اصول کافی جلد دوم

ابی‏جعفر محمد بن یعقوب کلینی مشهور به شیخ کلینی ترجمه و شرح : حاج سید جواد مصطفوی

زمانیكه امام بتمام علوم امام پیش از خود آگاه مى شود

بَابُ وَقْتِ مَا یَعْلَمُ الْإِمَامُ جَمِیعَ عِلْمِ الْإِمَامِ الَّذِی كَانَ قَبْلَهُ علیهم جمیعا السلام
1- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنِ الْحَكَمِ بْنِ مِسْكِینٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا قَالَ قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مَتَى یَعْرِفُ الْأَخِیرُ مَا عِنْدَ الْأَوَّلِ قَالَ فِی آخِرِ دَقِیقَةٍ تَبْقَى مِنْ رُوحِهِ
اصول كافى جلد 2 صفحه 20 روایة 1
یكى از اصحاب گوید: به امام صادق علیه السّلام عرض كردم: چه زمانى امام پسین به آنچه نزد امام پیش است آگاه مى شود؟ فرمود: در آخرین دقیقه ئى كه از روح او باقى مانده است.
2- مُحَمَّدٌ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنِ الْحَكَمِ بْنِ مِسْكِینٍ عَنْ عُبَیْدِ بْنِ زُرَارَةَ وَ جَمَاعَةٍ مَعَهُ قَالُوا سَمِعْنَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ یَعْرِفُ الَّذِی بَعْدَ الْإِمَامِ عِلْمَ مَنْ كَانَ قَبْلَهُ فِی آخِرِ دَقِیقَةٍ تَبْقَى مِنْ رُوحِهِ
اصول كافى جلد 2 صفحه 20 روایة 2
امام صادق علیه السّلام مى فرمود: جانشین امام، بعلم امام پیش از خود را در آخرین دقیقه ئى كه از روح او باقى مانده آگاه مى شود.
3- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قُلْتُ لَهُ الْإِمَامُ مَتَى یَعْرِفُ إِمَامَتَهُ وَ یَنْتَهِی الْأَمْرُ إِلَیْهِ قَالَ فِی آخِرِ دَقِیقَةٍ مِنْ حَیَاةِ الْأَوَّلِ
اصول كافى جلد 2 صفحه 21 روایة 3
یكى از اصحاب گوید: به امام صادق علیه السّلام عرض كردم: چه زمانى امام، امامت و رسیدن امر را بخود مى فهمد؟ فرمود: در آخرین دقیقه زندگى امام پیشین.

