اصول کافی جلد دوم

ابی‏جعفر محمد بن یعقوب کلینی مشهور به شیخ کلینی ترجمه و شرح : حاج سید جواد مصطفوی

بیان ارواحیكه در ائمه علیهم السلام موجود است

بَابٌ فِیهِ ذِكْرُ الْأَرْوَاحِ الَّتِی فِی الْأَئِمَّةِ علیهم السلام
1- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَى عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عُمَرَ الْیَمَانِیِّ عَنْ جَابِرٍ الْجُعْفِیِّ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع یَا جَابِرُ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى خَلَقَ الْخَلْقَ ثَلَاثَةَ أَصْنَافٍ وَ هُوَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ كُنْتُمْ أَزْواجاً ثَلاثَةً فَأَصْحابُ الْمَیْمَنَةِ ما أَصْحابُ الْمَیْمَنَةِ وَ أَصْحابُ الْمَشْئَمَةِ ما أَصْحابُ الْمَشْئَمَةِ وَ السَّابِقُونَ السَّابِقُونَ أُولئِكَ الْمُقَرَّبُونَ فَالسَّابِقُونَ هُمْ رُسُلُ اللَّهِ ع وَ خَاصَّةُ اللَّهِ مِنْ خَلْقِهِ جَعَلَ فِیهِمْ خَمْسَةَ أَرْوَاحٍ أَیَّدَهُمْ بِرُوحِ الْقُدُسِ فَبِهِ عَرَفُوا الْأَشْیَاءَ وَ أَیَّدَهُمْ بِرُوحِ الْإِیمَانِ فَبِهِ خَافُوا اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ وَ أَیَّدَهُمْ بِرُوحِ الْقُوَّةِ فَبِهِ قَدَرُوا عَلَى طَاعَةِ اللَّهِ وَ أَیَّدَهُمْ بِرُوحِ الشَّهْوَةِ فَبِهِ اشْتَهَوْا طَاعَةَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ كَرِهُوا مَعْصِیَتَهُ وَ جَعَلَ فِیهِمْ رُوحَ الْمَدْرَجِ الَّذِی بِهِ یَذْهَبُ النَّاسُ وَ یَجِیئُونَ وَ جَعَلَ فِی الْمُؤْمِنِینَ وَ أَصْحَابِ الْمَیْمَنَةِ رُوحَ الْإِیمَانِ فَبِهِ خَافُوا اللَّهَ وَ جَعَلَ فِیهِمْ رُوحَ الْقُوَّةِ فَبِهِ قَدَرُوا عَلَى طَاعَةِ اللَّهِ وَ جَعَلَ فِیهِمْ رُوحَ الشَّهْوَةِ فَبِهِ اشْتَهَوْا طَاعَةَ اللَّهِ وَ جَعَلَ فِیهِمْ رُوحَ الْمَدْرَجِ الَّذِی بِهِ یَذْهَبُ النَّاسُ وَ یَجِیئُونَ
اصول كافى جلد 2 صفحه 15 روایة 1
1- جابر جعفى گوید: امام صادق علیه السّلام فرمود: اى جابر! همانا خداى - تبارك و تعالى - مخلوق را سه دسته آفرید؛ چنانچه فرماید: «و شما سه دسته جفت هم باشید: دست راستیها و چه دست راستیها؟!! (چگونه در نعمتهاى بهشت مى خرامند) ودست چپیها، چه دست چپیها؟!! (چگونه در عقوبات دوزخ گرفتارند) و پیشى گرفتگان كه پیشى گرفته اند تنها ایشان مقربانند - 6 تا 11 - سوره 56 -» پیشى گرفتگان همان رسولان خدا و مخصوصین درگاه او از میان مخلوق مى باشند. كه خدا در ایشان پنج روح قرار داده است: 1- ایشان را بروح القدس مؤید ساخت و بوسیله آن همه چیز را بدانند و بشناسند. 2- ایشان را با روح ایمان مؤید ساخت و با آن از خداى عزوجل بترسند 3- آنها را بروح قوه مؤید ساخت و با آن بر اطاعت خدا توانائى یافتند 4- آنها را بروح شهوت (میل و اشتها) مؤید ساخت و با آن اطاعت خدا را خواستند و از نافرمانیش كراهت یافتند 5- در ایشان روح حركت نهاد كه همه مردم با آن رفت و آمد كنند.
