اصول کافی جلد دوم

ابی‏جعفر محمد بن یعقوب کلینی مشهور به شیخ کلینی ترجمه و شرح : حاج سید جواد مصطفوی

ائمه صلوات الله علیهم در علم و شجاعت و اطاعت برابرند

بَابٌ فِی أَنَّ الْأَئِمَّةَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِمْ فِی الْعِلْمِ وَ الشَّجَاعَةِ وَ الطَّاعَةِ سَوَاءٌ
(720) 1- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی زَاهِرٍ عَنِ الْخَشَّابِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَسَّانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ كَثِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى الَّذِینَ آمَنُوا وَ اتَّبَعَتْهُمْ ذُرِّیَّتُهُمْ بِإِیمانٍ أَلْحَقْنا بِهِمْ ذُرِّیَّتَهُمْ وَ ما أَلَتْناهُمْ مِنْ عَمَلِهِمْ مِنْ شَیْ ءٍ قَالَ الَّذِینَ آمَنُوا النَّبِیُّ ص وَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع وَ ذُرِّیَّتُهُ الْأَئِمَّةُ وَ الْأَوْصِیَاءُ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِمْ أَلْحَقْنَا بِهِمْ وَ لَمْ نَنْقُصْ ذُرِّیَّتَهُمُ الْحُجَّةَ الَّتِی جَاءَ بِهَا مُحَمَّدٌ ص فِی عَلِیٍّ ع وَ حُجَّتُهُمْ وَاحِدَةٌ وَ طَاعَتُهُمْ وَاحِدَةٌ
اصول كافى جلد 2 صفحه 21 روایة 1
امام صادق علیه السّلام درباره آیه «كسانیكه ایمان آوردند و فرزندانشان هم در ایمان از آنها پیروى كردند، فرزندانشان را به ایشان ملحق كنیم و از عملشان چیزى كمشان ندهیم (یعنى بحساب فرزندانشان نگذاریم) «- 21 سوره 52 -» فرمود: كسانیكه ایمان آوردند، پیغمبر صلى اللّه علیه و آله و امیر المؤمنینند، و فرزندان او، ائمه و اوصیاء صلوات الله علیهم باشند كه خدا فرماید: به آنها ملحق میكنیم و حجتى را كه محمد صلى اللّه علیه و آله درباره على آورده، نسبت به اولادش كاهش ندهیم و حجت همه یكى است و طاعتشان هم یكى است.
2- عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ دَاوُدَ النَّهْدِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ قَالَ لِی نَحْنُ فِی الْعِلْمِ وَ الشَّجَاعَةِ سَوَاءٌ وَ فِی الْعَطَایَا عَلَى قَدْرِ مَا نُؤْمَرُ
اصول كافى جلد 2 صفحه 21 روایة 2
حضرت ابوالحسن علیه السّلام فرمود: ما خانواده در علم و شجاعت برابریم و در بخشیدن (علم و مال به مردم) بهر اندازه كه دستور داریم، مى بخشیم.
3- أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَى عَنِ ابْنِ مُسْكَانَ عَنِ الْحَارِثِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص نَحْنُ فِی الْأَمْرِ وَ الْفَهْمِ وَ الْحَلَالِ وَ الْحَرَامِ نَجْرِی مَجْرًى وَاحِداً فَأَمَّا رَسُولُ اللَّهِ ص وَ عَلِیٌّ ع فَلَهُمَا فَضْلُهُمَا
اصول كافى جلد 2 صفحه 21 روایة 3
حارث بن مغیرة گوید: شنیدم امام صادق علیه السلام مى فرمود رسول خدا صلى الله علیه و آله فرمود: ما نسبت به امر و فهم و حلال و حرام در یك روش هستیم و اما پیغمبر صلى اللّه علیه و آله و على فضیلت خود را دارند.