ائمه صلوات الله علیهم در علم و شجاعت و اطاعت برابرند

بَابٌ فِی أَنَّ الْأَئِمَّةَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِمْ فِی الْعِلْمِ وَ الشَّجَاعَةِ وَ الطَّاعَةِ سَوَاءٌ
(720) 1- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی زَاهِرٍ عَنِ الْخَشَّابِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَسَّانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ كَثِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى الَّذِینَ آمَنُوا وَ اتَّبَعَتْهُمْ ذُرِّیَّتُهُمْ بِإِیمانٍ أَلْحَقْنا بِهِمْ ذُرِّیَّتَهُمْ وَ ما أَلَتْناهُمْ مِنْ عَمَلِهِمْ مِنْ شَیْ ءٍ قَالَ الَّذِینَ آمَنُوا النَّبِیُّ ص وَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع وَ ذُرِّیَّتُهُ الْأَئِمَّةُ وَ الْأَوْصِیَاءُ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِمْ أَلْحَقْنَا بِهِمْ وَ لَمْ نَنْقُصْ ذُرِّیَّتَهُمُ الْحُجَّةَ الَّتِی جَاءَ بِهَا مُحَمَّدٌ ص فِی عَلِیٍّ ع وَ حُجَّتُهُمْ وَاحِدَةٌ وَ طَاعَتُهُمْ وَاحِدَةٌ
اصول كافى جلد 2 صفحه 21 روایة 1
امام صادق علیه السّلام درباره آیه «كسانیكه ایمان آوردند و فرزندانشان هم در ایمان از آنها پیروى كردند، فرزندانشان را به ایشان ملحق كنیم و از عملشان چیزى كمشان ندهیم (یعنى بحساب فرزندانشان نگذاریم) «- 21 سوره 52 -» فرمود: كسانیكه ایمان آوردند، پیغمبر صلى اللّه علیه و آله و امیر المؤمنینند، و فرزندان او، ائمه و اوصیاء صلوات الله علیهم باشند كه خدا فرماید: به آنها ملحق میكنیم و حجتى را كه محمد صلى اللّه علیه و آله درباره على آورده، نسبت به اولادش كاهش ندهیم و حجت همه یكى است و طاعتشان هم یكى است.
2- عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ دَاوُدَ النَّهْدِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ قَالَ لِی نَحْنُ فِی الْعِلْمِ وَ الشَّجَاعَةِ سَوَاءٌ وَ فِی الْعَطَایَا عَلَى قَدْرِ مَا نُؤْمَرُ
اصول كافى جلد 2 صفحه 21 روایة 2
حضرت ابوالحسن علیه السّلام فرمود: ما خانواده در علم و شجاعت برابریم و در بخشیدن (علم و مال به مردم) بهر اندازه كه دستور داریم، مى بخشیم.
3- أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَى عَنِ ابْنِ مُسْكَانَ عَنِ الْحَارِثِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص نَحْنُ فِی الْأَمْرِ وَ الْفَهْمِ وَ الْحَلَالِ وَ الْحَرَامِ نَجْرِی مَجْرًى وَاحِداً فَأَمَّا رَسُولُ اللَّهِ ص وَ عَلِیٌّ ع فَلَهُمَا فَضْلُهُمَا
اصول كافى جلد 2 صفحه 21 روایة 3
حارث بن مغیرة گوید: شنیدم امام صادق علیه السلام مى فرمود رسول خدا صلى الله علیه و آله فرمود: ما نسبت به امر و فهم و حلال و حرام در یك روش هستیم و اما پیغمبر صلى اللّه علیه و آله و على فضیلت خود را دارند.
شرح :
مقصود از امر یا امر امامت و خلافتست و یا فرمانیست كه به مردم مى دهند و اطاعتش واجب است و نسبت بفضیلت على علیه السلام بر امامان دیگر روایاتى وارد شده كه از جمله آنها همین روایت است و روایت دیگریست كه لقب امیرالمؤمنین را منحصر و مختص به آنحضرت بیان مى كند و نیز از روایاتى استفاده مى شود كه بعد از آن حسنین و پس از آنها امام دوازدهم علیهم السلام فضیلت دارد، و بقیه هشت امام دیگر برابرند.

امام علیه السلام امام پس از خود را مى شناسد و آیه «خدا به شما فرمان مى دهد كه امانات را به اهلش بپردازید» درباره آنها نازل شده است