و در مؤمنین دست راستى ها روح ایمان نهاد كه با آن از خدا بترسند و در ایشان روح قوه نهاد و با آن بر اطاعت خدا توانائى یافتند، و در ایشان روح شهوت نهاد و یا آن خواهان اطاعت خدا گشتند و در ایشان روح حركت نهاد كه مردم با آن روح رفت و آمد كنند.
شرح :
كلمه روح در این حدیث شریف بمعنى قوه و نیروئى است باطنى و معنوى كه منشأ و مبداً آثاریست كه امام علیه السّلام بیان مى كند، زیرا رفت و آمد انسان و ترس او از خدا و شناختن و دانستن چیزها آثار و اعمالى است كه از انسان بروز میكند و این آثار ناچار باید مبدأ و علت و موجب و محركى داشته باشند كه هستى و قیامشان بآن باشد.
كلمه روح در این روایت همان مبدأ و علتى است كه سبب پیدایش این آثار گشته است، چه آنكه این ارواح پنج روح جدا و مستقل باشند یا آنكه درجات و مراتب یك روح باشند كه همان روح ناطقه انسان و فصل ممیز او از حیوان باشد، ولى ظاهر اینست كه هر یك روحى جدا هستند و روح القدس و روح ایمان از خارج بكمك انسان مى رسد و سه روح دیگر از درون و داخل او را كمك مى دهد و هم از این حدیث استفاده میشود كه روح حركت، عمومیت دارد و در هر انسانى هست روح القدس مختص برسولان و پیغمبر آنست و حتى در مؤمنین دست راستیها هم نیست و تعبیر بدست راستیها از اینجهت است كه روز قیامت نامه اعمالشان بدست راستشان داده شود و یا بجهت اینست كه اهل میمنت و بركنند، بر خلاف دست چپیها.
2- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُوسَى بْنِ عُمَرَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مَرْوَانَ عَنِ الْمُنَخَّلِ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ سَأَلْتُهُ عَنْ عِلْمِ الْعَالِمِ فَقَالَ لِی یَا جَابِرُ إِنَّ فِی الْأَنْبِیَاءِ وَ الْأَوْصِیَاءِ خَمْسَةَ أَرْوَاحٍ رُوحَ الْقُدُسِ وَ رُوحَ الْإِیمَانِ وَ رُوحَ الْحَیَاةِ وَ رُوحَ الْقُوَّةِ وَ رُوحَ الشَّهْوَةِ فَبِرُوحِ الْقُدُسِ یَا جَابِرُ عَرَفُوا مَا تَحْتَ الْعَرْشِ إِلَى مَا تَحْتَ الثَّرَى ثُمَّ قَالَ یَا جَابِرُ إِنَّ هَذِهِ الْأَرْبَعَةَ أَرْوَاحٌ یُصِیبُهَا الْحَدَثَانُ إِلَّا رُوحَ الْقُدُسِ فَإِنَّهَا لَا تَلْهُو وَ لَا تَلْعَبُ
اصول كافى جلد 2 صفحه 16 روایة 2
جابر گوید: از امام باقر علیه السّلام درباره علم عالم (یعنى پیغمبر و امام ص) پرسیدم، فرمود:اى جابر! همانا در پیغمبران و اوصیاء پنج روحست: 1- روح القدس 2- روح ایمان 3- روح زندگى (حركت) 4- روح قوه 5- روح شهوت،اى جابر، ایشان بوسیله روح القدس امور و مطالب زیر عرش را تا زیر خاك بدانند. سپس فرمود اى جابر این چهار روح اخیر را پیش آمد و آفت میرسد، ولى روح القدس بازى و یاوه گرى نكند.
شرح :
مراد بآفت و پیش آمدى كه به آن چهار روح میرسد اینست كه: گاهى آنها را مانعى عارض مى شود كه از تأثیر باز مى مانند و بازى و یاوه گرى مى كنند، مانند روح شهوت و حركت در زمان پیرى و مرض و اما روح القدس كه مبدأ و سبب علم و فهم امام است، آفت و یاوه گرى ندارد و همیشه حقایق را بدون زیاده و نقصان با آنها مى فهماند.