شرح :
مقصود از امر یا امر امامت و خلافتست و یا فرمانیست كه به مردم مى دهند و اطاعتش واجب است و نسبت بفضیلت على علیه السلام بر امامان دیگر روایاتى وارد شده كه از جمله آنها همین روایت است و روایت دیگریست كه لقب امیرالمؤمنین را منحصر و مختص به آنحضرت بیان مى كند و نیز از روایاتى استفاده مى شود كه بعد از آن حسنین و پس از آنها امام دوازدهم علیهم السلام فضیلت دارد، و بقیه هشت امام دیگر برابرند.

امام علیه السلام امام پس از خود را مى شناسد و آیه «خدا به شما فرمان مى دهد كه امانات را به اهلش بپردازید» درباره آنها نازل شده است

بَابُ أَنَّ الْإِمَامَ علیه السلام یَعْرِفُ الْإِمَامَ الَّذِی یَكُونُ مِنْ بَعْدِهِ وَ أَنَّ قَوْلَ اللَّهِ تَعَالَى إِنَّ اللَّهَ یَأْمُرُكُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَماناتِ إِلى أَهْلِها فِیهِمْ علیهم السلام نَزَلَتْ
1- الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْوَشَّاءِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَائِذٍ عَنِ ابْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ بُرَیْدٍ الْعِجْلِیِّ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ إِنَّ اللَّهَ یَأْمُرُكُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَماناتِ إِلى أَهْلِها وَ إِذا حَكَمْتُمْ بَیْنَ النَّاسِ أَنْ تَحْكُمُوا بِالْعَدْلِ قَالَ إِیَّانَا عَنَى أَنْ یُؤَدِّیَ الْأَوَّلُ إِلَى الْإِمَامِ الَّذِی بَعْدَهُ الْكُتُبَ وَ الْعِلْمَ وَ السِّلَاحَ وَ إِذا حَكَمْتُمْ بَیْنَ النَّاسِ أَنْ تَحْكُمُوا بِالْعَدْلِ الَّذِی فِی أَیْدِیكُمْ ثُمَّ قَالَ لِلنَّاسِ یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللَّهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْكُمْ إِیَّانَا عَنَى خَاصَّةً أَمَرَ جَمِیعَ الْمُؤْمِنِینَ إِلَى یَوْمِ الْقِیَامَةِ بِطَاعَتِنَا فَإِنْ خِفْتُمْ تَنَازُعاً فِی أَمْرٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَ إِلَى الرَّسُولِ وَ إِلَى أُولِی الْأَمْرِ مِنْكُمْ كَذَا نَزَلَتْ وَ كَیْفَ یَأْمُرُهُمُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِطَاعَةِ وُلَاةِ الْأَمْرِ وَ یُرَخِّصُ فِی مُنَازَعَتِهِمْ إِنَّمَا قِیلَ ذَلِكَ لِلْمَأْمُورِینَ الَّذِینَ قِیلَ لَهُمْ أَطِیعُوا اللَّهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْكُمْ
اصول كافى جلد 2 صفحه 22 روایة 1
برید عجلى گوید: از امام باقر علیه السلام درباره قول خداى عزوجل «خدا بشما فرمان مى دهد كه امانتها را به صاحبانش برسانید و چون میان مردم داور شدید بعدالت حكم كنید - 62 سوره 4 » پرسیدم فرمود: خدا ما را قصد كرده است، كه باید امام پیشین كتابها و علم و سلاح را به امام بعد از خود برساند «و چون میان مردم داور شدید به عدالت حكم كنید» یعنى به آنچه دست شماست (از احكام و قوانین خدا حكم كنید) سپس خداى تعالى به مردم فرماید: «كسانیكه ایمان آورده اید! خدا را اطاعت كنید و رسول و والیان امر از خودتان را اطاعت كنید - 63 سوره 4 - خدا خصوص ما را قصد كرده، (مائیم والیان امر) خدا همه مؤمنین را تا روز قیامت به اطاعت از ما امر فرموده «و چون از نزاع و اختلاف درباره امرى ترسیدید، آن را به خدا و رسول و والیان امر از خود ارجاع دهید - آیه 59 سوره 4» این گونه نازل شده است - چگونه ممكن است خداى عزوجل به اطاعت والیان امر فرمان دهد و نزاع و اختلاف با ایشان را رخصت فرماید،؟!! همانا امر بارجاع نسبت به مأمورینى است كه به آنها گفته شده «اطاعت كنید خدا را و اطاعت كنید رسول و والیان امر از خود را».
