اصول کافی جلد دوم

ابی‏جعفر محمد بن یعقوب کلینی مشهور به شیخ کلینی ترجمه و شرح : حاج سید جواد مصطفوی

در اینكه ائمه بكدام دسته از گذشتگان میمانند و كراهت قول بنبوت ایشان

بَابٌ فِی أَنَّ الْأَئِمَّةَ بِمَنْ یُشْبِهُونَ مِمَّنْ مَضَى وَ كَرَاهِیَةِ الْقَوْلِ فِیهِمْ بِالنُّبُوَّةِ
1- أَبُو عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَى عَنْ حُمْرَانَ بْنِ أَعْیَنَ قَالَ قُلْتُ لِأَبِی جَعْفَرٍ ع مَا مَوْضِعُ الْعُلَمَاءِ قَالَ مِثْلُ ذِی الْقَرْنَیْنِ وَ صَاحِبِ سُلَیْمَانَ وَ صَاحِبِ مُوسَى ع
اصول كافى جلد 2 صفحه 9 روایة 1
حمران بن اعین گوید: بامام باقر علیه السّلام عرضكردم: علماء (امامان) چه موقعیتى دارند؟ فرمود: مانند ذوالقرنین و همدم سلیمان (آصف بن برخیا) و همدم موسى علیهم السلام (یوشع بن نون یا جناب خضر) میباشند.
2- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْعَلَاءِ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّمَا الْوُقُوفُ عَلَیْنَا فِی الْحَلَالِ وَ الْحَرَامِ فَأَمَّا النُّبُوَّةُ فَلَا
اصول كافى جلد 2 صفحه 10 روایة 2
امام صادق علیه السّلام فرمود: درباره ما بدانستن حلال و حرام باید توقف كرد. اما نبوت، نه (ما تنها حلال و حرام مى دانیم و پیغمبر نیستیم).
3- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى الْأَشْعَرِیُّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْبَرْقِیِّ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ یَحْیَى بْنِ عِمْرَانَ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَیُّوبَ بْنِ الْحُرِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ ذِكْرُهُ خَتَمَ بِنَبِیِّكُمُ النَّبِیِّینَ فَلَا نَبِیَّ بَعْدَهُ أَبَداً وَ خَتَمَ بِكِتَابِكُمُ الْكُتُبَ فَلَا كِتَابَ بَعْدَهُ أَبَداً وَ أَنْزَلَ فِیهِ تِبْیَانَ كُلِّ شَیْ ءٍ وَ خَلْقَكُمْ وَ خَلْقَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ وَ نَبَأَ مَا قَبْلَكُمْ وَ فَصْلَ مَا بَیْنَكُمْ وَ خَبَرَ مَا بَعْدَكُمْ وَ أَمْرَ الْجَنَّةِ وَ النَّارِ وَ مَا أَنْتُمْ صَائِرُونَ إِلَیْهِ
اصول كافى جلد 2 صفحه 10 روایة 3
ایوب بن حر گوید شنیدم امام صادق علیه السّلام میفرمود: خداى - عز ذكره - با پیغمبر شما بپیغمبران خاتمه داد، پس از او هرگز پیغمبرى نباشد و با كتاب شما (قرآن) بكتب آسمانى خاتمه داد، پس بعد از آن هرگز كتابى نباشد، و بیان همه چیز را در آن نازل فرمود، و آفرینش شما و آسمانها و زمین و خبر پیش از شما و داورى میان شما و خبر بعد از شما و موضوع بهشت و دوزخ و پایان كار شما در قرآن هست.
4- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَى عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْمُخْتَارِ عَنِ الْحَارِثِ بْنِ الْمُغِیرَةِ قَالَ قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع إِنَّ عَلِیّاً ع كَانَ مُحَدَّثاً فَقُلْتُ فَتَقُولُ نَبِیٌّ قَالَ فَحَرَّكَ بِیَدِهِ هَكَذَا ثُمَّ قَالَ أَوْ كَصَاحِبِ سُلَیْمَانَ أَوْ كَصَاحِبِ مُوسَى أَوْ كَذِی الْقَرْنَیْنِ أَ وَ مَا بَلَغَكُمْ أَنَّهُ قَالَ وَ فِیكُمْ مِثْلُهُ
اصول كافى جلد 2 صفحه 10 روایة 4
حارث بن مغیره گوید امام باقر علیه السّلام فرمود: على علیه السّلام محدث بود، عرضكردم: میفرمائید پیغمبر بود؟ (چون او این سوال در بین سخن آنحضرت بود، براى جواب نفى) امام علیه السّلام دست خود را اینچنین (ببالا) حركت داد. سپس فرمود: بلكه مانند همدم سلیمان یا همدم موسى یا مانند ذوالقرنین بود، مگر بشما خبر نرسیده است كه خود على فرمود: در میان شما هم مانند ذوالقرنین هست (و او خود على علیه السّلام است).
شرح :
محدث (مانند مقدم بصیغه اسم مفعول از باب تفعیل) در لغت بمعنى كسى است كه باو حدیث و خبر تازه گویند و در لسان اخبار امام علیه السّلام را محدث گویند، زیرا خدایتعالى علوم و اخبار آسمانى را بوسیله الهام یا صداى فرشته باو مى رساند ولى امام شخص فرشته را نمى بیند، اما پیغمبر صلى اللّه علیه و آله او را مى دید، چون راوى معنى محدث را نمى دانست و خیال مى كرد كه محدث شامل پیغمبر هم مى شود، از آن سؤال كرد، امام علیه السّلام با اشاره دست فرمود: نه، على علیه السّلام محدث بود و پیغمبر نبود و محدث مانند آصف و خضر و ذوالقرنین است، و چون در روایتى كه على بن ابراهیم در تفسیرش نقل مى كند، امیر المؤمنین علیه السّلام مقام و موقعیت ذوالقرنین را بیان مى كند و سپس مى فرماید: در میان شما هم مانند او هست یعنى خود على علیه السّلام لذا امام باقر علیه السّلام در اینجا بآن روایت هم اشاره مى كند.
5- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنِ ابْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ بُرَیْدِ بْنِ مُعَاوِیَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ وَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قُلْتُ لَهُ مَا مَنْزِلَتُكُمْ وَ مَنْ تُشْبِهُونَ مِمَّنْ مَضَى قَالَ صَاحِبُ مُوسَى وَ ذُو الْقَرْنَیْنِ كَانَا عَالِمَیْنِ وَ لَمْ یَكُونَا نَبِیَّیْنِ
اصول كافى جلد 2 صفحه 10 روایة 5
برید بن معاویة گوید: از امام باقر و امام صادق علیه السّلام پرسیدم كه مقام و منزلت شما چیست؟ و بكدام كس از گذشتگان میمانید؟ فرمود: مانند همدم موسى (جناب خضر یا یوشع) و ذوالقرنین كه هر دو عالم بودند ولى پیغمبر نبودند.
6- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْبَرْقِیِّ عَنْ أَبِی طَالِبٍ عَنْ سَدِیرٍ قَالَ قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّ قَوْماً یَزْعُمُونَ أَنَّكُمْ آلِهَةٌ یَتْلُونَ بِذَلِكَ عَلَیْنَا قُرْآناً وَ هُوَ الَّذِی فِی السَّماءِ إِلهٌ وَ فِی الْأَرْضِ إِلهٌ فَقَالَ یَا سَدِیرُ سَمْعِی وَ بَصَرِی وَ بَشَرِی وَ لَحْمِی وَ دَمِی وَ شَعْرِی مِنْ هَؤُلَاءِ بَرَاءٌ وَ بَرِئَ اللَّهُ مِنْهُمْ مَا هَؤُلَاءِ عَلَى دِینِی وَ لَا عَلَى دِینِ آبَائِی وَ اللَّهِ لَا یَجْمَعُنِی اللَّهُ وَ إِیَّاهُمْ یَوْمَ الْقِیَامَةِ إِلَّا وَ هُوَ سَاخِطٌ عَلَیْهِمْ قَالَ قُلْتُ وَ عِنْدَنَا قَوْمٌ یَزْعُمُونَ أَنَّكُمْ رُسُلٌ یَقْرَءُونَ عَلَیْنَا بِذَلِكَ قُرْآناً یا أَیُّهَا الرُّسُلُ كُلُوا مِنَ الطَّیِّباتِ وَ اعْمَلُوا صالِحاً إِنِّی بِما تَعْمَلُونَ عَلِیمٌ فَقَالَ یَا سَدِیرُ سَمْعِی وَ بَصَرِی وَ شَعْرِی وَ بَشَرِی وَ لَحْمِی وَ دَمِی مِنْ هَؤُلَاءِ بَرَاءٌ وَ بَرِئَ اللَّهُ مِنْهُمْ وَ رَسُولُهُ مَا هَؤُلَاءِ عَلَى دِینِی وَ لَا عَلَى دِینِ آبَائِی وَ اللَّهِ لَا یَجْمَعُنِی اللَّهُ وَ إِیَّاهُمْ یَوْمَ الْقِیَامَةِ إِلَّا وَ هُوَ سَاخِطٌ عَلَیْهِمْ قَالَ قُلْتُ فَمَا أَنْتُمْ قَالَ نَحْنُ خُزَّانُ عِلْمِ اللَّهِ نَحْنُ تَرَاجِمَةُ أَمْرِ اللَّهِ نَحْنُ قَوْمٌ مَعْصُومُونَ أَمَرَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى بِطَاعَتِنَا وَ نَهَى عَنْ مَعْصِیَتِنَا نَحْنُ الْحُجَّةُ الْبَالِغَةُ عَلَى مَنْ دُونَ السَّمَاءِ وَ فَوْقَ الْأَرْضِ
اصول كافى جلد 2 صفحه 11 روایة 6
سدیر گوید، بامام صادق علیه السّلام عرضكردم: مردمى عقیده دارند كه شما خدا و معبودید و براى دلیل عقیده خود این آیه قرآن را مى خوانند: «اوست كه در آسمان معبود است و در زمین معبود است - 84 سوره 43-، (اینها گمان مى كنند كه معبود زمین امامانند) امام فرمود: اى سدیر! شنوائى و بینائیم، پوست و گوشتم، خون و مویم از اینان بیزار است و خدا از ایشان بیزار باشد، اینان دین من و دین پدران مرا ندارند. خدا در روز قیامت، مرا با آنها گرد هم نیاورد، جز آنكه بر آنها خشمگین باشد. عرضكردم: مردمى نزد ما هستند كه عقیده دارند شما پیغمبرید! و این آیه قرآن را براى دلیل سخن خود قرائت مى كنند: «اى رسولان از چیزهایى پاكیزه بخورید و كار شایسته كنید كه من بكردار شما دانایم -51 سوره 23- » امام فرمود: اى سدیر! شنوائى و بینائیم، موو پوستم، گوشت و خونم از اینها بیزار است و خدا و رسولش از اینان بیزار باشد، اینها بدین من و دین پدرانم نیستند، خدا در قیامت مرا با ایشان گرد هم نیاورد جز اینكه بر آنها خشمگین باشد. عرضكردم: پس شما چه موقعیتى دارید؟ فرمود: ما خزانه دار علم خدائیم، ما مترجم امر خدائیم، ما مردمى معصوم هستیم، خداى تبارك و تعالى مردم را بفرمانبرى ما امر فرموده و از نافرمانى ما نهى نموده است، ما حجت رسائیم بر هر كه زیر آسمان و روى زمین است.