(710) 3- الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنِ الْمُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَأَلْتُهُ عَنْ عِلْمِ الْإِمَامِ بِمَا فِی أَقْطَارِ الْأَرْضِ وَ هُوَ فِی بَیْتِهِ مُرْخًى عَلَیْهِ سِتْرُهُ فَقَالَ یَا مُفَضَّلُ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى جَعَلَ فِی النَّبِیِّ ص خَمْسَةَ أَرْوَاحٍ رُوحَ الْحَیَاةِ فَبِهِ دَبَّ وَ دَرَجَ وَ رُوحَ الْقُوَّةِ فَبِهِ نَهَضَ وَ جَاهَدَ وَ رُوحَ الشَّهْوَةِ فَبِهِ أَكَلَ وَ شَرِبَ وَ أَتَى النِّسَاءَ مِنَ الْحَلَالِ وَ رُوحَ الْإِیمَانِ فَبِهِ آمَنَ وَ عَدَلَ وَ رُوحَ الْقُدُسِ فَبِهِ حَمَلَ النُّبُوَّةَ فَإِذَا قُبِضَ النَّبِیُّ ص انْتَقَلَ رُوحُ الْقُدُسِ فَصَارَ إِلَى الْإِمَامِ وَ رُوحُ الْقُدُسِ لَا یَنَامُ وَ لَا یَغْفُلُ وَ لَا یَلْهُو وَ لَا یَزْهُو وَ الْأَرْبَعَةُ الْأَرْوَاحِ تَنَامُ وَ تَغْفُلُ وَ تَزْهُو وَ تَلْهُو وَ رُوحُ الْقُدُسِ كَانَ یَرَى بِهِ
اصول كافى جلد 2 صفحه 17 روایة 3
مفضل بن عمر گوید از امام صادق علیه السّلام پرسیدم راجع بدانستن امام علیه السّلام آنچه را در اطراف زمین است، با اینكه خودش در میان اتاقى است كه پرده اش انداخته است فرمود: اى مفضل! خداى تبارك و تعالى در پیغمبر صلى اللّه علیه و آله پنج روح قرار داد: 1- روح زندگى كه با آن بجنبد و راه رود 2- روح قوه كه با آن قیام و كوشش كند 3- روح شهوت كه با آن بخورد و بیاشامد و با زنان حلال خود نزدیكى كند 4- روح ایمان كه با آن ایمان آورد و عدالت ورزد 5- روح القدس كه با آن بار نبوت كشد.
چون پیغمبر صلى اللّه علیه و آله وفات كند، روح القدس از او به امام (جانشین) منتقل شود و روح القدس خواب و غفلت و یاوه گرى و تكبر ندارد و چهار روح دیگر خواب و غفلت و تكبر و یاوه گرى دارند و بوسیله روح القدس همه چیز درك مى شود.

روحیكه خدا ائمه را به آن استوار مى سازد

بَابُ الرُّوحِ الَّتِی یُسَدِّدُ اللَّهُ بِهَا الْأَئِمَّةَ علیهم السلام
1- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ یَحْیَى الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی الصَّبَّاحِ الْكِنَانِیِّ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ قَوْلِ اللَّهِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى وَ كَذلِكَ أَوْحَیْنا إِلَیْكَ رُوحاً مِنْ أَمْرِنا ما كُنْتَ تَدْرِی مَا الْكِتابُ وَ لَا الْإِیمانُ قَالَ خَلْقٌ مِنْ خَلْقِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَعْظَمُ مِنْ جَبْرَئِیلَ وَ مِیكَائِیلَ كَانَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ص یُخْبِرُهُ وَ یُسَدِّدُهُ وَ هُوَ مَعَ الْأَئِمَّةِ مِنْ بَعْدِهِ
اصول كافى جلد 2 صفحه 17 روایة 1
ابوبصیر گوید: از امام صادق علیه السّلام قول خدایتعالى «و همچنین روحى از امر خود را بسویت وحى كردیم، تو نمیدانستى كتاب و ایمان چیست؟ - 52 سوره 42 -» را پرسیدم. فرمود: آن مخلوقیست از مخلوقات خداى عزوجل، بزرگتر از جبرئیل و میكائیل، كه همراه پیغمبر صلى اللّه علیه و آله است، به او خبر میدهد و رهبریش مى كند و همراه امامان پس از وى هم مى باشد.
2- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ أَسْبَاطِ بْنِ سَالِمٍ قَالَ سَأَلَهُ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ هِیتَ وَ أَنَا حَاضِرٌ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ كَذلِكَ أَوْحَیْنا إِلَیْكَ رُوحاً مِنْ أَمْرِنا فَقَالَ مُنْذُ أَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ ذَلِكَ الرُّوحَ عَلَى مُحَمَّدٍ ص مَا صَعِدَ إِلَى السَّمَاءِ وَ إِنَّهُ لَفِینَا
اصول كافى جلد 2 صفحه 18 روایة 2
اسباط بن سالم گوید: من حاضر بودم كه مردى از اهل بیت (شهرى در كنار فرات بوده) از امام علیه السّلام درباره قول خداى - عزوجل - «و همچنین روحى از امر خود را بسوى تو وحى كردیم» پرسید امام فرمود: از زمانیكه خداى عزوجل آن روح را بر محمد صلى اللّه علیه و آله فرو فرستاد، به آسمان بالا نرفته است و آن روح در ما هست.
3- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ یُونُسَ عَنِ ابْنِ مُسْكَانَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ یَسْئَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّی قَالَ خَلْقٌ أَعْظَمُ مِنْ جَبْرَئِیلَ وَ مِیكَائِیلَ كَانَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ص وَ هُوَ مَعَ الْأَئِمَّةِ وَ هُوَ مِنَ الْمَلَكُوتِ
اصول كافى جلد 2 صفحه 18 روایة 3
ابو بصیر گوید: از امام صادق علیه السّلام راجع به قول خداى عزوجل «از تو درباره روح مى پرسند بگو روح از امر پروردگار من است 87 سوره 17 -» پرسیدم فرمود: آن مخلوقى است بزرگتر از جبرئیل و میكائیل كه همراه رسول خدا صلى اللّه علیه و آله و همراه ائمه است و آن از عالم ملكوت است (یعنى آسمانى و روحانى است).
4- عَلِیٌّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ الْخَزَّازِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ یَسْئَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّی قَالَ خَلْقٌ أَعْظَمُ مِنْ جَبْرَئِیلَ وَ مِیكَائِیلَ لَمْ یَكُنْ مَعَ أَحَدٍ مِمَّنْ مَضَى غَیْرِ مُحَمَّدٍ ص وَ هُوَ مَعَ الْأَئِمَّةِ یُسَدِّدُهُمْ وَ لَیْسَ كُلُّ مَا طُلِبَ وُجِدَ
اصول كافى جلد 2 صفحه 18 روایة 4
ابوبصیر گوید: شنیدم از امام صادق علیه السّلام درباره « یَسْئَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّی» مى فرمود: مخلوقى است بزرگتر از جبرئیل و میكائیل كه همراه هیچ یك از پیغمبران گذشته جز محمد صلى اللّه علیه و آله نبوده است، و آن همراه ائمه مى باشد و ایشان را رهبرى مى كند، چنان نیست كه هرچه طلب شود، بدست آید (پس همراهى این روح با پیغمبر و امامان فضلى است از خداى تعالى كه به هر كس خواهد عطا كند، و با طلب و كوشش بدست نیاید).
شرح :
درباره روحى كه در این آیه، مورد سؤال واقع شده است اختلافست یك قول اینست كه یهود در كتاب تورات خود دیده بوده كه از پیغمبر صلى اللّه علیه و آله درباره هرچه بپرسند جواب گوید، ولى درباره روح كه سؤال كنند، جواب نگوید، لذا آنها بقریش گفتند: شما از محمد درباره روح بپرسید، اگر جواب صریح داد، بدانید كه پیغمبر نیست و اگر بخدا واگذار كرد، او پیغمبر است.
