اصول کافی جلد دوم

ابی‏جعفر محمد بن یعقوب کلینی مشهور به شیخ کلینی ترجمه و شرح : حاج سید جواد مصطفوی

درباره نااهلیكه ادعاء امامت كند و كسیكه همه ائمه یا بعضى از ایشان را انكار كند و آنكه امامت را براى نااهل اثبات كند

بَابُ مَنِ ادَّعَى الْإِمَامَةَ وَ لَیْسَ لَهَا بِأَهْلٍ وَ مَنْ جَحَدَ الْأَئِمَّةَ أَوْ بَعْضَهُمْ وَ مَنْ أَثْبَتَ الْإِمَامَةَ لِمَنْ لَیْسَ لَهَا بِأَهْلٍ
1- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی سَلَّامٍ عَنْ سَوْرَةَ بْنِ كُلَیْبٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ قُلْتُ لَهُ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ یَوْمَ الْقِیامَةِ تَرَى الَّذِینَ كَذَبُوا عَلَى اللَّهِ وُجُوهُهُمْ مُسْوَدَّةٌ قَالَ مَنْ قَالَ إِنِّی إِمَامٌ وَ لَیْسَ بِإِمَامٍ قَالَ قُلْتُ وَ إِنْ كَانَ عَلَوِیّاً قَالَ وَ إِنْ كَانَ عَلَوِیّاً قُلْتُ وَ إِنْ كَانَ مِنْ وُلْدِ عَلِیِّ ابْنِ أَبِی طَالِبٍ ع قَالَ وَ إِنْ كَانَ
اصول كافى جلد 2 صفحه 199 روایت 1
سورة بن كلیب گوید: امام باقر علیه السلام راجع به قول خداى عزوجل «و روز قیامت كسانى را كه درباره خدا دروغ گفته اند روسیاه بینى 60 سوره 39 -» پرسیدم، فرمود: كسى است كه بگوید من امامم و امام نباشد، عرض كردم: اگر چه علوى باشد؟ فرمود: اگر چه علوى باشد، عرض كردم ؟ اگر چه از اولاد على بن ابیطالب باشد؟ فرمود: اگر چه باشد.
شرح :
سؤال سوم یا تأكید سؤال دو مست و یا به جهت دفع احتمالى كه ممكن است مراد بعلوى، شیعه على علیه السلام یا سایر خویشان آن حضرت باشد.
2- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ أَبَانٍ عَنِ الْفُضَیْلِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ مَنِ ادَّعَى الْإِمَامَةَ وَ لَیْسَ مِنْ أَهْلِهَا فَهُوَ كَافِرٌ
اصول كافى جلد 2 صفحه 199 روایت 2
امام صادق علیه السلام فرمود: هر كه ادعاء امامت كند و اهلش نباشد، كافر است.
3- الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُمْهُورٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْمُخْتَارِ قَالَ قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع جُعِلْتُ فِدَاكَ وَ یَوْمَ الْقِیامَةِ تَرَى الَّذِینَ كَذَبُوا عَلَى اللَّهِ قَالَ كُلُّ مَنْ زَعَمَ أَنَّهُ إِمَامٌ وَ لَیْسَ بِإِمَامٍ قُلْتُ وَ إِنْ كَانَ فَاطِمِیّاً عَلَوِیّاً قَالَ وَ إِنْ كَانَ فَاطِمِیّاً عَلَوِیّاً
اصول كافى جلد 2 صفحه 200 روایت 3
حسین بن مختار گوید: بامام صادق علیه السلام عرضكردم: قربانت «روز قیامت كسانى را كه بخدا دروغ بستند مى بینى 60 سوره 39» (تفسیرش چیست؟) فرمود: درباره كسى است كه خود را امام داند و امام نباشد، عرضكردم: اگر چه از فرزندان فاطمه و على باشد؟ فرمود: اگر چه از فرزندان فاطمه و على باشد.
(955) 4- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ دَاوُدَ الْحَمَّارِ عَنِ ابْنِ أَبِی یَعْفُورٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ ثَلَاثَةٌ لَا یُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَ لَا یُزَكِّیهِمْ وَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِیمٌ مَنِ ادَّعَى إِمَامَةً مِنَ اللَّهِ لَیْسَتْ لَهُ وَ مَنْ جَحَدَ إِمَاماً مِنَ اللَّهِ وَ مَنْ زَعَمَ أَنَّ لَهُمَا فِی الْإِسْلَامِ نَصِیباً
اصول كافى جلد 2 صفحه 200 روایت 4
ابن ابى یعفور گوید: شنیدم، امام صادق علیه السلام مى فرمود: سه كسند كه در روز قیامت خدا با آنها سخن نگوید و پاكشان نكند و عذابى دردناك دارند: 1- هر كه ادعاء امامت از طرف خدا كند و حق نداشته باشد. 2- كسیكه امام از طرف خدا را انكار كند. 3- آنكه معتقد باشد كه این دو از اسلام بهره ئى دارند.
5- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ عَنْ یَحْیَى أَخِی أُدَیْمٍ عَنِ الْوَلِیدِ بْنِ صَبِیحٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ یَقُولُ إِنَّ هَذَا الْأَمْرَ لَا یَدَّعِیهِ غَیْرُ صَاحِبِهِ إِلَّا بَتَرَ اللَّهُ عُمُرَهُ
اصول كافى جلد 2 صفحه 200 روایت 5
امام صادق علیه السلام مى فرمود: این امر (امامت) را غیر صاحبش ادعا نكند، جز اینكه خدا عمرش را قطع كند.
6- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ طَلْحَةَ بْنِ زَیْدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ مَنْ أَشْرَكَ مَعَ إِمَامٍ إِمَامَتُهُ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ مَنْ لَیْسَتْ إِمَامَتُهُ مِنَ اللَّهِ كَانَ مُشْرِكاً بِاللَّهِ
اصول كافى جلد 2 صفحه 200 روایت 6
و فرمود: كسیكه با امامی كه امامتش از جانب خدا است كسى را شریك كند كه امامتش از جانب خدا نیست: بخدا مشرك گشته است.
7- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ یُونُسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع رَجُلٌ قَالَ لِیَ اعْرِفِ الْ آخِرَ مِنَ الْأَئِمَّةِ وَ لَا یَضُرُّكَ أَنْ لَا تَعْرِفَ الْأَوَّلَ قَالَ فَقَالَ لَعَنَ اللَّهُ هَذَا فَإِنِّی أُبْغِضُهُ وَ لَا أَعْرِفُهُ وَ هَلْ عُرِفَ الْ آخِرُ إِلَّا بِالْأَوَّلِ
اصول كافى جلد 2 صفحه 200 روایت 7
محمد بن مسلم گوید: بامام صادق علیه السلام عرضكردم: مردى بمن گفت: امام آخر را بشناس، نشناختن امام اول زیانت ندهد، حضرت فرمود: خدا او را لعنت كند، من او را نمى شناسم و دشمن دارم، مگر امام آخر جز بوسیله امام اول شناخته شود؟.
8- الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُمْهُورٍ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ ابْنِ مُسْكَانَ قَالَ سَأَلْتُ الشَّیْخَ عَنِ الْأَئِمَّةِ ع قَالَ مَنْ أَنْكَرَ وَاحِداً مِنَ الْأَحْیَاءِ فَقَدْ أَنْكَرَ الْأَمْوَاتَ
اصول كافى جلد 2 صفحه 201 روایت 8
ابن مسكان گوید: از شیخ درباره ائمه علیهم السلام پرسید: هر كه یكى از زنده ها را منكر شود امامان را منكر شده است.
شرح:
گویا مرادش امام كاظم علیه السلام است، ولى ابن مسكان از آنحضرت بیش از چند روایت نقل نكرده و بعضى گفته اند: تنها یك روایت مشعر را نقل كرده است، اما شیخ صدوق در كمال الدین همین روایت را از امام صادق علیه السلام نقل كرده است و در هر حال تعبیر بشیخ از نظر تقیه مى باشد و انكار امام زنده از آنجهت مستلزم انكار امامان مرده است كه امامت زنده از قول آنها ثابت شده و دلیل امامت میان همگى مشترك است، پس وقتى امام زنده را نشناسد، دلیل امامت را نشناخته، و اعتقاد بى دلیل ثمرى ندارد، و نیز كسیكه زنده را نشناسد، امام دیگرى را كه اهلیت ندارد، براى خود انتخاب مى كند، و این خود دلیلى است كه امامان سابق را آنگونه كه باید نشناخته است.
(960) 9- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ أَبِی وَهْبٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَنْصُورٍ قَالَ سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ إِذا فَعَلُوا فاحِشَةً قالُوا وَجَدْنا عَلَیْها آباءَنا وَ اللَّهُ أَمَرَنا بِها قُلْ إِنَّ اللَّهَ لا یَأْمُرُ بِالْفَحْشاءِ أَ تَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ ما لا تَعْلَمُونَ قَالَ فَقَالَ هَلْ رَأَیْتَ أَحَداً زَعَمَ أَنَّ اللَّهَ أَمَرَ بِالزِّنَا وَ شُرْبِ الْخَمْرِ أَوْ شَیْ ءٍ مِنْ هَذِهِ الْمَحَارِمِ فَقُلْتُ لَا فَقَالَ مَا هَذِهِ الْفَاحِشَةُ الَّتِی یَدَّعُونَ أَنَّ اللَّهَ أَمَرَهُمْ بِهَا قُلْتُ اللَّهُ أَعْلَمُ وَ وَلِیُّهُ قَالَ فَإِنَّ هَذَا فِی أَئِمَّةِ الْجَوْرِ ادَّعَوْا أَنَّ اللَّهَ أَمَرَهُمْ بِالِائْتِمَامِ بِقَوْمٍ لَمْ یَأْمُرْهُمُ اللَّهُ بِالِائْتِمَامِ بِهِمْ فَرَدَّ اللَّهُ ذَلِكَ عَلَیْهِمْ فَأَخْبَرَ أَنَّهُمْ قَدْ قَالُوا عَلَیْهِ الْكَذِبَ وَ سَمَّى ذَلِكَ مِنْهُمْ فَاحِشَةً
اصول كافى جلد 2 صفحه 201 روایت 9
محمد بن منصور گوید: از آن حضرت راجع به قول خداى عزوجل «و چون كار بدى كنند، گویند پدران خود را مرتكب آن دیده ایم و خدا ما را بدان فرمان داده است، بگو خدا بكار زشت فرمان نمى دهد چرا درباره خدا چیزى كه نمى دانید مى گوئید؟ 28 سوره 7-» پرسیدم. فرمود: آیا كسى را دیده ئى كه معتقد باشد خدا بزنا كردن و شراب نوشیدن و مانند این محرمات فرمان داده است؟ عرض كردم: نه، فرمود: پس این كار زشتى كه ادعا مى كنند خدا آنها را بدان فرمان داده است چیست؟ عرض كردم: خدا داناتر است و ولیش، فرمود: این مطلب درباره امامان جور (غاصب امامت) است كه مردم ادعا كردند خدا ایشان را به پیروى از مردمى فرمان داده است كه خدا بپیروى از آنان دستور نداده پس خدا ادعاء ایشان را رد كرده و خبر داده كه درباره خدا دروغ گفته اند و این عملشان را فاحشه (كار زشت) نامیده است.
10- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ أَبِی وَهْبِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَنْصُورٍ قَالَ سَأَلْتُ عَبْداً صَالِحاً عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ قُلْ إِنَّما حَرَّمَ رَبِّیَ الْفَواحِشَ ما ظَهَرَ مِنْها وَ ما بَطَنَ قَالَ فَقَالَ إِنَّ الْقُرْآنَ لَهُ ظَهْرٌ وَ بَطْنٌ فَجَمِیعُ مَا حَرَّمَ اللَّهُ فِی الْقُرْآنِ هُوَ الظَّاهِرُ وَ الْبَاطِنُ مِنْ ذَلِكَ أَئِمَّةُ الْجَوْرِ وَ جَمِیعُ مَا أَحَلَّ اللَّهُ تَعَالَى فِی الْكِتَابِ هُوَ الظَّاهِرُ وَ الْبَاطِنُ مِنْ ذَلِكَ أَئِمَّةُ الْحَقِ
اصول كافى جلد 2 صفحه 202 روایت 10
محمد بن منصور گوید: از عبد صالح (حضرت موسى بن جعفر علیه السلام) درباره قول خداى عزوجل «بگو پروردگار من همه كارهاى زشت را، آنچه عیانست و آنچه نهانست حرام كرده 31 سوره 7 -» پرسیدم، فرمود: براى قرآن ظاهرى است و باطنى، همه آنچه را خدا در قرآن حرام كرده ظاهر قرآن است و باطن آن پیشوایان جورند و همه آنچه را خدایتعالى در قرآن حلال فرموده ظاهر قرآنست و باطن آن پیشوایان حق (ائمه معصومین علیهم السلام) هستند.
شرح:
قرآن كریم در آیات مباركاتش بایمان و اسلام و یقین و تقوى و نماز و زكوة و حج و روزه و سایر طاعات و عبادات فرمان مى دهد و این امور از نظر ظاهر كالبد و پیكرهایى هستند كه هر یك از لحاظ اجرا شرایط و اجزاء مخصوصى دارند، ولى از نظر اینكه این امور در وجود ائمه علیهم السلام مجسم و ممثل گشته و ایشان آینه تمام نماى همین طاعات و عبادات مى باشند، زیرا ایشان باین امور امر مى كنند و آموزگار آن مى باشند و خود بطور كامل آنها را انجام مى دهند، بدین جهت تمام اوامر با آنها متحد شده و ایشان روح و باطن اوامر قرآن گشته اند و بوجود آنها تأویل مى شود، لذا آیه شریفه ان الصلاة تنهى عن الفحشاء و المنكر بوجود امیرالمؤمنین علیه السلام تأویل شده است یعنى ظاهر نماز همین ركعات مخصوصى است كه هر مسلمان در اوقات معین انجام دهد، و باطن و حقیقت و روح و معنى نماز مطابق بیانیكه ذكر شد امیرالمؤمنین علیه السلام است همچنین كفر و نفاق و شرك و زنا و قتل و شرب خمر و امثال آن اموریستكه قرآن از آنها نهى و جلوگیرى فرموده و آن ظاهر قرآنست، ولى باطن و واقعش پیشوایان جور و ستم و مدعیان بنا حق امامتند كه مجسمه این امور و وادار كننده مردم را بآنها مى باشند.
11- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ ثَابِتٍ عَنْ جَابِرٍ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ یَتَّخِذُ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَنْداداً یُحِبُّونَهُمْ كَحُبِّ اللَّهِ قَالَ هُمْ وَ اللَّهِ أَوْلِیَاءُ فُلَانٍ وَ فُلَانٍ اتَّخَذُوهُمْ أَئِمَّةً دُونَ الْإِمَامِ الَّذِی جَعَلَهُ اللَّهُ لِلنَّاسِ إِمَاماً فَلِذَلِكَ قَالَ وَ لَوْ یَرَى الَّذِینَ ظَلَمُوا إِذْ یَرَوْنَ الْعَذابَ أَنَّ الْقُوَّةَ لِلَّهِ جَمِیعاً وَ أَنَّ اللَّهَ شَدِیدُ الْعَذابِ. إِذْ تَبَرَّأَ الَّذِینَ اتُّبِعُوا مِنَ الَّذِینَ اتَّبَعُوا وَ رَأَوُا الْعَذابَ وَ تَقَطَّعَتْ بِهِمُ الْأَسْبابُ. وَ قالَ الَّذِینَ اتَّبَعُوا لَوْ أَنَّ لَنا كَرَّةً فَنَتَبَرَّأَ مِنْهُمْ كَما تَبَرَّؤُا مِنَّا كَذلِكَ یُرِیهِمُ اللَّهُ أَعْمالَهُمْ حَسَراتٍ عَلَیْهِمْ وَ ما هُمْ بِخارِجِینَ مِنَ النَّارِ ثُمَّ قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع هُمْ وَ اللَّهِ یَا جَابِرُ أَئِمَّةُ الظَّلَمَةِ وَ أَشْیَاعُهُمْ
اصول كافى جلد 2 صفحه 202 روایت 11
جابر گوید: از امام باقر علیه السلام راجع بقول خداى عزوجل «بعضى از مردم سواى خدا همتاها (مانند بت و گاو و سایر معبودهاى باطل) گیرند و آنها را چون خدا دوست دارند 164 سوره 2-) پرسیدم، فرمود: ایشان به خدا اولیاء فلان و فلانند كه آنها را پیشواى خود گرفتند، نه آن امامى را كه خدا پیشواى مردم قرار داده. بدین جهت خدا فرموده است: «كاش آن كسان كه ستم مى كنند مى دانستند كه وقتى عذاب را مشاهده كنند، توانائى یكسره براى خداست و عذاب خدا بسیار سخت است، زمانى كه پیشوایان از پیروان بیزارى جویند و عذاب را ببینند و روابطشان قطع شود * و پیروان گویند: اى كاش براى ما بازگشتى بود تا از آنها بیزار مى شدیم، چنانكه از ما بیزار شدند، این چنین خدا اعمالشان را به آنها مایه افسوس و پشیمانیها نشان مى دهد، و ایشان از آتش بیرون نشوند 165 تا 167 سوره 2» امام باقر علیه السلام فرمود: اى جابر! ایشان به خدا پیشوایان و پیروان ایشانند.
12- الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِی دَاوُدَ الْمُسْتَرِقِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَیْمُونٍ عَنِ ابْنِ أَبِی یَعْفُورٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ ثَلَاثَةٌ لَا یَنْظُرُ اللَّهُ إِلَیْهِمْ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَ لَا یُزَكِّیهِمْ وَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِیمٌ مَنِ ادَّعَى إِمَامَةً مِنَ اللَّهِ لَیْسَتْ لَهُ وَ مَنْ جَحَدَ إِمَاماً مِنَ اللَّهِ وَ مَنْ زَعَمَ أَنَّ لَهُمَا فِی الْإِسْلَامِ نَصِیباً
اصول كافى جلد 2 صفحه 203 روایت 12
ابن ابى یعفور گوید: شنیدم امام صادق علیه السلام مى فرمود: سه كسند كه خدا در روز قیامت بآنها نظر نكند و پاكشان نسازد و عذابى دردناك دارند: كسیكه امامتى را كه از جانب خدا ندارد ادعا كند و هر كه امام از جانب خدا را انكار كند و آنكه معتقد باشد ایندو از اسلام بهره ئى دارند.

كسیكه خداى عزوجل را بدون امامى از جانب او دیندارى كند

بَابٌ فِیمَنْ دَانَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ بِغَیْرِ إِمَامٍ مِنَ اللَّهِ جَلَّ جَلَالُهُ
1- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ مَنْ أَضَلُّ مِمَّنِ اتَّبَعَ هَواهُ بِغَیْرِ هُدىً مِنَ اللَّهِ قَالَ یَعْنِی مَنِ اتَّخَذَ دِینَهُ رَأْیَهُ بِغَیْرِ إِمَامٍ مِنْ أَئِمَّةِ الْهُدَى
اصول كافى جلد 2 صفحه 203 روایت 1
ابن ابى نصر گوید: حضرت ابوالحسن علیه السلام درباره خداى عزوجل «گمراه تر از آنكه هوس خویش را بدون هدایت خدا پیروى كند كیست؟- 50 سوره 28 -» فرمود: یعنى كسیكه رأیش دینش باشد بدون امامى از ائمه هدى. (یعنى امامى را كه خدا رهبر و هادى او قرار داده رها كند و طبق رأى سلیقه خویش براى خود امامى بتراشد و در اصول و فروع دین بقیاس و استحسان و نظرات شخصى خویش اكتفا كند).
(965)2- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَى عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِینٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع یَقُولُ كُلُّ مَنْ دَانَ اللَّهَ بِعِبَادَةٍ یُجْهِدُ فِیهَا نَفْسَهُ وَ لَا إِمَامَ لَهُ مِنَ اللَّهِ فَسَعْیُهُ غَیْرُ مَقْبُولٍ وَ هُوَ ضَالٌّ مُتَحَیِّرٌ وَ اللَّهُ شَانِئٌ لِأَعْمَالِهِ وَ مَثَلُهُ كَمَثَلِ شَاةٍ ضَلَّتْ عَنْ رَاعِیهَا وَ قَطِیعِهَا فَهَجَمَتْ ذَاهِبَةً وَ جَائِیَةً یَوْمَهَا فَلَمَّا جَنَّهَا اللَّیْلُ بَصُرَتْ بِقَطِیعٍ مَعَ غَیْرِ رَاعِیهَا فَحَنَّتْ إِلَیْهَا وَ اغْتَرَّتْ بِهَا فَبَاتَتْ مَعَهَا فِی رَبَضَتِهَا فَلَمَّا أَنْ سَاقَ الرَّاعِی قَطِیعَهُ أَنْكَرَتْ رَاعِیَهَا وَ قَطِیعَهَا فَهَجَمَتْ مُتَحَیِّرَةً تَطْلُبُ رَاعِیَهَا وَ قَطِیعَهَا فَبَصُرَتْ بِغَنَمٍ مَعَ رَاعِیهَا فَحَنَّتْ إِلَیْهَا وَ اغْتَرَّتْ بِهَا فَصَاحَ بِهَا الرَّاعِی الْحَقِی بِرَاعِیكِ وَ قَطِیعِكِ فَإِنَّكِ تَائِهَةٌ مُتَحَیِّرَةٌ عَنْ رَاعِیكِ وَ قَطِیعِكِ فَهَجَمَتْ ذَعِرَةً مُتَحَیِّرَةً نَادَّةً لَا رَاعِیَ لَهَا یُرْشِدُهَا إِلَى مَرْعَاهَا أَوْ یَرُدُّهَا فَبَیْنَا هِیَ كَذَلِكَ إِذَا اغْتَنَمَ الذِّئْبُ ضَیْعَتَهَا فَأَكَلَهَا وَ كَذَلِكَ وَ اللَّهِ یَا مُحَمَّدُ مَنْ أَصْبَحَ مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ لَا إِمَامَ لَهُ مِنَ اللَّهِ جَلَّ وَ عَزَّ ظَاهِراً عَادِلًا أَصْبَحَ ضَالًّا تَائِهاً وَ إِنْ مَاتَ عَلَى هَذِهِ الْحَالِ مَاتَ مِیتَةَ كُفْرٍ وَ نِفَاقٍ وَ اعْلَمْ یَا مُحَمَّدُ إِنَّ أَئِمَّةَ الْجَوْرِ وَ أَتْبَاعَهُمْ لَمَعْزُولُونَ عَنْ دِینِ اللَّهِ قَدْ ضَلُّوا وَ أَضَلُّوا فَأَعْمَالُهُمُ الَّتِی یَعْمَلُونَهَا كَرَمَادٍ اشْتَدَّتْ بِهِ الرِّیحُ فِی یَوْمٍ عَاصِفٍ لَا یَقْدِرُونَ مِمَّا كَسَبُوا عَلَى شَیْ ءٍ ذَلِكَ هُوَ الضَّلَالُ الْبَعِیدُ
