وصیت كرد و دستورش داد كه او را با بردیكه در آن نماز جمعه میخواند، كفن پوشد و با عمامه خودش او را عمامه بندد و قبرش را چهار گوش ساخته، چهار انگشت از زمین بلند كند و سپس آنرا واگذارد (از چهار انگشت بلندتر نكند).
آنگاه فرمود: وصیت نامه را درهم پیچید و بگواهان فرمود: بروید خدا شما را رحمت كند. پس از رفتن ایشان من گفتم: پدرم! در این وصیت نامه چه احتیاجى بگواه گرفتن بود؟ فرمود: من نخواستم كه تو (پس از مرگ من) مغلوب باشى و مردم بگویند: او وصیت نكرده است و خواستم تو دلیلى داشته باشى كه هرگاه مردى به این بلد آید و گوید وصى فلانى كیست! بگویند فلانى.
من گفتم: اگر در وصیت شریك داشته باشد امام چگونه تعیین میشود؟) فرمود: از او سؤال مى كنید (مسائل مشكل علمى و امور غیبى را از او مى پرسید) مطلب براى شما روشن مى شود.
3- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ یَحْیَى الْحَلَبِیِّ عَنْ بُرَیْدِ بْنِ مُعَاوِیَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَصْلَحَكَ اللَّهُ بَلَغَنَا شَكْوَاكَ وَ أَشْفَقْنَا فَلَوْ أَعْلَمْتَنَا أَوْ عَلَّمْتَنَا مَنْ قَالَ إِنَّ عَلِیّاً ع كَانَ عَالِماً وَ الْعِلْمُ یُتَوَارَثُ فَلَا یَهْلِكُ عَالِمٌ إِلَّا بَقِیَ مِنْ بَعْدِهِ مَنْ یَعْلَمُ مِثْلَ عِلْمِهِ أَوْ مَا شَاءَ اللَّهُ قُلْتُ أَ فَیَسَعُ النَّاسَ إِذَا مَاتَ الْعَالِمُ أَلَّا یَعْرِفُوا الَّذِی بَعْدَهُ فَقَالَ أَمَّا أَهْلُ هَذِهِ الْبَلْدَةِ فَلَا یَعْنِی الْمَدِینَةَ وَ أَمَّا غَیْرُهَا مِنَ الْبُلْدَانِ فَبِقَدْرِ مَسِیرِهِمْ إِنَّ اللَّهَ یَقُولُ وَ ما كانَ الْمُؤْمِنُونَ لِیَنْفِرُوا كَافَّةً فَلَوْ لا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طائِفَةٌ لِیَتَفَقَّهُوا فِی الدِّینِ وَ لِیُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذا رَجَعُوا إِلَیْهِمْ لَعَلَّهُمْ یَحْذَرُونَ قَالَ قُلْتُ أَ رَأَیْتَ مَنْ مَاتَ فِی ذَلِكَ فَقَالَ هُوَ بِمَنْزِلَةِ مَنْ خَرَجَ مِنْ بَیْتِهِ مُهَاجِراً إِلَى اللَّهِ وَ رَسُولِهِ ثُمَّ یُدْرِكُهُ الْمَوْتُ فَقَدْ وَقَعَ أَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ قَالَ قُلْتُ فَإِذَا قَدِمُوا بِأَیِّ شَیْ ءٍ یَعْرِفُونَ صَاحِبَهُمْ قَالَ یُعْطَى السَّكِینَةَ وَ الْوَقَارَ وَ الْهَیْبَةَ
اصول كافى جلد 2 صفحه 214 روایت 3