شرح :
راجع به آیه اول بحدیث 330 رجوع شود و اما راجع به آیه دوم گویا طریق استدلال غلط آنها اینستكه: با لفظ جمع برسولان خطاب شده است و مخاطب باید حاضر باشد، پس ممكن نیست كه مقصود از رسولان پیغمبران گذشته باشند، زیرا آنها در زمان نزول قرآن حاضر نبودند پس مقصود از رسولان پیغمبر و امامان علیه السّلام مى باشند، ولى جوابش اینستكه علاوه بر اینكه خود امام از این مردم بیزارى مى جوید خطاب در آیه حكایت از خطابهاى متعدد مى كند، یعنى به هر رسولى در زمان نزول قرآن حاضر نبودند پس مقصود از رسولان پیغمبر و امامان علیه السّلام مى باشند، ولى جوابش اینست كه علاوه بر اینكه خود امام از این مردم بیزارى مى جوید خطاب در آیه حكایت از خطابهاى متعدد مى كند، یعنى بهر رسولى در زمان حیاتش چنین دستورى داده شده، نه آنكه این خطاب در زمان واحد متوجه همگى باشد و بتعبیر دیگر مى توان گفت این خطاب بالاصاله متوجه پیغمبر صلى اللّه علیه و آله و بالتبع متوجه پیغمبران گذشته است و بعضى گفته اند خطاب متوجه شخص پیغمبر و صیغه جمع از نظر احترام و تشریف آنحضرتست، و مقصود از چیزهاى پاكیزه، لذائذ حلالست كه خدا براى همه بندگانش جایز و مباح قرار داده است و این آیه رد بر ریاضت كشانى ست كه ترك دنیا و لذائذ آن كنند.
7- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَحْرٍ عَنِ ابْنِ مُسْكَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ الْأَئِمَّةُ بِمَنْزِلَةِ رَسُولِ اللَّهِ ص إِلَّا أَنَّهُمْ لَیْسُوا بِأَنْبِیَاءَ وَ لَا یَحِلُّ لَهُمْ مِنَ النِّسَاءِ مَا یَحِلُّ لِلنَّبِیِّ ص فَأَمَّا مَا خَلَا ذَلِكَ فَهُمْ فِیهِ بِمَنْزِلَةِ رَسُولِ اللَّهِ ص
اصول كافى جلد 2 صفحه 12 روایة 7
امام صادق علیه السّلام مى فرمود: ائمه مقام و منزلت پیغمبر را دارند ولى پیغمبر نیستند و آنچه از زنها براى پیغمبر صلى اللّه علیه و آله حلالست (زیادتر از چهار زن دائم و زن موهوبه) براى ایشان حلال نیست و اما نسبت بغیر آن ایشان بمنزلت رسول خدایند صلى اللّه علیه و آله.

ائمه علیه السّلام محدث ومفهمند

بَابُ أَنَّ الْأَئِمَّةَ علیهم السلام مُحَدَّثُونَ مُفَهَّمُونَ
1- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَجَّالِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عُبَیْدِ بْنِ زُرَارَةَ قَالَ أَرْسَلَ أَبُو جَعْفَرٍ ع إِلَى زُرَارَةَ أَنْ یُعْلِمَ الْحَكَمَ بْنَ عُتَیْبَةَ أَنَّ أَوْصِیَاءَ مُحَمَّدٍ عَلَیْهِ وَ عَلَیْهِمُ السَّلَامُ مُحَدَّثُونَ
اصول كافى جلد 2 صفحه 13 روایة 1
توضیح :
كلمه محدث در روایت 699 توضیح داده شد و توضیح كلمه مفهم در روایت 705 مى آید.
عبیدة بن زراره گوید: امام باقر علیه السّلام نزد زراره فرستاد تا بحكم بن عتیبة گوید كه: اوصیاء محمد علیه و علیهم السّلام محدثند.