بَابُ أَنَّ الْإِمَامَ علیه السلام یَعْرِفُ الْإِمَامَ الَّذِی یَكُونُ مِنْ بَعْدِهِ وَ أَنَّ قَوْلَ اللَّهِ تَعَالَى إِنَّ اللَّهَ یَأْمُرُكُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَماناتِ إِلى أَهْلِها فِیهِمْ علیهم السلام نَزَلَتْ
1- الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْوَشَّاءِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَائِذٍ عَنِ ابْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ بُرَیْدٍ الْعِجْلِیِّ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ إِنَّ اللَّهَ یَأْمُرُكُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَماناتِ إِلى أَهْلِها وَ إِذا حَكَمْتُمْ بَیْنَ النَّاسِ أَنْ تَحْكُمُوا بِالْعَدْلِ قَالَ إِیَّانَا عَنَى أَنْ یُؤَدِّیَ الْأَوَّلُ إِلَى الْإِمَامِ الَّذِی بَعْدَهُ الْكُتُبَ وَ الْعِلْمَ وَ السِّلَاحَ وَ إِذا حَكَمْتُمْ بَیْنَ النَّاسِ أَنْ تَحْكُمُوا بِالْعَدْلِ الَّذِی فِی أَیْدِیكُمْ ثُمَّ قَالَ لِلنَّاسِ یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللَّهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْكُمْ إِیَّانَا عَنَى خَاصَّةً أَمَرَ جَمِیعَ الْمُؤْمِنِینَ إِلَى یَوْمِ الْقِیَامَةِ بِطَاعَتِنَا فَإِنْ خِفْتُمْ تَنَازُعاً فِی أَمْرٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَ إِلَى الرَّسُولِ وَ إِلَى أُولِی الْأَمْرِ مِنْكُمْ كَذَا نَزَلَتْ وَ كَیْفَ یَأْمُرُهُمُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِطَاعَةِ وُلَاةِ الْأَمْرِ وَ یُرَخِّصُ فِی مُنَازَعَتِهِمْ إِنَّمَا قِیلَ ذَلِكَ لِلْمَأْمُورِینَ الَّذِینَ قِیلَ لَهُمْ أَطِیعُوا اللَّهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْكُمْ
اصول كافى جلد 2 صفحه 22 روایة 1
برید عجلى گوید: از امام باقر علیه السلام درباره قول خداى عزوجل «خدا بشما فرمان مى دهد كه امانتها را به صاحبانش برسانید و چون میان مردم داور شدید بعدالت حكم كنید - 62 سوره 4 » پرسیدم فرمود: خدا ما را قصد كرده است، كه باید امام پیشین كتابها و علم و سلاح را به امام بعد از خود برساند «و چون میان مردم داور شدید به عدالت حكم كنید» یعنى به آنچه دست شماست (از احكام و قوانین خدا حكم كنید) سپس خداى تعالى به مردم فرماید: «كسانیكه ایمان آورده اید! خدا را اطاعت كنید و رسول و والیان امر از خودتان را اطاعت كنید - 63 سوره 4 - خدا خصوص ما را قصد كرده، (مائیم والیان امر) خدا همه مؤمنین را تا روز قیامت به اطاعت از ما امر فرموده «و چون از نزاع و اختلاف درباره امرى ترسیدید، آن را به خدا و رسول و والیان امر از خود ارجاع دهید - آیه 59 سوره 4» این گونه نازل شده است - چگونه ممكن است خداى عزوجل به اطاعت والیان امر فرمان دهد و نزاع و اختلاف با ایشان را رخصت فرماید،؟!! همانا امر بارجاع نسبت به مأمورینى است كه به آنها گفته شده «اطاعت كنید خدا را و اطاعت كنید رسول و والیان امر از خود را».
شرح :
راجع به رسانیدن امانتها بصاحبانش چند قول است: 1- شامل هرگونه امانتى است، امانات خدا امر و نهى دستورات اوست، و امانات مردم سپرده هاى آنهاست بیكدیگر 2- رعیت امانت خداست در دست پیشوایان و زعما كه باید در تعلیم و تربیت آنها رعایت كنند و استدلال در آخر روایت براى رد كسانى است كه مى گویند معنى آیه این است: اگر شما با والیان امر در امر دین اختلاف كردید به كتاب و سنت مراجعه كنید و دلیل ردش اینست كه چگونه ممكن است خدا در یك جا بگوید: از والیان امر اطاعت كنید و در جاى دیگر مى فرماید: اگر با آنها اختلاف و نزاع پیدا كردید...؟! پس معلوم مى شود كه والیان امر همان ائمه هستند كه مردم باید در اختلافات خود بقول آنها رجوع كنند و داورى ایشان را بدون چون و چرا بپذیرند، نه آنكه نسبت به قول امام هم رد و انكار داشته باشند تا آنجا هم نزاع و اختلاف پیدا شود. و اما راجع به آنچه فرمود: اینگونه نازل شده است، اصل آیه در قرآن اینست: فَإِن تَنَازَعْتُمْ فِی شَیْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَالرَّسُولِ و كلمه «اولى الامر» در قرآن نیست، پس ممكن است عثمان آنرا انداخته باشد و ممكن است قول امام تفسیر ارجاع به خدا و رسول باشد، زیرا ارجاع به ائمه هم ارجاع به رسول است و «این چنین نازل شده» از نظر معنى است.
2- الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْوَشَّاءِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عُمَرَ قَالَ سَأَلْتُ الرِّضَا ع عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ إِنَّ اللَّهَ یَأْمُرُكُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَماناتِ إِلى أَهْلِها قَالَ هُمُ الْأَئِمَّةُ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ ص أَنْ یُؤَدِّیَ الْإِمَامُ الْأَمَانَةَ إِلَى مَنْ بَعْدَهُ وَ لَا یَخُصَّ بِهَا غَیْرَهُ وَ لَا یَزْوِیَهَا عَنْهُ
اصول كافى جلد 2 صفحه 23 روایة 2
احمد بن عمر گوید: از امام رضا علیه السلام درباره قول خداى عزوجل «خدا شما را امر مى كند كه امانتها را بصاحبانش رد كنید 52 سوره 4-» پرسیدم، فرمود: ایشان ائمه از آل محمد صلى اللّه علیه و آله مى باشند كه باید هر امامى امانت را به امام بعد از خود بسپارد، به دیگرى ندهد و از امام هم دریغ ندارد.
3- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیْلِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ إِنَّ اللَّهَ یَأْمُرُكُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَماناتِ إِلى أَهْلِها قَالَ هُمُ الْأَئِمَّةُ یُؤَدِّی الْإِمَامُ إِلَى الْإِمَامِ مِنْ بَعْدِهِ وَ لَا یَخُصُّ بِهَا غَیْرَهُ وَ لَا یَزْوِیهَا عَنْهُ
اصول كافى جلد 2 صفحه 24 روایة 3
امام رضا علیه السلام درباره قول خداى عزوجل «خدا به شما امر مى كند امانتها را بصاحبانش رد كنید» فرمود: ایشان ائمه هستند. هر امامى باید آنرا به امام بعد از خود بسپارد، به دیگرى ندهد و از او هم دریغ ندارد.
(725) 4- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنِ ابْنِ أَبِی یَعْفُورٍ عَنِ الْمُعَلَّى بْنِ خُنَیْسٍ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ إِنَّ اللَّهَ یَأْمُرُكُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَماناتِ إِلى أَهْلِها قَالَ أَمَرَ اللَّهُ الْإِمَامَ الْأَوَّلَ أَنْ یَدْفَعَ إِلَى الْإِمَامِ الَّذِی بَعْدَهُ كُلَّ شَیْ ءٍ عِنْدَهُ
اصول كافى جلد 2 صفحه 24 روایة 4
معلى بن خنیس گوید: از امام صادق علیه السلام درباره قول خداى عزوجل، خدا شما را امر مى كند كه امانتها را بصاحبانش رد كنید، پرسیدم فرمود: خدا امام پیشین را دستور مى دهد كه هرچه (از علائم امانت) نزد اوست به امام بعد از خود رد كند.
5- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِینٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِی یَعْفُورٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ لَا یَمُوتُ الْإِمَامُ حَتَّى یَعْلَمَ مَنْ یَكُونُ مِنْ بَعْدِهِ فَیُوصِیَ إِلَیْهِ
اصول كافى جلد 2 صفحه 24 روایة 5
امام صادق علیه السلام فرمود: امام نمى میرد تا امام بعد از خود را بشناسد و به او وصیت كند.
6- أَحْمَدُ بْنُ إِدْرِیسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَى عَنِ ابْنِ أَبِی عُثْمَانَ عَنِ الْمُعَلَّى بْنِ خُنَیْسٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِنَّ الْإِمَامَ یَعْرِفُ الْإِمَامَ الَّذِی مِنْ بَعْدِهِ فَیُوصِی إِلَیْهِ
اصول كافى جلد 2 صفحه 24 روایة 6
و فرمود: امام، امام بعد از خود را مى شناسد و به او وصیت مى كند.
7- أَحْمَدُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیِّ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ مَا مَاتَ عَالِمٌ حَتَّى یُعْلِمَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَى مَنْ یُوصِی
اصول كافى جلد 2 صفحه 24 روایة 7
عالمى (امامى) نمیرد تا خداى عزوجل به او بیاموزد كه بچه كس وصیت كند.