اصول کافی جلد دوم

ابی‏جعفر محمد بن یعقوب کلینی مشهور به شیخ کلینی ترجمه و شرح : حاج سید جواد مصطفوی

(در امر غیبت)

بَابٌ فِی الْغَیْبَةِ
1- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى وَ الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ جَمِیعاً عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْكُوفِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدٍ الصَّیْرَفِیِّ عَنْ صَالِحِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ یَمَانٍ التَّمَّارِ قَالَ كُنَّا عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع جُلُوساً فَقَالَ لَنَا إِنَّ لِصَاحِبِ هَذَا الْأَمْرِ غَیْبَةً الْمُتَمَسِّكُ فِیهَا بِدِینِهِ كَالْخَارِطِ لِلْقَتَادِ ثُمَّ قَالَ هَكَذَا بِیَدِهِ فَأَیُّكُمْ یُمْسِكُ شَوْكَ الْقَتَادِ بِیَدِهِ ثُمَّ أَطْرَقَ مَلِیّاً ثُمَّ قَالَ إِنَّ لِصَاحِبِ هَذَا الْأَمْرِ غَیْبَةً فَلْیَتَّقِ اللَّهَ عَبْدٌ وَ لْیَتَمَسَّكْ بِدِینِهِ
اصول كافى جلد 2 صفحه 132 روایة 1
یمان تمار گوید: خدمت امام صادق علیه السلام نشسته بودیم، به ما فرمود: همانا صاحب الامر را غیبتى است، هر كه در آنزمان دینش را نگه دارد مانند كسى است كه درخت خارقتاد را با دست بتراشد (3) سپس فرمود: اینچنین و با اشاره دست مجسم فرمود - كدامیك از شما میتواند خار آن درخت را بدستش نگهدارد، سپس لختى سربزیر انداخت و باز فرمود: همانا صاحب الامر را غیبتى است، هر بنده ئى باید از خدا پروا كند، و بدین خود بچسبد.
2- عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عِیسَى بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ إِذَا فُقِدَ الْخَامِسُ مِنْ وُلْدِ السَّابِعِ فَاللَّهَ اللَّهَ فِی أَدْیَانِكُمْ لَا یُزِیلُكُمْ عَنْهَا أَحَدٌ یَا بُنَیَّ إِنَّهُ لَا بُدَّ لِصَاحِبِ هَذَا الْأَمْرِ مِنْ غَیْبَةٍ حَتَّى یَرْجِعَ عَنْ هَذَا الْأَمْرِ مَنْ كَانَ یَقُولُ بِهِ إِنَّمَا هِیَ مِحْنَةٌ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ امْتَحَنَ بِهَا خَلْقَهُ لَوْ عَلِمَ آبَاؤُكُمْ وَ أَجْدَادُكُمْ دِیناً أَصَحَّ مِنْ هَذَا لَاتَّبَعُوهُ قَالَ فَقُلْتُ یَا سَیِّدِی مَنِ الْخَامِسُ مِنْ وُلْدِ السَّابِعِ فَقَالَ یَا بُنَیَّ عُقُولُكُمْ تَصْغُرُ عَنْ هَذَا وَ أَحْلَامُكُمْ تَضِیقُ عَنْ حَمْلِهِ وَ لَكِنْ إِنْ تَعِیشُوا فَسَوْفَ تُدْرِكُونَهُ
اصول كافى جلد 2 صفحه 132 روایت 2
على بن جعفر از برادرش موسى بن جعفر علیه السلام نقل كند كه فرمود: هرگاه پنجمین فرزند هفتمین ناپدید شود (4) خدا را، خدا را، نسبت بدینتان مواظب باشید، مبادا كسى شما را از دینتان جدا كند، پسر جان (5) ناچار صاحب الامر غیبتى كند كه معتقدین بامامت هم از آن برگردند، همانا امر غیبت یك آزمایشى است از جانب خداى عزوجل كه خلقش را بوسیله آن بیازماید، اگر پدران و اجداد شما (امامان و پیغمبران پیشین) دینى درست تر از این دین سراغ داشتند، از آن پیروى میكردند (پس اگر دیگران بواسطه طول غیبت امام از دین برگشتند شما ثابت و پا برجا باشید) من عرض كردم: آقاى من! پنجمین فرزند هفتمین كیست؟ فرمود. پسر جان! عقل شما از درك آن كوچكتر و مغز شما از گنجایش آن تنگتر است ولى اگر زنده باشید بدان خواهید رسید.
3- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی نَجْرَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُسَاوِرِ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ إِیَّاكُمْ وَ التَّنْوِیهَ أَمَا وَ اللَّهِ لَیَغِیبَنَّ إِمَامُكُمْ سِنِیناً مِنْ دَهْرِكُمْ وَ لَتُمَحَّصُنَّ حَتَّى یُقَالَ مَاتَ قُتِلَ هَلَكَ بِأَیِّ وَادٍ سَلَكَ وَ لَتَدْمَعَنَّ عَلَیْهِ عُیُونُ الْمُؤْمِنِینَ وَ لَتُكْفَؤُنَّ كَمَا تُكْفَأُ السُّفُنُ فِی أَمْوَاجِ الْبَحْرِ فَلَا یَنْجُو إِلَّا مَنْ أَخَذَ اللَّهُ مِیثَاقَهُ وَ كَتَبَ فِی قَلْبِهِ الْإِیمَانَ وَ أَیَّدَهُ بِرُوحٍ مِنْهُ وَ لَتُرْفَعَنَّ اثْنَتَا عَشْرَةَ رَایَةً مُشْتَبِهَةً لَا یُدْرَى أَیٌّ مِنْ أَیٍّ قَالَ فَبَكَیْتُ ثُمَّ قُلْتُ فَكَیْفَ نَصْنَعُ قَالَ فَنَظَرَ إِلَى شَمْسٍ دَاخِلَةٍ فِی الصُّفَّةِ فَقَالَ یَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ تَرَى هَذِهِ الشَّمْسَ قُلْتُ نَعَمْ فَقَالَ وَ اللَّهِ لَأَمْرُنَا أَبْیَنُ مِنْ هَذِهِ الشَّمْسِ
اصول كافى جلد 2 صفحه 133 روایت 3
مفضل بن عمر گوید: شنیدم امام صادق علیه السلام مى فرمود: بپرهیزید از شهرت دادن و فاش كردن (خصوصیات امر امام دوازدهم علیه السلام) همانا بخدا كه امام شما سالهاى سال از روزگار این جهان غایب شود و هر آینه شما در فشار آزمایش قرار گیرید تا آنجا كه بگویند: امام مرد، كشته شد، بكدام دره افتاد ولى دیده اهل ایمان بر او اشك بارد، و شما مانند كشتیهاى گرفتار امواج دریا متزلزل و سرنگون شوید، و نجات و خلاصى نیست، جز براى كسى كه خدا از او پیمان گرفته و ایمان را در دلش ثبت كرده و بوسیله روحى از جانب خود تقویتش نموده، همانا دوازده پرچم مشتبه برافراشته گردد كه هیچ یك از دیگرى تشخیص داده نشود (حق از باطل شناخته نشود).
مفضل گوید: من گریستم و عرضكردم: پس ما چكنیم؟ حضرت بشعاعى از خورشید كه در ایوان تابیده بود اشاره كرد و فرمود: اى ابا عبداللّه: این آفتابرا میبینى؟ عرضكردم: آرى، فرمود: بخدا امر ما از این آفتاب روشنتر است (یعنى علوم و معجزات و اخلاق و كمالات امام زمان علیه السلام براى راهنمائى مردم بحق از آفتاب روشن تر است).
(885) 4- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنِ ابْنِ أَبِی نَجْرَانَ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ سَدِیرٍ الصَّیْرَفِیِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ إِنَّ فِی صَاحِبِ هَذَا الْأَمْرِ شَبَهاً مِنْ یُوسُفَ ع قَالَ قُلْتُ لَهُ كَأَنَّكَ تَذْكُرُهُ حَیَاتَهُ أَوْ غَیْبَتَهُ قَالَ فَقَالَ لِی وَ مَا یُنْكَرُ مِنْ ذَلِكَ هَذِهِ الْأُمَّةُ أَشْبَاهُ الْخَنَازِیرِ إِنَّ إِخْوَةَ یُوسُفَ ع كَانُوا أَسْبَاطاً أَوْلَادَ الْأَنْبِیَاءِ تَاجَرُوا یُوسُفَ وَ بَایَعُوهُ وَ خَاطَبُوهُ وَ هُمْ إِخْوَتُهُ وَ هُوَ أَخُوهُمْ فَلَمْ یَعْرِفُوهُ حَتَّى قَالَ أَنَا یُوسُفُ وَ هَذَا أَخِی فَمَا تُنْكِرُ هَذِهِ الْأُمَّةُ الْمَلْعُونَةُ أَنْ یَفْعَلَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِحُجَّتِهِ فِی وَقْتٍ مِنَ الْأَوْقَاتِ كَمَا فَعَلَ بِیُوسُفَ إِنَّ یُوسُفَ ع كَانَ إِلَیْهِ مُلْكُ مِصْرَ وَ كَانَ بَیْنَهُ وَ بَیْنَ وَالِدِهِ مَسِیرَةُ ثَمَانِیَةَ عَشَرَ یَوْماً فَلَوْ أَرَادَ أَنْ یُعْلِمَهُ لَقَدَرَ عَلَى ذَلِكَ لَقَدْ سَارَ یَعْقُوبُ ع وَ وُلْدُهُ عِنْدَ الْبِشَارَةِ تِسْعَةَ أَیَّامٍ مِنْ بَدْوِهِمْ إِلَى مِصْرَ فَمَا تُنْكِرُ هَذِهِ الْأُمَّةُ أَنْ یَفْعَلَ اللَّهُ جَلَّ وَ عَزَّ بِحُجَّتِهِ كَمَا فَعَلَ بِیُوسُفَ أَنْ یَمْشِیَ فِی أَسْوَاقِهِمْ وَ یَطَأَ بُسُطَهُمْ حَتَّى یَأْذَنَ اللَّهُ فِی ذَلِكَ لَهُ كَمَا أَذِنَ لِیُوسُفَ قَالُوا أَ إِنَّكَ لَأَنْتَ یُوسُفُ قالَ أَنَا یُوسُفُ
اصول كافى جلد 2 صفحه 134 روایت 4
سدیر صیرفى گوید: شنیدم امام صادق علیه السلام مى فرمود: همانا صاحب الامر علیه السلام شباهتهائى بجناب یوسف علیه السلام دارد، بحضرت عرضكردم: گویا امر زندگى یا امر غیبت آنحضرت را یاد میكنید، فرمود: خوك و شان این امت چه چیز را انكار میكنند؟! همانا برادران یوسف نوادگان و فرزندان پیغمبران بودند و با او (در مصر) تجارت و معامله كردند و سخن گفتند، بعلاوه ایشان برادر او و او برادر ایشان بود، با وجود این همه او را نشناختند تا آنكه خودش گفت: «من یوسفم و این برادر منست» پس چرا لعنت شدگان این امت انكار میكنند كه خداى عزوجل در یكزمانى با حجت خود همان كند كه با یوسف كرد. (یعنى او را تا مدتى غایب كند كه چون او را ببینند نشناسند).
همانا یوسف سلطان (مشهور و مقتدر) مصر بود و فاصله میان او و پدرش 18 روز راه بود، اگر میخواست پدرش را بیاگاهاند میتوانست، ولى یعقوب و فرزندانش پس از دریافت مژده یوسف، فاصله میان ده خود و شهر مصر را در مدت نه روز پیمودند. پس این امت چرا انكار میكنند كه خداى - جل و عز - با حجت خود همان كند كه با یوسف كرد، بطوریكه او در بازارهاى ایشان راه رود و پاى روى فرش آنها گذارد (با وجود این او را نشناسند) تا خدا درباره او اجازه دهد، چنانكه بیوسف اجازه فرمود و آنها گفتند همین تو خود یوسف هستى؟!! گفت: من یوسفم.
5- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُوسَى الْخَشَّابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُوسَى عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُكَیْرٍ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ إِنَّ لِلْغُلَامِ غَیْبَةً قَبْلَ أَنْ یَقُومَ قَالَ قُلْتُ وَ لِمَ قَالَ یَخَافُ وَ أَوْمَأَ بِیَدِهِ إِلَى بَطْنِهِ ثُمَّ قَالَ یَا زُرَارَةُ وَ هُوَ الْمُنْتَظَرُ وَ هُوَ الَّذِی یُشَكُّ فِی وِلَادَتِهِ مِنْهُمْ مَنْ یَقُولُ مَاتَ أَبُوهُ بِلَا خَلَفٍ وَ مِنْهُمْ مَنْ یَقُولُ حَمْلٌ وَ مِنْهُمْ مَنْ یَقُولُ إِنَّهُ وُلِدَ قَبْلَ مَوْتِ أَبِیهِ بِسَنَتَیْنِ وَ هُوَ الْمُنْتَظَرُ غَیْرَ أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یُحِبُّ أَنْ یَمْتَحِنَ الشِّیعَةَ فَعِنْدَ ذَلِكَ یَرْتَابُ الْمُبْطِلُونَ یَا زُرَارَةُ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ إِنْ أَدْرَكْتُ ذَلِكَ الزَّمَانَ أَیَّ شَیْ ءٍ أَعْمَلُ قَالَ یَا زُرَارَةُ إِذَا أَدْرَكْتَ هَذَا الزَّمَانَ فَادْعُ بِهَذَا الدُّعَاءِ اللَّهُمَّ عَرِّفْنِی نَفْسَكَ فَإِنَّكَ إِنْ لَمْ تُعَرِّفْنِی نَفْسَكَ لَمْ أَعْرِفْ نَبِیَّكَ اللَّهُمَّ عَرِّفْنِی رَسُولَكَ فَإِنَّكَ إِنْ لَمْ تُعَرِّفْنِی رَسُولَكَ لَمْ أَعْرِفْ حُجَّتَكَ اللَّهُمَّ عَرِّفْنِی حُجَّتَكَ فَإِنَّكَ إِنْ لَمْ تُعَرِّفْنِی حُجَّتَكَ ضَلَلْتُ عَنْ دِینِی ثُمَّ قَالَ یَا زُرَارَةُ لَا بُدَّ مِنْ قَتْلِ غُلَامٍ بِالْمَدِینَةِ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ أَ لَیْسَ یَقْتُلُهُ جَیْشُ السُّفْیَانِیِّ قَالَ لَا وَ لَكِنْ یَقْتُلُهُ جَیْشُ آلِ بَنِی فُلَانٍ یَجِی ءُ حَتَّى یَدْخُلَ الْمَدِینَةَ فَیَأْخُذُ الْغُلَامَ فَیَقْتُلُهُ فَإِذَا قَتَلَهُ بَغْیاً وَ عُدْوَاناً وَ ظُلْماً لَا یُمْهَلُونَ فَعِنْدَ ذَلِكَ تَوَقُّعُ الْفَرَجِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ
اصول كافى جلد 2 صفحه 134 روایت 5
زراره گوید: شنیدم امام صادق علیه السلام مى فرمود: براى آن جوان پیش از آنكه قیام كند، غیبتى است، عرضكردم: چرا؟ فرمود: میترسد - و با دست اشاره بشكم خود كرد - (یعنى مى ترسد شكمش را پاره كنند) سپس فرمود: اى زراره! اوست كه چشم براهش باشند، و اوست كه در ولادتش تردید شود: برخى گویند: پدرش بدون فرزند مرد، و برخى گویند: در شكم مادر بود (كه پدرش وفات یافت و سپس هم بدینا آمد) و برخى گویند: دو سال پیش از وفات پدرش متولد شد و اوست كه در انتظارش باشند ولى خداى عزوجل دوست دارد شیعه را بیازماید» در زمان (غیبت) است اى زراره كه اهل باطل شك مى كنند، زراره گوید: من عرضكردم، قربانت، اگر من به آن زمان رسیدم چكار كنم؟ فرمود: اى زراره: اگر به آن زمان رسیدى، با این دعا از خدا بخواه: «خدایا خودت را به من بشناسان، زیرا اگر تو خودت را به من بشناسانى، من رسولت را نشناسم (براى اینكه هر كس خدا را شناخت، بر او لازم مى داند، كه از راه لطف بندگانش را هدایت كند و كسى كه خدا را نشناخت، فرستاده او را هم نمى شناسد) خدایا تو پیغمبرت را بمن بشناسان، زیرا اگر تو پیغمبرت را بمن نشناسانى، من حجت ترا نشناسم (براى اینكه امام جانشین پیغمبر و دست نشانده او به دستور خداست و مقام و ارزش جانشین مربوط بمقام و ارزش جانشین گذار است از این جهت شیعه مى گوید: امام باید از لحاظ علم و عمل و اخلاق و عصمت مانند پیغمبر باشد) خدایا حجت خود را بمن بشناسان، زیرا اگر تو حجتت را بمن نشناسانى، از طریق دینم گمراه میشوم.
سپس فرمود: اى زراره! بناچار جوانى در مدینه كشته مى شود، عرضكردم: قربانت، مگر لشكر سفیانى او را نمى كشند؟ فرمود: نه، بلكه او را لشكر آل بنى فلان بكشند، آن لشكر مى آید تا وارد مدینه مى شود و آن جوان را مى گیرد و مى كشد، پس چون او را از روى سركشى و جور و ستم بكشد، مهلتشان بسر آید، در آن هنگام امید فرج داشته باش انشاء اللّه (مقصود از این جوان گویا همان نفس زكیه است كه در علائم ظهور روایت شده است).
6- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ یَحْیَى بْنِ الْمُثَنَّى عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُكَیْرٍ عَنْ عُبَیْدِ بْنِ زُرَارَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ یَفْقِدُ النَّاسُ إِمَامَهُمْ یَشْهَدُ الْمَوْسِمَ فَیَرَاهُمْ وَ لَا یَرَوْنَهُ
اصول كافى جلد 2 صفحه 136 روایت 6
عبیدبن زراره گوید: شنیدم امام صادق علیه السلام مى فرمود: مردم امام خود را نیابند (گمشده و ناپیدا دانند) امام در موسم حج حاضر شود و مردم را ببیند ولى آنها او را نبینند.
7- عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ قَالَ حَدَّثَنِی مُنْذِرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ قَابُوسَ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ السِّنْدِیِّ عَنْ أَبِی دَاوُدَ الْمُسْتَرِقِّ عَنْ ثَعْلَبَةَ بْنِ مَیْمُونٍ عَنْ مَالِكٍ الْجُهَنِیِّ عَنِ الْحَارِثِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنِ الْأَصْبَغِ بْنِ نُبَاتَةَ قَالَ أَتَیْتُ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ع فَوَجَدْتُهُ مُتَفَكِّراً یَنْكُتُ فِی الْأَرْضِ فَقُلْتُ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ مَا لِی أَرَاكَ مُتَفَكِّراً تَنْكُتُ فِی الْأَرْضِ أَ رَغْبَةً مِنْكَ فِیهَا فَقَالَ لَا وَ اللَّهِ مَا رَغِبْتُ فِیهَا وَ لَا فِی الدُّنْیَا یَوْماً قَطُّ وَ لَكِنِّی فَكَّرْتُ فِی مَوْلُودٍ یَكُونُ مِنْ ظَهْرِی الْحَادِیَ عَشَرَ مِنْ وُلْدِی هُوَ الْمَهْدِیُّ الَّذِی یَمْلَأُ الْأَرْضَ عَدْلًا وَ قِسْطاً كَمَا مُلِئَتْ جَوْراً وَ ظُلْماً تَكُونُ لَهُ غَیْبَةٌ وَ حَیْرَةٌ یَضِلُّ فِیهَا أَقْوَامٌ وَ یَهْتَدِی فِیهَا آخَرُونَ فَقُلْتُ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ وَ كَمْ تَكُونُ الْحَیْرَةُ وَ الْغَیْبَةُ قَالَ سِتَّةَ أَیَّامٍ أَوْ سِتَّةَ أَشْهُرٍ أَوْ سِتَّ سِنِینَ فَقُلْتُ وَ إِنَّ هَذَا لَكَائِنٌ فَقَالَ نَعَمْ كَمَا أَنَّهُ مَخْلُوقٌ وَ أَنَّى لَكَ بِهَذَا الْأَمْرِ یَا أَصْبَغُ أُولَئِكَ خِیَارُ هَذِهِ الْأُمَّةِ مَعَ خِیَارِ أَبْرَارِ هَذِهِ الْعِتْرَةِ فَقُلْتُ ثُمَّ مَا یَكُونُ بَعْدَ ذَلِكَ فَقَالَ ثُمَّ یَفْعَلُ اللَّهُ مَا یَشَاءُ فَإِنَّ لَهُ بَدَاءَاتٍ وَ إِرَادَاتٍ وَ غَایَاتٍ وَ نِهَایَاتِ
اصول كافى جلد 2 صفحه 136 روایت 7
اصبغ بن نباته گوید: خدمت امیرالمؤمنین علیه السلام آمدم و دیدم آنحضرت متفكر است و زمین را خط میكشد، عرضكردم: اى امیرالمؤمنین! چرا شما را متفكر مى بینم و بزمین خط میكشى، مگر بآن (خلافت در روى زمین) رغبت كرده اى؟ فرمود: نه، بخدا، هرگز روزى نبوده كه بخلافت یا بدنیا رغبت كنم، ولى فكر مى كردم درباره مولودیكه فرزند یازدهم من است، او همان مهدى است كه زمین را از عدل و داد پر كند، چنانكه از جور و ستم پر شده باشد. براى او غیبت و سرگردانى است (هر زمانى در شهرى بسر مى برد) كه مردمى در آن زمان گمراه گردند و دیگران هدایت شوند، عرضكردم: یا امیرالمؤمنین، آن سرگردانى و غیبت تا چه اندازه است؟ فرمود: شش روز یا شش ماه یا شش سال، عرضكردم: این امر (غیبت و سرگردانى) شدنى است؟! فرمود: آرى چنانكه خود او خلق شدنى است (غیبتش هم قطعى و مسلم است) ولى اى اصبغ تو كجا و این امر؟ آنها (كه زمان غیبت را درك میكنند) نیكان این امت با نیكان این عترت (خاندان پیغمبر صلى اللّه علیه و آله)اند، عرضكردم: پس از آن چه میشود؟ فرمود: پس از آن هر چه خدا خواهد مى شود، همانا خدا را، بداها و اراده ها و غایات و پایانهاست.
شرح :
راجع بمدت غیبت كه در این روایت بطور تردید بیان شده است، علامه مجلسى (ره) میگوید: ممكن است مقصود این باشد كه در مقدار غیبت امام بدا حاصل شده است، چنانچه در آخر روایت مى فرماید، فان للّه بداءات و ممكن است بیان مقدار سرگردانى و عدم تعیین تكلیف باشد و استقرار غیبت پس از آن مدت باشد و از محدث استرابادى (ره) نقل میكند كه مراد این است كه آحاد مدت غیبت شش است و ظهور آنحضرت در هفتمین است و كلمه «نیكان این عترت» اشاره برجعت ائمه دیگر دارد و بداهاى خدای تعالى مربوط بامتداد غیبت و زمان ظهور آنحضرتست كه بواسطه مصالح بزرگى كه برخى از آنها بعداً ذكر میشود، از خلق پنهان شده است، و اراده هاى او از لحاظ اظهار و پنهان داشتن از خلق و غیبت و ظهور آنحضرتست، و غایات منافع و مصالحى است كه در این امور است و نهایات از نظر پایان غیبت آنحضرتست از لحاظ آنچه از نظر بدا براى مردم ظاهر مى شود.
8- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَنَانِ بْنِ سَدِیرٍ عَنْ مَعْرُوفِ بْنِ خَرَّبُوذَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ إِنَّمَا نَحْنُ كَنُجُومِ السَّمَاءِ كُلَّمَا غَابَ نَجْمٌ طَلَعَ نَجْمٌ حَتَّى إِذَا أَشَرْتُمْ بِأَصَابِعِكُمْ وَ مِلْتُمْ بِأَعْنَاقِكُمْ غَیَّبَ اللَّهُ عَنْكُمْ نَجْمَكُمْ فَاسْتَوَتْ بَنُو عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَلَمْ یُعْرَفْ أَیٌّ مِنْ أَیٍّ فَإِذَا طَلَعَ نَجْمُكُمْ فَاحْمَدُوا رَبَّكُمْ
اصول كافى جلد 2 صفحه 137 روایت 8
معروف بن خربوذ گوید امام باقر علیه السلام فرمود: ما ائمه مانند اختران آسمانیم كه هرگاه اخترى غروب كند، اختر دیگرى طالع شود، (هرگاه امامى بمیرد، امامى دیگر جانشین شود) تا زمانیكه با انگشت اشاره كنید و گردن بسویش كج كنید (یعنى تقیه را ترك كنید و امر امامتش را شهرت دهید) خدا اخترش را از شما پنهان كند و فرزندان عبد المطلب مساوى شوند و امام از غیر امام شناخته نشود، پس چون اختر شما طالع شد، (امامتان ظاهر شد) پروردگارتانرا سپاس گوئید.
(890) 9- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُعَاوِیَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبَلَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُكَیْرٍ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ إِنَّ لِلْقَائِمِ ع غَیْبَةً قَبْلَ أَنْ یَقُومَ قُلْتُ وَ لِمَ قَالَ إِنَّهُ یَخَافُ وَ أَوْمَأَ بِیَدِهِ إِلَى بَطْنِهِ یَعْنِی الْقَتْلَ
اصول كافى جلد 2 صفحه 137 روایت 9
زراره گوید: شنیدم امام صادق علیه السلام مى فرمود: همانا براى حضرت قائم علیه السلام پیش از آنكه ظهور كند غیبتى است، عرضكردم: براى چه؟ فرمود: زیرا او میترسد - و با دست اشاره به شكمش فرمود - یعنى از كشته شدن مى ترسد.
10- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ الْخَزَّازِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ إِنْ بَلَغَكُمْ عَنْ صَاحِبِ هَذَا الْأَمْرِ غَیْبَةٌ فَلَا تُنْكِرُوهَا
اصول كافى جلد 2 صفحه 137 روایت 10
محمد بن مسلم گوید: شنیدم امام صادق علیه السلام مى فرمود: اگر خبر غیبت صاحب الامر بشما رسید منكر آن نشوید.
11- الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ وَ مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُعَاوِیَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبَلَةَ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ خَلَفِ بْنِ عَبَّادٍ الْأَنْمَاطِیِّ عَنْ مُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ قَالَ كُنْتُ عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع وَ عِنْدَهُ فِی الْبَیْتِ أُنَاسٌ فَظَنَنْتُ أَنَّهُ إِنَّمَا أَرَادَ بِذَلِكَ غَیْرِی فَقَالَ أَمَا وَ اللَّهِ لَیَغِیبَنَّ عَنْكُمْ صَاحِبُ هَذَا الْأَمْرِ وَ لَیَخْمِلَنَّ هَذَا حَتَّى یُقَالَ مَاتَ هَلَكَ فِی أَیِّ وَادٍ سَلَكَ وَ لَتُكْفَؤُنَّ كَمَا تُكْفَأُ السَّفِینَةُ فِی أَمْوَاجِ الْبَحْرِ لَا یَنْجُو إِلَّا مَنْ أَخَذَ اللَّهُ مِیثَاقَهُ وَ كَتَبَ الْإِیمَانَ فِی قَلْبِهِ وَ أَیَّدَهُ بِرُوحٍ مِنْهُ وَ لَتُرْفَعَنَّ اثْنَتَا عَشْرَةَ رَایَةً مُشْتَبِهَةً لَا یُدْرَى أَیٌّ مِنْ أَیٍّ قَالَ فَبَكَیْتُ فَقَالَ مَا یُبْكِیكَ یَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ كَیْفَ لَا أَبْكِی وَ أَنْتَ تَقُولُ اثْنَتَا عَشْرَةَ رَایَةً مُشْتَبِهَةً لَا یُدْرَى أَیٌّ مِنْ أَیٍّ قَالَ وَ فِی مَجْلِسِهِ كَوَّةٌ تَدْخُلُ فِیهَا الشَّمْسُ فَقَالَ أَ بَیِّنَةٌ هَذِهِ فَقُلْتُ نَعَمْ قَالَ أَمْرُنَا أَبْیَنُ مِنْ هَذِهِ الشَّمْسِ
اصول كافى جلد 2 صفحه 137 روایت 11
مفضل بن عمر گوید: خدمت امام صادق علیه السلام بودم، و در اتاق مردم دیگرى هم نزدش بودند، كه من گمان كردم روى سخنش با دیگرى است، امام فرمود، همانا بخدا كه صاحب الامر از میان شما پنهان شود و گمنام گردد، تا آنجا كه گویند، او مرد، هلاك شد، در كدام دره افتاد، و شما مانند كشتى گرفتار امواج دریا، متزلزل و واژگون شوید، و نجات نیابید جز كسى كه خدا از او پیمان گرفته و ایمان را در دلش ثبت كرده و او را با روحى از جانب خود تقویت نموده، و همانا دوازده پرچم مشتبه برافراشته گردد كه هیچیك از دیگرى شناخته نشود (حق از باطل مشخص نگردد) زراره گوید: من گریه كردم، امام فرمود: چه تو را به گریه آورد، اى اباعبدالله؟! عرضكردم، قربانت چگونه نگریم كه شما مى فرمائید: دوازده پرچم مشتبه است و هیچیك از دیگرى شناخته نشود، زراره گوید: در مجلس آنحضرت سوراخى بود كه از آنجا آفتاب میتابید، حضرت فرمود: این آفتاب آشكار است؟ گفتم: آرى، فرمود: امر ما از این آفتاب روشنتر است.
12- الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ الْأَنْبَارِیِّ عَنْ یَحْیَى بْنِ الْمُثَنَّى عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُكَیْرٍ عَنْ عُبَیْدِ بْنِ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ لِلْقَائِمِ غَیْبَتَانِ یَشْهَدُ فِی إِحْدَاهُمَا الْمَوَاسِمَ یَرَى النَّاسَ وَ لَا یَرَوْنَهُ
اصول كافى جلد 2 صفحه 138 روایت 12
امام صادق علیه السلام فرمود: حضرت قائم علیه السلام را دو غیبت است (غیبت صغرى و غیبت كبرى) در یكى از آندو غیبت (كبرى) در مواقف حج حاضر شود، و مردم را ببیند ولى مردم او را نبینند (اما در غیبت صغرى، خواص اصحاب او را میدیدند و میشناختند).
13- عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ وَ مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى وَ غَیْرُهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی إِسْحَاقَ السَّبِیعِیِّ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع مِمَّنْ یُوثَقُ بِهِ أَنَّ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ع تَكَلَّمَ بِهَذَا الْكَلَامِ وَ حُفِظَ عَنْهُ وَ خَطَبَ بِهِ عَلَى مِنْبَرِ الْكُوفَةِ اللَّهُمَّ إِنَّهُ لَا بُدَّ لَكَ مِنْ حُجَجٍ فِی أَرْضِكَ حُجَّةٍ بَعْدَ حُجَّةٍ عَلَى خَلْقِكَ یَهْدُونَهُمْ إِلَى دِینِكَ وَ یُعَلِّمُونَهُمْ عِلْمَكَ كَیْلَا یَتَفَرَّقَ أَتْبَاعُ أَوْلِیَائِكَ ظَاهِرٍ غَیْرِ مُطَاعٍ أَوْ مُكْتَتَمٍ یُتَرَقَّبُ إِنْ غَابَ عَنِ النَّاسِ شَخْصُهُمْ فِی حَالِ هُدْنَتِهِمْ فَلَمْ یَغِبْ عَنْهُمْ قَدِیمُ مَبْثُوثِ عِلْمِهِمْ وَ آدَابُهُمْ فِی قُلُوبِ الْمُؤْمِنِینَ مُثْبَتَةٌ فَهُمْ بِهَا عَامِلُونَ وَ یَقُولُ ع فِی هَذِهِ الْخُطْبَةِ فِی مَوْضِعٍ آخَرَ فِیمَنْ هَذَا وَ لِهَذَا یَأْرِزُ الْعِلْمُ إِذَا لَمْ یُوجَدْ لَهُ حَمَلَةٌ یَحْفَظُونَهُ وَ یَرْوُونَهُ كَمَا سَمِعُوهُ مِنَ الْعُلَمَاءِ وَ یَصْدُقُونَ عَلَیْهِمْ فِیهِ اللَّهُمَّ فَإِنِّی لَأَعْلَمُ أَنَّ الْعِلْمَ لَا یَأْرِزُ كُلُّهُ وَ لَا یَنْقَطِعُ مَوَادُّهُ وَ إِنَّكَ لَا تُخْلِی أَرْضَكَ مِنْ حُجَّةٍ لَكَ عَلَى خَلْقِكَ ظَاهِرٍ لَیْسَ بِالْمُطَاعِ أَوْ خَائِفٍ مَغْمُورٍ كَیْلَا تَبْطُلَ حُجَّتُكَ وَ لَا یَضِلَّ أَوْلِیَاؤُكَ بَعْدَ إِذْ هَدَیْتَهُمْ بَلْ أَیْنَ هُمْ وَ كَمْ هُمْ أُولَئِكَ الْأَقَلُّونَ عَدَداً الْأَعْظَمُونَ عِنْدَ اللَّهِ قَدْراً
اصول كافى جلد 2 صفحه 138 روایت 13
یكى از اصحاب امیرالمؤمنین علیه السلام كه مورد اطمینانست گوید: این سخن را امیرالمؤمنین علیه السلام روى منبر مسجد كوفه فرموده و از او بیاد مانده است: بار خدایا! همانا ناچار حجتهائى از جانب تو روى زمینت لازمست، كه یكى پس از دیگرى براى (راهنمائى) خلقت بیایند و ایشانرا بدینت رهبرى كنند و علم ترا بآنها بیاموزند، تا پیروان اولیاء تو پراكنده نشوند. آن حجت یا ظاهر است و فرمانروائى نمى كند (فرمانش نمى برند) و یا پنهانست و انتظارش را مى كشند، اگر در حال صلح (متاركه جنگ میان مسلمین و كفار) پیكر و شخص آن حجج از مردم نهان باشد، دانش دیرین و ثابت (منتشر) ایشان از مردم نهان نیست، و آدابشان در دلهاى مؤمنین پابرجاست و طبق آن عمل كنند.
و در جاى دیگر از همین خطبه مى فرماید: ولى این (عمل به آداب ایشان) در چه كسانست (یعنى چقدر عده آنها كم است) از اینجهت است كه بساط علم برچیده شود، زمانیكه دانشمندانیكه دانش را نگهدارى میكنند و آن را چنانكه از علما شنیده، روایت مینمایند و ایشان را در آن باره تصدیق مى كنند یافت نشود. بار خدایا من میدانم كه بساط علم برچیده نمى شود و مایه هایش از میان نمى رود و تو زمینت را از حجتى براى خلقت خالى نمیگذارى، چه آشكار و غیر مطاع یا ترسان و پنهان باشد، تا حجت تو باطل نشود و دوستانت بعد از آنكه هدایتشان كردى گمراه نگردند، ولى كجایند ایشان و چقدرند ایشان؟، آنها كمترین شماره و بالاترین مقام را نزد خدا دارند. (بحدیث 881 رجوع شود).
(895) 14- عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ مُوسَى بْنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُعَاوِیَةَ الْبَجَلِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ قُلْ أَ رَأَیْتُمْ إِنْ أَصْبَحَ ماؤُكُمْ غَوْراً فَمَنْ یَأْتِیكُمْ بِماءٍ مَعِینٍ قَالَ إِذَا غَابَ عَنْكُمْ إِمَامُكُمْ فَمَنْ یَأْتِیكُمْ بِإِمَامٍ جَدِیدٍ
اصول كافى جلد 2 صفحه 139 روایت 14
موسى بن جعفر علیه السلام درباره قول خداى عزوجل: «بگو بمن بگوئید اگر آب شما بزمین فرو رود كى براى شما آب روان مى آورد - 30 سوره 67 -» فرمود: زمانى كه امام شما غایب شود، كیست (غیر خدا) كه براى شما امام تازه اى آورد؟ (امام غایب شما را ظاهر كند تا از علومش كه چون چشمه صاف جاریست استفاده كنید.)
15- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ الْخَزَّازِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ إِنْ بَلَغَكُمْ عَنْ صَاحِبِكُمْ غَیْبَةٌ فَلَا تُنْكِرُوهَا
اصول كافى جلد 2 صفحه 140 روایت 15
محمد بن مسلم گوید: امام صادق علیه السلام میفرمود: اگر خبر غیبت صاحبتان بشما رسید منكر آن نشوید.
16- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْوَشَّاءِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ لَا بُدَّ لِصَاحِبِ هَذَا الْأَمْرِ مِنْ غَیْبَةٍ وَ لَا بُدَّ لَهُ فِی غَیْبَتِهِ مِنْ عُزْلَةٍ وَ نِعْمَ الْمَنْزِلُ طَیْبَةُ وَ مَا بِثَلَاثِینَ مِنْ وَحْشَةٍ
اصول كافى جلد 2 صفحه 140 روایت 16
بناچار صاحب الامر غیبت كند و بناچار در زمان غیبتش گوشه گیرى كند، چه خوب منزلیست مدینه (گویا آنحضرت در ایام غیبت غالباً در مدینه و اطراف آن باشد) و در سى وحشتى نیست (یعنى آن حضرت همراه 30 یا 29 نفر از اصحاب و موالیان خود مى باشد و این عده اگر چه گوشه گیرند ولى وحشت و ترسى ندارند).
17- وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ أَبَانِ بْنِ تَغْلِبَ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع كَیْفَ أَنْتَ إِذَا وَقَعَتِ الْبَطْشَةُ بَیْنَ الْمَسْجِدَیْنِ فَیَأْرِزُ الْعِلْمُ كَمَا تَأْرِزُ الْحَیَّةُ فِی جُحْرِهَا وَ اخْتَلَفَتِ الشِّیعَةُ وَ سَمَّى بَعْضُهُمْ بَعْضاً كَذَّابِینَ وَ تَفَلَ بَعْضُهُمْ فِی وُجُوهِ بَعْضٍ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ مَا عِنْدَ ذَلِكَ مِنْ خَیْرٍ فَقَالَ لِی الْخَیْرُ كُلُّهُ عِنْدَ ذَلِكَ ثَلَاثاً
اصول كافى جلد 2 صفحه 140 روایت 17
ابان بن تغلب گوید: امام صادق علیه السلام فرمود: چگونه باشى (عقیده تو چیست نسبت به) زمانى كه حمله سختى میان دو مسجد واقع شود (اشاره بجنگ و پیش آمد مهمى دارد كه میان مسجد كوفه و سهله یا مكه و مدینه واقع میشود) و علم و دانش مانند ماریكه بسوراخ خود میرود، نوردیده شود، و میان شیعیان اختلاف افتد و یكدیگر را دروغگو خوانند و بصورت هم تف اندازند، عرضكردم: قربانت، در چنان وضعى خیرى نیست، حضرت سه مرتبه فرمود: تمام خیر در آن وضع است (زیرا مردم امتحان میشوند و امام زمان علیه السلام ظهور میكند).
18- وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنِ ابْنِ بُكَیْرٍ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ إِنَّ لِلْقَائِمِ غَیْبَةً قَبْلَ أَنْ یَقُومَ إِنَّهُ یَخَافُ وَ أَوْمَأَ بِیَدِهِ إِلَى بَطْنِهِ یَعْنِی الْقَتْلَ
اصول كافى جلد 2 صفحه 140 روایت 18
امام صادق علیه السلام میفرمود: حضرت قائم پیش از آنكه قیام كند غایب شود، زیرا او مى ترسد - و با دست اشاره بشكمش فرمود - یعنى از كشته شدن میترسد.
(900) 19- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لِلْقَائِمِ غَیْبَتَانِ إِحْدَاهُمَا قَصِیرَةٌ وَ الْأُخْرَى طَوِیلَةٌ الْغَیْبَةُ الْأُولَى لَا یَعْلَمُ بِمَكَانِهِ فِیهَا إِلَّا خَاصَّةُ شِیعَتِهِ وَ الْأُخْرَى لَا یَعْلَمُ بِمَكَانِهِ فِیهَا إِلَّا خَاصَّةُ مَوَالِیهِ
اصول كافى جلد 2 صفحه 140 روایت 19
امام صادق علیه السلام فرمود: براى حضرت قائم علیه السلام دو غیبت است: یكى كوتاه و دیگرى دراز، در غیبت اول جز شیعیان مخصوص از جاى آن حضرت خبر ندارند، و در غیبت دیگر جز دوستان مخصوصش از جاى او خبر ندارند (مقصود از دوستان مخصوص خادمان و اهل بیت آنحضرت و یا همان 30 نفرى است كه در سه روایت پیش ذكر شد).
20- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى وَ أَحْمَدُ بْنُ إِدْرِیسَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْكُوفِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَسَّانَ عَنْ عَمِّهِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ كَثِیرٍ عَنْ مُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ لِصَاحِبِ هَذَا الْأَمْرِ غَیْبَتَانِ إِحْدَاهُمَا یَرْجِعُ مِنْهَا إِلَى أَهْلِهِ وَ الْأُخْرَى یُقَالُ هَلَكَ فِی أَیِّ وَادٍ سَلَكَ قُلْتُ كَیْفَ نَصْنَعُ إِذَا كَانَ كَذَلِكَ قَالَ إِذَا ادَّعَاهَا مُدَّعٍ فَاسْأَلُوهُ عَنْ أَشْیَاءَ یُجِیبُ فِیهَا مِثْلَهُ
اصول كافى جلد 2 صفحه 141 روایت 20
مفضل بن عمر گوید: شنیدم امام صادق علیه السلام مى فرمود براى صاحب الامر دو غیبت است، در نخستین آنها بسوى خانواده اش مراجعه مى كند. و در دیگرى مردم مى گویند: هلاك شد و در كدام وادى افتاد: عرضكردم: اگر چنان شد. ما چه كنیم؟ فرمود: هرگاه كسى مدعى امامت شد، مسائلى از او بپرسید كه مثل امام جواب دهد (اگر پاسخ درست نگفت، او امام نیست).
21- أَحْمَدُ بْنُ إِدْرِیسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْوَلِیدِ الْخَزَّازِ عَنِ الْوَلِیدِ بْنِ عُقْبَةَ عَنِ الْحَارِثِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ شُعَیْبٍ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ قَالَ دَخَلْتُ عَلَى أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَقُلْتُ لَهُ أَنْتَ صَاحِبُ هَذَا الْأَمْرِ فَقَالَ لَا فَقُلْتُ فَوَلَدُكَ فَقَالَ لَا فَقُلْتُ فَوَلَدُ وَلَدِكَ هُوَ قَالَ لَا فَقُلْتُ فَوَلَدُ وَلَدِ وَلَدِكَ فَقَالَ لَا قُلْتُ مَنْ هُوَ قَالَ الَّذِی یَمْلَأُهَا عَدْلًا كَمَا مُلِئَتْ ظُلْماً وَ جَوْراً عَلَى فَتْرَةٍ مِنَ الْأَئِمَّةِ كَمَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص بُعِثَ عَلَى فَتْرَةٍ مِنَ الرُّسُلِ
اصول كافى جلد 2 صفحه 141 روایت 21
ابو حمزه گوید: خدمت امام صادق علیه السلام رسیدم و عرضكردم: صاحب الامر شمائید؟ فرمود نه، گفتم: پسر شماست؟ فرمود: نه، گفتم، پسر پسر شما است؟ فرمود: نه، گفتم: پسر پسر پسر شماست؟ فرمود: نه، گفتم: پس او كیست؟ فرمود: همان كسى است كه زمین را پر از عدالت كند، چنانكه پر از ستم و جور شده باشد، او در زمان پیدا نبودن امامان بیاید، چنانكه رسول خدا صلى اللّه علیه و آله در زمان پیدا نبودن رسولان مبعوث شد.
22- عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ الْبَغْدَادِیِّ عَنْ وَهْبِ بْنِ شَاذَانَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ أَبِی الرَّبِیعِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ أُمِّ هَانِئٍ قَالَتْ سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ مُحَمَّدَ بْنَ عَلِیٍّ ع عَنْ قَوْلِ اللَّهِ تَعَالَى فَلا أُقْسِمُ بِالْخُنَّسِ الْجَوارِ الْكُنَّسِ قَالَتْ فَقَالَ إِمَامٌ یَخْنِسُ سَنَةَ سِتِّینَ وَ مِائَتَیْنِ ثُمَّ یَظْهَرُ كَالشِّهَابِ یَتَوَقَّدُ فِی اللَّیْلَةِ الظَّلْمَاءِ فَإِنْ أَدْرَكْتِ زَمَانَهُ قَرَّتْ عَیْنُكِ
اصول كافى جلد 2 صفحه 141 روایت 22
ام هانى گوید: از حضرت ابا جعفر محمد بن على علیهما السلام راجع بقول خدایتعالى «سوگند به ستارگان غروب كننده، همان سیارات نهان شونده (15 و 16 سوره 81 -» پرسیدم، فرمود: آن امامى است كه در سال 260 غایب شود، سپس مانند شعله اى در شب تاریك فروزان شود، اگر زمان او را درك كنى چشمت روشن شود.
23- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الرَّبِیعِ الْهَمْدَانِیِّ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ عَنْ أُسَیْدِ بْنِ ثَعْلَبَةَ عَنْ أُمِّ هَانِئٍ قَالَتْ لَقِیتُ أَبَا جَعْفَرٍ مُحَمَّدَ بْنَ عَلِیٍّ ع فَسَأَلْتُهُ عَنْ هَذِهِ الْ آیَةِ فَلا أُقْسِمُ بِالْخُنَّسِ الْجَوارِ الْكُنَّسِ قَالَ الْخُنَّسُ إِمَامٌ یَخْنِسُ فِی زَمَانِهِ عِنْدَ انْقِطَاعٍ مِنْ عِلْمِهِ عِنْدَ النَّاسِ سَنَةَ سِتِّینَ وَ مِائَتَیْنِ ثُمَّ یَبْدُو كَالشِّهَابِ الْوَاقِدِ فِی ظُلْمَةِ اللَّیْلِ فَإِنْ أَدْرَكْتِ ذَلِكِ قَرَّتْ عَیْنُكِ
اصول كافى جلد 2 صفحه 142 روایت 23
ام هانى گوید: ابا جعفر محمد بن على علیه السلام را ملاقات كردم و راجع بآیه «15 و 16 سوره 81» از آنحضرت سؤال كردم، فرمود: خنس (ستارگان غروب كننده) امامى است كه در زمان خود هنگامیكه مردم از وجود او خبر ندارند (برخى از عملش از مردم گرفته شود) پنهان میشود، در سال 260 سپس مانند شعله درخشان در شب تار ظاهر میشود، اگر آن زمانرا را درك كنى چشمت روشن شود.
شرح :
غیبت و ظهور امام زمان علیه السلام در این دو روایت تشبیه بغروب و طلوع ستاره شده است كه در روز نهان و در شب آشكار میشود، و شب تار كنایه از فرا گرفتن ستم و جهالت است جهان بشریت را و سال 260 سال وفات امام حسن عسگرى و غیبت امام دوازدهم علیهماالسلامست.
(905) 24- عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَیُّوبَ بْنِ نُوحٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الثَّالِثِ ع قَالَ إِذَا رُفِعَ عِلْمُكُمْ مِنْ بَیْنِ أَظْهُرِكُمْ فَتَوَقَّعُوا الْفَرَجَ مِنْ تَحْتِ أَقْدَامِكُمْ
اصول كافى جلد 2 صفحه 142 روایت 24
ابوالحسن سوم (امام هادى) علیه السلام فرمود: هرگاه پیشواى شما (دانش شما) از میان شما برداشته شود، از زیر پاى خود منتظر فرج باشید.
شرح :
این روایت سه گونه معنى میشود: 1- هرگاه امام شما غایب شد، همیشه و در هر حال مثل اینكه چیزى را بآسانى از زیر پاى خود برمیگیرید. انتظار فرج داشته باشید، اگر چه فرج و ظهور امام نزد خدا دور باشد، 2 - هرگاه علوم و معارف دینى از میان شما برخیزد و جهان را جهالت و بى خبرى فراگیرد بدانید كه فرج نزدیكست 3 - هرگاه امام شما غایب شود سر بزیر اندازید و گوشه گیرى و شكیبائى ورزید كه شكیبائى كلید فرج و گشایش است.
25- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَیُّوبَ بْنِ نُوحٍ قَالَ قُلْتُ لِأَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع إِنِّی أَرْجُو أَنْ تَكُونَ صَاحِبَ هَذَا الْأَمْرِ وَ أَنْ یَسُوقَهُ اللَّهُ إِلَیْكَ بِغَیْرِ سَیْفٍ فَقَدْ بُویِعَ لَكَ وَ ضُرِبَتِ الدَّرَاهِمُ بِاسْمِكَ فَقَالَ مَا مِنَّا أَحَدٌ اخْتَلَفَتْ إِلَیْهِ الْكُتُبُ وَ أُشِیرَ إِلَیْهِ بِالْأَصَابِعِ وَ سُئِلَ عَنِ الْمَسَائِلِ وَ حُمِلَتْ إِلَیْهِ الْأَمْوَالُ إِلَّا اغْتِیلَ أَوْ مَاتَ عَلَى فِرَاشِهِ حَتَّى یَبْعَثَ اللَّهُ لِهَذَا الْأَمْرِ غُلَاماً مِنَّا خَفِیَّ الْوِلَادَةِ وَ الْمَنْشَإِ غَیْرَ خَفِیٍّ فِی نَسَبِهِ
اصول كافى جلد 2 صفحه 142 روایت 25
ایوب بن نوح گوید به حضرت رضا علیه السلام عرضكردم: من امیدوارم كه شما صاحب الامر باشید، و خدا امر امامت را بدون شمشیر و خونریزى به شما رساند، زیرا براى شما (بولایت عهدى مأمون) بیعت گرفته شده و بنام شما سكه زده اند، حضرت فرمود: هیچ كس از ما خاندان نیست كه مكاتبات داشته باشد و با انگشت بسویش اشاره كنند و از مسئله بپرسند و اموال برایش برند، جز اینكه یا ترور شود و یا در بستر خود بمیرد (یا با شمشیر كشته شود و یا با زهر) تا زمانى كه براى این امر (امامت) كودكى را از ما خاندان مبعوث كند و ولادت و وطن او نهانست ولى نسبت و دودمانش نهان نیست.
26- الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ وَ غَیْرُهُ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ مُوسَى بْنِ هِلَالٍ الْكِنْدِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَطَاءٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ قُلْتُ لَهُ إِنَّ شِیعَتَكَ بِالْعِرَاقِ كَثِیرَةٌ وَ اللَّهِ مَا فِی أَهْلِ بَیْتِكَ مِثْلُكَ فَكَیْفَ لَا تَخْرُجُ قَالَ فَقَالَ یَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَطَاءٍ قَدْ أَخَذْتَ تَفْرُشُ أُذُنَیْكَ لِلنَّوْكَى إِی وَ اللَّهِ مَا أَنَا بِصَاحِبِكُمْ قَالَ قُلْتُ لَهُ فَمَنْ صَاحِبُنَا قَالَ انْظُرُوا مَنْ عَمِیَ عَلَى النَّاسِ وِلَادَتُهُ فَذَاكَ صَاحِبُكُمْ إِنَّهُ لَیْسَ مِنَّا أَحَدٌ یُشَارُ إِلَیْهِ بِالْإِصْبَعِ وَ یُمْضَغُ بِالْأَلْسُنِ إِلَّا مَاتَ غَیْظاً أَوْ رَغِمَ أَنْفُهُ
اصول كافى جلد 2 صفحه 143 روایت 26
عبداللّه بن عطا گوید: بامام باقر علیه السلام عرضكردم: شیعیان شما در عراق بسیارند و بخدا مانند شما در خاندانت كسى نیست، پس چرا خروج نمى كنى؟ فرمود: اى عبداللّه بن عطا! تو گوشهایت را براى بیخردان مى گسترى (هر سخنى را از هر نادانى باور میكنى) بخدا من صاحب شما نیستم، گوید عرضكردم: پس صاحب ما كیست؟ فرمود: بنگرید هر كه ولادتش از مردم نهان گشت او صاحب شماست، همانا كسى از ما خاندان نیست كه انگشت نما شود و میان دهان مردم افتد (مشهور و معروف گردد)، جز اینكه مرگش یا از خون دل خوردن و یا از بینیش بخاك مالیده شدن باشد.
27- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ یَقُومُ الْقَائِمُ وَ لَیْسَ لِأَحَدٍ فِی عُنُقِهِ عَهْدٌ وَ لَا عَقْدٌ وَ لَا بَیْعَةٌ
اصول كافى جلد 2 صفحه 143 روایت 27
امام صادق علیه السلام فرمود: قائم ما قیام مى كند و در گردن او براى هیچكس پیمان و قرارداد و بیعتى نیست.
28- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْعَطَّارِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مَنْصُورٍ عَمَّنْ ذَكَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قُلْتُ إِذَا أَصْبَحْتُ وَ أَمْسَیْتُ لَا أَرَى إِمَاماً أَئْتَمُّ بِهِ مَا أَصْنَعُ قَالَ فَأَحِبَّ مَنْ كُنْتَ تُحِبُّ وَ أَبْغِضْ مَنْ كُنْتَ تُبْغِضُ حَتَّى یُظْهِرَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَ
اصول كافى جلد 2 صفحه 143 روایت 28
منصور از مردى نقل مى كند و بامام صادق علیه السلام عرض كرد: هرگاه روز را صبح و شام كنم و امامى را كه از او پیروى كنم نبینم چكنم؟ فرمود: آنكه را باید دوست داشته باشى دوست بدار و آنكه را باید دشمن بدارى دشمن بدار (تولى و تبرى را از دست مده) تا خداى عزوجل او را ظاهر كند.
(910) 29- الْحُسَیْنُ بْنُ أَحْمَدَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ هِلَالٍ قَالَ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عِیسَى عَنْ خَالِدِ بْنِ نَجِیحٍ عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَعْیَنَ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَا بُدَّ لِلْغُلَامِ مِنْ غَیْبَةٍ قُلْتُ وَ لِمَ قَالَ یَخَافُ وَ أَوْمَأَ بِیَدِهِ إِلَى بَطْنِهِ وَ هُوَ الْمُنْتَظَرُ وَ هُوَ الَّذِی یَشُكُّ النَّاسُ فِی وِلَادَتِهِ فَمِنْهُمْ مَنْ یَقُولُ حَمْلٌ وَ مِنْهُمْ مَنْ یَقُولُ مَاتَ أَبُوهُ وَ لَمْ یُخَلِّفْ وَ مِنْهُمْ مَنْ یَقُولُ وُلِدَ قَبْلَ مَوْتِ أَبِیهِ بِسَنَتَیْنِ قَالَ زُرَارَةُ فَقُلْتُ وَ مَا تَأْمُرُنِی لَوْ أَدْرَكْتُ ذَلِكَ الزَّمَانَ قَالَ ادْعُ اللَّهَ بِهَذَا الدُّعَاءِ اللَّهُمَّ عَرِّفْنِی نَفْسَكَ فَإِنَّكَ إِنْ لَمْ تُعَرِّفْنِی نَفْسَكَ لَمْ أَعْرِفْكَ اللَّهُمَّ عَرِّفْنِی نَبِیَّكَ فَإِنَّكَ إِنْ لَمْ تُعَرِّفْنِی نَبِیَّكَ لَمْ أَعْرِفْهُ قَطُّ اللَّهُمَّ عَرِّفْنِی حُجَّتَكَ فَإِنَّكَ إِنْ لَمْ تُعَرِّفْنِی حُجَّتَكَ ضَلَلْتُ عَنْ دِینِی قَالَ أَحْمَدُ بْنُ الْهِلَالِ سَمِعْتُ هَذَا الْحَدِیثَ مُنْذُ سِتٍّ وَ خَمْسِینَ سَنَةً
اصول كافى جلد 2 صفحه 144 روایت 29
زرارة بن اعین گوید، امام صادق علیه السلام فرمود: آن جوان ناچار غیبت مى كند عرضكردم: چرا؟ فرمود: میترسد - و با دست اشاره بشكمش كرد - (یعنى مى ترسد او را بكشند) و اوست كه چشم براهش باشند و او است كه مردم در ولادتش تردید مى كنند. برخى گویند در شكم مادرش بود (كه پدرش مرد) بعضى گویند: پدرش مرد و فرزندى نداشت و بعضى گویند: دو سال پیش از وفات پدرش متولد شد.
زراره گوید: من عرضكردم: چه دستور مى فرمائى اگر من به آن زمان رسیدم، فرمود: خدا را با این دعا بخوان: خدایا خودت را به من بشناسان، زیرا اگر تو خودت را به من نشناسانى، من ترا نخواهم شناخت، خدایا پیغمبرت را به من بشناسان، زیرا اگر تو پیغمبرت را به من نشناسانى من هرگز او را نشناسم. خدایا تو حجت را به من بشناسان، زیرا اگر تو حجتت را به من نشناسانى از طریقه دینم گمراه مى شوم احمد بن هلال (كه با دو واسطه از زراره نقل مى كند) گوید، من این حدیث را 56 سال پیش شنیده ام.
شرح :
مقصود احمد بن هلال این است كه من این حدیث را پنجاه سال پیش از ولادت امام عصر علیه السلام شنیده ام پس احتمال جعل و دروغ در آن راه ندارد و نیز اخبار مربوط به غیبت آنحضرت و اوصاف و شمائلش پیش از ولادت آنحضرت در زمان پدر و جدّش و بلكه از زمان پیغمبر اكرم و امیرالمؤمنین صلوات اللّه علیهما شیوع داشته و طبق آن بوقوع پیوسته است، شیوع این اخبار به حدى بوده كه طایفه كیسانیة گفتند: ابن الحنیفه همان امام زمان است كه غایب شده است و طایفه ناووسیة و ممطورة نسبت بامام صادق و امام كاظم علیهما السلام این عقیده را ابداع كردند. و محدثین شیعه اخبار مربوط بامام زمان علیه السلام را از پیغمبر اكرم و ائمه هدى به ترتیب نقل كرده و در كتب خود آورده اند. یكى از محدثین موثق شیعه حسن بن محبوب زراد است كه كتاب مشهور و معروف مشیخة را بیش از صد سال جلوتر از غیبت نوشته است و اخبار او پس از سالها بدون اختلاف بوقوع پیوسته است و نیز از غیبت صغرى و كبرى خبر داده و چنانكه خبر داده اتفاق افتاده است (بصفحه 250 - 251 مرآت العقول مراجعه شود).
30- أَبُو عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَسَّانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْقَاسِمِ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَإِذا نُقِرَ فِی النَّاقُورِ قَالَ إِنَّ مِنَّا إِمَاماً مُظَفَّراً مُسْتَتِراً فَإِذَا أَرَادَ اللَّهُ عَزَّ ذِكْرُهُ إِظْهَارَ أَمْرِهِ نَكَتَ فِی قَلْبِهِ نُكْتَةً فَظَهَرَ فَقَامَ بِأَمْرِ اللَّهِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى
اصول كافى جلد 2 صفحه 145 روایت 30
مفضل بن عمر گوید: امام صادق علیه السلام درباره قول خداى عزوجل «زمانیكه در صور دمیده شود 8 سوره 74 -» فرمود: همانا امام پیروز و پنهان از ما خاندان است و چون خداى عز ذكره اراده كند كه امر او را ظاهر سازد، در دلش نكته اى گذارد، سپس ظاهر شود و به امر خداى تبارك و تعالى قیام كند.
شرح :
آیه شریفه راجع به دمیدن در صور پیش از قیامت است كه در این روایت الهام امر ظهور را در دل امام عصر علیه السلام به آن تشبیه و تأویل فرموده است.
31- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفَرَجِ قَالَ كَتَبَ إِلَیَّ أَبُو جَعْفَرٍ ع إِذَا غَضِبَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى عَلَى خَلْقِهِ نَحَّانَا عَنْ جِوَارِهِمْ
اصول كافى جلد 2 صفحه 145 روایت 31
محمد بن فرج گوید: امام باقر علیه السلام به من نوشت: زمانیكه خداى تبارك و تعالى بر خلقش خشم كند، ما را از مجاورت آنها دور كند. (پس غیبت امام علیه السلام زمان دلیل خشم خداست و بندگانش).

(آنچه ادعاى امامت راستگو را از دروغگو معلوم میكند)

بَابُ مَا یُفْصَلُ بِهِ بَیْنَ دَعْوَى الْمُحِقِّ وَ الْمُبْطِلِ فِی أَمْرِ الْإِمَامَةِ
1- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ سَلَامِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَ مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ وَ عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ وَ أَبُو عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَسَّانَ جَمِیعاً عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ سَلَامِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْهَاشِمِیِّ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیٍّ وَ قَدْ سَمِعْتُهُ مِنْهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ بَعَثَ طَلْحَةُ وَ الزُّبَیْرُ رَجُلًا مِنْ عَبْدِ الْقَیْسِ یُقَالُ لَهُ خِدَاشٌ إِلَى أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ص وَ قَالَا لَهُ إِنَّا نَبْعَثُكَ إِلَى رَجُلٍ طَالَ مَا كُنَّا نَعْرِفُهُ وَ أَهْلَ بَیْتِهِ بِالسِّحْرِ وَ الْكِهَانَةِ وَ أَنْتَ أَوْثَقُ مَنْ بِحَضْرَتِنَا مِنْ أَنْفُسِنَا مِنْ أَنْ تَمْتَنِعَ مِنْ ذَلِكَ وَ أَنْ تُحَاجَّهُ لَنَا حَتَّى تَقِفَهُ عَلَى أَمْرٍ مَعْلُومٍ وَ اعْلَمْ أَنَّهُ أَعْظَمُ النَّاسِ دَعْوًى فَلَا یَكْسِرَنَّكَ ذَلِكَ عَنْهُ وَ مِنَ الْأَبْوَابِ الَّتِی یَخْدَعُ النَّاسَ بِهَا الطَّعَامُ وَ الشَّرَابُ وَ الْعَسَلُ وَ الدُّهْنُ وَ أَنْ یُخَالِیَ الرَّجُلَ فَلَا تَأْكُلْ لَهُ طَعَاماً وَ لَا تَشْرَبْ لَهُ شَرَاباً وَ لَا تَمَسَّ لَهُ عَسَلًا وَ لَا دُهْناً وَ لَا تَخْلُ مَعَهُ وَ احْذَرْ هَذَا كُلَّهُ مِنْهُ وَ انْطَلِقْ عَلَى بَرَكَةِ اللَّهِ فَإِذَا رَأَیْتَهُ فَاقْرَأْ آیَةَ السُّخْرَةِ وَ تَعَوَّذْ بِاللَّهِ مِنْ كَیْدِهِ وَ كَیْدِ الشَّیْطَانِ فَإِذَا جَلَسْتَ إِلَیْهِ فَلَا تُمَكِّنْهُ مِنْ بَصَرِكَ كُلِّهِ وَ لَا تَسْتَأْنِسْ بِهِ ثُمَّ قُلْ لَهُ إِنَّ أَخَوَیْكَ فِی الدِّینِ وَ ابْنَیْ عَمِّكَ فِی الْقَرَابَةِ یُنَاشِدَانِكَ الْقَطِیعَةَ وَ یَقُولَانِ لَكَ أَ مَا تَعْلَمُ أَنَّا تَرَكْنَا النَّاسَ لَكَ وَ خَالَفْنَا عَشَائِرَنَا فِیكَ مُنْذُ قَبَضَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ مُحَمَّداً ص فَلَمَّا نِلْتَ أَدْنَى مَنَالٍ ضَیَّعْتَ حُرْمَتَنَا وَ قَطَعْتَ رَجَاءَنَا ثُمَّ قَدْ رَأَیْتَ أَفْعَالَنَا فِیكَ وَ قُدْرَتَنَا عَلَى النَّأْیِ عَنْكَ وَ سَعَةِ الْبِلَادِ دُونَكَ وَ أَنَّ مَنْ كَانَ یَصْرِفُكَ عَنَّا وَ عَنْ صِلَتِنَا كَانَ أَقَلَّ لَكَ نَفْعاً وَ أَضْعَفَ عَنْكَ دَفْعاً مِنَّا وَ قَدْ وَضَحَ الصُّبْحُ لِذِی عَیْنَیْنِ وَ قَدْ بَلَغَنَا عَنْكَ انْتِهَاكٌ لَنَا وَ دُعَاءٌ عَلَیْنَا فَمَا الَّذِی یَحْمِلُكَ عَلَى ذَلِكَ فَقَدْ كُنَّا نَرَى أَنَّكَ أَشْجَعُ فُرْسَانِ الْعَرَبِ أَ تَتَّخِذُ اللَّعْنَ لَنَا دِیناً وَ تَرَى أَنَّ ذَلِكَ یَكْسِرُنَا عَنْكَ فَلَمَّا أَتَى خِدَاشٌ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ع صَنَعَ مَا أَمَرَاهُ فَلَمَّا نَظَرَ إِلَیْهِ عَلِیٌّ ع وَ هُوَ یُنَاجِی نَفْسَهُ ضَحِكَ وَ قَالَ هَاهُنَا یَا أَخَا عَبْدِ قَیْسٍ وَ أَشَارَ لَهُ إِلَى مَجْلِسٍ قَرِیبٍ مِنْهُ فَقَالَ مَا أَوْسَعَ الْمَكَانَ أُرِیدُ أَنْ أُؤَدِّیَ إِلَیْكَ رِسَالَةً قَالَ بَلْ تَطْعَمُ وَ تَشْرَبُ وَ تَحُلُّ ثِیَابَكَ وَ تَدَّهِنُ ثُمَّ تُؤَدِّی رِسَالَتَكَ قُمْ یَا قَنْبَرُ فَأَنْزِلْهُ قَالَ مَا بِی إِلَى شَیْ ءٍ مِمَّا ذَكَرْتَ حَاجَةٌ قَالَ فَأَخْلُو بِكَ قَالَ كُلُّ سِرٍّ لِی عَلَانِیَةٌ قَالَ فَأَنْشُدُكَ بِاللَّهِ الَّذِی هُوَ أَقْرَبُ إِلَیْكَ مِنْ نَفْسِكَ الْحَائِلِ بَیْنَكَ وَ بَیْنَ قَلْبِكَ الَّذِی یَعْلَمُ خَائِنَةَ الْأَعْیُنِ وَ مَا تُخْفِی الصُّدُورُ أَ تَقَدَّمَ إِلَیْكَ الزُّبَیْرُ بِمَا عَرَضْتُ عَلَیْكَ قَالَ اللَّهُمَّ نَعَمْ قَالَ لَوْ كَتَمْتَ بَعْدَ مَا سَأَلْتُكَ مَا ارْتَدَّ إِلَیْكَ طَرْفُكَ فَأَنْشُدُكَ اللَّهَ هَلْ عَلَّمَكَ كَلَاماً تَقُولُهُ إِذَا أَتَیْتَنِی قَالَ اللَّهُمَّ نَعَمْ قَالَ عَلِیٌّ ع آیَةَ السُّخْرَةِ قَالَ نَعَمْ قَالَ فَاقْرَأْهَا فَقَرَأَهَا وَ جَعَلَ عَلِیٌّ ع یُكَرِّرُهَا وَ یُرَدِّدُهَا وَ یَفْتَحُ عَلَیْهِ إِذَا أَخْطَأَ حَتَّى إِذَا قَرَأَهَا سَبْعِینَ مَرَّةً قَالَ الرَّجُلُ مَا یَرَى أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع أَمْرَهُ بِتَرَدُّدِهَا سَبْعِینَ مَرَّةً ثُمَّ قَالَ لَهُ أَ تَجِدُ قَلْبَكَ اطْمَأَنَّ قَالَ إِی وَ الَّذِی نَفْسِی بِیَدِهِ قَالَ فَمَا قَالَا لَكَ فَأَخْبَرَهُ فَقَالَ قُلْ لَهُمَا كَفَى بِمَنْطِقِكُمَا حُجَّةً عَلَیْكُمَا وَ لَكِنَّ اللَّهَ لَا یَهْدِی الْقَوْمَ الظَّالِمِینَ زَعَمْتُمَا أَنَّكُمَا أَخَوَایَ فِی الدِّینِ وَ ابْنَا عَمِّی فِی النَّسَبِ فَأَمَّا النَّسَبُ فَلَا أُنْكِرُهُ وَ إِنْ كَانَ النَّسَبُ مَقْطُوعاً إِلَّا مَا وَصَلَهُ اللَّهُ بِالْإِسْلَامِ وَ أَمَّا قَوْلُكُمَا إِنَّكُمَا أَخَوَایَ فِی الدِّینِ فَإِنْ كُنْتُمَا صَادِقَیْنِ فَقَدْ فَارَقْتُمَا كِتَابَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ عَصَیْتُمَا أَمْرَهُ بِأَفْعَالِكُمَا فِی أَخِیكُمَا فِی الدِّینِ وَ إِلَّا فَقَدْ كَذَبْتُمَا وَ افْتَرَیْتُمَا بِادِّعَائِكُمَا أَنَّكُمَا أَخَوَایَ فِی الدِّینِ وَ أَمَّا مُفَارَقَتُكُمَا النَّاسَ مُنْذُ قَبَضَ اللَّهُ مُحَمَّداً ص فَإِنْ كُنْتُمَا فَارَقْتُمَاهُمْ بِحَقٍّ فَقَدْ نَقَضْتُمَا ذَلِكَ الْحَقَّ بِفِرَاقِكُمَا إِیَّایَ أَخِیراً وَ إِنْ فَارَقْتُمَاهُمْ بِبَاطِلٍ فَقَدْ وَقَعَ إِثْمُ ذَلِكَ الْبَاطِلِ عَلَیْكُمَا مَعَ الْحَدَثِ الَّذِی أَحْدَثْتُمَا مَعَ أَنَّ صَفْقَتَكُمَا بِمُفَارَقَتِكُمَا النَّاسَ لَمْ تَكُنْ
إِلَّا لِطَمَعِ الدُّنْیَا زَعَمْتُمَا وَ ذَلِكَ قَوْلُكُمَا فَقَطَعْتَ رَجَاءَنَا لَا تَعِیبَانِ بِحَمْدِ اللَّهِ مِنْ دِینِی شَیْئاً وَ أَمَّا الَّذِی صَرَفَنِی عَنْ صِلَتِكُمَا فَالَّذِی صَرَفَكُمَا عَنِ الْحَقِّ وَ حَمَلَكُمَا عَلَى خَلْعِهِ مِنْ رِقَابِكُمَا كَمَا یَخْلَعُ الْحَرُونُ لِجَامَهُ وَ هُوَ اللَّهُ رَبِّی لَا أُشْرِكُ بِهِ شَیْئاً فَلَا تَقُولَا أَقَلَّ نَفْعاً وَ أَضْعَفَ دَفْعاً فَتَسْتَحِقَّا اسْمَ الشِّرْكِ مَعَ النِّفَاقِ وَ أَمَّا قَوْلُكُمَا إِنِّی أَشْجَعُ فُرْسَانِ الْعَرَبِ وَ هَرْبُكُمَا مِنْ لَعْنِی وَ دُعَائِی فَإِنَّ لِكُلِّ مَوْقِفٍ عَمَلًا إِذَا اخْتَلَفَتِ الْأَسِنَّةُ وَ مَاجَتْ لُبُودُ الْخَیْلِ وَ مَلَأَ سَحَرَاكُمَا أَجْوَافَكُمَا فَثَمَّ یَكْفِینِیَ اللَّهُ بِكَمَالِ الْقَلْبِ وَ أَمَّا إِذَا أَبَیْتُمَا بِأَنِّی أَدْعُو اللَّهَ فَلَا تَجْزَعَا مِنْ أَنْ یَدْعُوَ عَلَیْكُمَا رَجُلٌ سَاحِرٌ مِنْ قَوْمٍ سَحَرَةٍ زَعَمْتُمَا اللَّهُمَّ أَقْعِصِ الزُّبَیْرَ بِشَرِّ قِتْلَةٍ وَ اسْفِكْ دَمَهُ عَلَى ضَلَالَةٍ وَ عَرِّفْ طَلْحَةَ الْمَذَلَّةَ وَ ادَّخِرْ لَهُمَا فِی الْ آخِرَةِ شَرّاً مِنْ ذَلِكَ إِنْ كَانَا ظَلَمَانِی وَ افْتَرَیَا عَلَیَّ وَ كَتَمَا شَهَادَتَهُمَا وَ عَصَیَاكَ وَ عَصَیَا رَسُولَكَ فِیَّ قُلْ آمِینَ قَالَ خِدَاشٌ آمِینَ ثُمَّ قَالَ خِدَاشٌ لِنَفْسِهِ وَ اللَّهِ مَا رَأَیْتُ لِحْیَةً قَطُّ أَبْیَنَ خَطَأً مِنْكَ حَامِلَ حُجَّةٍ یَنْقُضُ بَعْضُهَا بَعْضاً لَمْ یَجْعَلِ اللَّهُ لَهَا مِسَاكاً أَنَا أَبْرَأُ إِلَى اللَّهِ مِنْهُمَا قَالَ عَلِیٌّ ع ارْجِعْ إِلَیْهِمَا وَ أَعْلِمْهُمَا مَا قُلْتُ قَالَ لَا وَ اللَّهِ حَتَّى تَسْأَلَ اللَّهَ أَنْ یَرُدَّنِی إِلَیْكَ عَاجِلًا وَ أَنْ یُوَفِّقَنِی لِرِضَاهُ فِیكَ فَفَعَلَ فَلَمْ یَلْبَثْ أَنِ انْصَرَفَ وَ قُتِلَ مَعَهُ یَوْمَ الْجَمَلِ رَحِمَهُ اللَّهُ
اصول كافى جلد 2 صفحه 145 روایت 1
شرح :
در این باب مرحوم كلینى قده روایاتى را ذكر مى كند كه شامل امتیازات و خصائص امام علیه السلام است و از غیر امام ساخته نیست، قسمتى از این روایات مربوط به معجزه و خرق عادت است كه متكلمین شیعه راجع به این موضوع كتابها نوشته و فرق معجزه را با سحر و شعبده و راه استدلال به آن را براى اثبات نبوت و امامت توضیح داده اند، برخى دیگر مشتمل بر جواب مسائل علمى و مطالب غامض و مشكلى است كه حل آنها و پاسخ دادن درست و صحیحش از عهده افراد معمولى خارج است، زیرا آن علوم به كلى در مكتبهاى بشرى تدریس نمى شود و شخص امام و پیغمبر هم براى فرا گرفتن آنها نزد هیچ استادى زانو نزده و تعلم نكرده است، و علم و دانش او تنها از سرچشمه لدنى و افاضات الهامى منشعب گشته است. ما این موضوع را در جلد اول ص 303 300 توضیح بیشترى داد.
برخى دیگر از این روایات متضمن پیشگوئیها و علوم غیبى است كه حدس و نظر افراد بشر هر چند تیز و دوربین باشد بآن نمیرسد و از طرفى هم بسر حد علوم غیبى كه مختص خداى تعالى است نمیرسد. این موضوع را هم ما ذیل حدیث 659 و 668 جلد اول تا حدى تشریح كردیم.
امام صادق علیه السلام فرمود: طلحه و زبیر مردى از طایفه عبدالقیس را كه خداش (در وزن كتاب) نام داشت خدمت امیرالمؤمنین صلوات اللّه علیه فرستادند و به او گفتند: ما ترا بسوى مردى مى فرستیم كه خود او و خاندانش را از دیر زمان به جادوگرى و غیب گوئى مى شناسیم و در میان اطرافیان ما، تو از خود ما هم بیشتر مورد اعتمادى كه آن را از او نپذیرى و با او مخاصمه كنى تا حقیقت امر بر تو معلوم گردد (تا حق را به او بفهمانى) و بدان كه ادعاى او از همه مردم بیشتر است مبادا ادعاى او به تو شكستى وارد كند. و از جمله راههائیكه مردم را با آن گول مى زند، آوردن خوردنى و نوشیدنى و عسل و روغن و خلوت كردن با مردم است، پس طعامش را نخور و شرابش را میاشام و به عسل و روغنش دست نزن و با او در خلوت منشین، از همه اینها بر حذر باش و به یارى خدا حركت كن و چون چشمت به او افتاد آیه سخره (54 سوره 7) را بخوان و از نیرنگ او و نیرنگ شیطان به خدا پناه بر، و چون حضورش نشستى، تمام نگاهت را به او متوجه كن و با او انس مگیر.
آنگاه به او بگو: همانا دو برادر دینى و دو پسر عموى نسبیت ترا سوگند مى دهند كه قطح رحم نكنى (ترا به قطع رحم سوگند مى دهند) و به تو مى گویند: مگر تو نمى دانى كه ما از روزیكه خدا محمد صلى اللّه علیه و آله را قبض روح كرد، به خاطر تو مردم را رها كردیم و با فامیل خود مخالفت نمودیم (یعنى به خاطر تو با آن سه خلیفه بیعت نكردیم) اكنون كه تو به كمترین مقامى رسیدى، احترام ما را تباه كردى و امید ما را بریدى، سپس با وجود دورى ما از تو و وسعت شهرهاى نزد تو، كردار و قدرت ما را نسبت به خود مشاهد كردى. كسیكه ترا از ما و پیوند با ما منصرف مى كند سودش براى تو از ما كمتر و دفاعش از تو نسبت به دفاع ما سست تر است (ما براى تو از عمار و مانند او مفیدتریم) صبح روشن براى صاحب دو چشم بینا آشكار شده است (مطلب مانند آفتاب روشن است) به ما خبر رسیده كه تو هتك احترام ما كرده و ما را نفرین كرده اى، چه ترا بر این وا داشت؟ ما ترا شجاعترین پهلوانان عرب مى دانستیم (و نفرین كار مردم ترسو است) تو نفرین بر ما را كیش و عادت خود قرار داده ئى و گمان مى كنى این كارها را در برابر تو شكست مى دهد.
چون خداش نزد امیرالمؤمنین علیه السلام آمد، آنچه دستورش داده بودند به كار بست، چون على علیه السلام او را دید كه با خود سخنى آهسته مى گوید، (آیه سخره را مى خواند) او را خنده گرفت و فرمود: بیا اینجا اى برادر عبدقیس! و اشاره به مكانى نزدیك خود كرد -.