شرح :
حكم بن عتیبه زیدى مذهب و استاد زراره بود پیش از شیعه شدنش و مقصود امام از سفارش باو اینستكه بداند زید امام نیست، زیرا خود حكم مى دانست كه زید با عالم غیب ارتباط ندارد.
2- مُحَمَّدٌ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ جَمِیلِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ زِیَادِ بْنِ سُوقَةَ عَنِ الْحَكَمِ بْنِ عُتَیْبَةَ قَالَ دَخَلْتُ عَلَى عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ ع یَوْماً فَقَالَ یَا حَكَمُ هَلْ تَدْرِی الْ آیَةَ الَّتِی كَانَ عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ ع یَعْرِفُ قَاتِلَهُ بِهَا وَ یَعْرِفُ بِهَا الْأُمُورَ الْعِظَامَ الَّتِی كَانَ یُحَدِّثُ بِهَا النَّاسَ قَالَ الْحَكَمُ فَقُلْتُ فِی نَفْسِی قَدْ وَقَعْتُ عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ أَعْلَمُ بِذَلِكَ تِلْكَ الْأُمُورَ الْعِظَامَ قَالَ فَقُلْتُ لَا وَ اللَّهِ لَا أَعْلَمُ قَالَ ثُمَّ قُلْتُ الْ آیَةُ تُخْبِرُنِی بِهَا یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ قَالَ هُوَ وَ اللَّهِ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ ذِكْرُهُ وَ مَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ مِنْ رَسُولٍ وَ لَا نَبِیٍّ وَ لَا مُحَدَّثٍ وَ كَانَ عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ ع مُحَدَّثاً فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ یُقَالُ لَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ زَیْدٍ كَانَ أَخَا عَلِیٍّ لِأُمِّهِ سُبْحَانَ اللَّهِ مُحَدَّثاً كَأَنَّهُ یُنْكِرُ ذَلِكَ فَأَقْبَلَ عَلَیْنَا أَبُو جَعْفَرٍ ع فَقَالَ أَمَا وَ اللَّهِ إِنَّ ابْنَ أُمِّكَ بَعْدُ قَدْ كَانَ یَعْرِفُ ذَلِكَ قَالَ فَلَمَّا قَالَ ذَلِكَ سَكَتَ الرَّجُلُ فَقَالَ هِیَ الَّتِی هَلَكَ فِیهَا أَبُو الْخَطَّابِ فَلَمْ یَدْرِ مَا تَأْوِیلُ الْمُحَدَّثِ وَ النَّبِیِ
اصول كافى جلد 2 صفحه 13 روایة 2
حكم بن عتیبه گوید: روزى خدمت على بن الحسین علیه السّلام رفتم. حضرت فرمود:اى حكم آیا تو میدانى آن آیه ئى را كه على بن ابیطالب علیه السّلام قاتل خود را بدان مى شناخت و امور بزرگ (غیبى) را بمردم خبر مى داد؟ حكم گوید: من با خود گفتم: رشته اى از علم على بن الحسین بدستم آمد كه من هم بوسیله آن امور بزرگ را بدانم، بحضرت عرضكردم: نه. بخدا، نمى دانم و گفتم: پسر پیغمبر! ممكن است آن آیه را بمن بفرمائید؟ فرمود: بخدا آن آیه قول خداى - عزذكره - است، كه مى فرماید: «پیش از تو هیچ رسول و پیغمبر و محدثى نفرستادیم - 52 سوره 22 - در قرآن كلمه محدث نیست بحدیث 437 رجوع شود» و على بن ابیطالب علیه السّلام محدث بود، مردیكه نامش عبدالله بن زید و برادر مادرى على بن الحسین بود، (زیرا امام چهارم از مادر او شیر خورده بود) مثل اینكه انكار كند، گفت: سبحان الله! او محدث بود؟!! امام باقر علیه السّلام (كه در آن مجلس حاضر بود) بما توجه كرد و فرمود: هان بخدا، پسر مادر تو این را مى داند، چون چنین فرمود: آن مرد خاموش شد، امام فرمود: همین است آنچه ابوالخطاب نسبت بآن هلاك و گمراه شد و معنى محدث نبى (پیغمبر) را نفهمید.