اصول كافى جلد 2 صفحه 203 روایت 2
محمد بن مسلم گوید: شنیدم امام باقر علیه السلام مى فرمود: هر كه دیندارى خدا كند با عبادتى كه خود را در آن بزحمت افكند ولى پیشوائى از جانب خدا براى خود نگرفته باشد، كوشش او پذیرفته نیست و او گمراهست و سرگردان و خدا كردار او را ناپسند دارد و حكایت او حكایت گوسفندى است كه از چوپان و گله خویش گم شود و تمام روز را با تلاش در رفت و آمد باشد و چون شب بر او پرده افكند، گله ئى را كه از چوپان خودش نیست ببیند، بسوى آن گراید و بآن فریب خورد و در خوابگاه آن گله بخوابد. هنگامیكه چوپان گله خود را حركت دهد، آن چوپان و گله را ناشناس بیند، باز با شتاب و سرگردانى در جستجوى چوپان و گله خود برآید، گوسفندانى را با چوپانش به بیند، بسوى آن گراید و بدان فریفته شود، چوپان هم او را فریاد زند كه بیا و بچوپان و گله خود پیوند كه تو از چوپان و گله خود گم گشته و سرگردانى، آن گوسفند هراسان و سرگردان و تنها باین سو و آن سو زند و چوپانى هم ندارد كه بچراگاهش رهبرى كند یا بمنزلش رساند.
در همین هنگام گرگ گمشدن او را مغتنم شمارد و او را بخورد، چنین است بخدا اى محمد! حال كسیكه از جمله این امت باشد و او را امامى آشكار (یعنى امامتش با دلیل متقن ثابت شده) و عادل از طرف خداى عزوجل نباشد، او گمشده و گمراهست اگر بر این حال بمیرد، با كفر و نفاق مرده است.
بدان اى محمد! كه پیشوایان ستمگرى و پیروانشان از دین خدا بركنارند، خود گمراه گشته و مردم را گمراه كرده اند، اعمالیكه بجا مى آورند، مانند خاكسترى باشد كه تند بادى در روز طوفانى بدو زند چیزى از آنچه كسب كرده اند بدستشان نیاید، اینست همان گمراهى دور.
3- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ الْعَزِیزِ الْعَبْدِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِی یَعْفُورٍ قَالَ قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنِّی أُخَالِطُ النَّاسَ فَیَكْثُرُ عَجَبِی مِنْ أَقْوَامٍ لَا یَتَوَلَّوْنَكُمْ وَ یَتَوَلَّوْنَ فُلَاناً وَ فُلَاناً لَهُمْ أَمَانَةٌ وَ صِدْقٌ وَ وَفَاءٌ وَ أَقْوَامٌ یَتَوَلَّوْنَكُمْ لَیْسَ لَهُمْ تِلْكَ الْأَمَانَةُ وَ لَا الْوَفَاءُ وَ الصِّدْقُ قَالَ فَاسْتَوَى أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع جَالِساً فَأَقْبَلَ عَلَیَّ كَالْغَضْبَانِ ثُمَّ قَالَ لَا دِینَ لِمَنْ دَانَ اللَّهَ بِوَلَایَةِ إِمَامٍ جَائِرٍ لَیْسَ مِنَ اللَّهِ وَ لَا عَتْبَ عَلَى مَنْ دَانَ بِوَلَایَةِ إِمَامٍ عَادِلٍ مِنَ اللَّهِ قُلْتُ لَا دِینَ لِأُولَئِكَ وَ لَا عَتْبَ عَلَى هَؤُلَاءِ قَالَ نَعَمْ لَا دِینَ لِأُولَئِكَ وَ لَا عَتْبَ عَلَى هَؤُلَاءِ ثُمَّ قَالَ أَ لَا تَسْمَعُ لِقَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ اللَّهُ وَلِیُّ الَّذِینَ آمَنُوا یُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ یَعْنِی مِنْ ظُلُمَاتِ الذُّنُوبِ إِلَى نُورِ التَّوْبَةِ وَ الْمَغْفِرَةِ لِوَلَایَتِهِمْ كُلَّ إِمَامٍ عَادِلٍ مِنَ اللَّهِ وَ قَالَ وَ الَّذِینَ كَفَرُوا أَوْلِیاؤُهُمُ الطَّاغُوتُ یُخْرِجُونَهُمْ مِنَ النُّورِ إِلَى الظُّلُماتِ إِنَّمَا عَنَى بِهَذَا أَنَّهُمْ كَانُوا عَلَى نُورِ الْإِسْلَامِ فَلَمَّا أَنْ تَوَلَّوْا كُلَّ إِمَامٍ جَائِرٍ لَیْسَ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ خَرَجُوا بِوَلَایَتِهِمْ إِیَّاهُ مِنْ نُورِ الْإِسْلَامِ إِلَى ظُلُمَاتِ الْكُفْرِ فَأَوْجَبَ اللَّهُ لَهُمُ النَّارَ مَعَ الْكُفَّارِ فَ أُولئِكَ أَصْحابُ النَّارِ هُمْ فِیها خالِدُونَ
اصول كافى جلد 2 صفحه 205 روایت 3
عبدالله بن ابى یعفور گوید: به امام صادق علیه السلام عرض كردم: من كه با مردم آمیزش دارم بسیار تعجب مى كنم از مردمیكه از شما پیروى نمى كنند و بدنبال فلان و فلان مى روند ولى امین و راستگو و باوفایند، و مردمى هستند كه بدنبال شمایند، ولى امانت و وفاء و راستگوئى آنها را ندارند.