خداش گفت: جا وسیع است (همین جا مى نشینم) مى خواهم پیغامى به شما برسانم.
على علیه السلام فرمود: چیزى بخورید و بیاشامید و لباسها را بكنید و روغنى بمالید، سپس پیغام خود را برسانید، قنبر! برخیز و او را منزل بده. خداش گفت: مرا به آنچه گفتى نیازى نیست.
على علیه السلام فرمود: مى خواهى با تو در خلوت رویم؟ (تا اگر سخنى محرمانه دارى خجالت نكشى).
خداش گفت: هر رازى نزد من آشكار است (سخن محرمانه ئى ندارم):
على علیه السلام فرمود: ترا سوگند مى دهم به آن خدائیكه از خودت به تو نزدیك تر است و میان تو و دلت حائل مى شود، همان خدائیكه خیانت چشمها و راز سینه ها را مى داند: آیا زبیر آنچه را من به تو پیشنهاد كردم (از خوردن و آشامیدن و روغن مالیدن و خلوت) به تو سفارش نكرد؟.
خداش گفت: بار خدایا، آرى، چنین است.
على علیه السلام فرمود: اگر بعد از آنچه از تو خواستم (و ترا به آن خداى عالم سوگند دادم) كتمان مى كردى چشم بر هم نمى گذاشتى (هلاك مى شدى) ترا به خدا سوگند مى دهم آیا او به تو سخنى آموخت كه چون نزد من آمدى آن را بخوانى؟ خداش گفت: به خدا آرى، على علیه السلام فرمود آیه سخره بود؟ خداش آرى.
على علیه السلام، آن را بخوان سپس او خواند و على علیه السلام تكرار و تقریرش مى كرد و هر جا غلط مى خواند: تصحیحش مى فرمود تا هفتاد بار آن را خواند. خداش (با خود) گفت: شگفتا: چرا امیرالمؤمنین دستور مى دهد این آیه هفتاد بار تكرار شود؟
على علیه السلام- احساس مى كنى كه دلت مطمئن شد؟.
خداش آرى به خدائى كه جانم به دست اوست (پس هفتاد بار خواندن آیه سخره موجب رفع شیاطین جن و انس و اطمینان دل بر اسلام و ایمان مى گردد) على علیه السلام آن دو نفر به تو چه گفتند؟ خداش گزارش خبر را نقل كرد.
على علیه السلام به آنها بگو: سخن خود شما براى استدلال علیه شما كافیست، ولى خدا گروه ستمكاران را هدایت نمى كند. شما گمان مى كنید كه برادر دینى و پسر عموى نسبى من هستید، نسب را منكر نیستم (زیرا مره جد اعلاى هر سه نفر ماست) اگر چه غیرنسبى را كه خدا بوسیله اسلام پیوست داد قطع شده است (و نسبت شما با من از زمان جاهلیت مى پیوندد) و اما اینكه گفتید: برادر دینى من هستید، اگر راست گوئید، شما با كارهائیكه نسبت به برادر دینى خود كردید، با كتاب خداى عزوجل مخالفت نموده و نافرمانیش كردید و اگر راستگو نیستید، با ادعاى برادر دینى من بودن افترائى بسته و دروغى گفته اید.
و اما مخالفت شما با مردم از روزى كه خدا محمد صلى اللّه علیه و آله را قبض روح نمود، اگر از روى حق با مردم مخالفت كردید (و با من بیعت نمودید) سپس با مخالفت با من آن حق را شكستید و باطل كردید و اگر از روى باطل با مردم مخالفت كردید، گناه آن باطل با گناه كار تازه ئى كه كردید (و با من هم مخالفت ورزیدید) بگردن شماست، علاوه بر اینكه بیعت شما با من در مخالفت با مردم (اینكه خود را مخالف مردم وصف كردید) جز براى طمع دنیا نبوده است، شما مى گوئید: من امیدتان را قطع كردم و چنین عقیده دارید، خدا را شكر كه عیب دینى بر من نگرفتید.
و اما آنچه مرا از پیوند شما باز داشت همان (سوء عقیده و خبث باطنى شما) است كه شما را از حق برگردانید و وادار كرد كه طوق بیعت را از گردن خود بیفكنید چنانكه چارپاى سركش افسار خود را پاره مى كند، تنها خداست پروردگار من كه چیزى را با او انباز نسازم، شما نگوئید او سودش كمتر و دفاعش سست تر است كه سزاوار نام شرك و نفاق مى گردید.
و اما اینكه گفتید: من شجاعترین پهلوانان عربم و شما از لعنت و نفرینم گریزانید، بدانید كه هر مقامى مناسب كارى است، آنگاه كه نیزه ها از هر سو به جنبش آید و یالهاى اسبان پریشان شود، و ششهاى شما (از ترس) و درونتان باد كند، آنجاست كه خدا مرا با دلى قوى كار گزارى كند، و اما اگر همین را ناخوش دارید كه من شما را نفرین كرده ام، نباید بیتابى كنید از اینكه به عقیده شما مردى جادوگر و از طایفه جادوگران بر شما نفرین كند.
بار خدایا؛ اگر طلحه و زبیر به من ستم كرده اند و افترا بسته اند (و نسبت جادوگرى و قتل عثمان به من داده اند) و شهادت خود را (نسبت به آنچه از پیغمبر صلى اللّه علیه و آله درباره من شنیدند) كتمان كردند و نسبت به من از تو و پیغمبرت نافرمانى كردند، زبیر را به بدترین وضعى بكش و خونش را در گمراهیش بریز و طلحه را خوار گردان و در آخرت بدتر از این را براى آنها ذخیره كن، آمین بگو.
خداش گفت: آمین (خدایا مستجاب كن) سپس خداش با خود مى گفت: به خدا من هرگز صاحب ریشى ندیدم كه خطایش از تو (خودش) روشنتر باشد، حامل پیام و دلیلى باشد كه بعضى بعض دیگرش را نقض كند و خدا جاى درستى براى آن نگذاشته باشد، من به سوى خدا مى گرایم و از آن دو نفر بیزارم.
على علیه السلام فرمود: نزد آنها باز گرد و گفتار مرا به آنها برسان، خداش گفت: نه به خدا سوگند، نخواهم رفت، جز اینكه از خدا بخواهى كه مرا هر چه زودتر به سوى شما برگرداند و مرا به رضایت خود نسبت به شما موفق دارد، آن حضرت دعا كرد. دیرى نگذشت كه خداش برگشت و در جنگ جمل در ركاب آن حضرت كشته شد، خدایش رحمت كند (و هم چنین نفرین آن حضرت درباره آن دو نفر مستجاب شد، زیرا زبیر در آغاز جنگ از معركه بیرون رفت، مردى تمیمى خود را به او رسانید و مقتولش ساخت و طلحه هم در همان آغاز جنگ كشته شد.)
2- عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدٍ وَ مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ وَ أَبُو عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَسَّانَ جَمِیعاً عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ نَصْرِ بْنِ مُزَاحِمٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِیدٍ عَنْ جَرَّاحِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ رَافِعِ بْنِ سَلَمَةَ قَالَ كُنْتُ مَعَ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِ یَوْمَ النَّهْرَوَانِ فَبَیْنَا عَلِیٌّ ع جَالِسٌ إِذْ جَاءَ فَارِسٌ فَقَالَ السَّلَامُ عَلَیْكَ یَا عَلِیُّ فَقَالَ لَهُ عَلِیٌّ ع وَ عَلَیْكَ السَّلَامُ مَا لَكَ ثَكِلَتْكَ أُمُّكَ لَمْ تُسَلِّمْ عَلَیَّ بِإِمْرَةِ الْمُؤْمِنِینَ قَالَ بَلَى سَأُخْبِرُكَ عَنْ ذَلِكَ كُنْتُ إِذْ كُنْتَ عَلَى الْحَقِّ بِصِفِّینَ فَلَمَّا حَكَّمْتَ الْحَكَمَیْنِ بَرِئْتُ مِنْكَ وَ سَمَّیْتُكَ مُشْرِكاً فَأَصْبَحْتُ لَا أَدْرِی إِلَى أَیْنَ أَصْرِفُ وَلَایَتِی وَ اللَّهِ لَأَنْ أَعْرِفَ هُدَاكَ مِنْ ضَلَالَتِكَ أَحَبُّ إِلَیَّ مِنَ الدُّنْیَا وَ مَا فِیهَا فَقَالَ لَهُ عَلِیٌّ ع ثَكِلَتْكَ أُمُّكَ قِفْ مِنِّی قَرِیباً أُرِیكَ عَلَامَاتِ الْهُدَى مِنْ عَلَامَاتِ الضَّلَالَةِ فَوَقَفَ الرَّجُلُ قَرِیباً مِنْهُ فَبَیْنَمَا هُوَ كَذَلِكَ إِذْ أَقْبَلَ فَارِسٌ یَرْكُضُ حَتَّى أَتَى عَلِیّاً ع فَقَالَ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ أَبْشِرْ بِالْفَتْحِ أَقَرَّ اللَّهُ عَیْنَكَ قَدْ وَ اللَّهِ قُتِلَ الْقَوْمُ أَجْمَعُونَ فَقَالَ لَهُ مِنْ دُونِ النَّهَرِ أَوْ مِنْ خَلْفِهِ قَالَ بَلْ مِنْ دُونِهِ فَقَالَ كَذَبْتَ وَ الَّذِی فَلَقَ الْحَبَّةَ وَ بَرَأَ النَّسَمَةَ لَا یَعْبُرُونَ أَبَداً حَتَّى یُقْتَلُوا فَقَالَ الرَّجُلُ فَازْدَدْتُ فِیهِ بَصِیرَةً فَجَاءَ آخَرُ یَرْكُضُ عَلَى فَرَسٍ لَهُ فَقَالَ لَهُ مِثْلَ ذَلِكَ فَرَدَّ عَلَیْهِ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع مِثْلَ الَّذِی رَدَّ عَلَى صَاحِبِهِ قَالَ الرَّجُلُ الشَّاكُّ وَ هَمَمْتُ أَنْ أَحْمِلَ عَلَى عَلِیٍّ ع فَأَفْلَقَ هَامَتَهُ بِالسَّیْفِ ثُمَّ جَاءَ فَارِسَانِ یَرْكُضَانِ قَدْ أَعْرَقَا فَرَسَیْهِمَا فَقَالَا أَقَرَّ اللَّهُ عَیْنَكَ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ أَبْشِرْ بِالْفَتْحِ قَدْ وَ اللَّهِ قُتِلَ الْقَوْمُ أَجْمَعُونَ فَقَالَ عَلِیٌّ ع أَ مِنْ خَلْفِ النَّهَرِ أَوْ مِنْ دُونِهِ قَالَا لَا بَلْ مِنْ خَلْفِهِ إِنَّهُمْ لَمَّا اقْتَحَمُوا خَیْلَهُمُ النَّهْرَوَانَ وَ ضَرَبَ الْمَاءُ لَبَّاتِ خُیُولِهِمْ رَجَعُوا فَأُصِیبُوا فَقَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع صَدَقْتُمَا فَنَزَلَ الرَّجُلُ عَنْ فَرَسِهِ فَأَخَذَ بِیَدِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع وَ بِرِجْلِهِ فَقَبَّلَهُمَا فَقَالَ عَلِیٌّ ع هَذِهِ لَكَ آیَةٌ
اصول كافى جلد 2 صفحه 150 روایت 2
رافع بن سلمه گوید: روز جنگ نهروان همراه على بن ابیطالب صلوات الله علیه بودم، هنگامى كه على علیه السلام نشسته بود، سوارى آمد و گفت: السلام علیك یا على على علیه السلام فرمود: علیك السلام مادرت مرگت بیند چرا به عنوان امیرالمؤمنین بر من سلام نكردى؟ گفت! آرى، اكنون علتش را به تو مى گویم: در جنگ صفین تو بر حق بودى ولى چون حكومت حكمین را پذیرفتى از تو بیزارى جستم و ترا مشرك دانستم، اكنون نمى دانم از كى پیروى كنم، به خدا اگر هدایت ترا از گمراهیت باز شناسم (بدانم بر حقى یا بر باطل) براى من از تمام دنیا بهتر است.
على علیه السلام به او فرمود: مادرت مرگت ببیند، نزدیك من بیا تا نشانه هاى هدایت را از نشانه هاى گمراهى براى تو بازنمایم، آن مرد نزدیك حضرت ایستاد، در آن میان سوارى شتابان آمد تا نزد على علیه السلام رسید و گفت: یا امیرالمؤمنین! مژده باد ترا بر فتح، خدا چشمت را روشن كند، به خدا تمام لشكر دشمن كشته شد حضرت به او فرمود: زیر نهر یا پشت آن؟ گفت آرى زیر نهر، فرمود: دروغ گفتى، سوگند به آنكه دانه را شكافد و جاندار آفریند، آنها هرگز از نهر عبور نكنند تا كشته شوند.
آن مرد گوید: بصیرتم در (باره بیزارى و مشرك بودن) بكلى زیاده گشت (زیرا آن مرد را تكذیب كرد) اسب سوار دیگرى دوان آمد و همان مطلب را به او گفت، امیرالمؤمنین علیه السلام به او همان جواب را گفت كه به رفیقش گفت، مرد شاك گوید: من مى خواستم به على علیه السلام حمله كنم و با شمشیر فرقش را بشكافم، سپس دو سوار دیگر دوان آمدند كه اسبان آنها عرق كرده بود. گفتند: خدا چشمت را روشن كند اى امیرالمؤمنین، مژده باد ترا به فتح، به خدا كه همه آن مردم كشته شدند، على علیه السلام فرمود: پشت نهر یا زیر آن؟ گفتند: نه، بلكه پشت نهر، چون ایشان اسبهاى خود را به طرف نهروان راندند، و آب زیر گردن اسبشان رسید، برگشتند و كشته شدند. امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود: راست گفتید، آن مرد از اسبش به زیر آمد و دست و پاى امیرالمؤمنین علیه السلام را گرفت و بوسه داد، سپس على علیه السلام فرمود، این است نشانه و معجزه ئى براى تو.
شرح :
على علیه السلام در این روایت دو مرتبه به آن مرد فرمود: مادرت مرگت بیند. علامه مجلسى (ره) گوید نفرین حضرت از آن جهت بود كه هر كسى بالاخره مى میرد و یا از این جهت است كه مرگ براى او از آن عقیده فاسد بهتر است و یا این جمله از الفاظى است كه در لغت عرب مرسومست، و گوینده قصد نفرین ندارد مانند جمله تبت یدالك قاتلك الله مرات ص 254 و اما موضوع جنگ نهروان در كتب تاریخ به تفضیل مذكور است و این مقام مناسب ذكرش نیست.
(915) 3- عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْقَاسِمِ الْعِجْلِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَى الْمَعْرُوفِ بِكُرْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خُدَاهِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ هَاشِمٍ عَنْ عَبْدِ الْكَرِیمِ بْنِ عَمْرٍو الْخَثْعَمِیِّ عَنْ حَبَابَةَ الْوَالِبِیَّةِ قَالَتْ رَأَیْتُ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ع فِی شُرْطَةِ الْخَمِیسِ وَ مَعَهُ دِرَّةٌ لَهَا سَبَابَتَانِ یَضْرِبُ بِهَا بَیَّاعِی الْجِرِّیِّ وَ الْمَارْمَاهِی وَ الزِّمَّارِ وَ یَقُولُ لَهُمْ یَا بَیَّاعِی مُسُوخِ بَنِی إِسْرَائِیلَ وَ جُنْدِ بَنِی مَرْوَانَ فَقَامَ إِلَیْهِ فُرَاتُ بْنُ أَحْنَفَ فَقَالَ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ وَ مَا جُنْدُ بَنِی مَرْوَانَ قَالَ فَقَالَ لَهُ أَقْوَامٌ حَلَقُوا اللِّحَى وَ فَتَلُوا الشَّوَارِبَ فَمُسِخُوا فَلَمْ أَرَ نَاطِقاً أَحْسَنَ نُطْقاً مِنْهُ ثُمَّ اتَّبَعْتُهُ فَلَمْ أَزَلْ أَقْفُو أَثَرَهُ حَتَّى قَعَدَ فِی رَحَبَةِ الْمَسْجِدِ فَقُلْتُ لَهُ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ مَا دَلَالَةُ الْإِمَامَةِ یَرْحَمُكَ اللَّهُ قَالَتْ فَقَالَ ائْتِینِی بِتِلْكِ الْحَصَاةِ وَ أَشَارَ بِیَدِهِ إِلَى حَصَاةٍ فَأَتَیْتُهُ بِهَا فَطَبَعَ لِی فِیهَا بِخَاتَمِهِ ثُمَّ قَالَ لِی یَا حَبَابَةُ إِذَا ادَّعَى مُدَّعٍ الْإِمَامَةَ فَقَدَرَ أَنْ یَطْبَعَ كَمَا رَأَیْتِ فَاعْلَمِی أَنَّهُ إِمَامٌ مُفْتَرَضُ الطَّاعَةِ وَ الْإِمَامُ لَا یَعْزُبُ عَنْهُ شَیْ ءٌ یُرِیدُهُ قَالَتْ ثُمَّ انْصَرَفْتُ حَتَّى قُبِضَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع فَجِئْتُ إِلَى الْحَسَنِ ع وَ هُوَ فِی مَجْلِسِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع وَ النَّاسُ یَسْأَلُونَهُ فَقَالَ یَا حَبَابَةُ الْوَالِبِیَّةُ فَقُلْتُ نَعَمْ یَا مَوْلَایَ فَقَالَ هَاتِی مَا مَعَكِ قَالَ فَأَعْطَیْتُهُ فَطَبَعَ فِیهَا كَمَا طَبَعَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع قَالَتْ ثُمَّ أَتَیْتُ الْحُسَیْنَ ع وَ هُوَ فِی مَسْجِدِ رَسُولِ اللَّهِ ص فَقَرَّبَ وَ رَحَّبَ ثُمَّ قَالَ لِی إِنَّ فِی الدَّلَالَةِ دَلِیلًا عَلَى مَا تُرِیدِینَ أَ فَتُرِیدِینَ دَلَالَةَ الْإِمَامَةِ فَقُلْتُ نَعَمْ یَا سَیِّدِی فَقَالَ هَاتِی مَا مَعَكِ فَنَاوَلْتُهُ الْحَصَاةَ فَطَبَعَ لِی فِیهَا قَالَتْ ثُمَّ أَتَیْتُ عَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ ع وَ قَدْ بَلَغَ بِیَ الْكِبَرُ إِلَى أَنْ أُرْعِشْتُ وَ أَنَا أَعُدُّ یَوْمَئِذٍ مِائَةً وَ ثَلَاثَ عَشْرَةَ سَنَةً فَرَأَیْتُهُ رَاكِعاً وَ سَاجِداً وَ مَشْغُولًا بِالْعِبَادَةِ فَیَئِسْتُ مِنَ الدَّلَالَةِ فَأَوْمَأَ إِلَیَّ بِالسَّبَّابَةِ فَعَادَ إِلَیَّ شَبَابِی قَالَتْ فَقُلْتُ یَا سَیِّدِی كَمْ مَضَى مِنَ الدُّنْیَا وَ كَمْ بَقِیَ فَقَالَ أَمَّا مَا مَضَى فَنَعَمْ وَ أَمَّا مَا بَقِیَ فَلَا قَالَتْ ثُمَّ قَالَ لِی هَاتِی مَا مَعَكِ فَأَعْطَیْتُهُ الْحَصَاةَ فَطَبَعَ لِی فِیهَا ثُمَّ أَتَیْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع فَطَبَعَ لِی فِیهَا ثُمَّ أَتَیْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع فَطَبَعَ لِی فِیهَا ثُمَّ أَتَیْتُ أَبَا الْحَسَنِ مُوسَى ع فَطَبَعَ لِی فِیهَا ثُمَّ أَتَیْتُ الرِّضَا ع فَطَبَعَ لِی فِیهَا وَ عَاشَتْ حَبَابَةُ بَعْدَ ذَلِكَ تِسْعَةَ أَشْهُرٍ عَلَى مَا ذَكَرَ مُحَمَّدُ بْنُ هِشَامٍ
اصول كافى جلد 2 صفحه 151 روایت 3
حبابه والبیه (نام زنى است از والبه یمن) گوید: امیرالمؤمنین علیه السلام را در محل پیش قراولان لشكر دیدم كه با تازیانه دو سرى كه همراه داشت فروشندگان ماهى جرى (بى فلس) و مار ماهى و ماهى زمار را (كه فروش آنها حرامست) مى زد و مى فرمود: اى فروشندگان مسخ شده هاى بنى اسرائیل و لشگر بنى مروان! فرات بن احنف نزد حضرت ایستاد و گفت: یا امیرالمؤمنین لشكر بنى مروان كیانند فرمود: مردمى كه ریشها را مى تراشیدند و سبیلها را تاب مى دادند سپس مسخ شدند.
(فرات گوید) من گوینده اى را خوش بیان تر از او ندیده بودم. از دنبالش مى رفتم تا در جلو خان مسجد نشست، و به او عرض كردم: دلیل بر امامت چیست خدایت رحمت كند؟ فرمود: آن سنگریزه را بیاور و با دست اشاره به سنگریزه ئى كرد آن را نزدش آوردم، پس با خاتمش آن را مهر كرد و سپس به من فرمود: اى حبابه: هر گاه كسى ادعاى امامت كرد و توانست چنانكه دیدى مهر كند، بدانكه او امامیست كه اطاعتش واجب است و نیز امام هر چه را بخواهد، از او پنهان نگردد.
حبابه گوید: من رفتم تا زمانى كه امیرالمؤمنین علیه السلام وفات كرد، نزد امام حسن علیه السلام آمدم، زمانیكه آنحضرت در مسند امیرالمؤمنین علیه السلام نشسته و مردم از او سؤال مى كردند. فرمود: اى حبابه والبیه عرض كردم: آرى، مولاى من؛ فرمود: آنچه همراه دارى بیاور، من آن سنگریزه را باو دادم، حضرت براى من بر آن مهر نهاد چنانكه امیرالمؤمنین (ع) مهر نهاد.
سپس نزد حسین علیه السلام آمدم، زمانیكه در مسجد پیغمبر صلى اللّه علیه و آله بود، مرا پیش خواند و خوش آمد گفت، سپس فرمود: در میان نشانه امامت آنچه را هم تو مى خواهى هست، دلیل امامت را مى خواهى؟ گفتم: آرى، آقاى من! فرمود: آنچه همراه دارى بیاور، سنگریزه را به آن حضرت دادم، او هم براى من بر آن مهر نهاد.
سپس نزد على بن الحسین علیه السلام آمدم و از پیرى به آنجا رسیده بودم كه مرا رعشه گرفته بود و من آن زمان 113 سال براى خود مى شمردم. آن حضرت را دیدم ركوع و سجود مى كند مشغول عبادتست. من از دریافت نشانه امامت مأیوس شدم حضرت با انگشت سبابه به من شاره كرد، جوانى من بر گشت، گفتم: آقاى من از دنیا چقدر گذشته و چقدر باقى مانده؟ فرمود: اما نسبت به گذشته آرى و اما نسبت بباقیمانده، نه (گذشته را مى توان معلوم كرد ولى باقیمانده را كسى را نمیداند) سپس فرمود: آنچه همراه دارى بیاور. من سنگریزه را به او دادم، حضرت بر آن مهر نهاد.
سپس آن را به امام باقر علیه السلام دادم او هم برایم مهر كرد سپس نزد امام صادق علیه السلام آمدم او هم برایم مهر كرد: سپس خدمت ابوالحسن موسى بن جعفر علیه السلام آمدم، او هم برایم مهر كرد، سپس خدمت حضرت رضا علیه السلام آمدم، او هم برایم مهر كرد و چنانچه محمد بن هشام نقل كرده، لبابه بعد از آن نه ماه دیگر هم زنده بود.
شرح :
عبدالله بن هاشم كه این روایت را از عبدالكریم نقل مى كند اسم او را در كتب رجال ذكر ننموده اند و از او نام و نشانى موجود نیست، از این جهت علماء درایه این روایت را مجهول نامیده اند.
4- مُحَمَّدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ وَ عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ مُحَمَّدٍ النَّخَعِیِّ عَنْ أَبِی هَاشِمٍ دَاوُدَ بْنِ الْقَاسِمِ الْجَعْفَرِیِّ قَالَ كُنْتُ عِنْدَ أَبِی مُحَمَّدٍ ع فَاسْتُؤْذِنَ لِرَجُلٍ مِنْ أَهْلِ الْیَمَنِ عَلَیْهِ فَدَخَلَ رَجُلٌ عَبْلٌ طَوِیلٌ جَسِیمٌ فَسَلَّمَ عَلَیْهِ بِالْوَلَایَةِ فَرَدَّ عَلَیْهِ بِالْقَبُولِ وَ أَمَرَهُ بِالْجُلُوسِ فَجَلَسَ مُلَاصِقاً لِی فَقُلْتُ فِی نَفْسِی لَیْتَ شِعْرِی مَنْ هَذَا فَقَالَ أَبُو مُحَمَّدٍ ع هَذَا مِنْ وُلْدِ الْأَعْرَابِیَّةِ صَاحِبَةِ الْحَصَاةِ الَّتِی طَبَعَ آبَائِی ع فِیهَا بِخَوَاتِیمِهِمْ فَانْطَبَعَتْ وَ قَدْ جَاءَ بِهَا مَعَهُ یُرِیدُ أَنْ أَطْبَعَ فِیهَا ثُمَّ قَالَ هَاتِهَا فَأَخْرَجَ حَصَاةً وَ فِی جَانِبٍ مِنْهَا مَوْضِعٌ أَمْلَسُ فَأَخَذَهَا أَبُو مُحَمَّدٍ ع ثُمَّ أَخْرَجَ خَاتَمَهُ فَطَبَعَ فِیهَا فَانْطَبَعَ فَكَأَنِّی أَرَى نَقْشَ خَاتَمِهِ السَّاعَةَ الْحَسَنُ بْنُ عَلِیٍّ فَقُلْتُ لِلْیَمَانِیِّ رَأَیْتَهُ قَبْلَ هَذَا قَطُّ قَالَ لَا وَ اللَّهِ وَ إِنِّی لَمُنْذُ دَهْرٍ حَرِیصٌ عَلَى رُؤْیَتِهِ حَتَّى كَانَ السَّاعَةَ أَتَانِی شَابٌّ لَسْتُ أَرَاهُ فَقَالَ لِی قُمْ فَادْخُلْ فَدَخَلْتُ ثُمَّ نَهَضَ الْیَمَانِیُّ وَ هُوَ یَقُولُ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَكَاتُهُ عَلَیْكُمْ أَهْلَ الْبَیْتِ ذُرِّیَّةً بَعْضُهَا مِنْ بَعْضٍ أَشْهَدُ بِاللَّهِ إِنَّ حَقَّكَ لَوَاجِبٌ كَوُجُوبِ حَقِّ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع وَ الْأَئِمَّةِ مِنْ بَعْدِهِ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِمْ أَجْمَعِینَ ثُمَّ مَضَى فَلَمْ أَرَهُ بَعْدَ ذَلِكَ قَالَ إِسْحَاقُ قَالَ أَبُو هَاشِمٍ الْجَعْفَرِیُّ وَ سَأَلْتُهُ عَنِ اسْمِهِ فَقَالَ اسْمِی مِهْجَعُ بْنُ الصَّلْتِ بْنِ عُقْبَةَ بْنِ سِمْعَانَ بْنِ غَانِمِ ابْنِ أُمِّ غَانِمٍ وَ هِیَ الْأَعْرَابِیَّةُ الْیَمَانِیَّةُ صَاحِبَةُ الْحَصَاةِ الَّتِی طَبَعَ فِیهَا أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع وَ السِّبْطُ إِلَى وَقْتِ أَبِی الْحَسَنِ ع
اصول كافى جلد 2 صفحه 153 روایت 4
ابوهاشم جعفرى گوید: من خدمت ابى محمد (امام حسن عسكرى علیه السلام) بودم كه براى مردى یمنى اجازه تشرف خواستند، سسپس وارد شد. مردى بود فربه، بلند، تنومند، بعنوان ولایت به امام علیه السلام سلام كرد (یعنى گفت السلام علیك یا ولى الله) و حضرت با پذیرش جواب گفت و فرمان نشستن داد، او پهلوى من نشست، من با خود گفتم: كاش میدانستم این كیست، امام علیه السلام فرمود: این از فرزندان آن زن عربى است كه سنگریزه ئى را دارد كه پدرانم با خاتم خویش آن را مهر كرده اند، و اكنون آن را آورده و مى خواهد من مهر كنم سپس فرمود: آنرا بده، او سنگریزه ئى را بیرون كرد كه در یك طرفش جاى صافى بود، امام عسكرى علیه السلام آن را گرفت. سپس خاتمش را در آورد و آن را چنان مهر كرد كه نقش بر داشته شد، گویا الان نقش خاتم آن حضرت كه «الحسن بن على» بود پیش چشم منست.
ابوهاشم گوید: من بیمانى گفتم: هرگز پیش از این آن حضرت را دیده بودى؟ گفت: نه به خدا، سالهاست كه من اشتیاق دیدن او را داشتم تا آنكه همین ساعت جوانى كه او را ندیده بودم نزد من آمد و گفت: برخیز و داخل شو، من هم در آمدم، سپس مرد یمانى برخاست و مى گفت: رحمت و بركات خدا بر شما خاندان باد، ذریه ئى هستید كه بعضى پاره تن بعضى دیگرید، بخدا سوگند كه رعایت حق شما واجبست مانند حق امیرالمؤمنین علیه السلام و امامان بعد از او صلوات الله علیهم اجمعین، سپس او رفت و من دیگر ندیدمش.
اسحاق گوید: ابوهاشم جعفرى گفت: من اسم یمانى را پرسیدم، گفت اسم من مهجع بن صلت بن عقبة بن سمعان بن غانم ام غانم است، و ام غانم همان زن عرب یمانى است كه امیرالمؤمنین و نوادگانش تا حضرت رضا علیه السلام سنگریزه او را مهر كرده بودند.
5- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ رِئَابٍ عَنْ أَبِی عُبَیْدَةَ وَ زُرَارَةَ جَمِیعاً عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ لَمَّا قُتِلَ الْحُسَیْنُ ع أَرْسَلَ مُحَمَّدُ بْنُ الْحَنَفِیَّةِ إِلَى عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ ع فَخَلَا بِهِ فَقَالَ لَهُ یَا ابْنَ أَخِی قَدْ عَلِمْتَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص دَفَعَ الْوَصِیَّةَ وَ الْإِمَامَةَ مِنْ بَعْدِهِ إِلَى أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع ثُمَّ إِلَى الْحَسَنِ ع ثُمَّ إِلَى الْحُسَیْنِ ع وَ قَدْ قُتِلَ أَبُوكَ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ وَ صَلَّى عَلَى رُوحِهِ وَ لَمْ یُوصِ وَ أَنَا عَمُّكَ وَ صِنْوُ أَبِیكَ وَ وِلَادَتِی مِنْ عَلِیٍّ ع فِی سِنِّی وَ قَدِیمِی أَحَقُّ بِهَا مِنْكَ فِی حَدَاثَتِكَ فَلَا تُنَازِعْنِی فِی الْوَصِیَّةِ وَ الْإِمَامَةِ وَ لَا تُحَاجَّنِی فَقَالَ لَهُ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ ع یَا عَمِّ اتَّقِ اللَّهَ وَ لَا تَدَّعِ مَا لَیْسَ لَكَ بِحَقٍّ إِنِّی أَعِظُكَ أَنْ تَكُونَ مِنَ الْجَاهِلِینَ إِنَّ أَبِی یَا عَمِّ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِ أَوْصَى إِلَیَّ قَبْلَ أَنْ یَتَوَجَّهَ إِلَى الْعِرَاقِ وَ عَهِدَ إِلَیَّ فِی ذَلِكَ قَبْلَ أَنْ یُسْتَشْهَدَ بِسَاعَةٍ وَ هَذَا سِلَاحُ رَسُولِ اللَّهِ ص عِنْدِی فَلَا تَتَعَرَّضْ لِهَذَا فَإِنِّی أَخَافُ عَلَیْكَ نَقْصَ الْعُمُرِ وَ تَشَتُّتَ الْحَالِ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ جَعَلَ الْوَصِیَّةَ وَ الْإِمَامَةَ فِی عَقِبِ الْحُسَیْنِ ع فَإِذَا أَرَدْتَ أَنْ تَعْلَمَ ذَلِكَ فَانْطَلِقْ بِنَا إِلَى الْحَجَرِ الْأَسْوَدِ حَتَّى نَتَحَاكَمَ إِلَیْهِ وَ نَسْأَلَهُ عَنْ ذَلِكَ قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع وَ كَانَ الْكَلَامُ بَیْنَهُمَا بِمَكَّةَ فَانْطَلَقَا حَتَّى أَتَیَا الْحَجَرَ الْأَسْوَدَ فَقَالَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ لِمُحَمَّدِ بْنِ الْحَنَفِیَّةِ ابْدَأْ أَنْتَ فَابْتَهِلْ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ سَلْهُ أَنْ یُنْطِقَ لَكَ الْحَجَرَ ثُمَّ سَلْ فَابْتَهَلَ مُحَمَّدٌ فِی الدُّعَاءِ وَ سَأَلَ اللَّهَ ثُمَّ دَعَا الْحَجَرَ فَلَمْ یُجِبْهُ فَقَالَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ ع یَا عَمِّ لَوْ كُنْتَ وَصِیّاً وَ إِمَاماً لَأَجَابَكَ قَالَ لَهُ مُحَمَّدٌ فَادْعُ اللَّهَ أَنْتَ یَا ابْنَ أَخِی وَ سَلْهُ فَدَعَا اللَّهَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ ع بِمَا أَرَادَ ثُمَّ قَالَ أَسْأَلُكَ بِالَّذِی جَعَلَ فِیكَ مِیثَاقَ الْأَنْبِیَاءِ وَ مِیثَاقَ الْأَوْصِیَاءِ وَ مِیثَاقَ النَّاسِ أَجْمَعِینَ لَمَّا أَخْبَرْتَنَا مَنِ الْوَصِیُّ وَ الْإِمَامُ بَعْدَ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ ع قَالَ فَتَحَرَّكَ الْحَجَرُ حَتَّى كَادَ أَنْ یَزُولَ عَنْ مَوْضِعِهِ ثُمَّ أَنْطَقَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِلِسَانٍ عَرَبِیٍّ مُبِینٍ فَقَالَ اللَّهُمَّ إِنَّ الْوَصِیَّةَ وَ الْإِمَامَةَ بَعْدَ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ ع إِلَى عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ وَ ابْنِ فَاطِمَةَ بِنْتِ رَسُولِ اللَّهِ ص قَالَ فَانْصَرَفَ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیٍّ وَ هُوَ یَتَوَلَّى عَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ ع
عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَى عَنْ حَرِیزٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع مِثْلَهُ
اصول كافى جلد 2 صفحه 154 روایت 5
امام باقر علیه السلام فرمود: چون امام حسین علیه السلام كشته شد، محمد بن حنفیه، شخصى را نزد على ابن الحسین فرستاد كه تقاضا كند با او در خلوت سخن گوید سپس (در خلوت) به آن حضرت چنین گفت: پسر برادرم! میدانى كه رسول خدا صلى اللّه علیه و آله وصیت و امامت را پس از خود به امیرالمؤمنین علیه السلام و بعد از او به امام حسن علیه السلام و بعد از او به امام حسین علیه السلام واگذاشت. و پدر شما رضى الله عنه و صلى على روحه كشته شد و وصیت هم نكرد، و من عموى شما و با پدر شما از یك ریشه ام و زاده على علیه السلام هستم. من با این سن و سبقتى كه بر شما دارم از شما كه جوانید به امامت سزاوارترم، پس با من در امر وصیت و امامت منازعه و مجادله مكن. على بن الحسین علیه السلام به او فرمود: اى عمو از خدا پروا كن و چیزى را كه حق ندارى ادعا مكن. من ترا موعظه مى كنم كه مبادا از جاهلان باشى، اى عمو! همانا پدرم صلوات الله علیه پیش از آنكه رهسپار عراق شود به من وصیت فرمود و ساعتى پیش از شهادتش نسبت به آن با من عهد كرد. و این سلاح رسول خدا صلى اللّه علیه و آله است نزد من، متعرض این امر مشو كه مى ترسم عمرت كوتاه و حالت پریشان شود.
همانا خداى عزوجل امر وصیت و امامت را در نسل حسین علیه السلام مقرر داشته است، اگر میخواهى این مطلب را بفهمى بیا نزد حجرالاسود رویم و محاكمه كنیم و این موضوع را از او بپرسیم، امام باقر علیه السلام فرماید، این گفتگو میان آنها در مكه بود، پس رهسپار شدند تا بحجر الاسود رسیدند، على بن الحسین به محمد بن حنیفه فرمود تو اول بدرگاه خداى عزوجل تضرع كن و از او بخواه كه حجر را براى تو به سخن آورد و سپس بپرس. محمد با تضرع و زارى دعا كرد و از خدا خواست و سپس از حجر خواست (كه به امامت او سخن گوید) ولى حجر جوابش نگفت. على بن الحسین علیه السلام فرمود: اى عمو اگر تو وصى و امام مى بودى جواب مى داد. محمد گفت: پسر برادر تو دعا كن و از خدا بخواه، على بن الحسین علیه السلام به آنچه خواست دعا كرد، سپس فرمود: از تو مى خواهم به آن خدائیكه میثاق پیغمبران و اوصیاء و همه مردم را در تو قرار داده است (همه باید نزد تو آیند و به پیمان خدا وفا كنند) كه وصى و امام بعد از حسین علیه السلام را به ما خبر ده. حجر جنبشى كرد كه نزدیك بود از جاى خود كنده شود، سپس خداى عزوجل او را به سخن آورد و به زبان عربى فصیح گفت: بار خدایا همانا وصیت و امامت بعد از حسین بن على علیه السلام به على بن حسین بن على بن ابیطالب پسر فاطمه دختر رسول خدا صلى اللّه علیه و آله رسیده است.
پس محمد بن على (محمد حنفیه) برگشت و پیرو على بن الحسین علیه السلام گردید.
شرح :
علامه مجلسى (ره) فرماید: راجع به محمد بن حنفیه اخبار مختلفى وارد شده است، برخى از اخبار دلالت دارد بر جلالت قدر او، چنانكه میان شیعه مشهور است و برخى دلالت دارد بر صدور بعضى از لغزشها از وى، مانند همین روایت... ولى ممكن است این منازعه و مخاصمه او با امام چهارم علیه السلام صورى و ظاهرى و به جهت بعضى از مصالح باشد كه مبادا ضعفاء شیعه بگویند محمد بن حنفیه از على بن الحسین علیه السلام بزرگتر و به امامت سزاوارتر است و نیز موضوع عقب نشینى او از همراهى با برادرش امام حسین علیه السلام ممكن است به دستور خود امام و به جهت بعضى از مصالح بوده و اما موضوع ادعاء مختار و طایفه كیسانیه امامت و مهدویت و غیبت او را ظاهراً بدون رضایت او و بلكه بدون خبر و اطلاع او بوده است، و خلاصه نسبت به اولاد ائمه به نیكوئى سخن گفتن و یا سكوت كردن از نكوهش و طعن بهتر است و خدا داناست -.
6- الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنِ الْمُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ قَالَ أَخْبَرَنِی سَمَاعَةُ بْنُ مِهْرَانَ قَالَ أَخْبَرَنِی الْكَلْبِیُّ النَّسَّابَةُ قَالَ دَخَلْتُ الْمَدِینَةَ وَ لَسْتُ أَعْرِفُ شَیْئاً مِنْ هَذَا الْأَمْرِ فَأَتَیْتُ الْمَسْجِدَ فَإِذَا جَمَاعَةٌ مِنْ قُرَیْشٍ فَقُلْتُ أَخْبِرُونِی عَنْ عَالِمِ أَهْلِ هَذَا الْبَیْتِ فَقَالُوا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْحَسَنِ فَأَتَیْتُ مَنْزِلَهُ فَاسْتَأْذَنْتُ فَخَرَجَ إِلَیَّ رَجُلٌ ظَنَنْتُ أَنَّهُ غُلَامٌ لَهُ فَقُلْتُ لَهُ اسْتَأْذِنْ لِی عَلَى مَوْلَاكَ فَدَخَلَ ثُمَّ خَرَجَ فَقَالَ لِیَ ادْخُلْ فَدَخَلْتُ فَإِذَا أَنَا بِشَیْخٍ مُعْتَكِفٍ شَدِیدِ الِاجْتِهَادِ فَسَلَّمْتُ عَلَیْهِ فَقَالَ لِی مَنْ أَنْتَ فَقُلْتُ أَنَا الْكَلْبِیُّ النَّسَّابَةُ فَقَالَ مَا حَاجَتُكَ فَقُلْتُ جِئْتُ أَسْأَلُكَ فَقَالَ أَ مَرَرْتَ بِابْنِی مُحَمَّدٍ قُلْتُ بَدَأْتُ بِكَ فَقَالَ سَلْ فَقُلْتُ أَخْبِرْنِی عَنْ رَجُلٍ قَالَ لِامْرَأَتِهِ أَنْتِ طَالِقٌ عَدَدَ نُجُومِ السَّمَاءِ فَقَالَ تَبِینُ بِرَأْسِ الْجَوْزَاءِ وَ الْبَاقِی وِزْرٌ عَلَیْهِ وَ عُقُوبَةٌ فَقُلْتُ فِی نَفْسِی وَاحِدَةٌ فَقُلْتُ مَا یَقُولُ الشَّیْخُ فِی الْمَسْحِ عَلَى الْخُفَّیْنِ فَقَالَ قَدْ مَسَحَ قَوْمٌ صَالِحُونَ وَ نَحْنُ أَهْلَ الْبَیْتِ لَا نَمْسَحُ فَقُلْتُ فِی نَفْسِی ثِنْتَانِ فَقُلْتُ مَا تَقُولُ فِی أَكْلِ الْجِرِّیِّ أَ حَلَالٌ هُوَ أَمْ حَرَامٌ فَقَالَ حَلَالٌ إِلَّا أَنَّا أَهْلَ الْبَیْتِ نَعَافُهُ فَقُلْتُ فِی نَفْسِی ثَلَاثٌ فَقُلْتُ فَمَا تَقُولُ فِی شُرْبِ النَّبِیذِ فَقَالَ حَلَالٌ إِلَّا أَنَّا أَهْلَ الْبَیْتِ لَا نَشْرَبُهُ فَقُمْتُ فَخَرَجْتُ مِنْ عِنْدِهِ وَ أَنَا أَقُولُ هَذِهِ الْعِصَابَةُ تَكْذِبُ عَلَى أَهْلِ هَذَا الْبَیْتِ فَدَخَلْتُ الْمَسْجِدَ فَنَظَرْتُ إِلَى جَمَاعَةٍ مِنْ قُرَیْشٍ وَ غَیْرِهِمْ مِنَ النَّاسِ فَسَلَّمْتُ عَلَیْهِمْ ثُمَّ قُلْتُ لَهُمْ مَنْ أَعْلَمُ أَهْلِ هَذَا الْبَیْتِ فَقَالُوا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْحَسَنِ فَقُلْتُ قَدْ أَتَیْتُهُ فَلَمْ أَجِدْ عِنْدَهُ شَیْئاً فَرَفَعَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ رَأْسَهُ فَقَالَ ائْتِ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ ع فَهُوَ أَعْلَمُ أَهْلِ هَذَا الْبَیْتِ فَلَامَهُ بَعْضُ مَنْ كَانَ بِالْحَضْرَةِ فَقُلْتُ إِنَّ الْقَوْمَ إِنَّمَا مَنَعَهُمْ مِنْ إِرْشَادِی إِلَیْهِ أَوَّلَ مَرَّةٍ الْحَسَدُ فَقُلْتُ لَهُ وَیْحَكَ إِیَّاهُ أَرَدْتُ فَمَضَیْتُ حَتَّى صِرْتُ إِلَى مَنْزِلِهِ فَقَرَعْتُ الْبَابَ فَخَرَجَ غُلَامٌ لَهُ فَقَالَ ادْخُلْ یَا أَخَا كَلْبٍ فَوَ اللَّهِ لَقَدْ أَدْهَشَنِی فَدَخَلْتُ وَ أَنَا مُضْطَرِبٌ وَ نَظَرْتُ فَإِذَا شَیْخٌ عَلَى مُصَلًّى بِلَا مِرْفَقَةٍ وَ لَا بَرْدَعَةٍ فَابْتَدَأَنِی بَعْدَ أَنْ سَلَّمْتُ عَلَیْهِ فَقَالَ لِی مَنْ أَنْتَ فَقُلْتُ فِی نَفْسِی یَا سُبْحَانَ اللَّهِ غُلَامُهُ یَقُولُ لِی بِالْبَابِ ادْخُلْ یَا أَخَا كَلْبٍ وَ یَسْأَلُنِی الْمَوْلَى مَنْ أَنْتَ فَقُلْتُ لَهُ أَنَا الْكَلْبِیُ
النَّسَّابَةُ فَضَرَبَ بِیَدِهِ عَلَى جَبْهَتِهِ وَ قَالَ كَذَبَ الْعَادِلُونَ بِاللَّهِ وَ ضَلُّوا ضَلَالًا بَعِیداً وَ خَسِرُوا خُسْرَاناً مُبِیناً یَا أَخَا كَلْبٍ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یَقُولُ وَ عاداً وَ ثَمُودَ وَ أَصْحابَ الرَّسِّ وَ قُرُوناً بَیْنَ ذلِكَ كَثِیراً أَ فَتَنْسِبُهَا أَنْتَ فَقُلْتُ لَا جُعِلْتُ فِدَاكَ فَقَالَ لِی أَ فَتَنْسِبُ نَفْسَكَ قُلْتُ نَعَمْ أَنَا فُلَانُ بْنُ فُلَانِ بْنِ فُلَانٍ حَتَّى ارْتَفَعْتُ فَقَالَ لِی قِفْ لَیْسَ حَیْثُ تَذْهَبُ وَیْحَكَ أَ تَدْرِی مَنْ فُلَانُ بْنُ فُلَانٍ قُلْتُ نَعَمْ فُلَانُ بْنُ فُلَانٍ قَالَ إِنَّ فُلَانَ بْنَ فُلَانٍ ابْنُ فُلَانٍ الرَّاعِی الْكُرْدِیِّ إِنَّمَا كَانَ فُلَانٌ الرَّاعِی الْكُرْدِیُّ عَلَى جَبَلِ آلِ فُلَانٍ فَنَزَلَ إِلَى فُلَانَةَ امْرَأَةِ فُلَانٍ مِنْ جَبَلِهِ الَّذِی كَانَ یَرْعَى غَنَمَهُ عَلَیْهِ فَأَطْعَمَهَا شَیْئاً وَ غَشِیَهَا فَوَلَدَتْ فُلَاناً وَ فُلَانُ بْنُ فُلَانٍ مِنْ فُلَانَةَ وَ فُلَانِ بْنِ فُلَانٍ ثُمَّ قَالَ أَ تَعْرِفُ هَذِهِ الْأَسَامِیَ قُلْتُ لَا وَ اللَّهِ جُعِلْتُ فِدَاكَ فَإِنْ رَأَیْتَ أَنْ تَكُفَّ عَنْ هَذَا فَعَلْتَ فَقَالَ إِنَّمَا قُلْتَ فَقُلْتُ فَقُلْتُ إِنِّی لَا أَعُودُ قَالَ لَا نَعُودُ إِذاً وَ اسْأَلْ عَمَّا جِئْتَ لَهُ فَقُلْتُ لَهُ أَخْبِرْنِی عَنْ رَجُلٍ قَالَ لِامْرَأَتِهِ أَنْتِ طَالِقٌ عَدَدَ نُجُومِ السَّمَاءِ فَقَالَ وَیْحَكَ أَ مَا تَقْرَأُ سُورَةَ الطَّلَاقِ قُلْتُ بَلَى قَالَ فَاقْرَأْ فَقَرَأْتُ فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ وَ أَحْصُوا الْعِدَّةَ قَالَ أَ تَرَى هَاهُنَا نُجُومَ السَّمَاءِ قُلْتُ لَا قُلْتُ فَرَجُلٌ قَالَ لِامْرَأَتِهِ أَنْتِ طَالِقٌ ثَلَاثاً قَالَ تُرَدُّ إِلَى كِتَابِ اللَّهِ وَ سُنَّةِ نَبِیِّهِ ص ثُمَّ قَالَ لَا طَلَاقَ إِلَّا عَلَى طُهْرٍ مِنْ غَیْرِ جِمَاعٍ بِشَاهِدَیْنِ مَقْبُولَیْنِ فَقُلْتُ فِی نَفْسِی وَاحِدَةٌ ثُمَّ قَالَ سَلْ قُلْتُ مَا تَقُولُ فِی الْمَسْحِ عَلَى الْخُفَّیْنِ فَتَبَسَّمَ ثُمَّ قَالَ إِذَا كَانَ یَوْمُ الْقِیَامَةِ وَ رَدَّ اللَّهُ كُلَّ شَیْ ءٍ إِلَى شَیْئِهِ وَ رَدَّ الْجِلْدَ إِلَى الْغَنَمِ فَتَرَى أَصْحَابَ الْمَسْحِ أَیْنَ یَذْهَبُ وُضُوؤُهُمْ فَقُلْتُ فِی نَفْسِی ثِنْتَانِ ثُمَّ الْتَفَتَ إِلَیَّ فَقَالَ سَلْ فَقُلْتُ أَخْبِرْنِی عَنْ أَكْلِ الْجِرِّیِّ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ مَسَخَ طَائِفَةً مِنْ بَنِی إِسْرَائِیلَ فَمَا أَخَذَ مِنْهُمْ بَحْراً فَهُوَ الْجِرِّیُّ وَ الْمَارْمَاهِی وَ الزِّمَّارُ وَ مَا سِوَى ذَلِكَ وَ مَا أَخَذَ مِنْهُمْ بَرّاً فَالْقِرَدَةُ وَ الْخَنَازِیرُ وَ الْوَبْرُ وَ الْوَرَكُ وَ مَا سِوَى ذَلِكَ فَقُلْتُ فِی نَفْسِی ثَلَاثٌ ثُمَّ الْتَفَتَ إِلَیَّ فَقَالَ سَلْ وَ قُمْ فَقُلْتُ مَا تَقُولُ فِی النَّبِیذِ فَقَالَ حَلَالٌ فَقُلْتُ إِنَّا نَنْبِذُ فَنَطْرَحُ فِیهِ الْعَكَرَ وَ مَا سِوَى ذَلِكَ وَ نَشْرَبُهُ فَقَالَ شَهْ شَهْ تِلْكَ الْخَمْرَةُ الْمُنْتِنَةُ فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ فَأَیَّ نَبِیذٍ تَعْنِی فَقَالَ إِنَّ أَهْلَ الْمَدِینَةِ شَكَوْا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ ص تَغْیِیرَ الْمَاءِ وَ فَسَادَ طَبَائِعِهِمْ فَأَمَرَهُمْ أَنْ یَنْبِذُوا فَكَانَ الرَّجُلُ یَأْمُرُ خَادِمَهُ أَنْ یَنْبِذَ لَهُ فَیَعْمِدُ إِلَى كَفٍّ مِنَ التَّمْرِ فَیَقْذِفُ بِهِ فِی الشَّنِّ فَمِنْهُ شُرْبُهُ وَ مِنْهُ طَهُورُهُ فَقُلْتُ وَ كَمْ كَانَ عَدَدُ التَّمْرِ الَّذِی كَانَ فِی الْكَفِّ فَقَالَ مَا حَمَلَ الْكَفُّ فَقُلْتُ وَاحِدَةٌ وَ ثِنْتَانِ فَقَالَ رُبَّمَا كَانَتْ وَاحِدَةً وَ رُبَّمَا كَانَتْ ثِنْتَیْنِ فَقُلْتُ وَ كَمْ كَانَ یَسَعُ الشَّنُّ فَقَالَ مَا بَیْنَ الْأَرْبَعِینَ إِلَى الثَّمَانِینَ إِلَى مَا فَوْقَ ذَلِكَ فَقُلْتُ بِالْأَرْطَالِ فَقَالَ نَعَمْ أَرْطَالٌ بِمِكْیَالِ الْعِرَاقِ قَالَ سَمَاعَةُ قَالَ الْكَلْبِیُّ ثُمَّ نَهَضَ ع وَ قُمْتُ فَخَرَجْتُ وَ أَنَا أَضْرِبُ بِیَدِی عَلَى الْأُخْرَى وَ أَنَا أَقُولُ إِنْ كَانَ شَیْ ءٌ فَهَذَا فَلَمْ یَزَلِ الْكَلْبِیُّ یَدِینُ اللَّهَ بِحُبِّ آلِ هَذَا الْبَیْتِ حَتَّى مَاتَ
اصول كافى جلد 2 صفحه 156 روایت 6
كلبى نسابه گوید: من وارد مدینه شدم و از امر امامت اطلاعى نداشتم، بمسجد آمدم و جماعتى از قریش را دیدم، بآنها گفتم: بمن بگوئید عالم (امام) اهلبیت (پیغمبر صلى اللّه علیه و آله) كیست؟ گفتند: عبداللّه بن حسن است. من بمنزلش رفتم و اجازه خواستم، مردى بیرون آمد كه من گمان كردم نوكر آقاست، باو گفتم از آقایت برایم اجازه بگیر، او رفت و بیرون آمد و گفت: در آى، من داخل شدم، پیرمردى را دیدم با جدیت بسیار بعبادت چسبیده است، من سلامش كردم، بمن گفت: كیستى؟ گفتم: من كلبى نسابه هستم. گفت: چه میخواهى؟ گفتم: آمده ام از شما مسأله بپرسم، گفت: بپسرم محمد برخوردى؟ گفتم: اول نزد شما آمدم. گفت: بپرس گفت: بفرمائید: مردیكه بزنش بگوید «انت طالق عدد نجوم السماء» تو طلاق داده ئى بشماره ستاره هاى آسمان، حكمش چیست؟ گفت: بشماره سرجوزا طلاق واقع میشود (یعنى سه طلاق واقع میشود، زیرا جوزا برج سوم سالست) و باقى (تا به عدد ستاره هاى آسمان برسد) و بال و كیفر بر اوست. كلبى گوید: با خود گفتم: این یك مسأله (كه ندانست).
سپس گفتم: جناب شیخ درباره مسح كردن روى موزه چه مى فرمایند؟ گفت: مردم صالح مسح كرده اند ولى ما اهلبیت نمى كنیم. با خود گفتم: این دو مسأله، باز پرسیدم، درباره خوردن ماهى جرى (بى فلس) چه میفرمائید: آیا حلالست یا حرام؟ گفت: حلال است جز اینكه ما اهل بیت از آن كراهت داریم من با خود گفتم این سه مساله، سپس گفتم: راجع به نوشیدن نبیذ (شراب خرما) چه مى فرمائید؟ گفت حلالست، جز اینكه ما اهلبیت نمى آشامیم.
من برخاستم و بیرون آمدم و با خود میگفتم: این جمعیت به اهلبیت دروغ بسته اند، وارد مسجد شدم و جماعتى از قریش و سایر مردم را دیدم، به آنها سلام كردم و گفتم: أعلم اهلبیت (پیغمبر صلى اللّه علیه و آله) كیست؟ گفتند: عبداللّه بن حسن است گفتم: من نزدش رفتم و چیزى (از علم و دانش) در او نیافتم. مردى سربلند كرد و گفت: نزد جعفر بن محمد علیهما السلام برو كه او اعلم اهلبیت است، یكى از حضار او را نكوهش نمود، من فهمیدم كه تنها حسد آن مردم را از راهنمائى من در مرتبه اول باز داشت پس باو گفتم: واى بر تو، من همان او را مى خواستم پس براه افتادم تا بمنزل آنحضرت رسیدم و در زدم، غلامى بیرون آمد و گفت: اخاكلب! بفرما، بخدا مرا هیبت و هراسى گرفت (كه غلام مرا ندیده شناخت) وارد شدم ولى مضطرب بودم، دیدم پیرمردى بدون تكیه گاه و زیر انداز در جاى نماز خود نشسته، بعد از آنكه سلامش كردم، او شروع بسخن كرد و گفت: تو كیستى؟ من با خود گفتم: سبحان اللّه! غلامش در خانه بمن گفت: اخاكلب! بفرما و آقا از من مى پرسد تو كیستى؟ پس گفتم: من كلبى نسابه ام، با دستش بپیشانیش زد و فرمود: دروغ گفتند كسانیكه براى خدا همدوش و شریكى گرفتند و بگمراهى دورى افتادند و زیان آشكارى نمودند، اى اخاكلب! همانا خداى عزوجل مى فرماید: «و مردم عاد و ثمود و اهل چاه رس و ملتهاى بسیارى در آن میان 38 سوره 25 -» تو (كه خود را نسابه یعنى عالم بأنساب مى خوانى) نسبت اینها را میدانى؟ عرضكردم: نه قربانت گردم. پس فرمود: نسب خودت را میدانى؟ عرضكردم: آرى، من فلان بن فلان بن فلانم و تا چندین پشت بالا رفتم، بمن فرمود آرام باش، اینطور كه میشمارى نیست واى بر تو، میدانى فلان بن فلان (كه یكى از اجداد تو هست) كیست؟ گفتم: آرى، فلان بن فلان، فرمود فلان پسر فلان چوپان كرد است (نه آنكه تو گفتى) همانا آن چوپان كرد بر سر كوه فلان قبیله بود، از آنجا پائین آمد و نزد فلانه زن فلان مرد از اهل آن كوه كه گوسفندان او را در آنجا میچراند آمد، چیزى خوراكى باو داد و با او نزدیكى كرد و آن فلان زائیده شد و فلان بن فلان (كه تو میگوئى جد منست) از همان زن و همان مرد پسر فلان (چوپان كرد) است، سپس فرمود: این نامها را میشناسى؟ گفتم: نه بخدا قربانت گردم، اگر صلاح میدانید از این موضوع درگذریم، فرمود: تو سر سخن را باز كردى من هم دنبالش را گفتم، عرضكردم: من صرف نظر كردم. فرمود: ما هم صرف نظر كردیم بپرس از آنچه براى آن اینجا آمده ئى.
عرض كردم: مردیكه بزنش بگوید: «تو طلاق داده ئى بشماره ستاره هاى آسمان» حكمش چیست؟ فرمود: واى بر تو، مگر سوره طلاق را نخوانده ئى؟ گفتم: چرا، فرمود: بخوان، من خواندم: «زنان را وقتى كه عده توانند داشت طلاق دهید 1 سوره 65 -» فرمود: در این آیه ستاره هاى آسمان مى بینى؟ عرض كردم نه، بفرمایید حكم مردى كه به زنش بگوید، «تو طلاق داده ئى سه بار» فرمود: به كتاب خدا و سنت پیغمبرش بر مى گردد (یعنى یك طلاق به حساب مى آید) سپس فرمود: هیچ طلاقى درست نیست، مگر در حال پاكى زن كه با او نزدیكى نشده و دو شاهد عادل حاضر باشند، من با خود گفتم: این یكى (كه درست فرمود) سپس فرمود: بپرس.
عرضكردم: درباره مسح كشیدن روى موزه چه میفرمائید؟ حضرت لبخندى زد و فرمود: چون روز قیامت شود و خدا هر چیزى را باصلش برگرداند و پوست (روى موزه) را بگوسفندانش برگرداند، عقیده دارى كسانیكه روى موزه مسح كنند، وضویشان بكجا میرود؟ (یعنى كسانیكه روى پوست پا مسح كنند وضوء آنها باقى میماند و پاداشش را میگیرند ولى آنها كه روى موزه مسح كرده اند، اثرى از عملشان در آنروز باقى نمیماند، زیرا پوستى كه موزه را از آن ساخته اند بخود گوسفند برگشته است) من با خود گفتم این دو، سپس متوجه من شد و فرمود بپرس.
عرضكردم: راجع بخوردن ماهى جرى بمن بفرمائید، فرمود: همانا خداى عزوجل جماعتى از بنى اسرائیل را مسخ فرمود، آنها كه راه دریا گرفتند، جرى و زمار (نوعى ماهى بى فلس) و مار ماهى و غیر از اینهاست، و آنها كه راه خشكى گرفتند، میمون و خوك و وبر (حیوانى است كوچكتر از گربه) و ورك (خزنده ایست مثل سوسمار) و غیر از اینهاست، با خود گفتم: این سه، سپس متوجه من شد، و فرمود: بپرس و برخیز.
عرضكردم: درباره نبیذ چه میفرمائید؟ فرمود: حلالست: گفتم ما در میان آن درده زیت و غیر آن میریزیم و مى آشامیم، فرمود: أه، أه، آن كه شراب بد بو است، عرضكردم: پس شما چه نبیذى را میفرمائید (حلالست)؟، فرمود: همانا اهل مدینه از دگرگونى آب و خرابى مزاج خود به پیغمبر صلى اللّه علیه و آله شكایت كردند، حضرت امر فرمود: نبیذ بسازند، پس هر مردى بخادمش دستور میداد براى او نبیذ بسازد او یك مشت خرماى خشك برمیداشت و در مشك آب میریخت، پس آن مرد از آن مشك آب میآشامید و وضو میگرفت، عرضكردم: چند دانه خرما در مشت میگرفت؟ فرمود: باندازه گنجایش مشت، عرضكردم: یك مشت میریخت یا دو مشت؟ فرمود: گاهى یك مشت و گاهى دو مشت. عرضكردم: آن مشك چه اندازه گنجایش داشت فرمود: بین چهل تا هشتاد و بیشتر، عرض كردم: بواحد أرطال؟ فرمود: بارطال پیمانه عراقى، (هر رطل عراقى سیصد و چند گرم است).
سماعه گوید: كلبى گفت: سپس حضرت علیه السلام برخاست و من هم برخاستم و بیرون آمد و دستم را روى دست دیگر میزدم و میگفتم: اگر چیزى باشد اینست، و كلبى همیشه با محبت اهل بیت پیغمبر خدا را پرستش میكرد تا وفات یافت.
7- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ أَبِی یَحْیَى الْوَاسِطِیِّ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ قَالَ كُنَّا بِالْمَدِینَةِ بَعْدَ وَفَاةِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَا وَ صَاحِبُ الطَّاقِ وَ النَّاسُ مُجْتَمِعُونَ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ أَنَّهُ صَاحِبُ الْأَمْرِ بَعْدَ أَبِیهِ فَدَخَلْنَا عَلَیْهِ أَنَا وَ صَاحِبُ الطَّاقِ وَ النَّاسُ عِنْدَهُ وَ ذَلِكَ أَنَّهُمْ رَوَوْا عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ إِنَّ الْأَمْرَ فِی الْكَبِیرِ مَا لَمْ تَكُنْ بِهِ عَاهَةٌ فَدَخَلْنَا عَلَیْهِ نَسْأَلُهُ عَمَّا كُنَّا نَسْأَلُ عَنْهُ أَبَاهُ فَسَأَلْنَاهُ عَنِ الزَّكَاةِ فِی كَمْ تَجِبُ فَقَالَ فِی مِائَتَیْنِ خَمْسَةٌ فَقُلْنَا فَفِی مِائَةٍ فَقَالَ دِرْهَمَانِ وَ نِصْفٌ فَقُلْنَا وَ اللَّهِ مَا تَقُولُ الْمُرْجِئَةُ هَذَا قَالَ فَرَفَعَ یَدَهُ إِلَى السَّمَاءِ فَقَالَ وَ اللَّهِ مَا أَدْرِی مَا تَقُولُ الْمُرْجِئَةُ قَالَ فَخَرَجْنَا مِنْ عِنْدِهِ ضُلَّالًا لَا نَدْرِی إِلَى أَیْنَ نَتَوَجَّهُ أَنَا وَ أَبُو جَعْفَرٍ الْأَحْوَلُ فَقَعَدْنَا فِی بَعْضِ أَزِقَّةِ الْمَدِینَةِ بَاكِینَ حَیَارَى لَا نَدْرِی إِلَى أَیْنَ نَتَوَجَّهُ وَ لَا مَنْ نَقْصِدُ وَ نَقُولُ إِلَى الْمُرْجِئَةِ إِلَى الْقَدَرِیَّةِ إِلَى الزَّیْدِیَّةِ إِلَى الْمُعْتَزِلَةِ إِلَى الْخَوَارِجِ فَنَحْنُ كَذَلِكَ إِذْ رَأَیْتُ رَجُلًا شَیْخاً لَا أَعْرِفُهُ یُومِئُ إِلَیَّ بِیَدِهِ فَخِفْتُ أَنْ یَكُونَ عَیْناً مِنْ عُیُونِ أَبِی جَعْفَرٍ الْمَنْصُورِ وَ ذَلِكَ أَنَّهُ كَانَ لَهُ بِالْمَدِینَةِ جَوَاسِیسُ یَنْظُرُونَ إِلَى مَنِ اتَّفَقَتْ شِیعَةُ جَعْفَرٍ ع عَلَیْهِ فَیَضْرِبُونَ عُنُقَهُ فَخِفْتُ أَنْ یَكُونَ مِنْهُمْ فَقُلْتُ لِلْأَحْوَلِ تَنَحَّ فَإِنِّی خَائِفٌ عَلَى نَفْسِی وَ عَلَیْكَ وَ إِنَّمَا یُرِیدُنِی لَا یُرِیدُكَ فَتَنَحَّ عَنِّی لَا تَهْلِكْ وَ تُعِینَ عَلَى نَفْسِكَ فَتَنَحَّى غَیْرَ بَعِیدٍ وَ تَبِعْتُ الشَّیْخَ وَ ذَلِكَ أَنِّی ظَنَنْتُ أَنِّی لَا أَقْدِرُ عَلَى التَّخَلُّصِ مِنْهُ فَمَا زِلْتُ أَتْبَعُهُ وَ قَدْ عَزَمْتُ عَلَى الْمَوْتِ حَتَّى وَرَدَ بِی عَلَى بَابِ أَبِی الْحَسَنِ ع ثُمَّ خَلَّانِی وَ مَضَى فَإِذَا خَادِمٌ بِالْبَابِ فَقَالَ لِیَ ادْخُلْ رَحِمَكَ اللَّهُ فَدَخَلْتُ فَإِذَا أَبُو الْحَسَنِ مُوسَى ع فَقَالَ لِیَ ابْتِدَاءً مِنْهُ لَا إِلَى الْمُرْجِئَةِ وَ لَا إِلَى الْقَدَرِیَّةِ وَ لَا إِلَى الزَّیْدِیَّةِ وَ لَا إِلَى الْمُعْتَزِلَةِ وَ لَا إِلَى الْخَوَارِجِ إِلَیَّ إِلَیَّ فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ مَضَى أَبُوكَ قَالَ نَعَمْ قُلْتُ مَضَى مَوْتاً قَالَ نَعَمْ قُلْتُ فَمَنْ لَنَا مِنْ بَعْدِهِ فَقَالَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ أَنْ یَهْدِیَكَ هَدَاكَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ إِنَّ عَبْدَ اللَّهِ یَزْعُمُ أَنَّهُ مِنْ بَعْدِ أَبِیهِ قَالَ یُرِیدُ عَبْدُ اللَّهِ أَنْ لَا یُعْبَدَ اللَّهُ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ فَمَنْ لَنَا مِنْ بَعْدِهِ قَالَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ أَنْ یَهْدِیَكَ هَدَاكَ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ فَأَنْتَ هُوَ قَالَ لَا مَا أَقُولُ ذَلِكَ قَالَ فَقُلْتُ فِی نَفْسِی لَمْ أُصِبْ طَرِیقَ الْمَسْأَلَةِ ثُمَّ قُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاكَ عَلَیْكَ إِمَامٌ قَالَ لَا فَدَاخَلَنِی شَیْ ءٌ لَا یَعْلَمُ إِلَّا اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِعْظَاماً لَهُ وَ هَیْبَةً أَكْثَرَ مِمَّا كَانَ یَحُلُّ بِی مِنْ أَبِیهِ إِذَا دَخَلْتُ عَلَیْهِ ثُمَّ قُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاكَ أَسْأَلُكَ عَمَّا كُنْتُ أَسْأَلُ أَبَاكَ فَقَالَ سَلْ تُخْبَرْ وَ لَا تُذِعْ فَإِنْ أَذَعْتَ فَهُوَ الذَّبْحُ فَسَأَلْتُهُ فَإِذَا هُوَ بَحْرٌ لَا یُنْزَفُ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ شِیعَتُكَ وَ شِیعَةُ أَبِیكَ ضُلَّالٌ فَأُلْقِی إِلَیْهِمْ وَ أَدْعُوهُمْ إِلَیْكَ وَ قَدْ أَخَذْتَ عَلَیَّ الْكِتْمَانَ قَالَ مَنْ آنَسْتَ مِنْهُ رُشْداً فَأَلْقِ إِلَیْهِ وَ خُذْ عَلَیْهِ الْكِتْمَانَ فَإِنْ أَذَاعُوا فَهُوَ الذَّبْحُ وَ أَشَارَ بِیَدِهِ إِلَى حَلْقِهِ قَالَ فَخَرَجْتُ مِنْ عِنْدِهِ فَلَقِیتُ أَبَا جَعْفَرٍ الْأَحْوَلَ فَقَالَ لِی مَا وَرَاءَكَ قُلْتُ الْهُدَى فَحَدَّثْتُهُ بِالْقِصَّةِ قَالَ ثُمَّ لَقِینَا الْفُضَیْلَ وَ أَبَا بَصِیرٍ فَدَخَلَا عَلَیْهِ وَ سَمِعَا كَلَامَهُ وَ سَاءَلَاهُ وَ قَطَعَا عَلَیْهِ بِالْإِمَامَةِ ثُمَّ لَقِینَا النَّاسَ أَفْوَاجاً فَكُلُّ مَنْ دَخَلَ عَلَیْهِ قَطَعَ إِلَّا طَائِفَةَ عَمَّارٍ وَ أَصْحَابَهُ وَ بَقِیَ عَبْدُ اللَّهِ لَا یَدْخُلُ إِلَیْهِ إِلَّا قَلِیلٌ مِنَ النَّاسِ فَلَمَّا رَأَى ذَلِكَ قَالَ مَا حَالَ النَّاسَ فَأُخْبِرَ أَنَّ هِشَاماً صَدَّ عَنْكَ النَّاسَ قَالَ هِشَامٌ فَأَقْعَدَ لِی بِالْمَدِینَةِ غَیْرَ وَاحِدٍ لِیَضْرِبُونِی
اصول كافى جلد 2 صفحه 161 روایت 7
هشام بن سالم گوید: بعد از وفات امام صادق علیه السلام من و صاحب الطاق (محمد بن نعمان كه در طاق محامل كوفه صرافى داشته و بمؤمن الطاق نیز معروفست) در مدینه بودیم و مردم گرد عبداللّه بن جعفر (عبداللّه افطح) را گرفته و او را صاحب الامر بعد از پدرش میدانستند (بحدیث 743 رجوع شود)، من با صاحب الطاق نزدش رفتیم و مردم در محضرش بودند، توجه مردم باو از اینجهت بود كه از امام صادق علیه السلام روایت میكردند كه آنحضرت فرموده است: امر امامت بپسر بزرگتر میرسد بشرط اینكه عیبى در او نباشد. ما هم نزدش رفتیم تا مسائلى را كه از پدرش مى پرسیدیم، از او بپرسیم، لذا پرسیدیم زكاة در چند درهم واجب میشود؟ گفت: در دویست درهم كه باید پنج درهم آنرا داد، گفتیم: درصد درهم چطور؟ گفت: دو درهم و نیم، گفتیم: عامه هم چنین چیزى نمى گویند، او دستش را سوى آسمان بلند كرد و گفت: بخدا من نمیدانم عامه چه میگویند، هشام گوید: ما از نزد او گمراه و حیران بیرون آمدیم، نمیدانستیم بكجا برویم و بكه رو آوریم، من بودم و ابو جعفر احول، گریان و سرگردان در یكى از كوچه هاى مدینه نشستیم نمیدانستیم كجا برویم و بكه رو آوریم و با خود میگفتیم. بسوى مرجئه رویم؟ بسوى قدریه؟ بسوى زیدیه؟ بسوى معتزله، بسوى خوارج، در همین حال بودیم پیرمردى را كه نمیشناختیم دیدیم با دست اشاره كرد بسوى من بیائید، من ترسیدم كه او از جاسوسهاى ابوجعفر منصور باشد، زیرا او در مدینه جاسوسهائى داشت كه به بینند شیعیان امام جعفر صادق علیه السلام بامامت چه كسى اتفاق میكنند تا گردن او را بزنند، لذا من ترسیدم كه این پیرمرد از آنها باشد، به احول گفتم: از من دور بایست، زیرا من بر خودم و بر تو ترس دارم و این پیرمرد مرا میخواهد نه تو را، از من دور بایست تا بهلاكت نیفتى و بدست خود بزیان خویش كمك نكنى، پس اندكى از من دور شد و من بدنبال پیرمرد براه افتادم، زیرا معتقد بودم كه از او نتوانم خلاص شد پیوسته دنبالش میرفتم و تن بمرگ داده بودم تا مرا بدر خانه ابوالحسن (موسى بن جعفر علیهما السلام) برد. سپس مرا تنها گذاشت و رفت.
ناگاه خادمى دم در آمد و گفت: بفرما، خدایت رحمت كند، من وارد شدم، ابوالحسن موسى علیه السلام را دیدم، بى آنكه من چیزى بگویم، فرمود: نه بسوى مرجئه و نه بسوى قدریه و نه بسوى زیدیه و نه بسوى معتزله، بسوى من، بسوى من، عرضكردم: قربانت، پدرت در گذشت؟ فرمود: آرى، عرض كردم: وفات كرد؟ (یا او را با شمشیر كشتند) فرمود: آرى (وفات كرد) عرضكردم: پس از او امام ما كیست؟ فرمود: اگر خدا خواهد ترا هدایت كند، هدایت میكند، عرضكردم: قربانت، عبداللّه عقیده دارد كه او امام بعد از پدرش میباشد، فرمود: عبداللّه میخواهد، خدا عبادت نشود، عرضكردم، قربانت امام ما بعد از تو كیست؟ فرمود: اگر خدا بخواهد ترا هدایت كند، میكند عرضكردم، قربانت او شمائید؟ فرمود: «نه، من این سخن نمیگویم» با خود گفتم: من راه پرسش را درست نرفتم، سپس عرضكردم: قربانت، شما امامى دارید؟ فرمود: نه، (فهمیدم كه خود او امامست) آنگاه از بزرگداشت و هیبت آنحضرت عظمتى در دلم افتاد كه جز خداى عزوجل نداند، بیشتر از آنچه هنگام رسیدن خدمت پدرش در دلم میافتاد.
سپس عرضكردم: قربانت، از شما بپرسم آنچه از پدرت میپرسیدم؟ فرمود: بپرس تا با خبر شوى ولى فاش مكن، اگر فاش كنى نتیجه اش سر بریدنست سپس از آنحضرت سؤال كردم و فهمیدم دریاى بیكرانیست. عرضكردم: قربانت شیعیان تو و پدرت در گمراهى سرگردانند، با تعهد كتمانیكه از من گرفته اید، ایشانرا به بینم و بسوى شما دعوت كنم؟ فرمود: هر كس از آنها كه رشد و استقامتش را در راه راست دریافتى، مطلب را باو بگو، و شرط كن كه كتمان كند، اگر فاش كند، نتیجه اش سر بریدن است و با دست اشاره بگلویش فرمود من از نزد آنحضرت خارج شدم و بابى جعفر احول برخوردم، بمن گفت: چه خبر بود؟ گفتم: هدایت بود، آنگاه داستان را برایش گزارش دادم، سپس فضیل و ابو بصیر را دیدم، ایشان هم خدمتش رسیدند و از حضرتش سؤال كردند و سخنش را شنیدند و بامامتش قاطع گشتند. سپس جماعتى از مردم را ملاقات كردیم، هر كس خدمتش رسید، امامتش را باور كرد، مگر طایفه عمار (بن موسى ساباطى) و اصحاب او، ولى عبداللّه جز چند نفرى نزدش نمیرفتند، چون چنین دید، گفت: مردم چگونه شدند؟ باو خبر دادند كه هشام مردم را از دور تو پراكند. هشام گوید: او چند نفر را در مدینه گماشته بود كه مرا بزنند.