محمد بن مسلم گوید: به امام صادق علیه السلام عرضكردم: اصلحك الله خبر بیمارى شما بما رسید و ما را نگران كرد، اى كاش ما را آگاه مى ساختى (یا فرمود بما مى آموختى) وصى شما كیست؟ فرمود: همانا على (بن ابیطالب) علیه السلام عالم (امام) بود و علم به ارث میرسد، و هیچ عالمى نمیرد جز اینكه پس از وى كسى باشد كه مانند علم او یا آنچه خدا خواهد (كمتر یا زیادتر) بداند، عرضكردم براى مردم رواست كه چون امامى بمیرد، امام بعد از او را نشناسد؟ فرمود: اما براى اهل این شهر یعنى مدینه روا نیست (زیرا باید فوراً سؤال كنند و وصى امام را بشناسند) و نسبت به شهرهاى دیگر معذوریت آنها به اندازه رسیدنشان تا مدینه است، همانا خدا مى فرماید: «همه مؤمنین نتوانند كوچ كنند، پس چرا از هر گروه ایشان دسته اى سفر نكنند تا در امر دین دانش اندوزند و چون بازگشتند، قوم خویش را بیم دهند شاید آنها بترسند122 سوره 9 -» عرضكردم: بفرمائید اگر كسى در این راه بمیرد، چه مى شود؟ فرمود: او به منزله كسى است كه براى مهاجرت بسوى خدا و رسولش از منزلش بیرون شده، سپس مرگش فرا رسد كه پاداش او برخداست. عرضكردم: وقتى وارد مدینه شدند، بچه دلیل امام خود را مى شناسند؟ فرمود: به امام آرامش و وقار و هیبت عطا شود (یعنى امام را مى بینند كه اطمینان قلب و عدم شك و تزلزل در گفتار و رفتار و وجناتش هویدا است).

زمانى كه امام میفهمد امر امامت باو رسیده است

بَابٌ فِی أَنَّ الْإِمَامَ مَتَى یَعْلَمُ أَنَّ الْأَمْرَ قَدْ صَارَ إِلَیْهِ
(980) 1- أَحْمَدُ بْنُ إِدْرِیسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَى عَنْ أَبِی جَرِیرٍ الْقُمِّیِّ قَالَ قُلْتُ لِأَبِی الْحَسَنِ ع جُعِلْتُ فِدَاكَ قَدْ عَرَفْتَ انْقِطَاعِی إِلَى أَبِیكَ ثُمَّ إِلَیْكَ ثُمَّ حَلَفْتُ لَهُ وَ حَقِّ رَسُولِ اللَّهِ ص وَ حَقِّ فُلَانٍ وَ فُلَانٍ حَتَّى انْتَهَیْتُ إِلَیْهِ بِأَنَّهُ لَا یَخْرُجُ مِنِّی مَا تُخْبِرُنِی بِهِ إِلَى أَحَدٍ مِنَ النَّاسِ وَ سَأَلْتُهُ عَنْ أَبِیهِ أَ حَیٌّ هُوَ أَوْ مَیِّتٌ فَقَالَ قَدْ وَ اللَّهِ مَاتَ فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ إِنَّ شِیعَتَكَ یَرْوُونَ أَنَّ فِیهِ سُنَّةَ أَرْبَعَةِ أَنْبِیَاءَ قَالَ قَدْ وَ اللَّهِ الَّذِی لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ هَلَكَ قُلْتُ هَلَاكَ غَیْبَةٍ أَوْ هَلَاكَ مَوْتٍ قَالَ هَلَاكَ مَوْتٍ فَقُلْتُ لَعَلَّكَ مِنِّی فِی تَقِیَّةٍ فَقَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ قُلْتُ فَأَوْصَى إِلَیْكَ قَالَ نَعَمْ قُلْتُ فَأَشْرَكَ مَعَكَ فِیهَا أَحَداً قَالَ لَا قُلْتُ فَعَلَیْكَ مِنْ إِخْوَتِكَ إِمَامٌ قَالَ لَا قُلْتُ فَأَنْتَ الْإِمَامُ قَالَ نَعَمْ