امام صادق علیه السلام راست نشست و مانند خشمناكى به من متوجه شد، سپس فرمود: هر كه خدا را با پیروى از امام ستمگریكه از جانب خدا نیست دیندارى كند، دین ندارد و سرزنش نیست بر كسیكه با پیروى از امام عادل از جانب خدا دیندارى كند، عرض كردم: آنها دین ندارند و براینها سرزنشى نیست؟!! فرمود: آرى آنها دین ندارند و بر اینها سرزنشى نیست، سپس فرمود: مگر قول خداى عزوجل را نمى شنوى؟ «خدا كار ساز كسانیست كه ایمان آورده اند و از ظلمات بنورشان مى برد 257 سوره 2 -) یعنى از ظلمات گناهان بنور توبه و آمرزششان مى برد، بواسطه پیرویشان از هر امام عادلیكه از جانب خداست. و باز فرموده است: «و كسانى كه كافر شده اند كارسازشان طغیانگران سركشند كه نور بظلمتشان مى برند» مقصود از این آیه اینست كه آنها نور اسلام داشتند، ولى چون از هر امام ستمگرى كه از جانب خدا نبود پیروى كردند، بواسطه پیروى او از نور اسلام بظلمات كفر گرائیدند، سپس خدا براى ایشان همراه بودن با كفار را در دوزخ واجب ساخت (آنها دوزخیانند و در آن جاودان باشند).
شرح:
در آیه شریفه نور را بلفظ مفرد و ظلمات را بلفظ جمع ذكر فرمود، براى اینكه نور كه دین اسلام و راه حق و صوابست یكى است و انحراف كه موجب اختلاف و تعدد است در آن راه ندارد ولى دینهاى باطل و بدعتها و وساوس شیطانى كه در آیه شریفه از آن تعبیر به ظلمات شده است و در اطراف راه مستقیم حق قرار دارد متعدد و بى شمار است.
4- وَ عَنْهُ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ حَبِیبٍ السِّجِسْتَانِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ قَالَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى لَأُعَذِّبَنَّ كُلَّ رَعِیَّةٍ فِی الْإِسْلَامِ دَانَتْ بِوَلَایَةِ كُلِّ إِمَامٍ جَائِرٍ لَیْسَ مِنَ اللَّهِ وَ إِنْ كَانَتِ الرَّعِیَّةُ فِی أَعْمَالِهَا بَرَّةً تَقِیَّةً وَ لَأَعْفُوَنَّ عَنْ كُلِّ رَعِیَّةٍ فِی الْإِسْلَامِ دَانَتْ بِوَلَایَةِ كُلِّ إِمَامٍ عَادِلٍ مِنَ اللَّهِ وَ إِنْ كَانَتِ الرَّعِیَّةُ فِی أَنْفُسِهَا ظَالِمَةً مُسِیئَةً
اصول كافى جلد 2 صفحه 206 روایت 4
امام باقر علیه السلام فرمود: خداى تبارك و تعالى فرموده است: هر آینه عذاب میكنم هر رعیتى را كه در اسلام با پیروى از امام ستمگرى كه از جانب خدا نیست دیندارى كند، اگر چه آن رعیت نسبت باعمال خود نیكوكار و پرهیزگار باشد و هر آینه در مى گذرم از هر رعیتى كه در اسلام با پیروى از امام عادل از جانب خدا دیندارى كند، اگر چه آن رعیت نسبت بخود ستمگر و بدكردار باشد.
5- عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ جُمْهُورٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ ابْنِ مُسْكَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ إِنَّ اللَّهَ لَا یَسْتَحْیِی أَنْ یُعَذِّبَ أُمَّةً دَانَتْ بِإِمَامٍ لَیْسَ مِنَ اللَّهِ وَ إِنْ كَانَتْ فِی أَعْمَالِهَا بَرَّةً تَقِیَّةً وَ إِنَّ اللَّهَ لَیَسْتَحْیِی أَنْ یُعَذِّبَ أُمَّةً دَانَتْ بِإِمَامٍ مِنَ اللَّهِ وَ إِنْ كَانَتْ فِی أَعْمَالِهَا ظَالِمَةً مُسِیئَةً
اصول كافى جلد 2 صفحه 206 روایت 5
امام صادق علیه السلام فرمود: خدا شرم نمى كند كه عذاب كند هر امتى را كه با امامیكه از جانب خدا نیست دیندارى كند اگر چه نسبت باعمالش نیكوكار و پرهیزگار باشد، همانا خدا شرم مى كند امتى را عذاب كند كه با امام از جانب خدا دیندارى كند، اگر چه نسبت به اعمالش ستمگر و بدكردار باشد.