(920) 8- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ فُلَانٍ الْوَاقِفِیِّ قَالَ كَانَ لِیَ ابْنُ عَمٍّ یُقَالُ لَهُ الْحَسَنُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ كَانَ زَاهِداً وَ كَانَ مِنْ أَعْبَدِ أَهْلِ زَمَانِهِ وَ كَانَ یَتَّقِیهِ السُّلْطَانُ لِجِدِّهِ فِی الدِّینِ وَ اجْتِهَادِهِ وَ رُبَّمَا اسْتَقْبَلَ السُّلْطَانَ بِكَلَامٍ صَعْبٍ یَعِظُهُ وَ یَأْمُرُهُ بِالْمَعْرُوفِ وَ یَنْهَاهُ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ كَانَ السُّلْطَانُ یَحْتَمِلُهُ لِصَلَاحِهِ وَ لَمْ تَزَلْ هَذِهِ حَالَتَهُ حَتَّى كَانَ یَوْمٌ مِنَ الْأَیَّامِ إِذْ دَخَلَ عَلَیْهِ أَبُو الْحَسَنِ مُوسَى ع وَ هُوَ فِی الْمَسْجِدِ فَرَآهُ فَأَوْمَأَ إِلَیْهِ فَأَتَاهُ فَقَالَ لَهُ یَا أَبَا عَلِیٍّ مَا أَحَبَّ إِلَیَّ مَا أَنْتَ فِیهِ وَ أَسَرَّنِی إِلَّا أَنَّهُ لَیْسَتْ لَكَ مَعْرِفَةٌ فَاطْلُبِ الْمَعْرِفَةَ قَالَ جُعِلْتُ فِدَاكَ وَ مَا الْمَعْرِفَةُ قَالَ اذْهَبْ فَتَفَقَّهْ وَ اطْلُبِ الْحَدِیثَ قَالَ عَمَّنْ قَالَ عَنْ فُقَهَاءِ أَهْلِ الْمَدِینَةِ ثُمَّ اعْرِضْ عَلَیَّ الْحَدِیثَ قَالَ فَذَهَبَ فَكَتَبَ ثُمَّ جَاءَهُ فَقَرَأَهُ عَلَیْهِ فَأَسْقَطَهُ كُلَّهُ ثُمَّ قَالَ لَهُ اذْهَبْ فَاعْرِفِ الْمَعْرِفَةَ وَ كَانَ الرَّجُلُ مَعْنِیّاً بِدِینِهِ فَلَمْ یَزَلْ یَتَرَصَّدُ أَبَا الْحَسَنِ ع حَتَّى خَرَجَ إِلَى ضَیْعَةٍ لَهُ فَلَقِیَهُ فِی الطَّرِیقِ فَقَالَ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاكَ إِنِّی أَحْتَجُّ عَلَیْكَ بَیْنَ یَدَیِ اللَّهِ فَدُلَّنِی عَلَى الْمَعْرِفَةِ قَالَ فَأَخْبَرَهُ بِأَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع وَ مَا كَانَ بَعْدَ رَسُولِ اللَّهِ ص وَ أَخْبَرَهُ بِأَمْرِ الرَّجُلَیْنِ فَقَبِلَ مِنْهُ ثُمَّ قَالَ لَهُ فَمَنْ كَانَ بَعْدَ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع قَالَ الْحَسَنُ ع ثُمَّ الْحُسَیْنُ ع حَتَّى انْتَهَى إِلَى نَفْسِهِ ثُمَّ سَكَتَ قَالَ فَقَالَ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاكَ فَمَنْ هُوَ الْیَوْمَ قَالَ إِنْ أَخْبَرْتُكَ تَقْبَلُ قَالَ بَلَى جُعِلْتُ فِدَاكَ قَالَ أَنَا هُوَ قَالَ فَشَیْ ءٌ أَسْتَدِلُّ بِهِ قَالَ اذْهَبْ إِلَى تِلْكَ الشَّجَرَةِ وَ أَشَارَ بِیَدِهِ إِلَى أُمِّ غَیْلَانَ فَقُلْ لَهَا یَقُولُ لَكِ مُوسَى بْنُ جَعْفَرٍ أَقْبِلِی قَالَ فَأَتَیْتُهَا فَرَأَیْتُهَا وَ اللَّهِ تَخُدُّ الْأَرْضَ خَدّاً حَتَّى وَقَفَتْ بَیْنَ یَدَیْهِ ثُمَّ أَشَارَ إِلَیْهَا فَرَجَعَتْ قَالَ فَأَقَرَّ بِهِ ثُمَّ لَزِمَ الصَّمْتَ وَ الْعِبَادَةَ فَكَانَ لَا یَرَاهُ أَحَدٌ یَتَكَلَّمُ بَعْدَ ذَلِكَ
مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى وَ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ مِثْلَهُ
اصول كافى جلد 2 صفحه 163 روایت 8
محمد بن فلان واقفى گوید: من پسر عموئى داشتم كه نامش حسن بن عبداللّه بود، مردى بود زاهد و عابدترین مردم زمان خود. و بواسطه جدى بودن و كوشش او در امر دین سلطان از او پروا میكرد و بسا در پیش روى سلطان سخن درشت و دشوارى بعنوان موعظه میگفت و او را امر بمعروف و نهى از منكر مینمود سلطان هم بواسطه شایستگى و نیكوكاریش از او تحمل میكرد، حال او پیوسته چنین بود تا آنكه روزى در مسجد حضرت ابوالحسن موسى بن جعفر علیه السلام بر او وارد شد. چون او را دید، اشاره كرد، او هم نزد حضرت آمد، امام باو فرمود: اى اباعلى! من روش ترا بسیار دوست دارم و خوشم میآید ولى تو معرفت ندارى، برو و معرفت بجو، عرضكرد: قربانت، معرفت چیست؟ فرمود: برو بفهم و كسب حدیث كن. عرضكرد: از كه كسب كنم؟ فرمود: از فقهاء اهل مدینه، سپس آن أحادیث را بر من عرضه كن. او رفت و احادیثى را نوشته خدمت حضرت باز آمد و برایش قرائت كرد، امام همه را باطل دانست، و باو فرمود، برو معرفت یاد بگیر، آن مرد بدین خود عنایت داشت و پیوسته در انتظار استفاده از حضرت ابوالحسن علیه السلام بود تا زمانیكه آنحضرت بكشتزار خود میرفت، در بین راه بحضرت برخورد و عرضكرد: قربانت، من در برابر خدا با شما احتجاج و خصومت مى كنم، مرا به معرفت راهنمایى كن، حضرت گزارش حال امیرالمؤمنین علیه السلام و آنچه بعد از پیغمبر صلى الله علیه و آله واقع شد و نیز گزارش امر آن دو مرد (ابوبكر و عمر) را بیان فرمود، او هم پذیرفت سپس به حضرت عرض كرد: امام بعد از امیرالمؤمنین علیه السلام كیست؟ فرمود: اگر بتو خبر دهم مى پذیرى؟ گفت: آرى قربانت گردم، فرمود، منم امام، عرضكرد: چیزى مى خواهم كه بآن استدلال كنم، (یعنى معجزه شما چیست؟) فرمود: برو نزد آن درخت آنگاه با دست اشاره بدرخت ام غیلان كرد و باو بگو: موسى بن جعفر بتو میگوید: بیا، گوید من نزد درخت رفتم و دیدم زمین را میشكافد و میآید تا در برابر حضرت ایستاد، سپس حضرت باو اشاره كرد، تا برگشت. او بامامتش اقرار كرد و خاموشى گزید و بعبادت پرداخت و كسى پس از آن او را ندید كه سخن گوید.
9- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى وَ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الطَّیِّبِ عَنْ عَبْدِ الْوَهَّابِ بْنِ مَنْصُورٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی الْعَلَاءِ قَالَ سَمِعْتُ یَحْیَى بْنَ أَكْثَمَ قَاضِیَ سَامَرَّاءَ بَعْدَ مَا جَهَدْتُ بِهِ وَ نَاظَرْتُهُ وَ حَاوَرْتُهُ وَ وَاصَلْتُهُ وَ سَأَلْتُهُ عَنْ عُلُومِ آلِ مُحَمَّدٍ فَقَالَ بَیْنَا أَنَا ذَاتَ یَوْمٍ دَخَلْتُ أَطُوفُ بِقَبْرِ رَسُولِ اللَّهِ ص فَرَأَیْتُ مُحَمَّدَ بْنَ عَلِیٍّ الرِّضَا ع یَطُوفُ بِهِ فَنَاظَرْتُهُ فِی مَسَائِلَ عِنْدِی فَأَخْرَجَهَا إِلَیَّ فَقُلْتُ لَهُ وَ اللَّهِ إِنِّی أُرِیدُ أَنْ أَسْأَلَكَ مَسْأَلَةً وَ إِنِّی وَ اللَّهِ لَأَسْتَحْیِی مِنْ ذَلِكَ فَقَالَ لِی أَنَا أُخْبِرُكَ قَبْلَ أَنْ تَسْأَلَنِی تَسْأَلُنِی عَنِ الْإِمَامِ فَقُلْتُ هُوَ وَ اللَّهِ هَذَا فَقَالَ أَنَا هُوَ فَقُلْتُ عَلَامَةً فَكَانَ فِی یَدِهِ عَصًا فَنَطَقَتْ وَ قَالَتْ إِنَّ مَوْلَایَ إِمَامُ هَذَا الزَّمَانِ وَ هُوَ الْحُجَّةُ
اصول كافى جلد 2 صفحه 165 روایت 9
محمد بن ابى العلاء گوید: بعد از آنكه یحیى بن اكثم قاضى سامرا را آزمایش كردم و با او مباحثه و گفتگو نمودم و رفت و آمد كردم و راجع به علوم آل محمد پرسیدم شنیدم كه مى گفت: روزى داخل (مسجد مدینه) شدم و قبر رسولخدا صلى اللّه علیه و آله را طواف میكردم، در آن میان محمد بن على الرضا علیه السلام را دیدم مشغول طواف است، درباره مسائلى كه در نظرم بود، با او مناظره كردم، همه را بمن جواب داد، من به او عرضكردم بخدا كه من میخواهم از شما یك مسأله ئى بپرسم، ولی به خدا که خجالت می کشم به من فرمود پیش از آنکه بپرسی من به تو خبر می دهم می خواهی راجع به امام بپرسی عرضكردم: بخدا سؤال من همین است، پس فرمود: منم امام، عرضكردم: علامتش چیست؟ در دست حضرت عصائى بود كه بسخن در آمد و گفت: همانا مولاى من امام این زمانست و اوست حجت خدا.
10- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ أَوْ غَیْرِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ قَالَ دَخَلْتُ عَلَى الرِّضَا ع وَ أَنَا یَوْمَئِذٍ وَاقِفٌ وَ قَدْ كَانَ أَبِی سَأَلَ أَبَاهُ عَنْ سَبْعِ مَسَائِلَ فَأَجَابَهُ فِی سِتٍّ وَ أَمْسَكَ عَنِ السَّابِعَةِ فَقُلْتُ وَ اللَّهِ لَأَسْأَلَنَّهُ عَمَّا سَأَلَ أَبِی أَبَاهُ فَإِنْ أَجَابَ بِمِثْلِ جَوَابِ أَبِیهِ كَانَتْ دَلَالَةً فَسَأَلْتُهُ فَأَجَابَ بِمِثْلِ جَوَابِ أَبِیهِ أَبِی فِی الْمَسَائِلِ السِّتِّ فَلَمْ یَزِدْ فِی الْجَوَابِ وَاواً وَ لَا یَاءً وَ أَمْسَكَ عَنِ السَّابِعَةِ وَ قَدْ كَانَ أَبِی قَالَ لِأَبِیهِ إِنِّی أَحْتَجُّ عَلَیْكَ عِنْدَ اللَّهِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ أَنَّكَ زَعَمْتَ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ لَمْ یَكُنْ إِمَاماً فَوَضَعَ یَدَهُ عَلَى عُنُقِهِ ثُمَّ قَالَ لَهُ نَعَمْ احْتَجَّ عَلَیَّ بِذَلِكَ عِنْدَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَمَا كَانَ فِیهِ مِنْ إِثْمٍ فَهُوَ فِی رَقَبَتِی فَلَمَّا وَدَّعْتُهُ قَالَ إِنَّهُ لَیْسَ أَحَدٌ مِنْ شِیعَتِنَا یُبْتَلَى بِبَلِیَّةٍ أَوْ یَشْتَكِی فَیَصْبِرُ عَلَى ذَلِكَ إِلَّا كَتَبَ اللَّهُ لَهُ أَجْرَ أَلْفِ شَهِیدٍ فَقُلْتُ فِی نَفْسِی وَ اللَّهِ مَا كَانَ لِهَذَا ذِكْرٌ فَلَمَّا مَضَیْتُ وَ كُنْتُ فِی بَعْضِ الطَّرِیقِ خَرَجَ بِی عِرْقُ الْمَدِینِیِّ فَلَقِیتُ مِنْهُ شِدَّةً فَلَمَّا كَانَ مِنْ قَابِلٍ حَجَجْتُ فَدَخَلْتُ عَلَیْهِ وَ قَدْ بَقِیَ مِنْ وَجَعِی بَقِیَّةٌ فَشَكَوْتُ إِلَیْهِ وَ قُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاكَ عَوِّذْ رِجْلِی وَ بَسَطْتُهَا بَیْنَ یَدَیْهِ فَقَالَ لِی لَیْسَ عَلَى رِجْلِكَ هَذِهِ بَأْسٌ وَ لَكِنْ أَرِنِی رِجْلَكَ الصَّحِیحَةَ فَبَسَطْتُهَا بَیْنَ یَدَیْهِ فَعَوَّذَهَا فَلَمَّا خَرَجْتُ لَمْ أَلْبَثْ إِلَّا یَسِیراً حَتَّى خَرَجَ بِیَ الْعِرْقُ وَ كَانَ وَجَعُهُ یَسِیراً
اصول كافى جلد 2 صفحه 165 روایت 10
حسین بن عمر بن یزید گوید: خدمت حضرت رضا علیه السلام رسیدم و در آنزمان واقفى مذهب بودم (امامت آنحضرت را قبول نداشتم) و همانا پدر من از پدر او هفت مسأله پرسیده بود كه شش تاى آن را جواب گفته و هفتمینش را پاسخ نگفته بود، من گفتم: بخدا كه آنچه را پدرم از پدرش پرسیده، من از او مى پرسم اگر مانند پدرش جواب گفت، دلیل بر امامت اوست، پس من پرسیدم و او هم آن شش مسأله را مانند جواب پدرش بپدرم پاسخ گفت، و در مقام جواب حتى حرف «واو» و «یائى» هم زیاد نكرد و از هفتمینش خوددارى كرد، و پدرم بپدر او گفته بود: من روز قیامت نزد خدا علیه شما احتجاج میكنم، براى اینكه عقیده دارى عبداللّه (برادر بزرگترت) امام نیست حضرت دست بگردنش نهاد و فرمود: آرى نزد خداى عزوجل بر این مطلب علیه من احتجاج كن، هر گناهى داشت بگردن من باشد.
چون من با آنحضرت خداحافظى كردم فرمود: هیچیك از شیعیان ما نیست كه ببلائى گرفتار شود و یا بیمار گردد و بر آن بلا و مرض شكیبائى ورزد، جز اینكه خدا اجر هزار شهید برایش نویسد، من با خود گفتم: بخدا راجع به این موضوع كه سخنى در میان نبود!! چون رهسپار شدم در بین راه عرق المدینى در آوردم (و آن ریشه اى است كه در پاى انسان پیدا میشود و دردش شدت میكند) و من از این مرض سختى كشیدم، چون سال آینده شد بحج رفتم و خدمتش رسیدم، هنوز اندكى از درد باقیمانده بود، من بحضرت شكایت كردم و عرض نمودم: قربانت، به پایم دعاى دفع بلائى بخوانید و پایم را در برابرش دراز كردم بمن فرمود این پایت را باكى نیست، پاى سالمت را بمن نشان ده، من آن پایم را در برابرش دراز كردم. حضرت دعاى تعویذ خواند، چون بیرون رفتم، طولى نكشید كه آن ریشه بیرون آمد و دردش اندك بود.
11- أَحْمَدُ بْنُ مِهْرَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنِ ابْنِ قِیَامَا الْوَاسِطِیِّ وَ كَانَ مِنَ الْوَاقِفَةِ قَالَ دَخَلْتُ عَلَى عَلِیِّ بْنِ مُوسَى الرِّضَا ع فَقُلْتُ لَهُ یَكُونُ إِمَامَانِ قَالَ لَا إِلَّا وَ أَحَدُهُمَا صَامِتٌ فَقُلْتُ لَهُ هُوَ ذَا أَنْتَ لَیْسَ لَكَ صَامِتٌ وَ لَمْ یَكُنْ وُلِدَ لَهُ أَبُو جَعْفَرٍ بَعْدُ فَقَالَ لِی وَ اللَّهِ لَیَجْعَلَنَّ اللَّهُ مِنِّی مَا یُثْبِتُ بِهِ الْحَقَّ وَ أَهْلَهُ وَ یَمْحَقُ بِهِ الْبَاطِلَ وَ أَهْلَهُ فَوُلِدَ لَهُ بَعْدَ سَنَةٍ أَبُو جَعْفَرٍ ع فَقِیلَ لِابْنِ قِیَامَا أَ لَا تُقْنِعُكَ هَذِهِ الْ آیَةُ فَقَالَ أَمَا وَ اللَّهِ إِنَّهَا لآَیَةٌ عَظِیمَةٌ وَ لَكِنْ كَیْفَ أَصْنَعُ بِمَا قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع فِی ابْنِهِ
اصول كافى جلد 2 صفحه 166 روایت 11
ابن قیاماى واسطى كه از واقفیه بوده گوید: خدمت على بن موسى الرضا علیه السلام رسیدم و عرضكردم ممكن است دو امام (در یكزمان) بوده باشد؟ فرمود: نه، مگر اینكه یكى از آن دو ساكت باشد، عرضكردم اینك شما هستید كه امام ساكت همراه ندارید و در آنزمان هنوز ابو جعفر (محمد تقى علیه السلام) برایش متولد نشده بود بمن فرمود: بخدا: كه خدا از من فرزندى بوجود آورد كه حق را با اهلش بوسیله او پابرجا كند و باطل را با اهلش بوسیله او از میان ببرد، بعد از یكسال دیگر ابو جعفر علیه السلام متولد شد، پس به ابن قیاما گفتند: آیا این آیت و معجزه تو را كافى نیست؟ او گفت: بخدا كه این آیت بزرگى است ولى چكنم با آنچه امام صادق علیه السلام درباره پسرش فرموده است؟.
شرح :
علامه مجلسى «ره» (از محدث استرابادى نقل میكند كه گویا مقصودش از آنچه امام صادق علیه السلام درباره پسرش فرموده روایتى است كه واقفیه آنرا جعل كرده اند كه: امام صادق علیه السلام فرمود: «ما خانواده هشت محدث داریم كه هفتم آنان قائمست» شیخ لوسى «ره» اخبارى كه طایفه واقفیه جعل كرده اند در كتاب غیبت خود ذكر نموده و همه را رد كرده است و نیز در این خبر كه ائمه را هشت تن دانسته و قائم را هفتم آنها شمرده تشویشى است ظاهر و توجیه كردن هشت محتاج بتكلف سختى است.
12- الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ قَالَ أَتَیْتُ خُرَاسَانَ وَ أَنَا وَاقِفٌ فَحَمَلْتُ مَعِی مَتَاعاً وَ كَانَ مَعِی ثَوْبٌ وَشِیٌّ فِی بَعْضِ الرِّزَمِ وَ لَمْ أَشْعُرْ بِهِ وَ لَمْ أَعْرِفْ مَكَانَهُ فَلَمَّا قَدِمْتُ مَرْوَ وَ نَزَلْتُ فِی بَعْضِ مَنَازِلِهَا لَمْ أَشْعُرْ إِلَّا وَ رَجُلٌ مَدَنِیٌّ مِنْ بَعْضِ مُوَلَّدِیهَا فَقَالَ لِی إِنَّ أَبَا الْحَسَنِ الرِّضَا ع یَقُولُ لَكَ ابْعَثْ إِلَیَّ الثَّوْبَ الْوَشِیَّ الَّذِی عِنْدَكَ قَالَ فَقُلْتُ وَ مَنْ أَخْبَرَ أَبَا الْحَسَنِ بِقُدُومِی وَ أَنَا قَدِمْتُ آنِفاً وَ مَا عِنْدِی ثَوْبٌ وَشِیٌّ فَرَجَعَ إِلَیْهِ وَ عَادَ إِلَیَّ فَقَالَ یَقُولُ لَكَ بَلَى هُوَ فِی مَوْضِعِ كَذَا وَ كَذَا وَ رِزْمَتُهُ كَذَا وَ كَذَا فَطَلَبْتُهُ حَیْثُ قَالَ فَوَجَدْتُهُ فِی أَسْفَلِ الرِّزْمَةِ فَبَعَثْتُ بِهِ إِلَیْهِ
اصول كافى جلد 2 صفحه 167 روایت 12
وشاء گوید: من بخراسان رفتم و از طایفه واقفیه بودم و متاعى را همراه خود برده بودم در میان آنها جامه گلدارى در یكى از بغچه ها بود كه من نفهمیده بودم و جایش را هم نمیدانستم. چون بمرو وارد شدم و در منزلى فرود آمدم، بدون سابقه مردى مدنى كه فقط در مدینه متولد شده بود آمد و بمن گفت: همانا ابوالحسن الرضا علیه السلام بتو میگوید: آن جامه گلداریكه نزد تو هست، براى من بفرست، من گفتم: كى ورود مرا بابوالحسن خبر داده؟ من اكنون وارد میشوم، و جامه گلدارى نزد من نیست، او رفت و برگشت و گفت: میگوید: چرا آن جامه در فلان جا و سارغش چنین و چنانست، من آن سارغ را گشتم و آن جامه را در زیر بغچه پیدا كردم و نزدش فرستادم.
شرح :
وشاء همان حسن بن على بن زیاد است كه پارچه هاى رنگ كرده و گلدار میفروخته. مدت كوتاهى واقفى مذهب بود، سپس بواسطه مشاهده این معجزه و معجزات دیگر از آن عقیده برگشت و از بزرگان و اصحاب خاص حضرت رضا علیه السلام گشت.
(925) 13- ابْنُ فَضَّالٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ قَالَ كُنْتُ وَاقِفاً وَ حَجَجْتُ عَلَى تِلْكَ الْحَالِ فَلَمَّا صِرْتُ بِمَكَّةَ خَلَجَ فِی صَدْرِی شَیْ ءٌ فَتَعَلَّقْتُ بِالْمُلْتَزَمِ ثُمَّ قُلْتُ اللَّهُمَّ قَدْ عَلِمْتَ طَلِبَتِی وَ إِرَادَتِی فَأَرْشِدْنِی إِلَى خَیْرِ الْأَدْیَانِ فَوَقَعَ فِی نَفْسِی أَنْ آتِیَ الرِّضَا ع فَأَتَیْتُ الْمَدِینَةَ فَوَقَفْتُ بِبَابِهِ وَ قُلْتُ لِلْغُلَامِ قُلْ لِمَوْلَاكَ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْعِرَاقِ بِالْبَابِ قَالَ فَسَمِعْتُ نِدَاءَهُ وَ هُوَ یَقُولُ ادْخُلْ یَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الْمُغِیرَةِ ادْخُلْ یَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الْمُغِیرَةِ فَدَخَلْتُ فَلَمَّا نَظَرَ إِلَیَّ قَالَ لِی قَدْ أَجَابَ اللَّهُ دُعَاءَكَ وَ هَدَاكَ لِدِینِهِ فَقُلْتُ أَشْهَدُ أَنَّكَ حُجَّةُ اللَّهِ وَ أَمِینُهُ عَلَى خَلْقِهِ
اصول كافى جلد 2 صفحه 167 روایت 13
عبداللّه بن مغیره گوید: من واقفى مذهب بودم كه بحج رفتم، چون بمكه رسیدم، شكى در دلم (راجع بمذهبم) خلجان كرد، خودم را بملتزم (دیوار مقابل در خانه كعبه كه مستحب است سینه و شكم را بآنجا چسبانیده و دعا كنند) چسبانیدم و گفتم: بار خدایا تو خواست و اراده مرا میدانى، مرا ببهترین دینها هدایت كن، پس در دلم افتاد كه خدمت حضرت رضا علیه السلام بروم. بمدینه آمدم و در خانه حضرت ایستادم و بغلامش گفتم: به آقایت بگو، مردى از اهل عراق بر در خانه است، آنگاه صداى حضرت را شنیدم كه میفرمود: بفرما اى عبداللّه بن مغیره! بفرما اى عبداللّه بن مغیره، چون مرا دید فرمود: خدا دعایت را اجابت كرد و بدین خودش هدایتت فرمود من عرض كردم: گواهى دهم كه توئى حجت خدا و امین او بر خلقش.
14- الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ كَانَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ هُلَیْلٍ یَقُولُ بِعَبْدِ اللَّهِ فَصَارَ إِلَى الْعَسْكَرِ فَرَجَعَ عَنْ ذَلِكَ فَسَأَلْتُهُ عَنْ سَبَبِ رُجُوعِهِ فَقَالَ إِنِّی عَرَضْتُ لِأَبِی الْحَسَنِ ع أَنْ أَسْأَلَهُ عَنْ ذَلِكَ فَوَافَقَنِی فِی طَرِیقٍ ضَیِّقٍ فَمَالَ نَحْوِی حَتَّى إِذَا حَاذَانِی أَقْبَلَ نَحْوِی بِشَیْ ءٍ مِنْ فِیهِ فَوَقَعَ عَلَى صَدْرِی فَأَخَذْتُهُ فَإِذَا هُوَ رَقٌّ فِیهِ مَكْتُوبٌ مَا كَانَ هُنَالِكَ وَ لَا كَذَلِكَ
اصول كافى جلد 2 صفحه 168 روایت 14
احمد بن محمد بن عبداللّه گوید، عبداللّه بن هلیل معتقد بامامت عبداللّه (افطح پسر بزرگتر امام صادق علیه السلام) بود، مسافرتى بسامرا كرد و از آن عقیده برگشت. من از او علت برگشتنش را پرسیدم گفت: من بفكر افتادم كه این مطلب را از حضرت ابى الحسن علیه السلام بپرسم، اتفاقاً در كوچه تنگى بحضرت برخوردم، خود را بطرف من كج كرد تا برابرم رسید، چیزى از دهانش بجانب من انداخت كه روى سینه ام افتاد، من آنرا برداشتم، ورقه اى بود كه در آن نوشته بود: او در آنمقام نبود و چنان استحقاقى نداشت (یعنى عبداللّه ادعاى امامت نكرد و سزاوار آن هم نبود مرآت ص 259 -).
15- عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا ذَكَرَ اسْمَهُ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِیمَ قَالَ أَخْبَرَنَا مُوسَى بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ بْنِ عُبَیْدِ اللَّهِ بْنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ قَالَ حَدَّثَنِی جَعْفَرُ بْنُ زَیْدِ بْنِ مُوسَى عَنْ أَبِیهِ عَنْ آبَائِهِ ع قَالُوا جَاءَتْ أُمُّ أَسْلَمَ یَوْماً إِلَى النَّبِیِّ ص وَ هُوَ فِی مَنْزِلِ أُمِّ سَلَمَةَ فَسَأَلَتْهَا عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص فَقَالَتْ خَرَجَ فِی بَعْضِ الْحَوَائِجِ وَ السَّاعَةَ یَجِی ءُ فَانْتَظَرَتْهُ عِنْدَ أُمِّ سَلَمَةَ حَتَّى جَاءَ ص فَقَالَتْ أُمُّ أَسْلَمَ بِأَبِی أَنْتَ وَ أُمِّی یَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّی قَدْ قَرَأْتُ الْكُتُبَ وَ عَلِمْتُ كُلَّ نَبِیٍّ وَ وَصِیٍّ فَمُوسَى كَانَ لَهُ وَصِیٌّ فِی حَیَاتِهِ وَ وَصِیٌّ بَعْدَ مَوْتِهِ وَ كَذَلِكَ عِیسَى فَمَنْ وَصِیُّكَ یَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ لَهَا یَا أُمَّ أَسْلَمَ وَصِیِّی فِی حَیَاتِی وَ بَعْدَ مَمَاتِی وَاحِدٌ ثُمَّ قَالَ لَهَا یَا أُمَّ أَسْلَمَ مَنْ فَعَلَ فِعْلِی هَذَا فَهُوَ وَصِیِّی ثُمَّ ضَرَبَ بِیَدِهِ إِلَى حَصَاةٍ مِنَ الْأَرْضِ فَفَرَكَهَا بِإِصْبَعِهِ فَجَعَلَهَا شِبْهَ الدَّقِیقِ ثُمَّ عَجَنَهَا ثُمَّ طَبَعَهَا بِخَاتَمِهِ ثُمَّ قَالَ مَنْ فَعَلَ فِعْلِی هَذَا فَهُوَ وَصِیِّی فِی حَیَاتِی وَ بَعْدَ مَمَاتِی فَخَرَجْتُ مِنْ عِنْدِهِ فَأَتَیْتُ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ع فَقُلْتُ بِأَبِی أَنْتَ وَ أُمِّی أَنْتَ وَصِیُّ رَسُولِ اللَّهِ ص قَالَ نَعَمْ یَا أُمَّ أَسْلَمَ ثُمَّ ضَرَبَ بِیَدِهِ إِلَى حَصَاةٍ فَفَرَكَهَا فَجَعَلَهَا كَهَیْئَةِ الدَّقِیقِ ثُمَّ عَجَنَهَا وَ خَتَمَهَا بِخَاتَمِهِ ثُمَّ قَالَ یَا أُمَّ أَسْلَمَ مَنْ فَعَلَ فِعْلِی هَذَا فَهُوَ وَصِیِّی فَأَتَیْتُ الْحَسَنَ ع وَ هُوَ غُلَامٌ فَقُلْتُ لَهُ یَا سَیِّدِی أَنْتَ وَصِیُّ أَبِیكَ فَقَالَ نَعَمْ یَا أُمَّ أَسْلَمَ وَ ضَرَبَ بِیَدِهِ وَ أَخَذَ حَصَاةً فَفَعَلَ بِهَا كَفِعْلِهِمَا فَخَرَجْتُ مِنْ عِنْدِهِ فَأَتَیْتُ الْحُسَیْنَ ع وَ إِنِّی لَمُسْتَصْغِرَةٌ لِسِنِّهِ فَقُلْتُ لَهُ بِأَبِی أَنْتَ وَ أُمِّی أَنْتَ وَصِیُّ أَخِیكَ فَقَالَ نَعَمْ یَا أُمَّ أَسْلَمَ ائْتِینِی بِحَصَاةٍ ثُمَّ فَعَلَ كَفِعْلِهِمْ فَعَمَرَتْ أُمُّ أَسْلَمَ حَتَّى لَحِقَتْ بِعَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بَعْدَ قَتْلِ الْحُسَیْنِ ع فِی مُنْصَرَفِهِ فَسَأَلَتْهُ أَنْتَ وَصِیُّ أَبِیكَ فَقَالَ نَعَمْ ثُمَّ فَعَلَ كَفِعْلِهِمْ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِمْ أَجْمَعِینَ
اصول كافى جلد 2 صفحه 168 روایت 15
جعفر بن زید بن موسى از پدرش و او از پدرانش ائمه معصومین علیهم السلام چنین نقل كند: روزیكه پیغمبر صلى اللّه علیه و آله در منزل ام سلمه بوده ام اسلم خدمت آنحضرت آمد، از ام سلمه پرسید: پیغمبر صلى اللّه علیه و آله كجاست؟ گفت دنبال كارى رفته و الساعه میآید، او نزد ام سلمه در انتظار نشست تا آن حضرت آمد، ام اسلم عرضكرد: پدر و مادرم قربانت یا رسول اللّه! من كتابها را خوانده ام و پیغمبران و اوصیاء را میشناسم موسى در زمان حیات خود وصیى داشت (هارون) و پس از وفاتش وصى دیگرى داشت (یوشع) و همچنین عیسى (وصى زمان حیاتش كالب بن یوفنا و وصى پس از وفاتش شمعون بود) وصى شما كیست اى رسولخدا؟ فرمود: اى ام اسلم وصى من در حیاتم و بعد از وفاتم یكى است، سپس فرمود: اى ام أسلم، هر كه این كار مرا كند، او وصى منست، سپس با دست مبارك بسنگریزه ئى كه در روى زمین بود، زد و آنرا با انگشتش مالید تا مانند آردش كرد، آنگاه خمیرش نمود و با خاتمش آنرا مهر كرد و فرمود: هر كه این كار من كند، او وصى منست، در زمان حیات و پس از وفاتم.
من از نزد حضرت بیرون شدم و خدمت امیرالمؤمنین علیه السلام رسیدم و عرضكردم: پدر و مادرم بقربانت شمائید وصى رسولخدا صلى اللّه علیه و آله؟ فرمود: آرى، اى ام أسلم، سپس با دستش بسیگریزه ئى زد و آنرا مالید تا مانند آردش كرد، آنگاه آنرا خمیر كرد و با خاتمش مهر نمود و فرمود: اى ام اسلم: هر كه این كار من كند، او وصى منست.
من نزد حسن علیه السلام آمدم و او هنوز كودكى نابالغ بود، عرضكردم: آقاى من تو وصى پدرت هستى؟ فرمود: آرى، اى ام اسلم و با دست سنگریزه ئى را برداشت و مانند كار آندو حضرت انجام داد، من از نزدش بیرون آندم و نزد حسین علیه السلام رسیدم و سنش بنظرم كوچك میرسید باو عرضكردم: پدر و مارم بقربانت تو وصى برادرت هستى؟ فرمود، آرى، اى ام أسلم! سنگریزه ئى بمن ده، آنگاه مانند كار آنها انجام داد.
ام اسلم زنده بود تا بعد از شهادت حسین علیه السلام و برگشتن على بن الحسین بمدینه، خدمت حضرت رسید و پرسید: شما وصى پدرت هستى؟ فرمود: آرى، سپس مانند كار آنها انجام داد صلوات اللّه علیهم اجمعین.
16- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْجَارُودِ عَنْ مُوسَى بْنِ بَكْرِ بْنِ دَابٍ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع أَنَّ زَیْدَ بْنَ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ ع دَخَلَ عَلَى أَبِی جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ وَ مَعَهُ كُتُبٌ مِنْ أَهْلِ الْكُوفَةِ یَدْعُونَهُ فِیهَا إِلَى أَنْفُسِهِمْ وَ یُخْبِرُونَهُ بِاجْتِمَاعِهِمْ وَ یَأْمُرُونَهُ بِالْخُرُوجِ فَقَالَ لَهُ أَبُو جَعْفَرٍ ع هَذِهِ الْكُتُبُ ابْتِدَاءٌ مِنْهُمْ أَوْ جَوَابُ مَا كَتَبْتَ بِهِ إِلَیْهِمْ وَ دَعَوْتَهُمْ إِلَیْهِ فَقَالَ بَلِ ابْتِدَاءٌ مِنَ الْقَوْمِ لِمَعْرِفَتِهِمْ بِحَقِّنَا وَ بِقَرَابَتِنَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ ص وَ لِمَا یَجِدُونَ فِی كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مِنْ وُجُوبِ مَوَدَّتِنَا وَ فَرْضِ طَاعَتِنَا وَ لِمَا نَحْنُ فِیهِ مِنَ الضِّیقِ وَ الضَّنْكِ وَ الْبَلَاءِ فَقَالَ لَهُ أَبُو جَعْفَرٍ ع إِنَّ الطَّاعَةَ مَفْرُوضَةٌ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ سُنَّةٌ أَمْضَاهَا فِی الْأَوَّلِینَ وَ كَذَلِكَ یُجْرِیهَا فِی الْ آخِرِینَ وَ الطَّاعَةُ لِوَاحِدٍ مِنَّا وَ الْمَوَدَّةُ لِلْجَمِیعِ وَ أَمْرُ اللَّهِ یَجْرِی لِأَوْلِیَائِهِ بِحُكْمٍ مَوْصُولٍ وَ قَضَاءٍ مَفْصُولٍ وَ حَتْمٍ مَقْضِیٍّ وَ قَدَرٍ مَقْدُورٍ وَ أَجَلٍ مُسَمًّى لِوَقْتٍ مَعْلُومٍ فَلَا یَسْتَخِفَّنَّكَ الَّذِینَ لَا یُوقِنُونَ إِنَّهُمْ لَنْ یُغْنُوا عَنْكَ مِنَ اللَّهِ شَیْئاً فَلَا تَعْجَلْ فَإِنَّ اللَّهَ لَا یَعْجَلُ لِعَجَلَةِ الْعِبَادِ وَ لَا تَسْبِقَنَّ اللَّهَ فَتُعْجِزَكَ الْبَلِیَّةُ فَتَصْرَعَكَ قَالَ فَغَضِبَ زَیْدٌ عِنْدَ ذَلِكَ ثُمَّ قَالَ لَیْسَ الْإِمَامُ مِنَّا مَنْ جَلَسَ فِی بَیْتِهِ وَ أَرْخَى سِتْرَهُ وَ ثَبَّطَ عَنِ الْجِهَادِ وَ لَكِنَّ الْإِمَامَ مِنَّا مَنْ مَنَعَ حَوْزَتَهُ وَ جَاهَدَ فِی سَبِیلِ اللَّهِ حَقَّ جِهَادِهِ وَ دَفَعَ عَنْ رَعِیَّتِهِ وَ ذَبَّ عَنْ حَرِیمِهِ قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع هَلْ تَعْرِفُ یَا أَخِی مِنْ نَفْسِكَ شَیْئاً مِمَّا نَسَبْتَهَا إِلَیْهِ فَتَجِی ءَ عَلَیْهِ بِشَاهِدٍ مِنْ كِتَابِ اللَّهِ أَوْ حُجَّةٍ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ ص أَوْ تَضْرِبَ بِهِ مَثَلًا فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَحَلَّ حَلَالًا وَ حَرَّمَ حَرَاماً وَ فَرَضَ فَرَائِضَ وَ ضَرَبَ أَمْثَالًا وَ سَنَّ سُنَناً وَ لَمْ یَجْعَلِ الْإِمَامَ الْقَائِمَ بِأَمْرِهِ شُبْهَةً فِیمَا فَرَضَ لَهُ مِنَ الطَّاعَةِ أَنْ یَسْبِقَهُ بِأَمْرٍ قَبْلَ مَحَلِّهِ أَوْ یُجَاهِدَ فِیهِ قَبْلَ حُلُولِهِ وَ قَدْ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِی الصَّیْدِ لا تَقْتُلُوا الصَّیْدَ وَ أَنْتُمْ حُرُمٌ أَ فَقَتْلُ الصَّیْدِ أَعْظَمُ أَمْ قَتْلُ النَّفْسِ الَّتِی حَرَّمَ اللَّهُ وَ جَعَلَ لِكُلِّ شَیْ ءٍ مَحَلًّا وَ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ إِذا حَلَلْتُمْ فَاصْطادُوا وَ قَالَ عَزَّ وَ جَلَّ لا تُحِلُّوا شَعائِرَ اللَّهِ وَ لَا الشَّهْرَ الْحَرامَ فَجَعَلَ الشُّهُورَ عِدَّةً مَعْلُومَةً فَجَعَلَ مِنْهَا أَرْبَعَةً حُرُماً وَ قَالَ فَسِیحُوا فِی الْأَرْضِ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَ اعْلَمُوا أَنَّكُمْ غَیْرُ مُعْجِزِی اللَّهِ ثُمَّ قَالَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى فَإِذَا انْسَلَخَ الْأَشْهُرُ الْحُرُمُ فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِینَ حَیْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ فَجَعَلَ لِذَلِكَ مَحَلًّا وَ قَالَ وَ لا تَعْزِمُوا عُقْدَةَ النِّكاحِ حَتَّى یَبْلُغَ الْكِتابُ أَجَلَهُ فَجَعَلَ لِكُلِّ شَیْ ءٍ أَجَلًا وَ لِكُلِّ أَجَلٍ كِتَاباً فَإِنْ كُنْتَ عَلَى بَیِّنَةٍ مِنْ رَبِّكَ وَ یَقِینٍ مِنْ أَمْرِكَ وَ تِبْیَانٍ مِنْ شَأْنِكَ فَشَأْنَكَ وَ إِلَّا فَلَا تَرُومَنَّ أَمْراً أَنْتَ مِنْهُ فِی شَكٍّ وَ شُبْهَةٍ وَ لَا تَتَعَاطَ زَوَالَ مُلْكٍ لَمْ تَنْقَضِ أُكُلُهُ وَ لَمْ یَنْقَطِعْ مَدَاهُ وَ لَمْ یَبْلُغِ الْكِتَابُ أَجَلَهُ فَلَوْ قَدْ بَلَغَ مَدَاهُ وَ انْقَطَعَ أُكُلُهُ وَ بَلَغَ الْكِتَابُ أَجَلَهُ لَانْقَطَعَ الْفَصْلُ وَ تَتَابَعَ النِّظَامُ وَ لَأَعْقَبَ اللَّهُ فِی التَّابِعِ وَ الْمَتْبُوعِ الذُّلَّ وَ الصَّغَارَ أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ إِمَامٍ ضَلَّ عَنْ وَقْتِهِ فَكَانَ التَّابِعُ فِیهِ أَعْلَمَ مِنَ الْمَتْبُوعِ أَ تُرِیدُ یَا أَخِی أَنْ تُحْیِیَ مِلَّةَ قَوْمٍ قَدْ كَفَرُوا بِ آیَاتِ اللَّهِ وَ عَصَوْا رَسُولَهُ وَ اتَّبَعُوا أَهْوَاءَهُمْ بِغَیْرِ هُدًى مِنَ اللَّهِ وَ ادَّعَوُا الْخِلَافَةَ بِلَا بُرْهَانٍ مِنَ اللَّهِ وَ لَا عَهْدٍ مِنْ رَسُولِهِ أُعِیذُكَ بِاللَّهِ یَا أَخِی أَنْ تَكُونَ غَداً الْمَصْلُوبَ بِالْكُنَاسَةِ ثُمَّ ارْفَضَّتْ عَیْنَاهُ وَ سَالَتْ دُمُوعُهُ ثُمَّ قَالَ اللَّهُ بَیْنَنَا وَ بَیْنَ مَنْ هَتَكَ سِتْرَنَا وَ جَحَدَنَا حَقَّنَا وَ أَفْشَى سِرَّنَا وَ نَسَبَنَا إِلَى غَیْرِ جَدِّنَا وَ قَالَ فِینَا مَا لَمْ نَقُلْهُ فِی أَنْفُسِنَا
اصول كافى جلد 2 صفحه 170 روایت 16
زید بن على بن الحسین، خدمت امام باقر علیه السلام رسیدو نامه هائى از اهل كوفه همراه داشت كه او را بطرف خود خوانده و از اجتماع خود آگاهش نموده و دستور نهضت داده بودند، امام باقر علیه السلام باو فرمود: این نامه ها از خود آنها شروع شده یا جواب نامه ایستكه بآنها نوشته ئى و ایشانرا دعوت كرده ئى؟ گفت: ایشان شروع كرده اند، زیرا حق ما را میشناسند و قرابت ما را با رسول خدا صلى اللّه علیه و آله میدانند و در كتاب خداى عزوجل وجوب دوستى و اطاعت ما را مى بینند و فشار و گرفتارى و بلا كشیدن ما را مشاهده میكنند.