اصول كافى جلد 2 صفحه 215 روایت 1
ابو جریر قمى گوید: بحضرت ابوالحسن (امام رضا) علیه السلام عرض كردم: قربانت: شما دانسته اید كه من از همه بریده و تنها بپدرت و سپس بخودت گرویده ایم، آنگاه برایش سوگند یاد كردم و گفتم: بحق رسولخدا صلى اللّه علیه و آله و حق فلان و فلان (على و حسن و حسین) تا بخودش رسیدم كه آنچه بمن خبر دهى با حدى از مردم نمى گویم و از او درباره پدرش پرسیدم كه آیا زنده است یا وفات كرده؟ فرمود: بخدا وفات كرده است، عرضكردم: قربانت، شیعیان شما روایت مى كنند كه سنت چهار پیغمبر درباره اوست. فرمود: سوگند بخدائیكه جز او شایسته پرستشى نیست، پدرم هلاك یافت، عرضكردم: هلاك غیبت یا هلاك مرگ؟ فرمود: هلاك مرگ، عرضكردم: شاید از من تقیه میكنى؟ فرمود: سبحان اللّه! عرضكردم: بشما وصیت كرده است؟ فرمود: آرى، عرضكردم: كسى را با شما در وصیت شریك كرد؟ فرمود: نه، عرضكردم: هیچیك از برادرانت امام شما هست؟ فرمود: نه، عرض كردم: پس شما امامید؟ فرمود: آرى.
شرح:
گویا مراد به سنت چهار پیغمبر روایتى است كه شیخ صدوق در اكمال الدین از امام باقر علیه السلام نقل كرده و حاصلش اینست: صاحب الامر را چهار سنت از چهار پیغمبر است: 1 ترس و انتظار از موسى علیه السلام. 2 زندان و غیبت از یوسف علیه السلام. 3 گفته مردم كه او مرده است و نمرده باشد از عیسى علیه السلام. 4 قیام بشمشیر از محمد صلى اللّه علیه وآله.
و چون واقفیه گمان كرده بودند كه موسى بن جعفر همان صاحب الامر قائمست، راوى سخن آنها را براى حضرت نقل مى كند و چون در كلام حضرت احتمال تقیه و توریه مى دهد، مقصود خود را چند مرتبه بعبارات مختلف سؤال مى كند، تا بالاخره با صراحت تمام مطلب برایش روشن مى شود. ولى مناسبت این روایت با عنوان باب خالى از تكلف نیست.
2- الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ قَالَ قُلْتُ لِلرِّضَا ع إِنَّ رَجُلًا عَنَى أَخَاكَ إِبْرَاهِیمَ فَذَكَرَ لَهُ أَنَّ أَبَاكَ فِی الْحَیَاةِ وَ أَنَّكَ تَعْلَمُ مِنْ ذَلِكَ مَا یَعْلَمُ فَقَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ یَمُوتُ رَسُولُ اللَّهِ ص وَ لَا یَمُوتُ مُوسَى ع قَدْ وَ اللَّهِ مَضَى كَمَا مَضَى رَسُولُ اللَّهِ ص وَ لَكِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى لَمْ یَزَلْ مُنْذُ قَبَضَ نَبِیَّهُ ص هَلُمَّ جَرّاً یَمُنُّ بِهَذَا الدِّینِ عَلَى أَوْلَادِ الْأَعَاجِمِ وَ یَصْرِفُهُ عَنْ قَرَابَةِ نَبِیِّهِ ص هَلُمَّ جَرّاً فَیُعْطِی هَؤُلَاءِ وَ یَمْنَعُ هَؤُلَاءِ لَقَدْ قَضَیْتُ عَنْهُ فِی هِلَالِ ذِی الْحِجَّةِ أَلْفَ دِینَارٍ بَعْدَ أَنْ أَشْفَى عَلَى طَلَاقِ نِسَائِهِ وَ عِتْقِ مَمَالِیكِهِ وَ لَكِنْ قَدْ سَمِعْتُ مَا لَقِیَ یُوسُفُ مِنْ إِخْوَتِهِ