شرح :
راجع به رسانیدن امانتها بصاحبانش چند قول است: 1- شامل هرگونه امانتى است، امانات خدا امر و نهى دستورات اوست، و امانات مردم سپرده هاى آنهاست بیكدیگر 2- رعیت امانت خداست در دست پیشوایان و زعما كه باید در تعلیم و تربیت آنها رعایت كنند و استدلال در آخر روایت براى رد كسانى است كه مى گویند معنى آیه این است: اگر شما با والیان امر در امر دین اختلاف كردید به كتاب و سنت مراجعه كنید و دلیل ردش اینست كه چگونه ممكن است خدا در یك جا بگوید: از والیان امر اطاعت كنید و در جاى دیگر مى فرماید: اگر با آنها اختلاف و نزاع پیدا كردید...؟! پس معلوم مى شود كه والیان امر همان ائمه هستند كه مردم باید در اختلافات خود بقول آنها رجوع كنند و داورى ایشان را بدون چون و چرا بپذیرند، نه آنكه نسبت به قول امام هم رد و انكار داشته باشند تا آنجا هم نزاع و اختلاف پیدا شود. و اما راجع به آنچه فرمود: اینگونه نازل شده است، اصل آیه در قرآن اینست: فَإِن تَنَازَعْتُمْ فِی شَیْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَالرَّسُولِ و كلمه «اولى الامر» در قرآن نیست، پس ممكن است عثمان آنرا انداخته باشد و ممكن است قول امام تفسیر ارجاع به خدا و رسول باشد، زیرا ارجاع به ائمه هم ارجاع به رسول است و «این چنین نازل شده» از نظر معنى است.
2- الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْوَشَّاءِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عُمَرَ قَالَ سَأَلْتُ الرِّضَا ع عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ إِنَّ اللَّهَ یَأْمُرُكُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَماناتِ إِلى أَهْلِها قَالَ هُمُ الْأَئِمَّةُ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ ص أَنْ یُؤَدِّیَ الْإِمَامُ الْأَمَانَةَ إِلَى مَنْ بَعْدَهُ وَ لَا یَخُصَّ بِهَا غَیْرَهُ وَ لَا یَزْوِیَهَا عَنْهُ
اصول كافى جلد 2 صفحه 23 روایة 2
احمد بن عمر گوید: از امام رضا علیه السلام درباره قول خداى عزوجل «خدا شما را امر مى كند كه امانتها را بصاحبانش رد كنید 52 سوره 4-» پرسیدم، فرمود: ایشان ائمه از آل محمد صلى اللّه علیه و آله مى باشند كه باید هر امامى امانت را به امام بعد از خود بسپارد، به دیگرى ندهد و از امام هم دریغ ندارد.
3- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیْلِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ إِنَّ اللَّهَ یَأْمُرُكُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَماناتِ إِلى أَهْلِها قَالَ هُمُ الْأَئِمَّةُ یُؤَدِّی الْإِمَامُ إِلَى الْإِمَامِ مِنْ بَعْدِهِ وَ لَا یَخُصُّ بِهَا غَیْرَهُ وَ لَا یَزْوِیهَا عَنْهُ
اصول كافى جلد 2 صفحه 24 روایة 3
امام رضا علیه السلام درباره قول خداى عزوجل «خدا به شما امر مى كند امانتها را بصاحبانش رد كنید» فرمود: ایشان ائمه هستند. هر امامى باید آنرا به امام بعد از خود بسپارد، به دیگرى ندهد و از او هم دریغ ندارد.