شرح :
ابوالخطاب، كنیه محمد بن مقلاص است كه عقیده داشت: ائمه علیهم السلام پیغمبرند زیرا شنیده بود كه ایشان محدثند و خیال مى كرد هر محدثى پیغمبر است (فرق میان آنها در حدیث 436 گذشت) ابوالخطاب سپس غلو بیشترى كرد و گفت ائمه معبودند.
علامه مجلسى (ره) گوید: بعقیده من نویسندگان در این حدیث اشتباه كرده و صدریك حدیث را بذیل حدیث دیگر چسبانیده اند و آن دو حدیث را در مرآت ص 196 نقل مى كند.
(705)3- أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ وَ مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع یَقُولُ الْأَئِمَّةُ عُلَمَاءُ صَادِقُونَ مُفَهَّمُونَ مُحَدَّثُونَ
اصول كافى جلد 2 صفحه 14 روایة 3
محمد بن اسماعیل گوید: شنیدم: حضرت ابوالحسن علیه السّلام مى فرمود: ائمه دانشمندان، راستگویان، فهمیدگان، محدثانند.
شرح :
علماء (دانشمندان) اشاره بآیه شریفه «هَلْ یَسْتَوِی الَّذِینَ یَعْلَمُونَ وَالَّذِینَ لَا یَعْلَمُونَ» دارد و صادقون (راستگویان) اشاره بآیه شریفه «وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقِینَ» دارد كه در حدیث 531 و 547 بائمه علیهم السلام تأویل شد و مفهم بر وزن مقدم بمعنى فهمیده است و أئمه علیهم السلام را مفهم گویند، زیرا پیغمبر صلى اللّه علیه و آله تفسیر و تأویل قرآن را بایشان فهمانیده است و محدث چنانكه گفتیم براى این است كه از غیب بامام حدیث و الهام میرسد.
4- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ یُونُسَ عَنْ رَجُلٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ ذُكِرَ الْمُحَدَّثُ عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَقَالَ إِنَّهُ یَسْمَعُ الصَّوْتَ وَ لَا یَرَى الشَّخْصَ فَقُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاكَ كَیْفَ یَعْلَمُ أَنَّهُ كَلَامُ الْمَلَكِ قَالَ إِنَّهُ یُعْطَى السَّكِینَةَ وَ الْوَقَارَ حَتَّى یَعْلَمَ أَنَّهُ كَلَامُ مَلَكٍ
اصول كافى جلد 2 صفحه 14 روایة 4
محمد بن مسلم گوید: كلمه محدث نزد امام صادق علیه السّلام ذكر شد، حضرت فرمود، محدث كسى است كه صدا را بشنود و شخص را نبیند، بحضرت عرضكردم: قربانت گردم. امام از كجا میفهمد كه آن كلام فرشته است؟ فرمود آرامش و وقارى باو عطا مى شود كه میفهمد آن كلام از فرشته است.
5- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَى عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْمُخْتَارِ عَنِ الْحَارِثِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ حُمْرَانَ بْنِ أَعْیَنَ قَالَ قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع إِنَّ عَلِیّاً ع كَانَ مُحَدَّثاً فَخَرَجْتُ إِلَى أَصْحَابِی فَقُلْتُ جِئْتُكُمْ بِعَجِیبَةٍ فَقَالُوا وَ مَا هِیَ فَقُلْتُ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع یَقُولُ كَانَ عَلِیٌّ ع مُحَدَّثاً فَقَالُوا مَا صَنَعْتَ شَیْئاً إِلَّا سَأَلْتَهُ مَنْ كَانَ یُحَدِّثُهُ فَرَجَعْتُ إِلَیْهِ فَقُلْتُ إِنِّی حَدَّثْتُ أَصْحَابِی بِمَا حَدَّثْتَنِی فَقَالُوا مَا صَنَعْتَ شَیْئاً إِلَّا سَأَلْتَهُ مَنْ كَانَ یُحَدِّثُهُ فَقَالَ لِی یُحَدِّثُهُ مَلَكٌ قُلْتُ تَقُولُ إِنَّهُ نَبِیٌّ قَالَ فَحَرَّكَ یَدَهُ هَكَذَا أَوْ كَصَاحِبِ سُلَیْمَانَ أَوْ كَصَاحِبِ مُوسَى أَوْ كَذِی الْقَرْنَیْنِ أَ وَ مَا بَلَغَكُمْ أَنَّهُ قَالَ وَ فِیكُمْ مِثْلُهُ
اصول كافى جلد 2 صفحه 14 روایة 5
حمران بن اعین گوید: امام باقر علیه السّلام فرمود: همانا على علیه السّلام محدث بود، حمران گوید: من نزد رفقایم رفتم و گفتم: خبر شگفتى براى شما آورده ام، گفتند: چه خبر؟ گفتم از امام باقر علیه السّلام شنیدم كه مى فرمود، همانا على علیه السّلام محدث بود. گفتند: تا از او نپرسى كى به او حدیث مى گوید، كارى نكرده اى، بمن فرمود: فرشته اى با او حدیث مى گوید، عرضكردم: مى فرمائید: على پیغمبر است، امام با دست این چنین اشاره كرد (یعنى نه) و فرمود: بلكه مانند همدم سلیمان یا همدم موسى یا ذوالقرنین است، مگر بشما خبر نرسیده كه خودش فرمود: در میان شما هم مانند او هست. (بحدیث 699 رجوع شود).

بیان ارواحیكه در ائمه علیهم السلام موجود است

بَابٌ فِیهِ ذِكْرُ الْأَرْوَاحِ الَّتِی فِی الْأَئِمَّةِ علیهم السلام
1- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَى عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عُمَرَ الْیَمَانِیِّ عَنْ جَابِرٍ الْجُعْفِیِّ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع یَا جَابِرُ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى خَلَقَ الْخَلْقَ ثَلَاثَةَ أَصْنَافٍ وَ هُوَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ كُنْتُمْ أَزْواجاً ثَلاثَةً فَأَصْحابُ الْمَیْمَنَةِ ما أَصْحابُ الْمَیْمَنَةِ وَ أَصْحابُ الْمَشْئَمَةِ ما أَصْحابُ الْمَشْئَمَةِ وَ السَّابِقُونَ السَّابِقُونَ أُولئِكَ الْمُقَرَّبُونَ فَالسَّابِقُونَ هُمْ رُسُلُ اللَّهِ ع وَ خَاصَّةُ اللَّهِ مِنْ خَلْقِهِ جَعَلَ فِیهِمْ خَمْسَةَ أَرْوَاحٍ أَیَّدَهُمْ بِرُوحِ الْقُدُسِ فَبِهِ عَرَفُوا الْأَشْیَاءَ وَ أَیَّدَهُمْ بِرُوحِ الْإِیمَانِ فَبِهِ خَافُوا اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ وَ أَیَّدَهُمْ بِرُوحِ الْقُوَّةِ فَبِهِ قَدَرُوا عَلَى طَاعَةِ اللَّهِ وَ أَیَّدَهُمْ بِرُوحِ الشَّهْوَةِ فَبِهِ اشْتَهَوْا طَاعَةَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ كَرِهُوا