اصول كافى جلد 2 صفحه 216 روایت 2
على بن اسباط گوید: بامام رضا علیه السلام عرضكردم، مردى بسوى برادرت ابراهیم متوجه شده (او را گول زده) و باو گفته پدرت زنده است و شما هم آنچه را او میداند، میدانید (شما هم پدر خود را زنده میدانید) فرمود: سبحان اللّه!! رسولخدا صلى اللّه علیه وآله میمیرد و موسى نمى میرد؟! بخدا محققاً موسى در گذشت، چنانچه رسولخدا صلى اللّه علیه و آله درگذشت، ولكن خداى تبارك وتعالى از زمانیكه پیغمبرش صلى اللّه علیه وآله را قبض روح فرموده بیا و بكش تا همیشه، این دین را بعجم زادگان مى بخشد و منت میگذارد و از خویشان پیغمبرش صلى اللّه علیه و آله باز مى دارد، همواره بعجم زادگان عطا میكنند و از خویشان پیغمبرش باز مى دارد. من در اول ماه ذى الحجة بعد از آنكه ابراهیم (بواسطه نداشتن مخارج) حاضر شده بود زنانش را طلاق دهد و بندگانش را آزاد كند، هزار دینار بدهى او را پرداختم (با وجود این او چنین ادعائى مى كند) ولى حتماً تو شنیده اى آنچه را كه یوسف از برادرانش كشید (ابراهیم هم برادر منست و با من چنین رفتار مى كند).
شرح:
مجلسى علیه الرحمه گوید: این روایت دلالت دارد كه عجم از لحاظ ایمان بر عرب شرافت دارد و من اخبار راجع باین موضوع را در كتاب كبیر خود (بحار) نقل كرده ام، سپس از تفسیر على بن ابراهیم نقل میكند كه او ضمن تفسیر آیه شریفه و لو نزلناه على بعض الاعجمین فقرأه علیهم ما كانوا به مؤمنین روایتى از امام صادق علیه السلام نقل كند كه فرمود: اگر قرآن بر عجم نازل میشد، عرب بآن ایمان نمآورد ولى بر عرب نازل شد و عجم بدان ایمان آورد... و پیغمبر صلى اللّه علیه وآله فرمود: اگر دین از دسترس بشر اوج گرفته و نزد ستاره ثریا باشد، مردانى از عجم بآن دست پیدا كنند.
مترجم گوید: ممكن است پذیرش این روایات براى بعضى از افراد عرب گران و سنگین آید و براى تضعیف یا توجیه آنها دست و پائى كنند، اما بنظر ما مطالعه سیر اسلام در نژاد عرب و عجم در طول چهارده قرن تاریخ و مقایسه دانشمندان و فداكارانیكه از این دو نژاد بحمایت اسلام برخاسته اند و نیز ملاحظه شدت تعصب نژادى آنها و تواضع و تسلیم و صفاى اینها، بزرگتر دلیل بر صدق این روایات و صدور آنها از منابع وحى میباشد.
3- الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ قَالَ قُلْتُ لِأَبِی الْحَسَنِ ع إِنَّهُمْ رَوَوْا عَنْكَ فِی مَوْتِ أَبِی الْحَسَنِ ع أَنَّ رَجُلًا قَالَ لَكَ عَلِمْتَ ذَلِكَ بِقَوْلِ سَعِیدٍ فَقَالَ جَاءَ سَعِیدٌ بَعْدَ مَا عَلِمْتُ بِهِ قَبْلَ مَجِیئِهِ قَالَ وَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ طَلَّقْتُ أُمَّ فَرْوَةَ بِنْتَ إِسْحَاقَ فِی رَجَبٍ بَعْدَ مَوْتِ أَبِی الْحَسَنِ بِیَوْمٍ قُلْتُ طَلَّقْتَهَا وَ قَدْ عَلِمْتَ بِمَوْتِ أَبِی الْحَسَنِ قَالَ نَعَمْ قُلْتُ قَبْلَ أَنْ یَقْدَمَ عَلَیْكَ سَعِیدٌ قَالَ نَعَمْ
اصول كافى جلد 2 صفحه 217 روایت 3
وشاء گوید: بحضرت رضا علیه السلام عرضكردم: مردم (واقفیه) از شما روایت كنند كه وفات حضرت ابوالحسن (موسى بن جعفر) علیه السلام را مردى بشما گفته و شما آن را از گفته سعید دانسته اید (و بقول یك نفر كه مرگ امام ثابت نمى شود) فرمود: سعید آمد ولى من پیش از آمدن او مى دانستم. وشاء گوید: و شنیدم كه مى فرمود: من ام فروه دختر اسحاق را در ماه رجب یكروز بعد از وفات حضرت ابوالحسن (پدرم) علیه السلام طلاق دادم، عرضكردم: وقتى طلاق دادید كه مى دانستید ابوالحسن وفات كرده است؟ فرمود: آرى، عرضكردم: پیش از این كه سعید نزد شما آید؟ فرمود: آرى.
شرح:
بعضى از علما احتمال داده اند كه ام فروه همان همسر امام كاظم علیه السلام بوده و براى طلاق او بعد از وفات شوهرش وجوهى نقل كرده اند كه بهترین آنها این است كه طلاق در این روایت در معنى لغویش بكار رفته است یعنى او را رها كرد و از خانه بیرون نمود، تا حق سكنى نداشته باشد، زیرا این اختیار را پدرش در وصیت نامه خود باو داده بود. و بعضى هم گفته اند این عمل از مختصات پیغمبر و امامست كه وصى او مى تواند همسرش را طلاق دهد، چنانچه امیرالمؤمنین علیه السلام مى توانست عایشه را طلاق دهد و از ام المؤمنین بودن خارجش كند.
4- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ صَفْوَانَ قَالَ قُلْتُ لِلرِّضَا ع أَخْبِرْنِی عَنِ الْإِمَامِ مَتَى یَعْلَمُ أَنَّهُ إِمَامٌ حِینَ یَبْلُغُهُ أَنَّ صَاحِبَهُ قَدْ مَضَى أَوْ حِینَ یَمْضِی مِثْلَ أَبِی الْحَسَنِ قُبِضَ بِبَغْدَادَ وَ أَنْتَ هَاهُنَا قَالَ یَعْلَمُ ذَلِكَ حِینَ یَمْضِی صَاحِبُهُ قُلْتُ بِأَیِّ شَیْ ءٍ قَالَ یُلْهِمُهُ اللَّهُ
اصول كافى جلد 2 صفحه 218 روایت 4
صفوان گوید بحضرت رضا علیه السلام عرضكردم: بمن بفرما امام چه زمانى مى داند او امام است: زمانیكه باو خبر رسد صاحبش (امام سابق) وفات كرده یا همان زمانیكه وفات مى كند، مثل این كه حضرت ابوالحسن (پدرت) در بغداد وفات كرد و شما اینجا (در مدینه) بودید؟ فرمود: همان زمانى كه صاحبش مى میرد، آگاه مى شود: عرضكردم: بچه وسیله؟ فرمود: خدا به او الهام میكند.
5- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ أَبِی الْفَضْلِ الشَّهْبَانِیِّ عَنْ هَارُونَ بْنِ الْفَضْلِ قَالَ رَأَیْتُ أَبَا الْحَسَنِ عَلِیَّ بْنَ مُحَمَّدٍ فِی الْیَوْمِ الَّذِی تُوُفِّیَ فِیهِ أَبُو جَعْفَرٍ ع فَقَالَ إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَیْهِ رَاجِعُونَ مَضَى أَبُو جَعْفَرٍ ع فَقِیلَ لَهُ وَ كَیْفَ عَرَفْتَ قَالَ لِأَنَّهُ تُدَاخِلُنِی ذِلَّةٌ لِلَّهِ لَمْ أَكُنْ أَعْرِفُهَا
اصول كافى جلد 2 صفحه 218 روایت 5
هارون بن فضیل گوید: روز وفات حضرت ابوجعفر (امام جواد) علیه السلام ابوالحسن على بن محمد (النقى) را دیدم، فرمود: انالله و اناالیه راجعون ابى جعفر علیه السلام درگذشت، بحضرت عرض شد: از كجا دانستید؟ فرمود: زیرا فروتنى و خضوع نسبت بخدا در دلم افتاد كه برایم سابقه نداشت.
(985) 6- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ مُسَافِرٍ قَالَ أَمَرَ أَبُو إِبْرَاهِیمَ ع حِینَ أُخْرِجَ بِهِ أَبَا الْحَسَنِ ع أَنْ یَنَامَ عَلَى بَابِهِ فِی كُلِّ لَیْلَةٍ أَبَداً مَا كَانَ حَیّاً إِلَى أَنْ یَأْتِیَهُ خَبَرُهُ قَالَ فَكُنَّا فِی كُلِّ لَیْلَةٍ نَفْرُشُ لِأَبِی الْحَسَنِ فِی الدِّهْلِیزِ ثُمَّ یَأْتِی بَعْدَ الْعِشَاءِ فَیَنَامُ فَإِذَا أَصْبَحَ انْصَرَفَ إِلَى مَنْزِلِهِ قَالَ فَمَكَثَ عَلَى هَذِهِ الْحَالِ أَرْبَعَ سِنِینَ فَلَمَّا كَانَ لَیْلَةٌ مِنَ اللَّیَالِی أَبْطَأَ عَنَّا وَ فُرِشَ لَهُ فَلَمْ یَأْتِ كَمَا كَانَ یَأْتِی فَاسْتَوْحَشَ الْعِیَالُ وَ ذُعِرُوا وَ دَخَلَنَا أَمْرٌ عَظِیمٌ مِنْ إِبْطَائِهِ فَلَمَّا كَانَ مِنَ الْغَدِ أَتَى الدَّارَ وَ دَخَلَ إِلَى الْعِیَالِ وَ قَصَدَ إِلَى أُمِّ أَحْمَدَ فَقَالَ لَهَا هَاتِ الَّتِی أَوْدَعَكِ أَبِی فَصَرَخَتْ وَ لَطَمَتْ وَجْهَهَا وَ شَقَّتْ جَیْبَهَا وَ قَالَتْ مَاتَ وَ اللَّهِ سَیِّدِی فَكَفَّهَا وَ قَالَ لَهَا لَا تَكَلَّمِی بِشَیْ ءٍ وَ لَا تُظْهِرِیهِ حَتَّى یَجِی ءَ الْخَبَرُ إِلَى الْوَالِی فَأَخْرَجَتْ إِلَیْهِ سَفَطاً وَ أَلْفَیْ دِینَارٍ أَوْ أَرْبَعَةَ آلَافِ دِینَارٍ فَدَفَعَتْ ذَلِكَ أَجْمَعَ إِلَیْهِ دُونَ غَیْرِهِ وَ قَالَتْ إِنَّهُ قَالَ لِی فِیمَا بَیْنِی وَ بَیْنَهُ وَ كَانَتْ أَثِیرَةً عِنْدَهُ احْتَفِظِی بِهَذِهِ الْوَدِیعَةِ عِنْدَكِ لَا تُطْلِعِی عَلَیْهَا أَحَداً حَتَّى أَمُوتَ فَإِذَا مَضَیْتُ فَمَنْ أَتَاكِ مِنْ وُلْدِی فَطَلَبَهَا مِنْكِ فَادْفَعِیهَا إِلَیْهِ وَ اعْلَمِی