(725) 4- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنِ ابْنِ أَبِی یَعْفُورٍ عَنِ الْمُعَلَّى بْنِ خُنَیْسٍ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ إِنَّ اللَّهَ یَأْمُرُكُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَماناتِ إِلى أَهْلِها قَالَ أَمَرَ اللَّهُ الْإِمَامَ الْأَوَّلَ أَنْ یَدْفَعَ إِلَى الْإِمَامِ الَّذِی بَعْدَهُ كُلَّ شَیْ ءٍ عِنْدَهُ
اصول كافى جلد 2 صفحه 24 روایة 4
معلى بن خنیس گوید: از امام صادق علیه السلام درباره قول خداى عزوجل، خدا شما را امر مى كند كه امانتها را بصاحبانش رد كنید، پرسیدم فرمود: خدا امام پیشین را دستور مى دهد كه هرچه (از علائم امانت) نزد اوست به امام بعد از خود رد كند.
5- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِینٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِی یَعْفُورٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ لَا یَمُوتُ الْإِمَامُ حَتَّى یَعْلَمَ مَنْ یَكُونُ مِنْ بَعْدِهِ فَیُوصِیَ إِلَیْهِ
اصول كافى جلد 2 صفحه 24 روایة 5
امام صادق علیه السلام فرمود: امام نمى میرد تا امام بعد از خود را بشناسد و به او وصیت كند.
6- أَحْمَدُ بْنُ إِدْرِیسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَى عَنِ ابْنِ أَبِی عُثْمَانَ عَنِ الْمُعَلَّى بْنِ خُنَیْسٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِنَّ الْإِمَامَ یَعْرِفُ الْإِمَامَ الَّذِی مِنْ بَعْدِهِ فَیُوصِی إِلَیْهِ
اصول كافى جلد 2 صفحه 24 روایة 6
و فرمود: امام، امام بعد از خود را مى شناسد و به او وصیت مى كند.
7- أَحْمَدُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیِّ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ مَا مَاتَ عَالِمٌ حَتَّى یُعْلِمَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَى مَنْ یُوصِی
اصول كافى جلد 2 صفحه 24 روایة 7
عالمى (امامى) نمیرد تا خداى عزوجل به او بیاموزد كه بچه كس وصیت كند.

امامت عهدیست از جانب خدا كه براى هر یك از ائمه بسته شده

بَابُ أَنَّ الْإِمَامَةَ عَهْدٌ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مَعْهُودٌ مِنْ وَاحِدٍ إِلَى وَاحِدٍ ع
(730)1- الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْوَشَّاءِ قَالَ حَدَّثَنِی عُمَرُ بْنُ أَبَانٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ كُنْتُ عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَذَكَرُوا الْأَوْصِیَاءَ وَ ذَكَرْتُ إِسْمَاعِیلَ فَقَالَ لَا وَ اللَّهِ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ مَا ذَاكَ إِلَیْنَا وَ مَا هُوَ إِلَّا إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ یُنْزِلُ وَاحِداً بَعْدَ وَاحِدٍ
اصول كافى جلد 2 صفحه 25 روایة 1
ابو بصیر گوید: خدمت امام صادق علیه السلام بودم كه نام اوصیاء را بردند و من هم اسماعیل را نام بردم. حضرت فرمود: نه به خدا، اى ابا محمد، تعیین امام باختیار ما نیست، اینكار تنها بدست خداست كه درباره هر یك پس از دیگرى فرو مى فرستد .