امام باقر علیه السلام فرمود: اطاعت (مردم از پیشوا) از طرف خداى عزوجل واجب گشته و روشى است كه خدا آنرا در پیشینیان امضاء كرده و در آخرین همچنان اجرا میكنند، و اطاعت نسبت بیك نفر از ماست و دوستى نسبت بهمه ما و امر خدا (امامت و وجوب اطاعت یا خروج و نهضت یا صبر بر اذیت) نسبت باولیائش جارى میشود طبق حكمى (متصل از امامى بامام دیگر) و فرمانى قطعى و آشكار و حتمى بودنى انجام شدنى و اندازه ئى بى كم و زیاد و موعدى معین در وقتى معلوم (حاصل اینكه امور مربوط بامام از طرف خدا اندازه و مدتش معین میشود و حتمى و قطعى و لایتغیر است) مبادا كسانیكه ایمان ثابتى ندارند، ترا سبك كنند، ایشان ترا در برابر خواست خدا هیچگونه بى نیازى ندهند، شتاب مكن كه خدا بواسطه شتاب بندگانش شتاب نمیكند (زمان رسیدن دولت حق را پیش نمیاندازد) تو بر خدا سبقت مگیر كه گرفتارى ناتوانت كند و بخاكت اندازد.
زید در اینجا خشمگین شد و گفت: امام از ما خاندان آنكس نیست كه در خانه نشیند و پرده را بیندازد و از جهاد جلوگیرى كند. امام از ما خاندان كسى است كه از حوزه خود، دفاع كند و چنانكه سزاوارست در راه خدا جهاد كند و نیز از رعیتش دفاع كند و دشمن را از حریم و پیرامونش براند.
امام باقر علیه السلام فرمود: اى برادر، تو آنچه را بخود نسبت دادى، حقیقة هم در خود مى بینى بطورى كه بتوانى براى آن دلیلى از كتاب خدا یا برهانى از قول پیغمبر صلى اللّه علیه و آله بیاورى و یا نمونه و مانندى براى آن ذكر كنى؟ (یعنى تو كه خود را براى جهاد و زمامدارى مسلمین آماده كرده ئى چنین شایستگى را در خود سراغ دارى؟) همانا خداى عزوجل حلال و حرامى وضع فرموده و چیزهائى را واجب ساخته و مثلهائى زده و سنتهائى را مقرر داشته و براى امامى كه بامر او قیام میكند نسبت باطاعتیكه براى او واجب ساخته، شبهه و تردیدى باقى نگذاشته تا امام بتواند امرى را پیش از رسیدن وقتش انجام دهد یا در راه خدا پیش از فرا رسیدن موقعش جهاد كند. در صورتیكه خداى عزوجل درباره شكار مى فرماید: «وقتى كه محرم هستید شكار را نكشید 95 سوره 5» آیا كشتن شكار مهمتر است یا كشتن انسانیكه خدایش محترم شمرده، خدا براى هرچیز موعدى معین كرده، چنانچه مى فرماید: «چون از احرام در آمدید شكار كنید 3 سوره 5 -» و فرموده است «شعائر خدا و ماههاى حرام را حلال نكنید 2 سوره 5 -» و ماهها را شماره معلومى قرار داد (12 ماه) و چهار ماه از آن را حرام ساخت و فرمود: «چهار ماه در زمین گردش كنید و بدانید كه شما خدا را ناتوان نسازید 2 سوره 9 -» سپس فرمود: «چون ماههاى حرام سپرى شد، مشركین را در هر كجا یافتید بكشید 5 سوره 9 -» پس براى كشتن موعدى قرار داد و باز فرموده است: «قصد بستن عقد زناشوئى نكنید تا مدت مقرر بسر رسد» (عده زن سپرى شود) پس خدا براى هر چیزى موعدى و براى هر موعدى نوشته اى مقرر داشته است.
اكنون اگر تو از پروردگارت گواهى دارى و نسبت بامر خود یقین دارى و كارت پیشت روشن است خود دانى وگرنه امرى را كه نسبت بآن شك و تردید دارى پیرامونش نگرد، و براى از میان رفتن سلطنتى كه روزیش را تمام نكرده و بپایان خود نرسیده و موعد مقررش نیامده قیام مكن، كه اگر پایانش برسد و روزیش بریده شود و موعد مقررش برسد، حكم قطعى بریده شود (فاصله ایكه براى دولت حق رخ داده بود بریده شود) و نظام حق پیوسته گردد و خدا براى فرمانده و فرمانبر (دولت باطل) خوارى و زبونى در پى آرد، بخدا پناه میبرم از امامیكه از وقت شناسى گمراه گردد، (وقت قیام و خروج خود را نشناسد) و فرمانبران نسبت بآن داناتر از فرمانده باشند (یعنى امام بر حقیكه بحكم خدا سكوت و گوشه گیرى اختیار كرده از پیشواى باطلیكه بیجا و بیموقع قیام كرده داناتر باشد).
برادرم! تو مى خواهى ملت و آیین مردمى را زنده كنى كه به آیات خدا كافر شدند و نافرمانى پیغمبرش كردند و بدون رهبرى خدا پیرو هواى نفس خود شدند و بدون دلیلى از جانب خدا و فرمانى از پیغمبرش ادعاى خلافت كردند؟
برادرم! ترا در پناه خدا مى برم از اینكه فردا در كناسه بدار آویخته شوى آنگاه چشمان حضرت جوشید و اشكش جارى شد و فرمود: میان ما و آنكه پرده ما را درید و حق ما را انكار كرد و راز ما را فاش ساخت و ما را به غیر جدمان نسبت داد و درباره ما چیزى گفت كه خود نگفتیم، خدا داور باشد.
شرح :
اخبار و روایات جلالت مقام و تقدیس و تكریم از جناب زید بن على بن الحسین و دعا و ترحم و گریستن امام باقر و صادق علیهما السلام نسبت بوى بسیار است. و این روایت چنانچه پیداست یك مصاحبه و مشاوره دوستانه و صمیمى است میان امام باقر علیه السلام و جناب زید براى چاره جوئى درباره بررسى اوضاع مسلمین و تحقیق از مقتضیات وقت و كسب وظیفه دینى و خشمگین شدن جناب زید از نظر مشاهده اوضاع رقت بار مسلمین و طغیانگرى و لجام گسیختگى خلفاء وقت بوده و از فرمایشات امام باقر علیه السلام هم جز نصیحت و خیر خواهى جناب زید مطلب دیگرى استفاده نمى شود.
17- بَعْضُ أَصْحَابِنَا عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَسَّانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ رَنْجَوَیْهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَكَمِ الْأَرْمَنِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْجَعْفَرِیِّ قَالَ أَتَیْنَا خَدِیجَةَ بِنْتَ عُمَرَ بْنِ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ ع نُعَزِّیهَا بِابْنِ بِنْتِهَا فَوَجَدْنَا عِنْدَهَا مُوسَى بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ فَإِذَا هِیَ فِی نَاحِیَةٍ قَرِیباً مِنَ النِّسَاءِ فَعَزَّیْنَاهُمْ ثُمَّ أَقْبَلْنَا عَلَیْهِ فَإِذَا هُوَ یَقُولُ لِابْنَةِ أَبِی یَشْكُرَ الرَّاثِیَةِ قُولِی فَقَالَتْ
اعْدُدْ رَسُولَ اللَّهِ وَ اعْدُدْ بَعْدَهُ أَسَدَ الْإِلَهِ وَ ثَالِثاً عَبَّاسَا
وَ اعْدُدْ عَلِیَّ الْخَیْرِ وَ اعْدُدْ جَعْفَراً وَ اعْدُدْ عَقِیلًا بَعْدَهُ الرُّوَّاسَا
فَقَالَ أَحْسَنْتِ وَ أَطْرَبْتِنِی زِیدِینِی فَانْدَفَعَتْ تَقُولُ
وَ مِنَّا إِمَامُ الْمُتَّقِینَ مُحَمَّدٌ وَ حَمْزَةُ مِنَّا وَ الْمُهَذَّبُ جَعْفَرُ
وَ مِنَّا عَلِیٌّ صِهْرُهُ وَ ابْنُ عَمِّهِ وَ فَارِسُهُ ذَاكَ الْإِمَامُ الْمُطَهَّرُ
فَأَقَمْنَا عِنْدَهَا حَتَّى كَادَ اللَّیْلُ أَنْ یَجِی ءَ ثُمَّ قَالَتْ خَدِیجَةُ سَمِعْتُ عَمِّی مُحَمَّدَ بْنَ عَلِیٍّ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِ وَ هُوَ یَقُولُ إِنَّمَا تَحْتَاجُ الْمَرْأَةُ فِی الْمَأْتَمِ إِلَى النَّوْحِ لِتَسِیلَ دَمْعَتُهَا وَ لَا یَنْبَغِی لَهَا أَنْ تَقُولَ هُجْراً فَإِذَا جَاءَ اللَّیْلُ فَلَا تُؤْذِی الْمَلَائِكَةَ بِالنَّوْحِ ثُمَّ خَرَجْنَا فَغَدَوْنَا إِلَیْهَا غُدْوَةً فَتَذَاكَرْنَا عِنْدَهَا اخْتِزَالَ مَنْزِلِهَا مِنْ دَارِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ فَقَالَ هَذِهِ دَارٌ تُسَمَّى دَارَ السَّرِقَةِ فَقَالَتْ هَذَا مَا اصْطَفَى مَهْدِیُّنَا تَعْنِی مُحَمَّدَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ تُمَازِحُهُ بِذَلِكَ فَقَالَ مُوسَى بْنُ عَبْدِ اللَّهِ وَ اللَّهِ لَأُخْبِرَنَّكُمْ بِالْعَجَبِ رَأَیْتُ أَبِی رَحِمَهُ اللَّهُ لَمَّا أَخَذَ فِی أَمْرِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَ أَجْمَعَ عَلَى لِقَاءِ أَصْحَابِهِ فَقَالَ لَا أَجِدُ هَذَا الْأَمْرَ یَسْتَقِیمُ إِلَّا أَنْ أَلْقَى أَبَا عَبْدِ اللَّهِ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ فَانْطَلَقَ وَ هُوَ مُتَّكٍ عَلَیَّ فَانْطَلَقْتُ مَعَهُ حَتَّى أَتَیْنَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع فَلَقِینَاهُ خَارِجاً یُرِیدُ الْمَسْجِدَ فَاسْتَوْقَفَهُ أَبِی وَ كَلَّمَهُ فَقَالَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَیْسَ هَذَا مَوْضِعَ ذَلِكَ نَلْتَقِی إِنْ شَاءَ اللَّهُ فَرَجَعَ أَبِی مَسْرُوراً ثُمَّ أَقَامَ حَتَّى إِذَا كَانَ الْغَدُ أَوْ بَعْدَهُ بِیَوْمٍ انْطَلَقْنَا حَتَّى أَتَیْنَاهُ فَدَخَلَ عَلَیْهِ أَبِی وَ أَنَا مَعَهُ فَابْتَدَأَ الْكَلَامَ ثُمَّ قَالَ لَهُ فِیمَا یَقُولُ قَدْ عَلِمْتَ جُعِلْتُ فِدَاكَ أَنَّ السِّنَّ لِی عَلَیْكَ وَ أَنَّ فِی قَوْمِكَ مَنْ هُوَ أَسَنُّ مِنْكَ وَ لَكِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ قَدْ قَدَّمَ لَكَ فَضْلًا لَیْسَ هُوَ لِأَحَدٍ مِنْ قَوْمِكَ وَ قَدْ جِئْتُكَ مُعْتَمِداً لِمَا أَعْلَمُ مِنْ بِرِّكَ وَ أَعْلَمُ فَدَیْتُكَ أَنَّكَ إِذَا أَجَبْتَنِی لَمْ یَتَخَلَّفْ عَنِّی أَحَدٌ مِنْ أَصْحَابِكَ وَ لَمْ یَخْتَلِفْ عَلَیَّ اثْنَانِ مِنْ قُرَیْشٍ وَ لَا غَیْرِهِمْ فَقَالَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّكَ تَجِدُ غَیْرِی أَطْوَعَ لَكَ مِنِّی وَ لَا حَاجَةَ لَكَ فِیَّ فَوَ اللَّهِ إِنَّكَ لَتَعْلَمُ أَنِّی أُرِیدُ الْبَادِیَةَ أَوْ أَهُمُّ بِهَا فَأَثْقُلُ عَنْهَا وَ أُرِیدُ الْحَجَّ فَمَا أُدْرِكُهُ إِلَّا بَعْدَ كَدٍّ وَ تَعَبٍ وَ مَشَقَّةٍ عَلَى نَفْسِی فَاطْلُبْ غَیْرِی وَ سَلْهُ ذَلِكَ وَ لَا تُعْلِمْهُمْ أَنَّكَ جِئْتَنِی فَقَالَ لَهُ النَّاسُ مَادُّونَ أَعْنَاقَهُمْ إِلَیْكَ وَ إِنْ أَجَبْتَنِی لَمْ یَتَخَلَّفْ عَنِّی أَحَدٌ وَ لَكَ أَنْ لَا تُكَلَّفَ قِتَالًا وَ لَا مَكْرُوهاً قَالَ وَ هَجَمَ عَلَیْنَا نَاسٌ فَدَخَلُوا وَ قَطَعُوا كَلَامَنَا فَقَالَ أَبِی جُعِلْتُ فِدَاكَ مَا تَقُولُ فَقَالَ نَلْتَقِی إِنْ شَاءَ اللَّهُ فَقَالَ أَ لَیْسَ عَلَى مَا أُحِبُّ فَقَالَ عَلَى مَا تُحِبُّ إِنْ شَاءَ اللَّهُ مِنْ إِصْلَاحِكَ ثُمَّ انْصَرَفَ حَتَّى جَاءَ الْبَیْتَ فَبَعَثَ رَسُولًا إِلَى مُحَمَّدٍ فِی جَبَلٍ بِجُهَیْنَةَ یُقَالُ لَهُ الْأَشْقَرُ عَلَى لَیْلَتَیْنِ مِنَ الْمَدِینَةِ فَبَشَّرَهُ وَ أَعْلَمَهُ أَنَّهُ قَدْ ظَفِرَ لَهُ بِوَجْهِ حَاجَتِهِ وَ مَا طَلَبَ ثُمَّ عَادَ بَعْدَ ثَلَاثَةِ أَیَّامٍ فَوُقِّفْنَا بِالْبَابِ وَ لَمْ نَكُنْ نُحْجَبُ إِذَا جِئْنَا فَأَبْطَأَ الرَّسُولُ ثُمَّ أَذِنَ لَنَا فَدَخَلْنَا عَلَیْهِ فَجَلَسْتُ فِی نَاحِیَةِ الْحُجْرَةِ وَ دَنَا أَبِی إِلَیْهِ فَقَبَّلَ رَأْسَهُ ثُمَّ قَالَ جُعِلْتُ فِدَاكَ قَدْ عُدْتُ إِلَیْكَ رَاجِیاً مُؤَمِّلًا قَدِ انْبَسَطَ رَجَائِی وَ أَمَلِی وَ رَجَوْتُ الدَّرْكَ لِحَاجَتِی فَقَالَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع یَا ابْنَ عَمِّ إِنِّی أُعِیذُكَ بِاللَّهِ مِنَ التَّعَرُّضِ لِهَذَا الْأَمْرِ الَّذِی أَمْسَیْتَ فِیهِ وَ إِنِّی لَخَائِفٌ عَلَیْكَ أَنْ یُكْسِبَكَ شَرّاً فَجَرَى الْكَلَامُ بَیْنَهُمَا حَتَّى أَفْضَى إِلَى مَا لَمْ یَكُنْ یُرِیدُ وَ كَانَ مِنْ قَوْلِهِ بِأَیِّ شَیْ ءٍ كَانَ الْحُسَیْنُ أَحَقَّ بِهَا مِنْ الْحَسَنِ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع رَحِمَ اللَّهُ الْحَسَنَ وَ رَحِمَ الْحُسَیْنَ وَ كَیْفَ ذَكَرْتَ هَذَا قَالَ لِأَنَّ الْحُسَیْنَ ع كَانَ یَنْبَغِی لَهُ إِذَا عَدَلَ أَنْ یَجْعَلَهَا فِی الْأَسَنِّ مِنْ وُلْدِ الْحَسَنِ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى لَمَّا أَنْ أَوْحَى إِلَى مُحَمَّدٍ ص أَوْحَى إِلَیْهِ بِمَا شَاءَ وَ لَمْ یُؤَامِرْ أَحَداً مِنْ خَلْقِهِ وَ أَمَرَ مُحَمَّدٌ ص عَلِیّاً ع بِمَا شَاءَ فَفَعَلَ مَا أُمِرَ بِهِ وَ لَسْنَا نَقُولُ فِیهِ إِلَّا مَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مِنْ تَبْجِیلِهِ وَ تَصْدِیقِهِ فَلَوْ كَانَ أَمَرَ الْحُسَیْنَ أَنْ یُصَیِّرَهَا فِی الْأَسَنِّ أَوْ یَنْقُلَهَا فِی وُلْدِهِمَا یَعْنِی الْوَصِیَّةَ لَفَعَلَ ذَلِكَ الْحُسَیْنُ وَ مَا هُوَ بِالْمُتَّهَمِ عِنْدَنَا فِی الذَّخِیرَةِ لِنَفْسِهِ وَ لَقَدْ وَلَّى وَ تَرَكَ ذَلِكَ وَ لَكِنَّهُ مَضَى لِمَا أُمِرَ بِهِ وَ هُوَ جَدُّكَ وَ عَمُّكَ فَإِنْ قُلْتَ خَیْراً فَمَا أَوْلَاكَ بِهِ وَ إِنْ قُلْتَ هُجْراً فَیَغْفِرُ اللَّهُ لَكَ أَطِعْنِی یَا ابْنَ عَمِّ وَ اسْمَعْ كَلَامِی فَوَ اللَّهِ الَّذِی لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ لَا آلُوكَ نُصْحاً وَ حِرْصاً فَكَیْفَ وَ لَا أَرَاكَ تَفْعَلُ وَ مَا لِأَمْرِ اللَّهِ مِنْ مَرَدٍّ فَسُرَّ أَبِی عِنْدَ ذَلِكَ فَقَالَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ وَ اللَّهِ إِنَّكَ لَتَعْلَمُ أَنَّهُ الْأَحْوَلُ الْأَكْشَفُ الْأَخْضَرُ الْمَقْتُولُ بِسُدَّةِ أَشْجَعَ عِنْدَ بَطْنِ مَسِیلِهَا فَقَالَ أَبِی لَیْسَ هُوَ ذَلِكَ وَ اللَّهِ لَیُحَارِبَنَّ بِالْیَوْمِ یَوْماً وَ بِالسَّاعَةِ سَاعَةً وَ بِالسَّنَةِ سَنَةً وَ لَیَقُومَنَّ بِثَأْرِ بَنِی أَبِی طَالِبٍ جَمِیعاً فَقَالَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع یَغْفِرُ اللَّهُ لَكَ مَا أَخْوَفَنِی أَنْ یَكُونَ هَذَا الْبَیْتُ یَلْحَقُ صَاحِبَنَا مَنَّتْكَ نَفْسُكَ فِی الْخَلَاءِ ضَلَالًا لَا وَ اللَّهِ لَا یَمْلِكُ أَكْثَرَ مِنْ حِیطَانِ الْمَدِینَةِ وَ لَا یَبْلُغُ عَمَلُهُ الطَّائِفَ إِذَا أَحْفَلَ یَعْنِی إِذَا أَجْهَدَ نَفْسَهُ وَ مَا لِلْأَمْرِ مِنْ بُدٍّ أَنْ یَقَعَ فَاتَّقِ اللَّهَ وَ ارْحَمْ نَفْسَكَ وَ بَنِی أَبِیكَ فَوَ اللَّهِ إِنِّی لَأَرَاهُ أَشْأَمَ سَلْحَةٍ أَخْرَجَتْهَا أَصْلَابُ الرِّجَالِ إِلَى أَرْحَامِ النِّسَاءِ وَ اللَّهِ إِنَّهُ الْمَقْتُولُ بِسُدَّةِ أَشْجَعَ بَیْنَ دُورِهَا وَ اللَّهِ لَكَأَنِّی بِهِ صَرِیعاً مَسْلُوباً بِزَّتُهُ بَیْنَ رِجْلَیْهِ لَبِنَةٌ وَ لَا یَنْفَعُ هَذَا الْغُلَامَ مَا یَسْمَعُ قَالَ مُوسَى بْنُ عَبْدِ اللَّهِ یَعْنِینِی وَ لَیَخْرُجَنَّ مَعَهُ فَیُهْزَمُ وَ یُقْتَلُ صَاحِبُهُ ثُمَّ یَمْضِی فَیَخْرُجُ مَعَهُ رَایَةٌ أُخْرَى فَیُقْتَلُ كَبْشُهَا وَ یَتَفَرَّقُ جَیْشُهَا فَإِنْ أَطَاعَنِی فَلْیَطْلُبِ الْأَمَانَ عِنْدَ ذَلِكَ مِنْ بَنِی الْعَبَّاسِ حَتَّى یَأْتِیَهُ اللَّهُ بِالْفَرَجِ وَ لَقَدْ عَلِمْتَ بِأَنَّ هَذَا الْأَمْرَ لَا یَتِمُّ وَ إِنَّكَ لَتَعْلَمُ وَ نَعْلَمُ أَنَّ ابْنَكَ الْأَحْوَلُ الْأَخْضَرُ الْأَكْشَفُ الْمَقْتُولُ بِسُدَّةِ أَشْجَعَ بَیْنَ دُورِهَا عِنْدَ بَطْنِ مَسِیلِهَا فَقَامَ أَبِی وَ هُوَ یَقُولُ بَلْ یُغْنِی اللَّهُ عَنْكَ وَ لَتَعُودَنَّ أَوْ لَیَقِی اللَّهُ بِكَ وَ بِغَیْرِكَ وَ مَا أَرَدْتَ بِهَذَا إِلَّا امْتِنَاعَ غَیْرِكَ وَ أَنْ تَكُونَ ذَرِیعَتَهُمْ إِلَى ذَلِكَ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع اللَّهُ یَعْلَمُ مَا أُرِیدُ إِلَّا نُصْحَكَ وَ رُشْدَكَ وَ مَا عَلَیَّ إِلَّا الْجُهْدُ فَقَامَ أَبِی یَجُرُّ ثَوْبَهُ مُغْضَباً فَلَحِقَهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع فَقَالَ لَهُ أُخْبِرُكَ أَنِّی سَمِعْتُ عَمَّكَ وَ هُوَ خَالُكَ یَذْكُرُ أَنَّكَ وَ بَنِی أَبِیكَ سَتُقْتَلُونَ فَإِنْ أَطَعْتَنِی وَ رَأَیْتَ أَنْ تَدْفَعَ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ فَافْعَلْ فَوَ اللَّهِ الَّذِی لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ عَالِمُ الْغَیْبِ وَ الشَّهَادَةِ الرَّحْمَنُ الرَّحِیمُ الْكَبِیرُ الْمُتَعَالِ عَلَى خَلْقِهِ لَوَدِدْتُ أَنِّی فَدَیْتُكَ بِوُلْدِی وَ بِأَحَبِّهِمْ إِلَیَّ وَ بِأَحَبِّ أَهْلِ بَیْتِی إِلَیَّ وَ مَا یَعْدِلُكَ عِنْدِی شَیْ ءٌ فَلَا تَرَى أَنِّی غَشَشْتُكَ فَخَرَجَ أَبِی مِنْ عِنْدِهِ مُغْضَباً أَسِفاً قَالَ فَمَا أَقَمْنَا بَعْدَ ذَلِكَ إِلَّا قَلِیلًا عِشْرِینَ لَیْلَةً أَوْ نَحْوَهَا حَتَّى قَدِمَتْ رُسُلُ أَبِی جَعْفَرٍ فَأَخَذُوا أَبِی وَ عُمُومَتِی سُلَیْمَانَ بْنَ حَسَنٍ وَ حَسَنَ بْنَ حَسَنٍ وَ إِبْرَاهِیمَ بْنَ حَسَنٍ وَ دَاوُدَ بْنَ حَسَنٍ وَ عَلِیَّ بْنَ حَسَنٍ وَ سُلَیْمَانَ بْنَ دَاوُدَ بْنِ حَسَنٍ وَ عَلِیَّ بْنَ إِبْرَاهِیمَ بْنِ حَسَنٍ وَ حَسَنَ بْنَ جَعْفَرِ بْنِ حَسَنٍ وَ طَبَاطَبَا إِبْرَاهِیمَ بْنَ إِسْمَاعِیلَ بْنِ حَسَنٍ وَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ دَاوُدَ قَالَ فَصُفِّدُوا فِی الْحَدِیدِ ثُمَّ حُمِلُوا فِی مَحَامِلَ أَعْرَاءً لَا وِطَاءَ فِیهَا وَ وُقِّفُوا بِالْمُصَلَّى لِكَیْ یُشْمِتَهُمُ النَّاسُ قَالَ فَكَفَّ النَّاسُ عَنْهُمْ وَ رَقُّوا لَهُمْ لِلْحَالِ الَّتِی هُمْ فِیهَا ثُمَّ انْطَلَقُوا بِهِمْ حَتَّى وُقِّفُوا عِنْدَ بَابِ مَسْجِدِ رَسُولِ اللَّهِ ص قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِبْرَاهِیمَ الْجَعْفَرِیُّ فَحَدَّثَتْنَا خَدِیجَةُ بِنْتُ عُمَرَ بْنِ عَلِیٍّ أَنَّهُمْ لَمَّا أُوقِفُوا عِنْدَ بَابِ الْمَسْجِدِ الْبَابِ الَّذِی یُقَالُ لَهُ بَابُ جَبْرَئِیلَ اطَّلَعَ عَلَیْهِمْ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع وَ عَامَّةُ رِدَائِهِ مَطْرُوحٌ بِالْأَرْضِ ثُمَّ اطَّلَعَ مِنْ بَابِ الْمَسْجِدِ فَقَالَ لَعَنَكُمُ اللَّهُ یَا مَعَاشِرَ الْأَنْصَارِ ثَلَاثاً مَا عَلَى هَذَا عَاهَدْتُمْ رَسُولَ اللَّهِ ص وَ لَا بَایَعْتُمُوهُ أَمَا وَ اللَّهِ إِنْ كُنْتُ حَرِیصاً وَ لَكِنِّی غُلِبْتُ وَ لَیْسَ لِلْقَضَاءِ مَدْفَعٌ ثُمَّ قَامَ وَ أَخَذَ إِحْدَى نَعْلَیْهِ فَأَدْخَلَهَا رِجْلَهُ وَ الْأُخْرَى فِی یَدِهِ وَ عَامَّةُ رِدَائِهِ یَجُرُّهُ فِی الْأَرْضِ ثُمَّ دَخَلَ بَیْتَهُ فَحُمَّ عِشْرِینَ لَیْلَةً لَمْ یَزَلْ یَبْكِی فِیهِ اللَّیْلَ وَ النَّهَارَ حَتَّى خِفْنَا عَلَیْهِ فَهَذَا حَدِیثُ خَدِیجَةَ قَالَ الْجَعْفَرِیُّ وَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ أَنَّهُ لَمَّا طُلِعَ بِالْقَوْمِ فِی الْمَحَامِلِ قَامَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مِنَ الْمَسْجِدِ ثُمَّ أَهْوَى إِلَى الْمَحْمِلِ الَّذِی فِیهِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْحَسَنِ یُرِیدُ كَلَامَهُ فَمُنِعَ أَشَدَّ الْمَنْعِ وَ أَهْوَى إِلَیْهِ الْحَرَسِیُّ فَدَفَعَهُ وَ قَالَ تَنَحَّ عَنْ هَذَا فَإِنَّ اللَّهَ سَیَكْفِیكَ وَ یَكْفِی غَیْرَكَ ثُمَّ دَخَلَ بِهِمُ الزُّقَاقَ وَ رَجَعَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِلَى مَنْزِلِهِ فَلَمْ یَبْلُغْ بِهِمُ الْبَقِیعَ حَتَّى ابْتُلِیَ الْحَرَسِیُّ بَلَاءً شَدِیداً رَمَحَتْهُ نَاقَتُهُ فَدَقَّتْ وَرِكَهُ فَمَاتَ فِیهَا وَ مَضَى بِالْقَوْمِ فَأَقَمْنَا بَعْدَ ذَلِكَ حِیناً ثُمَّ أَتَى مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَسَنٍ فَأُخْبِرَ أَنَّ أَبَاهُ وَ عُمُومَتَهُ قُتِلُوا قَتَلَهُمْ أَبُو جَعْفَرٍ إِلَّا حَسَنَ بْنَ جَعْفَرٍ وَ طَبَاطَبَا وَ عَلِیَّ بْنَ إِبْرَاهِیمَ وَ سُلَیْمَانَ بْنَ دَاوُدَ وَ دَاوُدَ بْنَ حَسَنٍ وَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ دَاوُدَ قَالَ فَظَهَرَ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عِنْدَ ذَلِكَ وَ دَعَا النَّاسَ لِبَیْعَتِهِ قَالَ فَكُنْتُ ثَالِثَ ثَلَاثَةٍ بَایَعُوهُ وَ اسْتَوْسَقَ النَّاسَ لِبَیْعَتِهِ وَ لَمْ یَخْتَلِفْ عَلَیْهِ قُرَشِیٌّ وَ لَا أَنْصَارِیٌّ وَ لَا عَرَبِیٌّ قَالَ وَ شَاوَرَ عِیسَى بْنَ زَیْدٍ وَ كَانَ مِنْ ثِقَاتِهِ وَ كَانَ عَلَى شُرَطِهِ فَشَاوَرَهُ فِی الْبِعْثَةِ إِلَى وُجُوهِ قَوْمِهِ فَقَالَ لَهُ عِیسَى بْنُ زَیْدٍ إِنْ دَعَوْتَهُمْ دُعَاءً یَسِیراً لَمْ یُجِیبُوكَ أَوْ تَغْلُظَ عَلَیْهِمْ فَخَلِّنِی وَ إِیَّاهُمْ فَقَالَ لَهُ مُحَمَّدٌ امْضِ إِلَى مَنْ أَرَدْتَ مِنْهُمْ فَقَالَ ابْعَثْ إِلَى رَئِیسِهِمْ وَ كَبِیرِهِمْ یَعْنِی أَبَا عَبْدِ اللَّهِ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ ع فَإِنَّكَ إِذَا أَغْلَظْتَ عَلَیْهِ عَلِمُوا جَمِیعاً أَنَّكَ سَتُمِرُّهُمْ عَلَى الطَّرِیقِ الَّتِی أَمْرَرْتَ عَلَیْهَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ فَوَ اللَّهِ مَا لَبِثْنَا أَنْ أُتِیَ بِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع حَتَّى أُوقِفَ بَیْنَ یَدَیْهِ فَقَالَ لَهُ عِیسَى بْنُ زَیْدٍ أَسْلِمْ تَسْلَمْ فَقَالَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع أَ حَدَثَتْ نُبُوَّةٌ بَعْدَ مُحَمَّدٍ ص فَقَالَ لَهُ مُحَمَّدٌ لَا وَ لَكِنْ بَایِعْ تَأْمَنْ عَلَى نَفْسِكَ وَ مَالِكَ وَ وُلْدِكَ وَ لَا تُكَلَّفَنَّ حَرْباً فَقَالَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مَا فِیَّ حَرْبٌ وَ لَا قِتَالٌ وَ لَقَدْ تَقَدَّمْتُ إِلَى أَبِیكَ وَ حَذَّرْتُهُ الَّذِی حَاقَ بِهِ وَ لَكِنْ لَا یَنْفَعُ حَذَرٌ مِنْ قَدَرٍ یَا ابْنَ أَخِی عَلَیْكَ بِالشَّبَابِ وَ دَعْ عَنْكَ الشُّیُوخَ فَقَالَ لَهُ مُحَمَّدٌ مَا أَقْرَبَ مَا بَیْنِی وَ بَیْنَكَ فِی السِّنِّ فَقَالَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِنِّی لَمْ أُعَازَّكَ وَ لَمْ أَجِئْ لِأَتَقَدَّمَ عَلَیْكَ فِی الَّذِی أَنْتَ فِیهِ فَقَالَ لَهُ مُحَمَّدٌ لَا وَ اللَّهِ لَا بُدَّ مِنْ أَنْ تُبَایِعَ فَقَالَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مَا فِیَّ یَا ابْنَ أَخِی طَلَبٌ وَ لَا حَرْبٌ وَ إِنِّی لَأُرِیدُ الْخُرُوجَ إِلَى الْبَادِیَةِ فَیَصُدُّنِی ذَلِكَ وَ یَثْقُلُ عَلَیَّ حَتَّى تُكَلِّمَنِی فِی ذَلِكَ الْأَهْلُ غَیْرَ مَرَّةٍ وَ لَا یَمْنَعُنِی مِنْهُ إِلَّا الضَّعْفُ وَ اللَّهِ وَ الرَّحِمِ أَنْ تُدْبِرَ عَنَّا وَ نَشْقَى بِكَ فَقَالَ لَهُ یَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ قَدْ وَ اللَّهِ مَاتَ أَبُو الدَّوَانِیقِ یَعْنِی أَبَا جَعْفَرٍ فَقَالَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع وَ مَا تَصْنَعُ بِی وَ قَدْ مَاتَ قَالَ أُرِیدُ الْجَمَالَ بِكَ قَالَ مَا إِلَى مَا تُرِیدُ سَبِیلٌ لَا وَ اللَّهِ مَا مَاتَ أَبُو الدَّوَانِیقِ إِلَّا أَنْ یَكُونَ مَاتَ مَوْتَ النَّوْمِ قَالَ وَ اللَّهِ لَتُبَایِعُنِی طَائِعاً أَوْ مُكْرَهاً وَ لَا تُحْمَدُ فِی بَیْعَتِكَ فَأَبَى عَلَیْهِ إِبَاءً شَدِیداً وَ أَمَرَ بِهِ إِلَى الْحَبْسِ فَقَالَ لَهُ عِیسَى بْنُ زَیْدٍ أَمَا إِنْ طَرَحْنَاهُ فِی السِّجْنِ وَ قَدْ خَرِبَ السِّجْنُ وَ لَیْسَ عَلَیْهِ الْیَوْمَ غَلَقٌ خِفْنَا أَنْ یَهْرُبَ مِنْهُ فَضَحِكَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع ثُمَّ قَالَ لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ أَ وَ تُرَاكَ تُسْجِنُنِی قَالَ نَعَمْ وَ الَّذِی أَكْرَمَ مُحَمَّداً ص بِالنُّبُوَّةِ لَأُسْجِنَنَّكَ وَ لَأُشَدِّدَنَّ عَلَیْكَ فَقَالَ عِیسَى بْنُ زَیْدٍ احْبِسُوهُ فِی الْمَخْبَإِ وَ ذَلِكَ دَارُ رَیْطَةَ الْیَوْمَ فَقَالَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع أَمَا وَ اللَّهِ إِنِّی سَأَقُولُ ثُمَّ أُصَدَّقُ فَقَالَ لَهُ عِیسَى بْنُ زَیْدٍ لَوْ تَكَلَّمْتَ لَكَسَرْتُ فَمَكَ فَقَالَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع أَمَا وَ اللَّهِ یَا أَكْشَفُ یَا أَزْرَقُ لَكَأَنِّی بِكَ تَطْلُبُ لِنَفْسِكَ جُحْراً تَدْخُلُ فِیهِ وَ مَا أَنْتَ فِی الْمَذْكُورِینَ عِنْدَ اللِّقَاءِ وَ إِنِّی لَأَظُنُّكَ إِذَا صُفِّقَ خَلْفَكَ طِرْتَ مِثْلَ الْهَیْقِ النَّافِرِ فَنَفَرَ عَلَیْهِ مُحَمَّدٌ بِانْتِهَارٍ احْبِسْهُ وَ شَدِّدْ عَلَیْهِ وَ اغْلُظْ عَلَیْهِ فَقَالَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع أَمَا وَ اللَّهِ لَكَأَنِّی بِكَ خَارِجاً مِنْ سُدَّةِ أَشْجَعَ إِلَى بَطْنِ الْوَادِی وَ قَدْ حَمَلَ عَلَیْكَ فَارِسٌ مُعْلَمٌ فِی یَدِهِ طِرَادَةٌ نِصْفُهَا أَبْیَضُ وَ نِصْفُهَا أَسْوَدُ عَلَى فَرَسٍ كُمَیْتٍ أَقْرَحَ فَطَعَنَكَ فَلَمْ یَصْنَعْ فِیكَ شَیْئاً وَ ضَرَبْتَ خَیْشُومَ فَرَسِهِ فَطَرَحْتَهُ وَ حَمَلَ عَلَیْكَ آخَرُ خَارِجٌ مِنْ زُقَاقِ آلِ أَبِی عَمَّارٍ الدُّؤَلِیِّینَ عَلَیْهِ غَدِیرَتَانِ مَضْفُورَتَانِ وَ قَدْ خَرَجَتَا مِنْ تَحْتِ بَیْضَةٍ كَثِیرُ شَعْرِ الشَّارِبَیْنِ فَهُوَ وَ اللَّهِ صَاحِبُكَ فَلَا رَحِمَ اللَّهُ رِمَّتَهُ فَقَالَ لَهُ مُحَمَّدٌ یَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ حَسِبْتَ فَأَخْطَأْتَ وَ قَامَ إِلَیْهِ السُّرَاقِیُّ بْنُ سَلْخِ الْحُوتِ فَدَفَعَ فِی ظَهْرِهِ حَتَّى أُدْخِلَ السِّجْنَ وَ اصْطُفِیَ مَا كَانَ لَهُ مِنْ مَالٍ وَ مَا كَانَ لِقَوْمِهِ مِمَّنْ لَمْ یَخْرُجْ مَعَ مُحَمَّدٍ قَالَ فَطُلِعَ بِإِسْمَاعِیلَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرِ بْنِ أَبِی طَالِبٍ وَ هُوَ شَیْخٌ كَبِیرٌ ضَعِیفٌ قَدْ ذَهَبَتْ إِحْدَى عَیْنَیْهِ وَ ذَهَبَتْ رِجْلَاهُ وَ هُوَ یُحْمَلُ حَمْلًا فَدَعَاهُ إِلَى الْبَیْعَةِ فَقَالَ لَهُ یَا ابْنَ أَخِی إِنِّی شَیْخٌ كَبِیرٌ ضَعِیفٌ وَ أَنَا إِلَى بِرِّكَ وَ عَوْنِكَ أَحْوَجُ فَقَالَ لَهُ لَا بُدَّ مِنْ أَنْ تُبَایِعَ فَقَالَ لَهُ وَ أَیَّ شَیْ ءٍ تَنْتَفِعُ بِبَیْعَتِی وَ اللَّهِ إِنِّی لَأُضَیِّقُ عَلَیْكَ مَكَانَ اسْمِ رَجُلٍ إِنْ كَتَبْتَهُ قَالَ لَا بُدَّ لَكَ أَنْ تَفْعَلَ وَ أَغْلَظَ لَهُ فِی الْقَوْلِ فَقَالَ لَهُ إِسْمَاعِیلُ ادْعُ لِی جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ فَلَعَلَّنَا نُبَایِعُ جَمِیعاً قَالَ فَدَعَا جَعْفَراً ع فَقَالَ لَهُ إِسْمَاعِیلُ جُعِلْتُ فِدَاكَ إِنْ رَأَیْتَ أَنْ تُبَیِّنَ لَهُ فَافْعَلْ لَعَلَّ اللَّهَ یَكُفُّهُ عَنَّا قَالَ قَدْ أَجْمَعْتُ أَلَّا أُكَلِّمَهُ أَ فَلْیَرَ فِیَّ بِرَأْیِهِ فَقَالَ إِسْمَاعِیلُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنْشُدُكَ اللَّهَ هَلْ تَذْكُرُ یَوْماً أَتَیْتُ أَبَاكَ مُحَمَّدَ بْنَ عَلِیٍّ ع وَ عَلَیَّ حُلَّتَانِ صَفْرَاوَانِ فَدَامَ النَّظَرَ إِلَیَّ فَبَكَى فَقُلْتُ لَهُ مَا یُبْكِیكَ فَقَالَ لِی یُبْكِینِی أَنَّكَ تُقْتَلُ عِنْدَ كِبَرِ سِنِّكَ ضَیَاعاً لَا یَنْتَطِحُ فِی دَمِكَ عَنْزَانِ قَالَ قُلْتُ فَمَتَى ذَاكَ قَالَ إِذَا دُعِیتَ إِلَى الْبَاطِلِ فَأَبَیْتَهُ وَ إِذَا نَظَرْتَ إِلَى الْأَحْوَلِ مَشُومِ قَوْمِهِ یَنْتَمِی مِنْ آلِ الْحَسَنِ عَلَى مِنْبَرِ رَسُولِ اللَّهِ ص یَدْعُو إِلَى نَفْسِهِ قَدْ تَسَمَّى بِغَیْرِ اسْمِهِ فَأَحْدِثْ عَهْدَكَ وَ اكْتُبْ وَصِیَّتَكَ فَإِنَّكَ مَقْتُولٌ فِی یَوْمِكَ أَوْ مِنْ غَدٍ فَقَالَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع نَعَمْ وَ هَذَا وَ رَبِّ الْكَعْبَةِ لَا یَصُومُ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ إِلَّا أَقَلَّهُ فَأَسْتَوْدِعُكَ اللَّهَ یَا أَبَا الْحَسَنِ وَ أَعْظَمَ اللَّهُ أَجْرَنَا فِیكَ وَ أَحْسَنَ الْخِلَافَةَ عَلَى مَنْ خَلَّفْتَ وَ إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَیْهِ رَاجِعُونَ قَالَ ثُمَّ احْتُمِلَ إِسْمَاعِیلُ وَ رُدَّ جَعْفَرٌ إِلَى الْحَبْسِ قَالَ فَوَ اللَّهِ مَا أَمْسَیْنَا حَتَّى دَخَلَ عَلَیْهِ بَنُو أَخِیهِ بَنُو مُعَاوِیَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ فَتَوَطَّئُوهُ حَتَّى قَتَلُوهُ وَ بَعَثَ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ إِلَى جَعْفَرٍ فَخَلَّى سَبِیلَهُ قَالَ وَ أَقَمْنَا بَعْدَ ذَلِكَ حَتَّى اسْتَهْلَلْنَا شَهْرَ رَمَضَانَ فَبَلَغَنَا خُرُوجُ عِیسَى بْنِ مُوسَى یُرِیدُ الْمَدِینَةَ قَالَ فَتَقَدَّمَ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَلَى مُقَدِّمَتِهِ یَزِیدُ بْنُ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ وَ كَانَ عَلَى مُقَدِّمَةِ عِیسَى بْنِ مُوسَى وُلْدُ الْحَسَنِ بْنِ زَیْدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ الْحَسَنِ وَ قَاسِمٌ وَ مُحَمَّدُ بْنُ زَیْدٍ وَ عَلِیٌّ وَ إِبْرَاهِیمُ بَنُو الْحَسَنِ بْنِ زَیْدٍ فَهُزِمَ یَزِیدُ بْنُ مُعَاوِیَةَ وَ قَدِمَ عِیسَى بْنُ مُوسَى الْمَدِینَةَ وَ صَارَ الْقِتَالُ بِالْمَدِینَةِ فَنَزَلَ بِذُبَابٍ وَ دَخَلَتْ عَلَیْنَا الْمُسَوِّدَةُ مِنْ خَلْفِنَا وَ خَرَجَ مُحَمَّدٌ فِی أَصْحَابِهِ حَتَّى بَلَغَ السُّوقَ فَأَوْصَلَهُمْ وَ مَضَى ثُمَّ تَبِعَهُمْ حَتَّى انْتَهَى إِلَى مَسْجِدِ الْخَوَّامِینَ فَنَظَرَ إِلَى مَا هُنَاكَ فَضَاءٍ لَیْسَ فِیهِ مُسَوِّدٌ وَ لَا مُبَیِّضٌ فَاسْتَقْدَمَ حَتَّى انْتَهَى إِلَى شِعْبِ فَزَارَةَ ثُمَّ دَخَلَ هُذَیْلَ ثُمَّ مَضَى إِلَى أَشْجَعَ فَخَرَجَ إِلَیْهِ الْفَارِسُ الَّذِی قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ مِنْ خَلْفِهِ مِنْ سِكَّةِ هُذَیْلَ فَطَعَنَهُ فَلَمْ یَصْنَعْ فِیهِ شَیْئاً وَ حَمَلَ عَلَى الْفَارِسِ فَضَرَبَ خَیْشُومَ فَرَسِهِ بِالسَّیْفِ فَطَعَنَهُ الْفَارِسُ فَأَنْفَذَهُ فِی الدِّرْعِ وَ انْثَنَى عَلَیْهِ مُحَمَّدٌ فَضَرَبَهُ فَأَثْخَنَهُ وَ خَرَجَ عَلَیْهِ حُمَیْدُ بْنُ قَحْطَبَةَ وَ هُوَ مُدْبِرٌ عَلَى الْفَارِسِ یَضْرِبُهُ مِنْ زُقَاقِ الْعَمَّارِیِّینَ فَطَعَنَهُ طَعْنَةً أَنْفَذَ السِّنَانَ فِیهِ فَكُسِرَ الرُّمْحُ وَ حَمَلَ عَلَى حُمَیْدٍ فَطَعَنَهُ حُمَیْدٌ بِزُجِّ الرُّمْحِ فَصَرَعَهُ ثُمَّ نَزَلَ إِلَیْهِ فَضَرَبَهُ حَتَّى أَثْخَنَهُ وَ قَتَلَهُ وَ أَخَذَ رَأْسَهُ وَ دَخَلَ الْجُنْدُ مِنْ كُلِّ جَانِبٍ وَ أُخِذَتِ الْمَدِینَةُ وَ أُجْلِینَا هَرَباً فِی الْبِلَادِ قَالَ مُوسَى بْنُ عَبْدِ اللَّهِ فَانْطَلَقْتُ حَتَّى لَحِقْتُ بِإِبْرَاهِیمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ فَوَجَدْتُ عِیسَى بْنَ زَیْدٍ مُكْمَناً عِنْدَهُ فَأَخْبَرْتُهُ بِسُوءِ تَدْبِیرِهِ وَ خَرَجْنَا مَعَهُ حَتَّى أُصِیبَ رَحِمَهُ اللَّهُ ثُمَّ مَضَیْتُ مَعَ ابْنِ أَخِی الْأَشْتَرِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَسَنٍ حَتَّى أُصِیبَ بِالسِّنْدِ ثُمَّ رَجَعْتُ شَرِیداً طَرِیداً تُضَیَّقُ عَلَیَّ الْبِلَادُ فَلَمَّا ضَاقَتْ عَلَیَّ الْأَرْضُ وَ اشْتَدَّ بِیَ الْخَوْفُ ذَكَرْتُ مَا قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع فَجِئْتُ إِلَى الْمَهْدِیِّ وَ قَدْ حَجَّ وَ هُوَ یَخْطُبُ النَّاسَ فِی ظِلِّ الْكَعْبَةِ فَمَا شَعَرَ إِلَّا وَ أَنِّی قَدْ قُمْتُ مِنْ تَحْتِ الْمِنْبَرِ فَقُلْتُ لِیَ الْأَمَانُ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ وَ أَدُلُّكَ عَلَى نَصِیحَةٍ لَكَ عِنْدِی فَقَالَ نَعَمْ مَا هِیَ قُلْتُ أَدُلُّكَ عَلَى مُوسَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَسَنٍ فَقَالَ لِی نَعَمْ لَكَ الْأَمَانُ فَقُلْتُ لَهُ أَعْطِنِی مَا أَثِقُ بِهِ فَأَخَذْتُ مِنْهُ عُهُوداً وَ مَوَاثِیقَ وَ وَثَّقْتُ لِنَفْسِی ثُمَّ قُلْتُ أَنَا مُوسَى بْنُ عَبْدِ اللَّهِ فَقَالَ لِی إِذاً تُكْرَمَ وَ تُحْبَى فَقُلْتُ لَهُ أَقْطِعْنِی إِلَى بَعْضِ أَهْلِ بَیْتِكَ یَقُومُ بِأَمْرِی عِنْدَكَ فَقَالَ لِیَ انْظُرْ إِلَى مَنْ أَرَدْتَ فَقُلْتُ عَمَّكَ الْعَبَّاسَ بْنَ مُحَمَّدٍ فَقَالَ الْعَبَّاسُ لَا حَاجَةَ لِی فِیكَ فَقُلْتُ وَ لَكِنْ لِی فِیكَ الْحَاجَةُ أَسْأَلُكَ بِحَقِّ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ إِلَّا قَبِلْتَنِی فَقَبِلَنِی شَاءَ أَوْ أَبَى وَ قَالَ لِیَ الْمَهْدِیُّ مَنْ یَعْرِفُكَ وَ حَوْلَهُ أَصْحَابُنَا أَوْ أَكْثَرُهُمْ فَقُلْتُ هَذَا الْحَسَنُ بْنُ زَیْدٍ یَعْرِفُنِی وَ هَذَا مُوسَى بْنُ جَعْفَرٍ یَعْرِفُنِی وَ هَذَا الْحَسَنُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْعَبَّاسِ یَعْرِفُنِی فَقَالُوا نَعَمْ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ كَأَنَّهُ لَمْ یَغِبْ عَنَّا ثُمَّ قُلْتُ لِلْمَهْدِیِّ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ لَقَدْ أَخْبَرَنِی بِهَذَا الْمَقَامِ أَبُو هَذَا الرَّجُلِ وَ أَشَرْتُ إِلَى مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ قَالَ مُوسَى بْنُ عَبْدِ اللَّهِ وَ كَذَبْتُ عَلَى جَعْفَرٍ كَذِبَةً فَقُلْتُ لَهُ وَ أَمَرَنِی أَنْ أُقْرِئَكَ السَّلَامَ وَ قَالَ إِنَّهُ إِمَامُ عَدْلٍ وَ سَخَاءٍ قَالَ فَأَمَرَ لِمُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ بِخَمْسَةِ آلَافِ دِینَارٍ فَأَمَرَ لِی مِنْهَا مُوسَى بِأَلْفَیْ دِینَارٍ وَ وَصَلَ عَامَّةَ أَصْحَابِهِ وَ وَصَلَنِی فَأَحْسَنَ صِلَتِی فَحَیْثُ مَا ذُكِرَ وُلْدُ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فَقُولُوا صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِمْ وَ مَلَائِكَتُهُ وَ حَمَلَةُ عَرْشِهِ وَ الْكِرَامُ الْكَاتِبُونَ وَ خُصُّوا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ بِأَطْیَبِ ذَلِكَ وَ جَزَى مُوسَى بْنَ جَعْفَرٍ عَنِّی خَیْراً فَأَنَا وَ اللَّهِ مَوْلَاهُمْ بَعْدَ اللَّهِ
اصول كافى جلد 2 صفحه 173 روایت 17
عبدالله بن ابراهیم گوید: (باجماعتى) نزد خدیجه دختر عمر بن على بن حسین بن على بن ابیطالب علیهم السلام رفتیم تا او را به وفات پسر دخترش تسلیت گوئیم، در حضور او موسى بن عبدالله بن حسن را دیدیم كه در گوشه اى نزدیك زنان نشسته بود، ما به آنها تسلیت گفتیم و متوجه موسى شدیم، موسى به دختر ابى یشكر كه نوحه خوان بود گفت: بخوان، او چنین خواند: بشمار رسول خدا را و پس از وى شیر خدا حمزه و در مرتبه سوم عباس (برادر حمزه) را و بشمار على نیكوكار و بشمار جعفر و عقیل را بعد از او كه همه رئیس بودند.
موسى به او گفت: احسنت: مرا به طرف آوردى، بیشتر بخوان، او هم دنبال كرد و گفت:
پیشواى پرهیزگاران محمد از خاندان ماست و حمزة و جعفر پاك از خاندان ماست
على پسر عم و داماد پیغمبر از خاندان ماست او پهلوان پیغمبر و امام مطهر است
ما نزد خدیجه بودیم تا شب نزدیك شد، سپس خدیجه گفت: من از عمویم محمد بن على صلوات الله علیه شنیدم كه مى فرمود: «همانا زن در ماتم و مصیبت نوحه گر مى خواهد كه اشكش جارى شود، و براى زن شایسته نیست كه سخن زشت و بیهوده (دروغى نسبت به میت یا شكایتى از قضا خدا) گوید، پس چون شب فرا رسید ملائكه را با نوحه خود آزار مى دهد» ما از نزدش بیرون آمدیم و باز فردا صبح رفتیم و مذاكره جدا كردن منزلش را از خانه امام جعفر صادق علیه السلام به میان آوردیم.
راوى گوید: آن خانه دارالسرقة (خانه دزدى) نامیده مى شد، خدیجه گفت: این موضوع و مهدى ما اختیار كرد مقصودش از مهدى محمد بن عبدالله بن حسن (نوه امام مجتبى علیه السلام) بود و با این كلمه با او شوخى مى كرد زیرا محمد بن عبدالله ادعاء مهدویت مى نمود، و ممكن است موسى گفته باشد این خانه سرقت است، زیرا كه محمد بن عبدالله در آنجا غصب خلافت و ادعاء مهدویت كرد) موسى ابن عبدالله گفت: به خدا من اكنون خبرى شگفت براى شما نقل مى كنم.
چون پدرم رحمه اللّه شروع كرد كه براى محمد بن عبداللّه بن حسن (نوه امام حسن علیه السلام) بیعت گیرد و تصمیم گرفت كه دوستانش را به بیند، گفت: من فكر میكنم تا جعفر بن محمد (امام ششم) علیهما السلام را نه بینم این كار درست نشود، پس براه افتاد و (از كثرت ضعف و سالخوردگى) بمن تكیه داشت، من هم همراه او رفتم تا بامام صادق علیه السلام رسیدیم و در خارج منزل باو برخوردیم كه آهنگ مسجد داشت، پدرم او را نگه داشت و با او بسخن پرداخت، امام صادق علیه السلام فرمود: میان راه جاى این سخن نیست، یكدیگر را ملاقات مى كنیم انشاءاللّه، پدرم شادمان برگشت (زیرا گمان كرد، آن حضرت مخالف نیست) پدرم صبر كرد تا فردا یا روز بعد شد، باز هم نزد آنحضرت رفتیم، پدرم شروع بسخن كرد، و از جمله سخنانش این بود: قربانت، تو میدانى كه من سنم از شما زیادتر است و در میان فامیلت هم از شما بزرگسال تر هست ولى خداى عزوجل بشما فضیلتى ارزانى داشته كه براى هیچیك از فامیلت نیست و من بواسطه اعتمادى كه بنیكو كارى شما دارم خدمتت رسیدم، و بدان قربانت گردم اگر شما از من بپذیرى، هیچیك از اصحابت از من عقب نشینى نكنند و حتى دو نفر قرشى یا غیر قرشى با من مخالفت نورزند.
امام صادق علیه السلام فرمود: تو مطیع تر از مرا مى توانى پیدا كنى و به من نیازى ندارى. به خدا كه تو میدانى من آهنگ رفتن بیابان مى كنم و یا تصمیم آن را مى گیرم (ولى به واسطه ضعف و ناتوانى) سنگینى مى كنم و به تأخیر مى اندازم و نیز قصد رفتن حج مى كنم و جز با خستگى و رنج و سختى به آن نمى رسم. به فكر دیگران باش و از آنها بخواه و به ایشان مگو كه نزد من آمده ئى، پدرم گفت، گردن مردم به سوى شما دراز است، اگر شما از من بپذیرى هیچكس عقب نشینى نمى كند، و شما هم از جنگ كردن و ناراحت شدن معافى.
موسى گوید: ناگهان جماعتى از مردم وارد شدند و سخن ما را قطع كردند، پدرم گفت: قربانت چه مى فرمائى؟ امام فرمود: یكدیگر را ملاقات خواهیم كرد انشاء الله، پدرم گفت: همانطور است كه من مى خواهم؟ فرمود: همانطور است كه تو مى خواهى انشاء الله با در نظر گرفتن اصلاح و خیر خواهى براى تو.
پدرم به خانه برگشت و كس نزد محمد (نوه امام حسن علیه السلام) فرستاد كه در كوه اشقر جهینه (6) بود و از مدینه تا آنجا دو شب راه بود و او را مژده داد كه بحاجت و مطلوبش رسیده است، و پس از سه روز باز گشت من و پدرم رفتیم و در خانه حضرت ایستادیم، در صورتیكه هر گاه مى آمدیم از ما جلوگیرى نمى شد و فرستاده (ئیكه رفت براى ما اجازه ورود بگیرد) دیر آمد، سپس به ما اجازه داد، ما خدمتش رسیدیم، من گوشه اطاق نشستم. و پدرم نزدیك حضرت رفت و سرش را بوسید و گفت:
قربانت گردم بار دیگر امیدوار و آرزومند خدمتت رسیدم، امید و آرزویم گسترده و بسیار است، امیدوارم بحاجت خود نائل آیم، امام صادق علیه السلام به او فرمود: من ترا به خدا پناه مى دهم از اینكه متعرض این كار شوى كه صبح و شام در فكر آن هستى، و مى ترسم كه این اقدام، شرى به تو رساند، گفتگوى آنها ادامه پیدا كرد و سخن به جائى رسید كه پدرم نمى خواست، و از جمله سخنان پدرم این بود كه بچه جهت حسین به امامت سزاوارتر از حسن شد؟ (چرا امامت به فرزندان حسین رسید و به فرزندان حسن نرسید؟) امام صادق علیه السلام فرمود: خدا رحمت كند حسن را و رحمت كند حسین را،براى چه این سخن به میان آوردى؟ پدرم گفت زیرا اگر حسین علیه السلام عدالت مى ورزید، سزاوار بود امامت را در بزرگترین فرزند امام حسن علیه السلام قرار دهد. امام صادق علیه السلام فرمود: همانا خداى تبارك و تعالى كه به محمد صلى اللّه علیه و آله وحى فرستاد، بخواست خود وحى فرستاد و با هیچكس از مخلوقش مشورت نكرد، و محمد صلى اللّه علیه و آله على علیه السلام را به آنچه خواست دستور داد و او هم چنانچه دستور داشت عمل كرد، ما درباره على نگوئیم، جز همان بزرگداشت و تصدیقى را كه رسول خدا صلى اللّه علیه و آله فرموده است، اگر حسین دستور مى داشت كه به بزرگسال تر وصیت كند یا آنكه امامت را میان فرزندان خود و امام حسن نقل و انتقال دهد عمل مى كرد، او نزد ما متهم نیست كه امامت را براى خود ذخیره كرده باشد، در صورتیكه او مى رفت و امامت را مى گذاشت او به آنچه مأمور بود، رفتار كرد، و او (از طرف مادرت) جد تو (7) و (از طرف پدرت) عموى تست اگر نسبت به او خوب گوئى، چقدر براى تو شایسته است، و اگر زشت گوئى خدا ترا بیامرزد، پس عمو! سخن مرا بشنو و اطاعت كن، به خدائیكه جز او شایسته پرستشى نیست، من نصیحت و خیر خواهى را از تو باز نداشتم، چگونه (باز دارم در صورتیكه تو پسر عمو و بزرگتر فامیل منى؟!) ولى ترا نمى بینم كه عمل كنى (حال تو چگونه باشد، در صورتیكه ترا عمل كننده نبینم)، و امر خدا هم برگشت ندارد.
پدرم در اینجا خوشحال شد (زیرا از جمله اخیر حضرت فهمید كه خدا به آنها پیشرفتى مى دهد، اگر چه به عقیده امام صادق نابجا و باطل شد) امام صادق علیه السلام (چون خوشحالى نابجاى او را دید) به او فرمود: به خدا تو میدانى كه او (یعنى محمد پسر تو كه مدعى امامت و در مقام خروج است) همان لوچ چشم موى پیشانى برگشته، سیاه رنگى است كه در ته سلیگاه سده أشجع (8) كشته مى شود (گویا خبرى غیبى باین مضمون از پیغمبر یا امامان سابق صادر شده بود كه خود عبدالله هم آنرا مى دانست) پدرم گفت: او آن نیست. به خدا سوگند كه او در برابر یك روز (ظلم بنى امیه و بنى عباس) یك روز مى جنگد و در برابر یكساعت، یك ساعت و در برابر یك سال، یكسال، و به خونخواهى تمام فرزندان ابیطالب قیام مى كند.
امام صادق علیه السلام به او فرمود: خدا ترا بیامرزد، چقدر مى ترسم كه این (مصراع) بیت بر رفیق ما (پسر تو) منطبق شود.
منتك نفسك فى الخلاء ضلالا «نفست در خلوت به تو وعده هاى دروغ و محال داده»
نه به خدا، او بیشتر از چهار دیوار مدینه را به دست نمى آورد، و هر چه تلاش كند و خود را به مشقت افكند، دامنه فعالیتش بطائف نرسد، این مطلب ناچار واقع شود، از خدا بترس و بر خود و برادرانت رحم كن، به خدا من او را نامباركترین نطفه ئى مى دانم كه صلب مردان بزهدان زنان ریخته است (زیرا به ناحق ادعاء امامت كرد و موجب كشته شدن و حبس و ذلت فامیل و امام زمانش گردید) به خدا كه او در میان خانه هاى سده اشجع كشته مى شود، گویا اكنون او را برهنه و روى خاك افتاده مى بینم كه خشتى میان دو پایش هست، و این جوان هم هرچه بشنود سودش ندهد موسى بن عبدالله گوید: مقصودش من بودم او هم همراهش خروج كند وشكست خورد و رفیقش (محمد) كشته شود، سپس موسى برود و با پرچم دیگرى خروج كند و سپهبد آن (ابراهیم كه به خون خواهى برادرش محمد قیام كند) كشته شود و لشكرش پراكنده شود، اگر (این پسر یعنى موسى) از من بپذیرد، باید در آنجا از بنى عباس امان خواهد، تا خدا فرج دهد و به تحقیق من مى دانم كه این امر عاقبت ندارد و تو هم مى دانى و ما هم مى دانیم كه پسر چشم لوچ سیاه رنگ موى پیشانى بر گشته تو، در ته رودخانه سده أشجع در میانه خانه ها كشته خواهد شد.
پدرم برخاست و مى گفت: بلكه خدا ما را از تو بى نیاز مى كند و تو هم (چون دولت ما را ببینى). خودت از این عقیده بر مى گردى یا آنكه خدا ترا بر مى گرداند با دیگران، و از این سخنان مقصودى ندارى جز اینكه دیگران را از ما بگردانى و تو وسیله سرپیچى آنها شوى، امام صادق علیه السلام فرمود: خدا میداند كه من جز خیر خواهى و هدایت ترا نمى خواهم و من جز كوشش در این راه تكلیفى ندارم.
پدرم برخاست و از شدت خشم جامه اش بزمین مى كشید، امام صادق علیه السلام خود را به او رسانید و فرمود به تو خبر دهم كه من از عمویت كه دائى تو هم هست (یعنى امام چهارم علیه السلام كه هم دائى عبدالله است به واسطه اینكه فاطمه دختر امام حسین علیه السلام مادر اوست و هم پسر عموى او، كه به واسطه احترامش او را عمو خوانده است) شنیدم مى فرمود: تو و پسران پدرت كشته مى شوید، اگر از من مى پذیرى و عقیده دارى كه بنحو احسن دفاع كنى، بكن، به خدائیكه جز او شایان پرستشى نیست و او به پنهان و آشكار داناست و رحمان و رحیم است و بزرگوار و برتر از خلق خود است، من دوست دارم همه فرزندان و عزیزترین آنها و عزیزترین خانواده ام را قربانت كنم، و نزد من چیزى با تو برابر نیست، خیال مكن كه من با تو دوروئى كردم.
پدرم متأسف و خشمگین از نزدش خارج شد، سپس حدود بیست شب گذشت كه مأمورین ابى جعفر (منصور خلیفه عباسى) آمدند و پدر و عموهایم: سلیمان بن حسن و حسن بن حسن و ابراهیم بن حسن، و داود بن حسن و على بن حسن و سلیمان بن داود بن حسن و على بن ابراهیم بن حسن بن جعفر بن حسن و طباطباء ابراهیم بن اسماعیل بن حسن و عبدالله بن داود را گرفتند و به زنجیر بستند و بر محملهاى بى فرش و روپوش نشانیدند و ایشانرا در نمازگاه عمومى نگه داشتند تا مردم سرزنششان كنند، ولى مردم بحال آنها رقت كرده و از سرزنش خوددارى كردند، سپس آنها را بردند و جلو در مسجد پیغمبر صلى اللّه علیه وآله نگه داشتند.
عبدالله بن ابراهیم جعفرى گوید: خدیجه دختر عمر بن على به ما گفت: چون آنها را جلو در مسجد كه باب جبرئیلش گویند نگه داشتند، امام صادق علیه السلام پیدا شد و (از شدت غضب) همه عبایش روى زمین بود، آنگاه از در مسجد بیرون آمد و سه مرتبه فرمود: خدا شما را لعنت كند، اى گروه انصار. شما براى چنین كارى با پیغمبر معاهده و بیعت نكردید، (چرا با اولادش چنین رفتار مى كنید؟) همانا به خدا من آزمند بودم (و از نصیحت كوتاهى نكردم) ولى مغلوب شدم، قضاى خدا بازگشت ندارد، سپس حركت كرد و یكتاى نعلینش را بپا كرد و دیگرى در دستش بود و تمام دنباله عبایش را به زمین مى كشید و به خانه خود رفت و بیست شب تب كرد و شب و روز گریه مى كرد كه ما نسبت به او نگران شدیم (كه مبادا جان سپارد) این بود گفتار خدیجه -.
جعفرى گوید: موسى بن عبدالله بن حسن نقل كرد كه چون محملهاى ایشان پیدا شد امام صادق علیه السلام از مسجد برخاست و به جانب محملى كه عبدالله بن حسن در آن بود، برفت تا با او سخن گوید، ولى به شدت از او جلوگیرى كرد و پاسبانى به او حمله كرد و او را كنار زد و گفت: از این مرد دور شو، همانا خدا ترا و دیگران را كارگزارى كند، سپس ایشان را به كوچه ها بردند و امام صادق علیه السلام به منزلش برگشت و هنوز به بقیع نرسیده بودند كه آن پاسبان ببلاى سختى گرفتار شد، یعنى شترش به او لگدى زد كه رانش خرد شد و همانجا در گذشت. آنها را بردند و ما مدتى بودیم تا محمد بن عبدالله بن حسن آمد و خبر داد كه ابو جعفر پدر و عموهاى او را كشت، غیر از حسن بن جعفر و طباطبا و على بن ابراهیم و سلیمان بن داود و داوود بن حسن و عبدالله بن داود.
در این هنگام محمد بن عبدالله ظهور كرد و مردم را به بیعت خود دعوت نمود و من سومین كسى از بیعت كنندگانش بودم، مردم اجتماع كردند (مردم را گرد آورد، مردم عهد و پیمان بستند) و هیچ یك از قریش و انصار و عرب با او مخالفت نكرد.
موسى گوید: محمد با عیسى بن زید (بن على بن الحسین) كه مورد اعتماد و رئیس لشكرش بود مشورت كرد كه براى بیعت دنبال بزرگان قومش فرستد. عیسى بن زید گفت: آنها را با نرمى خواندن سود ندارد، زیرا نمى پذیرند، جز اینكه بر ایشان سخت گیرى. آنها را به من واگذار. محمد گفت: تو هر كس از آنها را كه خواهى متوجهش شو. عیسى گفت: نزد رئیس و بزرگ آنها یعنى جعفر بن محمد علیه السلام فرست زیرا اگر تو با او سخت گیرى كنى، همه مى فهمند كه با آنها همان رفتار خواهى كرد كه با امام صادق علیه السلام كردى.
موسى گوید: چیزى نگذشت كه امام صادق علیه السلام را آوردند و در برابرش نگه داشتند، عیسى بن زید به او گفت: أسلم تسلم «تسلیم شو تا سالم بمانى» امام صادق علیه السلام فرمود: مگر تو بعد از محمد صلى اللّه علیه و آله پیغمبرى تازه ئى آورده ئى؟ (محمد صلى اللّه علیه و آله در نامه هاى خود بسلاطین كفار مى نوشت أسلم تسلم) محمد گفت: نه، بلكه مقصود این است كه: بیعت كن تا جان و مال و فرزندانت در امان باشد و به جنگ كردن هم تكلیف ندارى، امام صادق علیه السلام فرمود: من توانائى جنگ و كشتار ندارم و به پدرت دستور دادم و او را از بلائیكه به او احاطه كرده بر حذر داشتم ولى حذر در برابر قدر سودى نبخشد، پسر برادرم! بفكر استفاده از جوانها باش و پیران را واگذار. محمد گفت: سن و من و تو خیلى نزدیك بهم است.
امام صادق علیه السلام فرمود، من در مقام مبارزه با تو نیستم و نیامده ام تا نسبت به كاریكه در آن مشغولى بر تو پیشى گیرم. محمد گفت: نه به خدا، ناچار باید بیعت كنى، امام صادق علیه السلام فرمود برادر زاده! من حال باز خواست و جنگ ندارم، همانا من مى خواهم به بیابان روم، ناتوانى مرا باز میدارد و بر من سنگینى مى كند تا آنكه بارها خانواده ام در آن باره به من تذكر مى دهند ولى تنها ناتوانى مرا از رفتن باز مى دارد، ترا به خدا و خویشاوندى میان ما كه مبادا از ما رو بگردانى و ما بدست تو بدبخت و گرفتار شویم. محمد گفت: اى ابا عبدالله! به خدا ابوالدوانیق یعنى ابو جعفر منصور در گذشت. امام صادق علیه السلام السلام فرمود: از مردن او با من چكار دارى؟ گفت مى خواهم بسبب تو زینت و آبرو پیدا كنم، فرمود: بدانچه مى خواهى راهى نیست، نه به خدا ابوالدوانیق نمرده است، مگر اینكه مقصودت از مردن بخواب رفتن باشد. محمد گفت: به خدا كه خواه یا نا خواه باید بیعت كنى و در بیعتت ستوده نباشى، حضرت بشدت امتناع ورزید، و محمد دستور داد امام را به زندان برند.
عیسى بن زید گفت: اگر امروز كه زندان خرابست و قفلى ندارد، او را به زندان اندازیم، مى ترسیم از آنجا فرار كند، امام صادق علیه السلام خندید و فرمود: لا حول و لا قوة الا بالله العلى العظیم عقیده دارى مرا زندان كنى؟ گفت: آرى، به حق آن خدائیكه محمد صلى اللّه علیه و آله را به نبوت گرامى داشت بزندانت افكنم و بر تو سخت گیرم. سپس عیسى بن زید گفت: او را در پستو خانه زندان كنید، همانجائیكه اكنون طویله اسبان است (خانه ریطه دختر عبدالله است).
امام صادق علیه السلام فرمود: همانا به خدا من مى گویم و تصدیقم خواهند كرد (من عواقب وخیم این تصمیم شما را تذكر مى دهم و چون مردم صدق گفتار مرا دیدند، ناچار تصدیقم مى كنند) عیسى بن زید گفت اگر بگوئى دهنت را خرد مى كنم. امام صادق علیه السلام فرمود: همانا بخدا اى موى پیشانى برگشته! اى چشم سبز! گویا من مى بینم كه تو براى خود سوراخى میجوئى كه در آن در آئى، و تو در روز جنگ قابل ذكر نیستى، (لیاقت سربازى هم ندارى) من نسبت بتو عقیده دارم كه هر گاه از پشت سرت صدائى بلند شود، مانند شتر مرغ رمنده پرواز مى كنى، محمد با شدت و خشونت به عیسى دستور داد: او را زندان كن و بر او سخت بگیر و خشونت كن،
امام صادق علیه السلام فرمود: همانا به خدا گویا مى بینم ترا كه از سده اشجع خارج شده و بسوى رودخانه میروى و سوارى نشان دار كه نیزه كوچكى نیمى سفید و نیمى سیاه در دست دارد و بر اسب قرمز پیشانى سفیدى سوار است بر تو حمله كرده و با نیزه به تو زده ولى كارگر نشده است و تو بینى اسب او را ضربت زده و بخاكش انداخته ئى، و مرد دیگرى كه گیسوان بافته اش از زیر خودش بیرون آمده و سبیلش كلفت است از كوچه هاى آل ابى عمار دئلیان بر تو حمله كرده و او قاتل تو باشد: خدا استخوان پوسیده او را هم نیامرزد (یعنى او را هرگز نیامرزد).
محمد گفت: اى اباعبداللّه! حساب كردى ولى بخطا رفتى، سپس سراقى بن سلخ حوت بطرف امام حمله برد و بپشت حضرت كوبید تا بزندانش انداخت و اموال او و اموال خویشانش را كه با محمد همكارى نكرده بودند، به غارت بردند. سپس اسماعیل بن عبداللّه بن جعفر بن ابیطالب كه پیرمردى سالخورده و ناتوان بود و یك چشم و دو پایش را از دست داده بود و او را بدوش مى كشیدند حاضر كردند، و محمد از او بیعت خواست، اسماعیل گفت: برادر زاده! من پیرى سالخورده و ناتوانم و به احسان و یارى شما نیازمندترم، محمد گفت: ناچار باید بیعت كنى، اسماعیل گفت: از بیعت من چه سود میبرى؟ بخدا كه اگر نام مرا در بیعت كنندگانت بنویسى جاى نام یك مرد را تنگ میكنم، گفت: ناچارى كه بیعت كنى و نسبت باو سخنان درشت گفت. اسماعیل باو گفت: جعفر بن محمد را نزد من دعوت كن، شاید با یكدیگر بیعت كنیم، محمد امام صادق علیه السلام را طلب كرد، اسماعیل بحضرت عرضكرد: قربانت گردم، اگر صلاح میدانى كه حقیقت را براى او بیان كنى بیان كن، شاید خدا شر او را از ما باز گیرد. فرمود: تصمیم گرفته ام با او سخن نگویم، درباره من هر نظرى دارد اجرا كند.
اسماعیل به امام صادق علیه السلام عرضكرد: ترا بخدا آیا یادت مى آید روزیكه من خدمت پدرت محمد ابن على علیه السلام آمدم و دو حله زرد پوشیده بودم، پدرت بمن نگاهى طولانى كرد و گریست، من عرضكردم: چرا گریه كردى؟ فرمود: گریه ام براى اینستكه ترا در پیرى بیهوده مى كشند، و دو بز هم در خون تو شاخ نمى زنند (كسى از تو خونخواهى نمى كند یا خون تو بواسطه سالخوردگیت بسیار كم است) عرضكردم: كى چنین میشود؟ فرمود: زمانیكه ترا به باطلى دعوت كنند و تو سرباز زنى، همان زمان كه ببینى چشم لوچ نامبارك فامیلش را كه گردن فرازى كند و از خاندان امام حسن علیه السلام باشد، بر منبر پیغمبر صلى اللّه علیه و آله بالا رود و مردم را بجانب خود خواند، و نامى را كه از او نیست (مانند مهدى، صاحب نفس زكیه) بخود بندد. پس تو در آن هنگام هر پیمانى دارى انجام ده (با ایمان و میثاقت تجدید عهد كن) و وصیت را بنویس، زیرا همان روز یا فردایش كشته میشوى (این تردید اگر از امام باشد جهتش اینستكه مردم نسبت باو غلو نكنند و بدانستن علم غیبش معتقد نشوند).