أَنِّی قَدْ مِتُّ وَ قَدْ جَاءَنِی وَ اللَّهِ عَلَامَةُ سَیِّدِی فَقَبَضَ ذَلِكَ مِنْهَا وَ أَمَرَهُمْ بِالْإِمْسَاكِ جَمِیعاً إِلَى أَنْ وَرَدَ الْخَبَرُ وَ انْصَرَفَ فَلَمْ یَعُدْ لِشَیْ ءٍ مِنَ الْمَبِیتِ كَمَا كَانَ یَفْعَلُ فَمَا لَبِثْنَا إِلَّا أَیَّاماً یَسِیرَةً حَتَّى جَاءَتِ الْخَرِیطَةُ بِنَعْیِهِ فَعَدَدْنَا الْأَیَّامَ وَ تَفَقَّدْنَا الْوَقْتَ فَإِذَا هُوَ قَدْ مَاتَ فِی الْوَقْتِ الَّذِی فَعَلَ أَبُو الْحَسَنِ ع مَا فَعَلَ مِنْ تَخَلُّفِهِ عَنِ الْمَبِیتِ وَ قَبْضِهِ لِمَا قَبَضَ
اصول كافى جلد 2 صفحه 218 روایت 6
مسافر گوید: هنگامیكه ابوابراهیم (موسى بن جعفر) علیه السلام را (بسوى بغداد) میبردند بامام رضا علیه السلام دستور داد كه همیشه تا وقتى كه خودش زنده است، هر شب در منزل آنحضرت بخوابد تا خبرش باو برسد، مسافر گوید: ما هر شب بستر امام رضا را در دهلیز خانه مى انداختیم، و آن حضرت بعد از شام مى آمد و مى خوابید، و صبح بمنزل خویش مى رفت، تا چهار سال بدین منوال گذشت، شبى از شبها بستر حضرت را انداختند ولى او دیر كرد و بالاخره هم نیامد، اهل خانه نگران و هراسان شدند و ما را از نیامدنش دهشتى گرفت.
چون فردا شد، آنحضرت بمنزل آمد و نزد اهل خانه رفت و متوجه ام احمد شد و باو فرمود: آنچه را پدرم بتو سپرده بیاور، ناگاه ام احمد فریاد كشید و سیلى برخسارش زد و گریبانش را درید و گفت: بخدا آقایم مرد، حضرت او را جلو گرفت و فرمود: «مبادا سخنى بگوئى و آنرا اظهار كنى تا خبر بحاكم برسد» سپس ام احمد زنبیلى را با دو هزار دینار یا چهار هزار دینار نزد او آورد و همه را به امام رضا داد، نه به دیگران (زیرا از اموال شخصى آن حضرت نبود تا میان همه وراث تقسیم شود).
و ام احمد كه برگزیده و محرم راز امام هفتم علیه السلام بود گفت آن حضرت روزى محرمانه به من فرمود: این امانت را نزد خود حفظ كن، كسى را از آن آگاه نساز تا من بمیرم، چون من در گذشتم هر كس از فرزندانم نزد تو آمد و آن را از تو خواست تحویلش ده و بدان كه من مرده ام. اكنون به خدا نشانه اى كه آقایم فرموده بود ظاهر شد (و دانستم كه او در گذشته است) امام رضا علیه السلام آنها را از او گرفت و همه را دستور خود دارى داد تا زمانیكه خبر رسید، سپس باز گشت و براى خوابیدن شب هم چنانكه مى آمد، نیامد، تا چند روزى بیش نگذشت كه پاكت نامه خبر وفات امام هفتم رسید. ما روزها را شمردیم و حساب كردیم، معلوم شد همان وقتیكه امام رضا براى خوابیدن نیامد و امانت را گرفت، آن حضرت درگذشته است.