شرح:
اسماعیل فرزند ارشد امام صادق علیه السلام است كه در زمان حیات امام وفات یافت، با وجود این طایفه اسماعیلیه او را امام مى دانند، در این مجلس هم ابو بصیر امامت را براى او نام برد و حضرت صادق رد فرمود.
2- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عَمْرِو بْنِ الْأَشْعَثِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ أَ تَرَوْنَ الْمُوصِیَ مِنَّا یُوصِی إِلَى مَنْ یُرِیدُ لَا وَ اللَّهِ وَ لَكِنْ عَهْدٌ مِنَ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ ص لِرَجُلٍ فَرَجُلٍ حَتَّى یَنْتَهِیَ الْأَمْرُ إِلَى صَاحِبِهِ
الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُمْهُورٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَى عَنْ مِنْهَالٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ الْأَشْعَثِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ
اصول كافى جلد 2 صفحه 25 روایة 2
عمر بن اشعث گوید: شنیدم امام صادق علیه السلام مى فرمود: شما گمان مى كنید هر كس از ما امامان كه وصیت مى كند، به هركس مى خواهد وصیت مى كند؟! نه بخدا، چنین نیست، بلكه امر امامت عهد و فرمانى است از جانب خدا و رسولش صلى اللّه علیه و آله براى مردى پس از مردى (از ما خانواده) تا بصاحبش برسد (یعنى تا برسد به امام دوازدهم و یا اینكه امر امامت بدست خدا و رسول است تا به اهل و مستحقش برسد).
3- الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ بَكْرِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ عَیْثَمِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِنَّ الْإِمَامَةَ عَهْدٌ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مَعْهُودٌ لِرِجَالٍ مُسَمَّیْنَ لَیْسَ لِلْإِمَامِ أَنْ یَزْوِیَهَا عَنِ الَّذِی یَكُونُ مِنْ بَعْدِهِ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى أَوْحَى إِلَى دَاوُدَ ع أَنِ اتَّخِذْ وَصِیّاً مِنْ أَهْلِكَ فَإِنَّهُ قَدْ سَبَقَ فِی عِلْمِی أَنْ لَا أَبْعَثَ نَبِیّاً إِلَّا وَ لَهُ وَصِیٌّ مِنْ أَهْلِهِ وَ كَانَ لِدَاوُدَ ع أَوْلَادٌ عِدَّةٌ وَ فِیهِمْ غُلَامٌ كَانَتْ أُمُّهُ عِنْدَ دَاوُدَ وَ كَانَ لَهَا مُحِبّاً فَدَخَلَ دَاوُدُ ع عَلَیْهَا حِینَ أَتَاهُ الْوَحْیُ فَقَالَ لَهَا إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَوْحَى إِلَیَّ یَأْمُرُنِی أَنِ أَتَّخِذَ وَصِیّاً مِنْ أَهْلِی فَقَالَتْ لَهُ امْرَأَتُهُ فَلْیَكُنِ ابْنِی قَالَ ذَلِكَ أُرِیدُ وَ كَانَ السَّابِقُ فِی عِلْمِ اللَّهِ الْمَحْتُومِ عِنْدَهُ أَنَّهُ سُلَیْمَانُ فَأَوْحَى اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى إِلَى دَاوُدَ أَنْ لَا تَعْجَلْ دُونَ أَنْ یَأْتِیَكَ أَمْرِی فَلَمْ یَلْبَثْ دَاوُدُ ع أَنْ وَرَدَ عَلَیْهِ رَجُلَانِ یَخْتَصِمَانِ فِی الْغَنَمِ وَ الْكَرْمِ فَأَوْحَى اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَى دَاوُدَ أَنِ اجْمَعْ وُلْدَكَ فَمَنْ قَضَى بِهَذِهِ الْقَضِیَّةِ فَأَصَابَ فَهُوَ وَصِیُّكَ مِنْ بَعْدِكَ فَجَمَعَ دَاوُدُ ع وُلْدَهُ فَلَمَّا أَنْ قَصَّ الْخَصْمَانِ قَالَ سُلَیْمَانُ ع یَا صَاحِبَ الْكَرْمِ مَتَى دَخَلَتْ غَنَمُ هَذَا الرَّجُلِ كَرْمَكَ قَالَ دَخَلَتْهُ لَیْلًا قَالَ قَضَیْتُ عَلَیْكَ یَا صَاحِبَ الْغَنَمِ بِأَوْلَادِ غَنَمِكَ وَ أَصْوَافِهَا فِی عَامِكَ هَذَا ثُمَّ قَالَ لَهُ دَاوُدُ فَكَیْفَ لَمْ تَقْضِ بِرِقَابِ الْغَنَمِ وَ قَدْ قَوَّمَ ذَلِكَ عُلَمَاءُ بَنِی إِسْرَائِیلَ وَ كَانَ ثَمَنُ الْكَرْمِ قِیمَةَ الْغَنَمِ فَقَالَ سُلَیْمَانُ إِنَّ الْكَرْمَ لَمْ یُجْتَثَّ مِنْ أَصْلِهِ وَ إِنَّمَا أُكِلَ حِمْلُهُ وَ هُوَ عَائِدٌ فِی قَابِلٍ فَأَوْحَى اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَى دَاوُدَ إِنَّ الْقَضَاءَ فِی هَذِهِ الْقَضِیَّةِ مَا قَضَى سُلَیْمَانُ بِهِ یَا دَاوُدُ أَرَدْتَ أَمْراً وَ أَرَدْنَا أَمْراً غَیْرَهُ فَدَخَلَ دَاوُدُ عَلَى امْرَأَتِهِ فَقَالَ أَرَدْنَا أَمْراً وَ أَرَادَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ أَمْراً غَیْرَهُ وَ لَمْ یَكُنْ إِلَّا مَا أَرَادَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فَقَدْ رَضِینَا بِأَمْرِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ سَلَّمْنَا وَ كَذَلِكَ الْأَوْصِیَاءُ ع لَیْسَ لَهُمْ أَنْ یَتَعَدَّوْا بِهَذَا الْأَمْرِ فَیُجَاوِزُونَ صَاحِبَهُ إِلَى غَیْرِهِ
قَالَ الْكُلَیْنِیُّ مَعْنَى الْحَدِیثِ الْأَوَّلِ أَنَّ الْغَنَمَ لَوْ دَخَلَتِ الْكَرْمَ نَهَاراً لَمْ یَكُنْ عَلَى صَاحِبِ الْغَنَمِ شَیْ ءٌ لِأَنَّ لِصَاحِبِ الْغَنَمِ أَنْ یُسَرِّحَ غَنَمَهُ بِالنَّهَارِ تَرْعَى وَ عَلَى صَاحِبِ الْكَرْمِ حِفْظُهُ وَ عَلَى صَاحِبِ الْغَنَمِ أَنْ یَرْبِطَ غَنَمَهُ لَیْلًا وَ لِصَاحِبِ الْكَرْمِ أَنْ یَنَامَ فِی بَیْتِهِ
اصول كافى جلد 2 صفحه 25 روایة 3
معاویة بن عمار گوید: امام صادق علیه السلام فرمود: امامت عهد و پیمانست از جانب خداى عزوجل كه براى مردانى نامبرده بسته شده است، امام حق ندارد آنرا از امام بعد از خود دور دارد و بگرداند، همانا خداى تبارك و تعالى به داود علیه السلام وحى كرد كه از خاندان خود وصیى انتخاب كن، زیرا در علم من پیشى گرفته كه هیچ پیغمبرى را مبعوث نسازم جز اینكه براى او وصیى از خاندانش باشد.