شرح:
این چند روایت دو اصل تولى و تبرى را در اسلام استوار و تثبیت مى كند، ما تحت عنوان توضیح ذیل حدیث 537 (ج 1 ص 300) مستدل و مبرهن ثابت نمودیم كه خدایتعالى بعد از پیغمبر اكرم صلى اللّه علیه وآله براى رهبرى و پیشوائى خلق دوازده نفر معین و مشخص را انتخاب نموده و منصوب ساخته است، علم رهبرى و مقررات و قوانین دین خود را تنها به آنها عنایت فرموده و استعداد و قابلیت دعوت و تبلیغ دین خویش را در وجود ایشان از نظر فطرت و اكتساب تكمیل نموده است، بنابراین هر فردى غیر ایشان كه دعوى پیشوائى و امامت كند دروغگو و نیرنگ باز است، خود گمراه است و دیگران را گمراه مى كند و نسبت به خود و پیروانش ستمى بزرگ مرتكب مى شود، بدینجهت در این دو روایت از ایشان به كلمه جائر «ستمگر و منحرف» تعبیر شده است.
در تاریخ اسلام پس از وفات پیغمبر اكرم صلى اللّه علیه وآله چنین افرادى بادعا برخاسته و پس از اندكى حكمفرمائى با زور و سرنیزه، خویشتن و پیروان خویش را مفتضح و رسوا نموده و لعنت و نفرین را از بازماندگان براى خود بیادگار گذاشته اند. مردمیكه در حزب چنین افراد نام نویسى كنند و در شمار آنها درآیند و بر عده آنها بیفزایند و موجب مزید شوكت و قدرتشان گردند، اگر چه از نظر وظیفه شخصى، مردمى نیكوكار و با تقوى باشند، باین معنى كه فقط اسم خود را در لیست آنها نوشته و بمرام نامه و اساسنامه و مقررات حزبى آنها رفتار نمیكنند، بلكه در وظایف شخصى و اجتماعى پیرو مقررات اسلامند، اینگونه افراد بحكم این چند روایت در نظر خدا منفور و مبغوض و محكوم بعذاب و عقوبت مى باشند، زیرا همان یك عمل بظاهر كوچك وسیله ترویج باطل و مسلط ساختن شخص غاصب و ستمگر را بر افراد مسلمان و پایمال نمودن حقوق و حدود خدا و مسلمین و در نتیجه موجب ضعف و اضمحلال مقررات دین اسلام و خانه نشستن پیشواى بر حق میگردد، پیداست كه معاویه و یزید و هشام و منصور اگر تنها مى بودند، هیچگاه آن همه جنایت و ستم مرتكب نمى شدند، بلكه اگر اطرفیان و حواشى آنها منحصر بیك عده كارگردان و مأمور هم مى بود جرأت چنان هتاكیها را نمیداشتند، بطور مسلم آن ستمگران از ثبت نام افراد بسیار در حزب خود استفاده مى كردند و غرور و نخوت بیشترى بكار مى بردند و در ظلم و تعدى خویش گامهاى فراترى میگذاشتند. تا اینجا بیان و توضیح قسمت اول از این روایت شریف بود.
و اما راجع بقسمت دوم یعنى كسیكه از امام بحق پیروى كند و در اعمال شخصى خود مرتكب گناه و آلودگى شود، پیداست كه او بواسطه اینكه در مقدمه و سرلوحه اعمالش سطر درخشانى بنام ولایت و تعهد پیروى از امامان عادل و منصوب از جانب خدا را ثبت كرده، و از پیشواى گمراه كننده و منحرف روگردان شده است، در نتیجه بر عده مؤمنین افزوده و از اهل باطل كاسته و باندازه یك تن نیروى اسلام و عفو و بخشش را تقویت نموده، و نیروى نفاق و باطل را تضعیف و تخریب كرده است، و شایسته و سزاوار است كه عفو و بخشش الهى آلودگیهاى كوچكش را فرا گیرد، و خداوند حكیم و مهربان بواسطه یك عمل مهم و با ارزش او از چندین خطا و لغزش دیگرش در گذرد. براى این دو فرد در تشكیلات اجتماعى مى توانیم بدو بنده و نوكرى مثال بزنیم كه یكى از آنها در خانه آقا وولینعمت خویش را انتخاب كرده و در آنجا سر سپرده و بیعت كرده است، ولى گاهى هم از او خطا و لغزش و سرپیچى و تمرد مشاهده میشود. و دیگرى از آقا وولینعمت خود رو گردان شده و در خانه دشمن او سر سپرده و ثبت نام كرده ولى كردار و رفتارش را آنجا با دستورات ولینعمتش مطابق و موافق است، شما خود بیندیشید و قضاوت كنید.

كسیكه بمیرد و پیشوائى از ائمه هدى نداشته باشد و این باب جزء باب سابق است

بَابُ مَنْ مَاتَ وَ لَیْسَ لَهُ إِمَامٌ مِنْ أَئِمَّةِ الْهُدَى وَ هُوَ مِنَ الْبَابِ الْأَوَّلِ
1- الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْوَشَّاءِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَائِذٍ عَنِ ابْنِ أُذَیْنَةَ عَنِ الْفُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ قَالَ ابْتَدَأَنَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع یَوْماً وَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ مَاتَ وَ لَیْسَ عَلَیْهِ إِمَامٌ فَمِیتَتُهُ مِیتَةُ جَاهِلِیَّةٍ فَقُلْتُ قَالَ ذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ ص فَقَالَ إِی وَ اللَّهِ قَدْ قَالَ قُلْتُ فَكُلُّ مَنْ مَاتَ وَ لَیْسَ لَهُ إِمَامٌ فَمِیتَتُهُ مِیتَةُ جَاهِلِیَّةٍ قَالَ نَعَمْ
اصول كافى جلد 2 صفحه 207 روایت 1
فضیل بن یسار گوید: روزى امام صادق علیه السلام خود براى ما شروع بسخن كرد و فرمود: رسولخدا صلى اللّه علیه وآله فرموده است: هر كه بمیرد و پیشوائى نداشته باشد، بمردن جاهلیت مرده است. عرضكردم این سخن پیغمبر است؟! فرمود: آرى بخدا او فرموده است، عرضكردم: پس هر كه بمیرد و پیشوائى نداشته باشد، مرگش مرگ جاهلیت است؟! فرمود: آرى.
شرح:
مقصود از نداشتن پیشوا اینستكه: پیغمبر یا امامى را كه خدا در زمان او تعیین فرموده نپذیرد و اطاعت او را بر خود واجب نداند و مراد به جاهلیت حالتى است كه اعراب پیش از آمدن اسلام داشتند، كه خدا و پیغمبر را نمیشناختند و دین و شریعت را كنار گذاشته و بنژاد و تبار خویش مى بالیدند و خود خواهى و گردنكشى و كارهاى زشت دیگر در میان آنها رواج داشت.
(970) 2- الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ قَالَ حَدَّثَنِی عَبْدُ الْكَرِیمِ بْنُ عَمْرٍو عَنِ ابْنِ أَبِی یَعْفُورٍ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ قَوْلِ رَسُولِ اللَّهِ ص مَنْ مَاتَ وَ لَیْسَ لَهُ إِمَامٌ فَمِیتَتُهُ مِیتَةُ جَاهِلِیَّةٍ قَالَ قُلْتُ مِیتَةُ كُفْرٍ قَالَ مِیتَةُ ضَلَالٍ قُلْتُ فَمَنْ مَاتَ الْیَوْمَ وَ لَیْسَ لَهُ إِمَامٌ فَمِیتَتُهُ مِیتَةُ جَاهِلِیَّةٍ فَقَالَ نَعَمْ
اصول كافى جلد 2 صفحه 208 روایت 2
ابن ابى یعفور گوید: از امام صادق علیه السلام راجع بقول رسولخدا صلى اللّه علیه وآله «هر كه بمیرد و او را پیشوائى نباشد مرگش مرگ جاهلیت است» پرسیدم و گفتم: مقصود مردن در حالت كفر است؟ فرمود: مردن در حالت گمراهى است. عرضكردم: هر كه در این زمان هم بمیرد و او را پیشوائى نباشد، مرگش مرگ جاهلیت است؟ فرمود: آرى.
3- أَحْمَدُ بْنُ إِدْرِیسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ الْفُضَیْلِ عَنِ الْحَارِثِ بْنِ الْمُغِیرَةِ قَالَ قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ مَاتَ لَا یَعْرِفُ إِمَامَهُ مَاتَ مِیتَةً جَاهِلِیَّةً قَالَ نَعَمْ قُلْتُ جَاهِلِیَّةً جَهْلَاءَ أَوْ جَاهِلِیَّةً لَا یَعْرِفُ إِمَامَهُ قَالَ جَاهِلِیَّةَ كُفْرٍ وَ نِفَاقٍ وَ ضَلَالٍ
اصول كافى جلد 2 صفحه 208 روایت 3
حارث بن مغیره گوید: بامام صادق علیه السلام عرضكردم: پیغمبر فرموده است: هر كه بمیرد و پیشوایش را نشناسد بمرگ جاهلیت مرده است؟ فرمود: آرى. عرضكردم: جاهلیت كامل یا جاهلیتى كه امامش را نشناسد فرمود: كفر و نفاق و گمراهى.
شرح:
مراد بجاهلیت چنانچه در دو روایت پیش توضیح دادیم عقاید باطل و عادات زشتى است كه عرب قبل از اسلام دچارش بودند، و چون در حدیث پیغمر اكرم صلى اللّه علیه و آله، مردن كسى كه امامش را نشناسد بمردن بر حالت جاهلیت تشبیه و تنظیر شده است، راوى سؤال مى كند كه آیا مقصود از جاهلیت تمام عقاید فاسد و اخلاق زشت آنهاست یا تنها از نظر نشناختن امام است؟ حضرت مى فرماید: از نظر كفر و نفاق و گمراهى است. یعنى اگر نشناختن امام از آنجهت باشد كه او را منكر شود و در مقام مخالفت و ستیزه با او بر آید، از لحاظ كفر با مردم جاهلیت شریكست، همچون ظلالت و گمراهى كه از كفر و نفاق پائین تر و وبال و كیفرش سبكتر است، و درجاتش نسبت بقاصر و مقصر و مستضعف مختلف و متفاوتست.
4- بَعْضُ أَصْحَابِنَا عَنْ عَبْدِ الْعَظِیمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْحَسَنِیِّ عَنْ مَالِكِ بْنِ عَامِرٍ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ زَائِدَةَ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مَنْ دَانَ اللَّهَ بِغَیْرِ سَمَاعٍ عَنْ صَادِقٍ أَلْزَمَهُ اللَّهُ الْبَتَّةَ إِلَى الْعَنَاءِ وَ مَنِ ادَّعَى سَمَاعاً مِنْ غَیْرِ الْبَابِ الَّذِی فَتَحَهُ اللَّهُ فَهُوَ مُشْرِكٌ وَ ذَلِكَ الْبَابُ الْمَأْمُونُ عَلَى سِرِّ اللَّهِ الْمَكْنُونِ
اصول كافى جلد 2 صفحه 209 روایت 4
امام صادق علیه السلام فرماید: هر كه بدون شنیدن و فرا گرفتن از امامى صادق خدا را پرستش كند قطعاً خدا ملازم رنج و مشقتش سازد (خدا ملازم سرگردانى و رنج و مشقتش نماید) و كسى كه ادعاى مردن كند از غیر درى كه خدا آنرا گشوده، مشرك است و آن درى است ایمن (و نهاده) بر حصار راز پنهان خدا.