امام صادق علیه السلام باو فرمود: آرى، (یادم مى آید) به پروردگار كعبه. این مرد (محمد بن عبداللّه) جز اندكى از ماه رمضان را روزه نگیرد، ترا بخدا مى سپارم، اى ابوالحسن، خدا در مصیبتت بما أجر بزرگ دهد و از بازماندگانت نیكو نیابت و سرپرستى كند و انالله و انا الیه راجعون «ما از آن خدائیم و بسوى او باز میگردیم» سپس اسماعیل را بدوش كشیدند و امام صادق علیه السلام را بزندان باز گشت دادند. بخدا هنوز شب نیامده بود كه پسران برادرش یعنى پسران معاویة بن عبداللّه بن جعفر بر او در آمدند و او را لگد مال كردند تا كشتند و محمد بن عبداللّه كس فرستاد و امام جعفر علیه السلام را رها كرد، سپس بودیم تا ماه رمضان فرا رسید، بما خبر دادند كه عیسى بن موسى (برادر زاده منصور) خروج كرده و رهسپار مدینه است.
محمد بن عبداللّه (بجنگ عیسى) پیش آمد و یزید بن معاویة بن عبداللّه بن جعفر سر لشكرش بود و سرلشكر عیسى بن موسى، اولاد حسن بن زید بن حسن بن حسن و قاسم و محمد بن زید و على و ابراهیم فرزندان حسن بن زید بودند، یزید بن معاویه شكست خورد و عیسى بن موسى وارد مدینه گشت و جنگ در مدینه در گرفت، سپس عیسى به كوه ذباب فرود آمد و لشكر سیاه پوشان از پشت سر بر ما در آمدند، محمد هم با اصحابش بیرون آمد تا آنها را به بازار رسانید و خودش رفت، سپس بدنبال آنها برگشت تا بمسجد خوامین (پوست خام فروشان) رسید، آنجا را میدانى خالى از سیاه پوش (لشكر بنى عباس) و سفید پوش (لشكر محمد) دید، جلوتر رفت تا به شعب فزاره رسید، سپس وارد قبیله هذیل شد و از آنجا بجانب أشجع رفت. در آنجا همان سواریكه امام صادق علیه السلام فرموده بود، از كوچه هذیل در آمد و از پشت سر بر او حمله كرد، او را نیزه زد ولى كارگر نیفتاد، محمد باو حمله كرد و بینى اسبش را با شمشیر بزد، سوار دیگر باره باو نیزه زد و در زرهش فرو برد، محمد بجانب او برگشت و او را ضربت زد و مجروحش ساخت محمد از آن سوار تعقیب میكرد و او را ضربت میزد كه حمید بن قحطیه از كوچه عماریین بر او حمله كرد و نیزه اش را در تن او فرو برد، ولى چون نیزه اش شكست، محمد بر حمید حمله كرد، حمید هم با آهن ته نیزه شكسته اش بر او زد و روى خاكش انداخت، سپس از اسب فرود آمد و او را ضربت میزد تا مجروحش كرد و بكشت و سرش را بر گرفت، و لشكر عیسى از هر سو بمدینه در آمد و آنرا تصرف كرد، و ما جلاى وطن كردیم و در شهر ها پراكنده شدیم.
موسى بن عبداللّه گوید: من رهسپار شدم تا بابراهیم بن عبداللّه رسیدم، دیدم عیسى بن زید نزد او پنهان شده است، من او را از تدبیر بدش خبر دادم و همراه او بیرون آمدیم تا او هم كشته شد خدایش رحمت كندسپس با برادر زاده ام أشتر، عبداللّه بن محمد بن عبداللّه بن حسن براه افتادم تا او هم در سند كشته شد و من آواره و گریزان برگشتم، در حالیكه به هیچ شهرى جا نداشتم، چون روى زمین بر من تنگ آمد و ترس بر من غلبه كرد، بیاد فرمایش امام صادق علیه السلام افتادم.
نزد مهدى عباسى (كه در ذیحجه سال 158 خلیفه شد) رفتم، زمانیكه او بحج رفته و در سایه دیوار كعبه براى مردم خطبه مى خواند، بدون اینكه مرا بشناسد، از پاى منبر برخاستم و گفتم: یا امیرالمؤمنین، اگر ترا بخیر خواهى كه مى دانم رهنمائى كنم، بمن امان میدهى؟ گفت: آرى. آن خیرخواهى چیست؟ گفتم: موسى بن عبداللّه بن حسن را بتو نشان مى دهم، گفت: آرى تو در امانى، گفتم: بمن مدركى بده كه خاطرم جمع باشد، از او عهود و پیمانها (مانند امضا و شاهد و قسم) گرفتم و از خود اطمینان یافتم، سپس گفتم: خود من موسى بن عبداللّه ام، گفت: بنابراین گرامى هستى و بتو عطا میشود، گفتم: مرا بیكى از خویشان و فامیلت بسپار تا نزد خودت عهده دار زندگى من باشد، گفت: هر كه را خواهى انتخاب كن، گفتم: عمویت عباس بن محمد باشد، عباس گفت: من بتو احتیاجى ندارم، گفتم ولى من بتو احتیاج دارم، از تو میخواهم بحق امیرالمؤمنین كه مرا بپذیرى، او خواه ناخواه مرا پذیرفت.
مهدى بمن گفت: كى ترا میشناسد؟ در آنجا بیشتر رفقاى ما اطرافش بودند من گفتم: این حسن بن زید است كه مرا مى شناسد و این موسى بن جعفر است كه مرا مى شناسد، و این حسن بن عبداللّه بن عباس است كه مرا مى شناسد، همه گفتند: آرى یا امیرالمؤمنین، (با آنكه مدتى است او را ندیده ایم) گویا هیچ از نظر ما پنهان نگشته است، سپس من بمهدى گفتم: یا امیرالمؤمنین همانا این پیش آمد را پدر این مرد بمن خبر داد و بموسى بن جعفر اشاره كردم -.
موسى بن عبداللّه گوید: در آنجا دروغى هم بامام جعفر صادق علیه السلام بستم و گفتم: و بمن امر كرد كه بتو سلام برسانم و فرمود: او پیشواى عدالت و سخاوتست، مهدى دستور داد پنجهزار دینار بموسى بن جعفر تقدیم كنند، آنحضرت دو هزار دینارش را بمن داد و به تمام اصحابش صله بخشید و با من (با آنكه نصایح پدرش را نشنیده بودم) خوب صله رحم كرد. (نتیجه نقل این داستان مفصل اینكه) هر گاه نام فرزندان محمد بن على بن الحسین علیهم السلام برده شد: بگوئید: درود خدا و فرشتگان و حاملین عرش و كاتبین كرام بر آنها باد و امام صادق علیه السلام را از میان آنها بپاكیزه ترین درود اختصاص دهید، و خدا موسى ابن جعفر را از جانب من جزاى خیر دهد، زیرا بخدا كه من بعد از خدا بنده ایشانم.
(930) 18- وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ الْجَعْفَرِیِّ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُفَضَّلِ مَوْلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرِ بْنِ أَبِی طَالِبٍ قَالَ لَمَّا خَرَجَ الْحُسَیْنُ بْنُ عَلِیٍّ الْمَقْتُولُ بِفَخٍّ وَ احْتَوَى عَلَى الْمَدِینَةِ دَعَا مُوسَى بْنَ جَعْفَرٍ إِلَى الْبَیْعَةِ فَأَتَاهُ فَقَالَ لَهُ یَا ابْنَ عَمِّ لَا تُكَلِّفْنِی مَا كَلَّفَ ابْنُ عَمِّكَ عَمَّكَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ فَیَخْرُجَ مِنِّی مَا لَا أُرِیدُ كَمَا خَرَجَ مِنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ مَا لَمْ یَكُنْ یُرِیدُ فَقَالَ لَهُ الْحُسَیْنُ إِنَّمَا عَرَضْتُ عَلَیْكَ أَمْراً فَإِنْ أَرَدْتَهُ دَخَلْتَ فِیهِ وَ إِنْ كَرِهْتَهُ لَمْ أَحْمِلْكَ عَلَیْهِ وَ اللَّهُ الْمُسْتَعَانُ ثُمَّ وَدَّعَهُ فَقَالَ لَهُ أَبُو الْحَسَنِ مُوسَى بْنُ جَعْفَرٍ حِینَ وَدَّعَهُ یَا ابْنَ عَمِّ إِنَّكَ مَقْتُولٌ فَأَجِدَّ الضِّرَابَ فَإِنَّ الْقَوْمَ فُسَّاقٌ یُظْهِرُونَ إِیمَاناً وَ یَسْتُرُونَ شِرْكاً وَ إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَیْهِ رَاجِعُونَ أَحْتَسِبُكُمْ عِنْدَ اللَّهِ مِنْ عُصْبَةٍ ثُمَّ خَرَجَ الْحُسَیْنُ وَ كَانَ مِنْ أَمْرِهِ مَا كَانَ قُتِلُوا كُلُّهُمْ كَمَا قَالَ
اصول كافى جلد 2 صفحه 187 روایت 18
عبداللّه بن مفضل گوید: چون حسین بن على، كشته شده در فخ خروج كرد و مدینه را بتصرف در آورد، موسى بن جعفر را براى بیعت طلب كرد، حضرت تشریف آورد و باو فرمود: پسر عمو! بمن تكلیفى مكن كه پسر عمویت (محمد بن عبداللّه) به عمویت امام صادق كرد، تا از من چیزیكه نمیخواهم سر زند؟ چنانكه از امام صادق علیه السلام چیزى سر زد كه نمى خواست (مقصود سخنان درشتى است كه میان آنها رد و بدل شد و اخباریكه امام علیه السلام باو گفت: كه در حدیث سابق بیان گردید).
حسین بحضرت عرضكرد: مطلبى بود كه من بشما عرضكردم: اگر خواهى در آن خارج شو و اگر نخواهى شما را در آن مجبور نمى كنم خدا یاور است و سپس خداحافظى كرد.
ابو الحسن موسى بن جعفر هنگام خداحافظى به او فرمود: پسر عمو! تو كشته خواهى شد، پس نیكو جنگ كن (ضربت را جدى بزن) زیرا این مردم فاسقند، اظهار ایمان مى كنند و در دل مشركند و انالله و انا الیه راجعون من مصیبت شما جماعت را (خویشانم را) بحساب خدا میگذارم، سپس حسین خروج كرد و كارش بدانجا رسید كه رسید، یعنى همگى كشته شدند، چنانچه آنحضرت علیه السلام فرمود.
شرح :
این حسین پسر على بن حسین بن حسن بن امام حسن مجتبى علیه السلام است و مادرش زینب دختر عبداللّه بن حسن است كه در زمان موسى الهادى نوه منصور خروج كرد و فخ نام چاهیست در یك فرسخى مكه، داستان جنگ و كشته شدن او در تواریخ مذكور است و علامه مجلسى (ره) هم در صفحه 268 مرآت العقول ذكر كرده است.
19- وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ الْجَعْفَرِیِّ قَالَ كَتَبَ یَحْیَى بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ إِلَى مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ ع أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّی أُوصِی نَفْسِی بِتَقْوَى اللَّهِ وَ بِهَا أُوصِیكَ فَإِنَّهَا وَصِیَّةُ اللَّهِ فِی الْأَوَّلِینَ وَ وَصِیَّتُهُ فِی الْآخِرِینَ خَبَّرَنِی مَنْ وَرَدَ عَلَیَّ مِنْ أَعْوَانِ اللَّهِ عَلَى دِینِهِ وَ نَشْرِ طَاعَتِهِ بِمَا كَانَ مِنْ تَحَنُّنِكَ مَعَ خِذْلَانِكَ وَ قَدْ شَاوَرْتُ فِی الدَّعْوَةِ لِلرِّضَا مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ ص وَ قَدِ احْتَجَبْتَهَا وَ احْتَجَبَهَا أَبُوكَ مِنْ قَبْلِكَ وَ قَدِیماً ادَّعَیْتُمْ مَا لَیْسَ لَكُمْ وَ بَسَطْتُمْ آمَالَكُمْ إِلَى مَا لَمْ یُعْطِكُمُ اللَّهُ فَاسْتَهْوَیْتُمْ وَ أَضْلَلْتُمْ وَ أَنَا مُحَذِّرُكَ مَا حَذَّرَكَ اللَّهُ مِنْ نَفْسِهِ فَكَتَبَ إِلَیْهِ أَبُو الْحَسَنِ مُوسَى بْنُ جَعْفَرٍ ع مِنْ مُوسَى بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ جَعْفَرٍ وَ عَلِیٍّ مُشْتَرِكَیْنِ فِی التَّذَلُّلِ لِلَّهِ وَ طَاعَتِهِ إِلَى یَحْیَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَسَنٍ أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّی أُحَذِّرُكَ اللَّهَ وَ نَفْسِی وَ أُعْلِمُكَ أَلِیمَ عَذَابِهِ وَ شَدِیدَ عِقَابِهِ وَ تَكَامُلَ نَقِمَاتِهِ وَ أُوصِیكَ وَ نَفْسِی بِتَقْوَى اللَّهِ فَإِنَّهَا زَیْنُ الْكَلَامِ وَ تَثْبِیتُ النِّعَمِ أَتَانِی كِتَابُكَ تَذْكُرُ فِیهِ أَنِّی مُدَّعٍ وَ أَبِی مِنْ قَبْلُ وَ مَا سَمِعْتَ ذَلِكَ مِنِّی وَ سَتُكْتَبُ شَهَادَتُهُمْ وَ یُسْأَلُونَ وَ لَمْ یَدَعْ حِرْصُ الدُّنْیَا وَ مَطَالِبُهَا لِأَهْلِهَا مَطْلَباً لآِخِرَتِهِمْ حَتَّى یُفْسِدَ عَلَیْهِمْ مَطْلَبَ آخِرَتِهِمْ فِی دُنْیَاهُمْ وَ ذَكَرْتَ أَنِّی ثَبَّطْتُ النَّاسَ عَنْكَ لِرَغْبَتِی فِیمَا فِی یَدَیْكَ وَ مَا مَنَعَنِی مِنْ مَدْخَلِكَ الَّذِی أَنْتَ فِیهِ لَوْ كُنْتُ رَاغِباً ضَعْفٌ عَنْ سُنَّةٍ وَ لَا قِلَّةُ بَصِیرَةٍ بِحُجَّةٍ وَ لَكِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى خَلَقَ النَّاسَ أَمْشَاجاً وَ غَرَائِبَ وَ غَرَائِزَ فَأَخْبِرْنِی عَنْ حَرْفَیْنِ أَسْأَلُكَ عَنْهُمَا مَا الْعَتْرَفُ فِی بَدَنِكَ وَ مَا الصَّهْلَجُ فِی الْإِنْسَانِ ثُمَّ اكْتُبْ إِلَیَّ بِخَبَرِ ذَلِكَ وَ أَنَا مُتَقَدِّمٌ إِلَیْكَ أُحَذِّرُكَ مَعْصِیَةَ الْخَلِیفَةِ وَ أَحُثُّكَ عَلَى بِرِّهِ وَ طَاعَتِهِ وَ أَنْ تَطْلُبَ لِنَفْسِكَ أَمَاناً قَبْلَ أَنْ تَأْخُذَكَ الْأَظْفَارُ وَ یَلْزَمَكَ الْخِنَاقُ مِنْ كُلِّ مَكَانٍ فَتَرَوَّحَ إِلَى النَّفَسِ مِنْ كُلِّ مَكَانٍ وَ لَا تَجِدُهُ حَتَّى یَمُنَّ اللَّهُ عَلَیْكَ بِمَنِّهِ وَ فَضْلِهِ وَ رِقَّةِ الْخَلِیفَةِ أَبْقَاهُ اللَّهُ فَیُؤْمِنَكَ وَ یَرْحَمَكَ وَ یَحْفَظَ فِیكَ أَرْحَامَ رَسُولِ اللَّهِ وَ السَّلَامُ عَلَى مَنِ اتَّبَعَ الْهُدَى إِنَّا قَدْ أُوحِیَ إِلَیْنَا أَنَّ الْعَذَابَ عَلَى مَنْ كَذَّبَ وَ تَوَلَّى قَالَ الْجَعْفَرِیُّ فَبَلَغَنِی أَنَّ كِتَابَ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ ع وَقَعَ فِی یَدَیْ هَارُونَ فَلَمَّا قَرَأَهُ قَالَ النَّاسُ یَحْمِلُونِّی عَلَى مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ وَ هُوَ بَرِی ءٌ مِمَّا یُرْمَى بِهِ
تَمَّ الْجُزْءُ الثَّانِی مِنْ كِتَابِ الْكَافِی وَ یَتْلُوهُ بِمَشِیئَةِ اللَّهِ وَ عَوْنِهِ الْجُزْءُ الثَّالِثُ وَ هُوَ بَابُ كَرَاهِیَةِ التَّوْقِیتِ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ وَ الصَّلَاةُ وَ السَّلَامُ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ أَجْمَعِینَ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ
اصول كافى جلد 2 صفحه 188 روایت 19
یحیى بن عبداللّه بن حسن بموسى بن جعفر علیهما السلام نوشت: اما بعد من خودم را بتقواى خدا سفارش میكنم، و ترا هم به آن سفارش مى كنم زیرا تقوى سفارش خداست نسبت به پیشینیان و پسینیان، یكى از یاوران دین خدا و ناشرین اطاعتش بر من وارد شد و خبر داد كه بر من ترحم كرده ئى (كه كشته میشوم) و ما را كمك نخواهى كرد؟ من دعوت بسوى آن كس از آل محمد صلى اللّه علیه و آله را كه مردم بپسندند (با تو) مشورت كردم و تو حاضر نشدى و پیش از تو هم پدرت حاضر نشد، شما از زمان قدیم چیزى را ادعا مى كنید كه در خورتان نیست و آرزوى خود را بجائى كشانیده اید كه خدا بشما عطا نكرده است، پس هواپرست شدید و گمراه گردید، و من ترا برحذر میدارم از آنچه خدا ترا نسبت بخود برحذر داشته است.
حضرت ابوالحسن موسى بن جعفر علیه السلام باو نوشت: از جانب موسى پسر (ابى) عبداللّه جعفر و هم پسر على (بن ابیطالب) كه هر دو در بندگى و اطاعت خدا شریكند بسوى یحیى بن عبداللّه بن حسن. اما بعد همانا من ترا و خودم را از خدا بیم مى دهم و تو را از عذاب دردناك و عقاب سخت و كیفر كاملش آگاه مى سازم و تو و خودم را به تقواى خدا سفارش میكنم، زیرا تقوى موجب زینت سخن و پابرجائى نعمتهاست، نامه ات بمن رسید، در آنجا نوشته بودى كه من و پدرم از زمان پیش مدعى (مقام و منصب) بوده ایم، در صورتیكه تو چنین ادعائى از من نشنیده ئى و (خدایتعالى در سوره زخرف فرماید) «گواهى آنها نوشته شود و مورد بازخواست قرار گیرند» حرصیكه اهل دنیا بدنیا و خواستنیهاى آن دارند، تمام خواسته هاى آخرت آنها را هم در دنیا تباه كرده است (از اینجهت عبادات و اعمال آخرت خود را هم باغراض دنیوى مشوب میسازند چنانكه تو امر بمعروف را بافتراء بر من و انكار حق مشوب ساختى) و نوشته بودى كه من بواسطه آرزو داشتن آنچه نزد توست (یعنى ادعاء امامت) مردم را از تو میرانم. در صورتیكه اگر راهى را كه تو پیش گرفته اى مایل باشم، ناتوانى از دانستن روش و كم بصیرتى بدلیل جلوگیر من نباشد (معرفت و بصیرت من از تو خیلى بیشتر است ولى میدانم اكنون وقتش نیست) اما خداى تبارك و تعالى مردم را معجونى مركب آفریده و قوائى شگفت آور غرائزى گوناگون باو عطا كرده است، من دو كلمه درباره انسان از تو مى پرسم، (تا بدانى كه تو بناحق ادعا میكنى، بمن بگو).
عترف در بدن تو چیست؟ و صهلج در انسان كدامست؟ جوابش را بمن بنویس، من بتو سفارش میكنم و از نافرمانى خلیفه بر حذرت میدارم، و بفرمانبردارى و اطاعتش تشویقت میكنم و دستور میدهم كه براى خود امانى بگیرى پیش از آنكه در چنگال افتى و از هر طرف گلوگیر شوى و از هر سو بخواهى نفس كشى، راهى نیابى، تا خدا باحسان و فضل خود و دلسوزى خلیفه أبقاه الله بر تو منت نهد و خلیفه امانت دهد و بر تو مهربانى كند و خویشان پیغمبر صلى الله علیه و آله را نسبت بتو (بواسطه تو) حفظ كند، درود بر كسیكه از هدایت پیروى كند «بما وحى رسیده كه عذاب براى كسى است كه تكذیب كند و رو بگرداند- 47 سوره 20-».
جعفرى مى گوید: بمن خبر رسید كه نامه موسى بن جعفر علیه السلام بدست هارون افتاد، چون آنرا قرائت كرد گفت: مردم مرا بر موسى بن جعفر مى آغالند، در صورتیكه او از آنچه متهمش میكنند منزه است.
شرح :
علامه مجلسى (ره) گوید: عترف و صهلج دو عضو است در انسان كه نزد اطباء بدین نام شناخته نشده سپس از كتاب عمدة الطالب و مقاتل ابوالفرج تاریخ خروج یحیى بن عبداللّه را كه بصاحب الدیلم معروفسست ذكر مى كند و گریختن و پناهندگى او را ببلاد دیلم تا مردنش را در زندان هارون الرشید با اختلافاتى كه مورخین بیان مى كنند نقل كرده است مرآت ص 270 -.
پایان جزء دوم از كتاب كافى! دنبالش جزء سوم است كه «باب كراهیة توقیف» مى باشد
و الحمداللّه رب العالمین و الصلواة و السلام على محمد و آله اجمعین.

(كراهت تعیین وقت ظهور امام علیه السلام)

بَابُ كَرَاهِیَةِ التَّوْقِیتِ
1- عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدٍ وَ مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ وَ مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى جَمِیعاً عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ الثُّمَالِیِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع یَقُولُ یَا ثَابِتُ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى قَدْ كَانَ وَقَّتَ هَذَا الْأَمْرَ فِی السَّبْعِینَ فَلَمَّا أَنْ قُتِلَ الْحُسَیْنُ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِ اشْتَدَّ غَضَبُ اللَّهِ تَعَالَى عَلَى أَهْلِ الْأَرْضِ فَأَخَّرَهُ إِلَى أَرْبَعِینَ وَ مِائَةٍ فَحَدَّثْنَاكُمْ فَأَذَعْتُمُ الْحَدِیثَ فَكَشَفْتُمْ قِنَاعَ السَّتْرِ وَ لَمْ یَجْعَلِ اللَّهُ لَهُ بَعْدَ ذَلِكَ وَقْتاً عِنْدَنَا وَ یَمْحُو اللَّهُ مَا یَشَاءُ وَ یُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْكِتَابِ قَالَ أَبُو حَمْزَةَ فَحَدَّثْتُ بِذَلِكَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع فَقَالَ قَدْ كَانَ كَذَلِكَ
اصول كافى جلد 2 صفحه 190 روایت 1
ابو حمزه ثمالى گوید: شنیدم امام باقر علیه السلام میفرمود: اى ثابت همانا خداى تبارك و تعالى این امر را هفتاد وقت گذاشت، چون حسین صلوات اللّه علیه كشته شد، خشم خداى تعالى بر اهل زمین سخت گشت، آنرا تا صد و چهل بتأخیر انداخت. سپس كه ما به شما خبر دادیم، آن خبر را فاش كردید و از روى پوشیده پرده برداشتید، بعد از آن خدا براى آن وقتى نزد ما قرار نداد. خدا هر چه را خواهد محو كند و ثابت گذارد اصل كتاب نزد اوست.
ابو حمزه گوید: من این حدیث را بامام صادق علیه السلام عرضكردم، فرمود: چنین بوده است.
شرح :
این روایت از چند نظر اجمال و ابهام دارد كه شارحین دانشمند اصول كافى هم فقط با ذكر احتمالات آنرا توضیح داده اند: اول از نظر هفتاد و صد و چهل كه معلوم نیست واحدش روز یا ماه یا سال یا چیز دیگر است و ثانیاً مبدأش معلوم نیست كه آیا هجرتست یا بعثت و یا زمان دیگر و ثالثاً كلمه هذاالامر اجمال دارد از این نظر كه آیا مقصود ظهور امام زمانست یا ظهور دولت حق بدست امامى از ائمه یا چیز دیگر است، اگر چه در این مورد، چنانچه مرحوم مجلسى هم گوید وجه دوم واضح و روشن بنظر میرسد و رابعاً در اثر اجمال كلمه هذا الامر خبر دادن ائمه علیهم السلام و فاش كردن مردم هم مجمل مى شود و خلاصه این روایت یا از جمله اخبار متشابه و مستصعبى است كه درك و فهم آن منحصر بخواص است و یا آنكه در زمان صدورش قرائن و شواهد معلوم و روشنى نزد امام و مخاطب وجود داشته كه معنى آن براى عموم روشن بوده است و سپس بمرور زمان آن قرائن از میان رفته و لذا فهمیدنش براى زمان ما دشوار و متعسر گشته است.
2- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الْخَطَّابِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَسَّانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ كَثِیرٍ قَالَ كُنْتُ عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِذْ دَخَلَ عَلَیْهِ مِهْزَمٌ فَقَالَ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاكَ أَخْبِرْنِی عَنْ هَذَا الْأَمْرِ الَّذِی نَنْتَظِرُ مَتَى هُوَ فَقَالَ یَا مِهْزَمُ كَذَبَ الْوَقَّاتُونَ وَ هَلَكَ الْمُسْتَعْجِلُونَ وَ نَجَا الْمُسَلِّمُونَ
اصول كافى جلد 2 صفحه 191 روایت 2
عبدالرحمن بن كثیر گوید: خدمت امام صادق علیه السلام نشسته بودم كه مهزم وارد شد و عرض كرد: قربانت: بمن خبر دهید: این امرى كه در انتظارش هستیم كى واقع میشود؟ فرمود: اى مهزم! دروغ گفتند وقت گزاران و هلاك شدند شتاب كنندگان و نجات یافتند تسلیم شوندگان.
شرح :
ظهور امام زمان علیه السلام از جمله اموریستكه وقتش معلوم نیست لذا در این روایت تصریح شده است كه كسانیكه براى آن وقت معین كنند دروغگویند. و كسانیكه درباره ظهور آنحضرت شتاب زده شوند یعنى بخدا اعتراض و اشكال كنند كه چرا آنحضرت را ظاهر نمیكند، خدا را نشناخته و بقضاء و قدر او راضى نگشته و در نتیجه بشقاوت و هلاكت رسیده اند. و اما انتظار فرج و دعا كردن براى ظهور آنحضرت و در عین حال راضى بودن بخواست و قضاء خدا و تسلیم در برابر فرمانش مقتضاى عبودیت و بندگى و محبوب خداى متعال و موجب نجاتست.
3- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَأَلْتُهُ عَنِ الْقَائِمِ ع فَقَالَ كَذَبَ الْوَقَّاتُونَ إِنَّا أَهْلُ بَیْتٍ لَا نُوَقِّتُ
اصول كافى جلد 2 صفحه 191 روایت 3
ابو بصیر گوید: از امام صادق علیه السلام راجع بقائم علیه السلام پرسیدم، فرمود: وقت گزاران دروغگویند، ما خانواده ئى هستیم كه تعیین وقت نكنیم.
(935) 4- أَحْمَدُ بِإِسْنَادِهِ قَالَ قَالَ أَبَى اللَّهُ إِلَّا أَنْ یُخَالِفَ وَقْتَ الْمُوَقِّتِینَ
اصول كافى جلد 2 صفحه 191 روایت 4
احمد باسناد خود گوید: آنحضرت فرمود: خدا نخواهد جز آنكه با وقتیكه وقت گزاران تعیین كنند مخالفت كند (پس هر كه براى ظهور آنحضرت وقتى معین كند، واقع و حقیقت و زمانیكه خدا آنحضرترا ظاهر كند بر خلاف آنست).
5- الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْخَزَّازِ عَنْ عَبْدِ الْكَرِیمِ بْنِ عَمْرٍو الْخَثْعَمِیِّ عَنِ الْفُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ قُلْتُ لِهَذَا الْأَمْرِ وَقْتٌ فَقَالَ كَذَبَ الْوَقَّاتُونَ كَذَبَ الْوَقَّاتُونَ كَذَبَ الْوَقَّاتُونَ إِنَّ مُوسَى ع لَمَّا خَرَجَ وَافِداً إِلَى رَبِّهِ وَاعَدَهُمْ ثَلَاثِینَ یَوْماً فَلَمَّا زَادَهُ اللَّهُ عَلَى الثَّلَاثِینَ عَشْراً قَالَ قَوْمُهُ قَدْ أَخْلَفَنَا مُوسَى فَصَنَعُوا مَا صَنَعُوا فَإِذَا حَدَّثْنَاكُمُ الْحَدِیثَ فَجَاءَ عَلَى مَا حَدَّثْنَاكُمْ بِهِ فَقُولُوا صَدَقَ اللَّهُ وَ إِذَا حَدَّثْنَاكُمُ الْحَدِیثَ فَجَاءَ عَلَى خِلَافِ مَا حَدَّثْنَاكُمْ بِهِ فَقُولُوا صَدَقَ اللَّهُ تُؤْجَرُوا مَرَّتَیْنِ
اصول كافى جلد 2 صفحه 191 روایت 5
فضیل بن یسار گوید: بامام باقر علیه السلام عرضكردم: براى این امر وقتى هست؟ فرمود وقت گزاران دروغ گویند، وقت گزاران دروغ گویند، وقت گزاران دروغ گویند. همانا موسى علیه السلام چون (در طور سینا) بپروردگار خود براى پیغام بردن وارد شد، قومش را وعده سى روز داد، و چون خدا ده روز بر سى روز افزود قومش گفتند: موسى با ما خلف وعده كرد، و كردند آنچه كردند (یعنى گوساله پرست شدند) پس اگر ما خبرى بشما گفتیم و طبق گفته ما واقع شد، بگوئید: خدا راست فرموده است تا دو پاداش گیرید.
شرح :
راجع بوعده ایكه خدایتعالى با موسى كرد: در سوره بقره مى فرماید. «زمانیكه با موسى چهل شب وعده گذاشتیم آیه 51 -» و در سوره اعراف فرماید «و با موسى سى شب وعده كردیم و آنرا بده (شب دیگر) كامل كردیم آیه 142 -» بعضى از مفسرین گفته اند: وعده خدایتعالى با موسى علیه السلام همان چهل شب بوده كه باید سى روزش را روزه بگیرد و عبادت كند و ده روز دیگر هم صبر كند تا وقت مناجات رسد و بعضى گفته اند در آن ده روز تورات بر او نازل شد. و بعضى دیگر از مفسرین گفته اند این موضوع مربوط ببداء است و براى امتحان قوم موسى بوده است، یعنى مدت میعاد در حقیقت همان چهل شب بود ولى موسى مأمور بود كه سى شب آنرا بقومش بگوید و ده شب در آمدن تأخیر كند تا میعاد حقیقى كامل شود و هم بدینوسیله امتش آزمایش شوند و مؤمنین راسخ و ثابت آنها از منافقین و متزلزلین ممتاز و مشخص گردند، تا اگر در روز قیامت یكدسته از آنها در عالیترین درجات بهشت و دسته دیگر در نازلترین درجات و یا گرفتار كیفر و عقاب بودند انتقاد نكنند و عدالت و واقع بینى خدا براى آنها روشن گردد، همچنین است موضوع ظهور امام زمان علیه السلام و تعیین وقت براى آن، كه اگر ائمه علیهم السلام درباره آن وقتى معین كنند و در آنوقت ظهور نكند مربوط بموضوع بداء و امتحان خدایتعالى از بندگان است تا مؤمنین واقعى و حقیقى آنها از منافقین و ریاكاران ظاهرى مشخص و ممتاز گردند و كسى كه اخبار بدائیه را تصدیق كند بواسطه صعوبت آن بر نفس انسان، خدا اجر و پاداش او را مضاعف و دو برابر میدهد.
6- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى وَ أَحْمَدُ بْنُ إِدْرِیسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنِ السَّیَّارِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ یَقْطِینٍ عَنْ أَخِیهِ الْحُسَیْنِ عَنْ أَبِیهِ عَلِیِّ بْنِ یَقْطِینٍ قَالَ قَالَ لِی أَبُو الْحَسَنِ ع الشِّیعَةُ تُرَبَّى بِالْأَمَانِیِّ مُنْذُ مِائَتَیْ سَنَةٍ قَالَ وَ قَالَ یَقْطِینٌ لِابْنِهِ عَلِیِّ بْنِ یَقْطِینٍ مَا بَالُنَا قِیلَ لَنَا فَكَانَ وَ قِیلَ لَكُمْ فَلَمْ یَكُنْ قَالَ فَقَالَ لَهُ عَلِیٌّ إِنَّ الَّذِی قِیلَ لَنَا وَ لَكُمْ كَانَ مِنْ مَخْرَجٍ وَاحِدٍ غَیْرَ أَنَّ أَمْرَكُمْ حَضَرَ فَأُعْطِیتُمْ مَحْضَهُ فَكَانَ كَمَا قِیلَ لَكُمْ وَ إِنَّ أَمْرَنَا لَمْ یَحْضُرْ فَعُلِّلْنَا بِالْأَمَانِیِّ فَلَوْ قِیلَ لَنَا إِنَّ هَذَا الْأَمْرَ لَا یَكُونُ إِلَّا إِلَى مِائَتَیْ سَنَةٍ أَوْ ثَلَاثِمِائَةِ سَنَةٍ لَقَسَتِ الْقُلُوبُ وَ لَرَجَعَ عَامَّةُ النَّاسِ عَنِ الْإِسْلَامِ وَ لَكِنْ قَالُوا مَا أَسْرَعَهُ وَ مَا أَقْرَبَهُ تَأَلُّفاً لِقُلُوبِ النَّاسِ وَ تَقْرِیباً لِلْفَرَجِ
اصول كافى جلد 2 صفحه 192 روایت 6
على بن یقطین گوید: موسى بن جعفر علیه السلام بمن فرمود: دویست سالست كه شیعه بآرزوها تربیت میشود: (چون على این خبر را براى پدرش نقل كرد) یقطین كه در دستگاه سفاح و منصور خدمت میكرد) به پسرش على بن یقطین گفت: چرا آنچه درباره ما گویند (از پیشرفت دولت بنى عباس) واقع شود و آنچه درباره شما گوید (از ظهور دولت حق) واقع نشود؟ على به پدرش گفت: آنچه درباره ما و شما گفته شده از یك منبع است، (و آن منبع وحى است كه به توسط جبرئیل و پیغمبر و ائمه علیهم السلام به مردم مى رسد) جز اینكه امر شما چون وقتش رسیده بود خالص و واقعش به شما عطا شد، و مطابق آنچه به شما گفته بودند واقع گشت، ولى امر ما وقتش نرسیده است، لذا به آرزوها دلگرم گشته ایم. اگر به ما بگویند: این امر (ظهور دولت حق) تا دویست یا سیصد سال دیگر واقع نمى شود، دلها سخت شود بیشتر مردم از اسلام برگردند، ولى مى گویند: چقدر زود مى آید، چقدر به شتاب مى آید، براى اینكه دلها گرم شود و گشایش نزدیك گردد.
شرح :
على بن یقطین در سال 182 یعنى یك سال پیش از وفات موسى بن جعفر علیه السلام وفات یافته است. و هر وقت امام علیه السلام این حدیث را به او فرموده باشد، از دویست سال كمتر است ولى پیداست كه در هر لغتى رؤوس اعداد مانند ده، صد، دویست، سیصد، هزار در ألسنه و افواه معروف است و به كسور آن توجهى نمى شود، در اینجا هم امام علیه السلام طبق همین اصطلاح و معمول لغت تكلم فرموده است.
و اما آنچه على بن یقطین به پدرش گفت مطلبى است صحیح و متین كه مضمون آن را هم مرحوم صدوق در علل الشرایع خود از حدیثى نقل مى كند، و توضیحش این است كه: موضوع امید و آرمان در اخبار و روایت و هم در علم روانشناسى امروز از مؤثرترین موجبات پیشرفت و ترقى انسان به شمار آمده است، و بر عكس یأس و نومیدى از بزرگترین بلاها و موجبات سقوط و انحطاط معرفى شده است تا آنجا كه یأس از رحمت خدا در ردیف گناهان كبیره قرار گرفته است. امر ظهور و فرج امام زمان علیه السلام و پیشرفت دولت حق و عزت مؤمنین، امریست قطعى و مسلم و ضرورى نزد شیعه، ولى مصلحت و واقع بینى خداى تعالى چنین اقتضاء كرده است كه به آن سرعتى كه اصحاب ائمه علیهم السلام، انتظارش را داشتند واقع نشود، بلكه براى مدت مدید و نا معلومى به طول انجامید، تا مؤمنین راسخ از منافقان ظاهرى مشخص گردند و نیز همه شیعیان با آرزو و امیدى كه نسبت به ظهور آن حضرت دارند، چون وقتش را نمى دانند و احتمال مى دهند در زندگى آنها آن حضرت ظهور فرماید، از این جهت با روحى زنده و با نشاط وظایف دینى و اجتماعى خود را انجام مى دهند و نزدیك بودن علاوه بر آن كه امریست نسبى، از نظر علم شامل و محیط خداى تعالى، هر دورى نزدیك است چنانچه راجع به روز قیامت هم مى فرماید «اقتربت الساعة» به خلاف آنكه اگر به آنها بگوید ظهور دولت حق تا دویست یا سیصد یا هزار و بیشتر به طول مى انجامد كه در آن صورت ملال و افسردگى همه را فرا گیرد و بلكه از آن جهت كه انسان طبعاً به آروز و امید راغب تر و شایق تر است، دینى كه او را ملول و افسرده كند، رها مى كند و در پى كسى مى رود كه به او وعده هاى زود و خوش ظاهر دهد. اگر چه پوشالى و توخالى باشد.
7- الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ الْأَنْبَارِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مِهْزَمٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ ذَكَرْنَا عِنْدَهُ مُلُوكَ آلِ فُلَانٍ فَقَالَ إِنَّمَا هَلَكَ النَّاسُ مِنِ اسْتِعْجَالِهِمْ لِهَذَا الْأَمْرِ إِنَّ اللَّهَ لَا یَعْجَلُ لِعَجَلَةِ الْعِبَادِ إِنَّ لِهَذَا الْأَمْرِ غَایَةً یَنْتَهِی إِلَیْهَا فَلَوْ قَدْ بَلَغُوهَا لَمْ یَسْتَقْدِمُوا سَاعَةً وَ لَمْ یَسْتَأْخِرُوا
اصول كافى جلد 2 صفحه 194 روایت 7
مهزم پدر ابراهیم مى گوید: خدمت امام صادق علیه السلام از سلاطین آل فلان (بنى عباس) سخن به میان آوردیم حضرت فرمود: مردم به واسطه شتابشان براى این امر هلاك گشتند. همانا خدا براى شتاب بندگان، شتاب نمى كند، براى این امر پایانى است كه باید به آن برسد، و اگر مردم به آن پایان رسیدند ساعتى پیش و پس نیفتند.