(715) 5- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ عِمْرَانَ بْنِ مُوسَى عَنْ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیْلِ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْعِلْمِ أَ هُوَ عِلْمٌ یَتَعَلَّمُهُ الْعَالِمُ مِنْ أَفْوَاهِ الرِّجَالِ أَمْ فِی الْكِتَابِ عِنْدَكُمْ تَقْرَءُونَهُ فَتَعْلَمُونَ مِنْهُ قَالَ الْأَمْرُ أَعْظَمُ مِنْ ذَلِكَ وَ أَوْجَبُ أَ مَا سَمِعْتَ قَوْلَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ كَذلِكَ أَوْحَیْنا إِلَیْكَ رُوحاً مِنْ أَمْرِنا ما كُنْتَ تَدْرِی مَا الْكِتابُ وَ لَا الْإِیمانُ ثُمَّ قَالَ أَیَّ شَیْ ءٍ یَقُولُ أَصْحَابُكُمْ فِی هَذِهِ الْ آیَةِ أَ یُقِرُّونَ أَنَّهُ كَانَ فِی حَالٍ لَا یَدْرِی مَا الْكِتَابُ وَ لَا الْإِیمَانُ فَقُلْتُ لَا أَدْرِی جُعِلْتُ فِدَاكَ مَا یَقُولُونَ فَقَالَ لِی بَلَى قَدْ كَانَ فِی حَالٍ لَا یَدْرِی مَا الْكِتَابُ وَ لَا الْإِیمَانُ حَتَّى بَعَثَ اللَّهُ تَعَالَى الرُّوحَ الَّتِی ذُكِرَ فِی الْكِتَابِ فَلَمَّا أَوْحَاهَا إِلَیْهِ عَلَّمَ بِهَا الْعِلْمَ وَ الْفَهْمَ وَ هِیَ الرُّوحُ الَّتِی یُعْطِیهَا اللَّهُ تَعَالَى مَنْ شَاءَ فَإِذَا أَعْطَاهَا عَبْداً عَلَّمَهُ الْفَهْمَ
اصول كافى جلد 2 صفحه 19 روایة 5
ابو حمزه گوید: از امام صادق علیه السّلام راجع به علم امام پرسیدم، كه آیا امام آن علم را از دهان رجال علم فرا مى گیرد یا آنكه نزد شما كتابیست كه آنرا مى خوانید و فرا مى گیرید؟ فرمود: این مطلب از آنچه تو گفتى بزرگتر و استوارتر است، مگر نشنیده ئى قول خداى عزوجل را: «و همچنین روحى از امر خود به تو وحى كردیم، و تو نمى دانستى كه كتاب و ایمان چیست - 52 سوره 42-».
سپس فرمود: اصحاب شما درباره این آیه چه مى گویند؟ آیا اقرار دارند كه پیغمبر صلى اللّه علیه و آله در حالى بود كه كتاب و ایمان نمى دانست؟ عرضكردم: قربانت گردم، نمى دانم چه مى گویند فرمود: آرى در حالى بسر مى برد كه نمى دانست كتاب و ایمان چیست، تا آنكه خداى تعالى روحى را كه در كتابش ذكر مى كند مبعوث كرد، و چون آنرا بسوى او وحى فرمود: بسبب آن علم و فهم آموخت، و آن همان روحست كه خداى تعالى به هر كه خواهد عطا كند، و چون آنرا به بنده ئى عطا فرماید، به او فهم آموزد.
6- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْعَلَاءِ عَنْ سَعْدٍ الْإِسْكَافِ قَالَ أَتَى رَجُلٌ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ع یَسْأَلُهُ عَنِ الرُّوحِ أَ لَیْسَ هُوَ جَبْرَئِیلَ فَقَالَ لَهُ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع جَبْرَئِیلُ ع مِنَ الْمَلَائِكَةِ وَ الرُّوحُ غَیْرُ جَبْرَئِیلَ فَكَرَّرَ ذَلِكَ عَلَى الرَّجُلِ فَقَالَ لَهُ لَقَدْ قُلْتَ عَظِیماً مِنَ الْقَوْلِ مَا أَحَدٌ یَزْعُمُ أَنَّ الرُّوحَ غَیْرُ جَبْرَئِیلَ فَقَالَ لَهُ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع إِنَّكَ ضَالٌّ تَرْوِی عَنْ أَهْلِ الضَّلَالِ یَقُولُ اللَّهُ تَعَالَى لِنَبِیِّهِ ص أَتى أَمْرُ اللَّهِ فَلا تَسْتَعْجِلُوهُ سُبْحانَهُ وَ تَعالى عَمَّا یُشْرِكُونَ یُنَزِّلُ الْمَلائِكَةَ بِالرُّوحِ وَ الرُّوحُ غَیْرُ الْمَلَائِكَةِ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِمْ
اصول كافى جلد 2 صفحه 19 روایة 6
سعد اسكاف (كفاش) گوید: مردى خدمت امیرالمؤمنین علیه السّلام آمد و درباره روح پرسید كه آیا او همان جبرئیل است؟ امیرالمؤمنین علیه السّلام به او فرمود: جبرئیل علیه السّلام از ملائكه است و روح غیر جبرئیل است - و این سخن را تكرار فرمود - او عرض كرد: سخن بزرگى گفتى!! هیچكس عقیده ندارد كه روح غیر از جبرئیل است. امیرالمؤمنین به او فرمود: تو خود گمراهى و از اهل گمراهى روایت مى كنى خداى تعالى به پیغمبرش صلى اللّه علیه و آله مى فرماید: «فرمان خدا آمدنیست، آن را بشتاب مخواهید، خدا منزه است و از آنچه مشركان باوى انباز مى كنند برتر است، ملائكه روح را فرود مى آورند - 1 سوره 16 -، پس روح غیر از ملائكه صلوات الله علیهم مى باشد.

زمانیكه امام بتمام علوم امام پیش از خود آگاه مى شود

بَابُ وَقْتِ مَا یَعْلَمُ الْإِمَامُ جَمِیعَ عِلْمِ الْإِمَامِ الَّذِی كَانَ قَبْلَهُ علیهم جمیعا السلام
1- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنِ الْحَكَمِ بْنِ مِسْكِینٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا قَالَ قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مَتَى یَعْرِفُ الْأَخِیرُ مَا عِنْدَ الْأَوَّلِ قَالَ فِی آخِرِ دَقِیقَةٍ تَبْقَى مِنْ رُوحِهِ
اصول كافى جلد 2 صفحه 20 روایة 1
یكى از اصحاب گوید: به امام صادق علیه السّلام عرض كردم: چه زمانى امام پسین به آنچه نزد امام پیش است آگاه مى شود؟ فرمود: در آخرین دقیقه ئى كه از روح او باقى مانده است.
2- مُحَمَّدٌ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنِ الْحَكَمِ بْنِ مِسْكِینٍ عَنْ عُبَیْدِ بْنِ زُرَارَةَ وَ جَمَاعَةٍ مَعَهُ قَالُوا سَمِعْنَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ یَعْرِفُ الَّذِی بَعْدَ الْإِمَامِ عِلْمَ مَنْ كَانَ قَبْلَهُ فِی آخِرِ دَقِیقَةٍ تَبْقَى مِنْ رُوحِهِ
اصول كافى جلد 2 صفحه 20 روایة 2
امام صادق علیه السّلام مى فرمود: جانشین امام، بعلم امام پیش از خود را در آخرین دقیقه ئى كه از روح او باقى مانده آگاه مى شود.
3- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قُلْتُ لَهُ الْإِمَامُ مَتَى یَعْرِفُ إِمَامَتَهُ وَ یَنْتَهِی الْأَمْرُ إِلَیْهِ قَالَ فِی آخِرِ دَقِیقَةٍ مِنْ حَیَاةِ الْأَوَّلِ
اصول كافى جلد 2 صفحه 21 روایة 3
یكى از اصحاب گوید: به امام صادق علیه السّلام عرض كردم: چه زمانى امام، امامت و رسیدن امر را بخود مى فهمد؟ فرمود: در آخرین دقیقه زندگى امام پیشین.