داود فرزندان بسیارى داشت و در میان آنها جوان نورسى بود كه مادرش نزد داود بود و داود آن زن را دوست مى داشت، چو این وحى به داود رسید، نزد آن زن آمد و به او گفت خداى عزوجل بمن وحى فرستاد و امر كرده است كه از خاندان خودم وصیى انتخاب كنم، همسرش به او گفت: خوب است پسر من باشد، داود گفت: من هم همین را خواستارم، ولى در علم پیشین و حتمى خدا گذشته بود كه وصى او سلیمان باشد، خداى تبارك و تعالى به داود وحى كرد، تا فرمان من به تو نرسد، در اینكار شتاب مكن، دیرى نگذشت كه دو مرد نزد داود آمدند و درباره گوسفندان و باغ انگور مرافعه كردند، (زیرا گوسفندان یكى باغ انگور دیگرى را خورده بود) خداى عزوجل به داود وحى كرد كه پسرانت را جمع كن، هر كه در این قضیه حكم درست دهد، او وصى بعد از تو است. داود پسرانش را جمع كرد، چون دو طرف نزاع قصه خود گفتند سلیمان علیه السلام گفت: اى صاحب باغ؛ گوسفندان این مرد، كى بباغ تو ریختهاند؟ گفت: شب در آمده اند، سلیمان گفت: اى صاحب گوسفند! من حكم دادم كه بچه و پشم امسال گوسفندان تو مال صاحب باغ باشد، داود به او گفت: چرا حكم نكردى كه خود گوسفندان را بدهد، با اینكه علماء بنى اسرائیل آنرا قیمت كرده اند و بهاى انگور با قیمت گوسفندان برابر است؟ سلیمان گفت: تاكها از ریشه كنده نشده و تنها بار آن خورده شده است و سال آینده بار مى دهد.
خداى عزوجل بداود وحى فرستاد: حكم در این قضیه همانست كه سلیمان صادر كرد، اى داود تو چیزى را خواستى و ما چیز دیگرى را (تو آن پسرت را براى جانشینى خواستى و ما سلیمان را) داود نزد همسرش آمد و گفت: ما چیزى را خواستیم و خداى عزوجل چیز دیگرى را خواست و جز آنچه خدا خواهد نشود، ما نسبت به امر خداى عزوجل راضى و تسلیم (پس از نقل این داستان امام فرمود:).
و همچنین است امر اوصیاء و امامان، ایشان هم حق ندارند از امر خدا تجاوز كنند و امامت را از صاحبش به دیگرى دهند.
مرحوم كلینى گوید: معنى حدیث اول (راجع به حكم سلیمان) این است كه: اگر گوسفندان در روز داخل باغ مى شدند بر صاحب گوسفندان جریمه ئى نبود، زیرا صاحب گوسفند حق دارد كه در روز آنها را رها كند و بچراند و بر صاحب باغ است كه باغش را حفظ كند ولى در شب صاحب گوسفند باید آنها را در بند كند و صاحب باغ باید در خانه اش بخوابد.
4- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنِ ابْنِ بُكَیْرٍ وَ جَمِیلٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُصْعَبٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ أَ تَرَوْنَ أَنَّ الْمُوصِیَ مِنَّا یُوصِی إِلَى مَنْ یُرِیدُ لَا وَ اللَّهِ وَ لَكِنَّهُ عَهْدٌ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ ص إِلَى رَجُلٍ فَرَجُلٍ حَتَّى انْتَهَى إِلَى نَفْسِهِ
اصول كافى جلد 2 صفحه 27 روایة 4
عمر و بن مصعب گوید: شنیدم امام صادق علیه السلام مى فرمود: شما گمان مى كنید هر كس از ما امامان كه وصیت مى كند به هركس مى خواهد وصیت مى كند؟ نه به خدا، چنین نیست، بلكه امر وصیت عهد و فرمانیست از رسول خدا صلى اللّه علیه و آله به مردى پس از مردى - تا بخودش (امام ششم) رسید - (یعنى شش مرتبه فرمود: بمردى پس از مردى - مرآت -).