مَعْصِیَتَهُ وَ جَعَلَ فِیهِمْ رُوحَ الْمَدْرَجِ الَّذِی بِهِ یَذْهَبُ النَّاسُ وَ یَجِیئُونَ وَ جَعَلَ فِی الْمُؤْمِنِینَ وَ أَصْحَابِ الْمَیْمَنَةِ رُوحَ الْإِیمَانِ فَبِهِ خَافُوا اللَّهَ وَ جَعَلَ فِیهِمْ رُوحَ الْقُوَّةِ فَبِهِ قَدَرُوا عَلَى طَاعَةِ اللَّهِ وَ جَعَلَ فِیهِمْ رُوحَ الشَّهْوَةِ فَبِهِ اشْتَهَوْا طَاعَةَ اللَّهِ وَ جَعَلَ فِیهِمْ رُوحَ الْمَدْرَجِ الَّذِی بِهِ یَذْهَبُ النَّاسُ وَ یَجِیئُونَ
اصول كافى جلد 2 صفحه 15 روایة 1
1- جابر جعفى گوید: امام صادق علیه السّلام فرمود: اى جابر! همانا خداى - تبارك و تعالى - مخلوق را سه دسته آفرید؛ چنانچه فرماید: «و شما سه دسته جفت هم باشید: دست راستیها و چه دست راستیها؟!! (چگونه در نعمتهاى بهشت مى خرامند) ودست چپیها، چه دست چپیها؟!! (چگونه در عقوبات دوزخ گرفتارند) و پیشى گرفتگان كه پیشى گرفته اند تنها ایشان مقربانند - 6 تا 11 - سوره 56 -» پیشى گرفتگان همان رسولان خدا و مخصوصین درگاه او از میان مخلوق مى باشند. كه خدا در ایشان پنج روح قرار داده است: 1- ایشان را بروح القدس مؤید ساخت و بوسیله آن همه چیز را بدانند و بشناسند. 2- ایشان را با روح ایمان مؤید ساخت و با آن از خداى عزوجل بترسند 3- آنها را بروح قوه مؤید ساخت و با آن بر اطاعت خدا توانائى یافتند 4- آنها را بروح شهوت (میل و اشتها) مؤید ساخت و با آن اطاعت خدا را خواستند و از نافرمانیش كراهت یافتند 5- در ایشان روح حركت نهاد كه همه مردم با آن رفت و آمد كنند.
و در مؤمنین دست راستى ها روح ایمان نهاد كه با آن از خدا بترسند و در ایشان روح قوه نهاد و با آن بر اطاعت خدا توانائى یافتند، و در ایشان روح شهوت نهاد و یا آن خواهان اطاعت خدا گشتند و در ایشان روح حركت نهاد كه مردم با آن روح رفت و آمد كنند.
شرح :
كلمه روح در این حدیث شریف بمعنى قوه و نیروئى است باطنى و معنوى كه منشأ و مبداً آثاریست كه امام علیه السّلام بیان مى كند، زیرا رفت و آمد انسان و ترس او از خدا و شناختن و دانستن چیزها آثار و اعمالى است كه از انسان بروز میكند و این آثار ناچار باید مبدأ و علت و موجب و محركى داشته باشند كه هستى و قیامشان بآن باشد.
كلمه روح در این روایت همان مبدأ و علتى است كه سبب پیدایش این آثار گشته است، چه آنكه این ارواح پنج روح جدا و مستقل باشند یا آنكه درجات و مراتب یك روح باشند كه همان روح ناطقه انسان و فصل ممیز او از حیوان باشد، ولى ظاهر اینست كه هر یك روحى جدا هستند و روح القدس و روح ایمان از خارج بكمك انسان مى رسد و سه روح دیگر از درون و داخل او را كمك مى دهد و هم از این حدیث استفاده میشود كه روح حركت، عمومیت دارد و در هر انسانى هست روح القدس مختص برسولان و پیغمبر آنست و حتى در مؤمنین دست راستیها هم نیست و تعبیر بدست راستیها از اینجهت است كه روز قیامت نامه اعمالشان بدست راستشان داده شود و یا بجهت اینست كه اهل میمنت و بركنند، بر خلاف دست چپیها.
2- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُوسَى بْنِ عُمَرَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مَرْوَانَ عَنِ الْمُنَخَّلِ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ سَأَلْتُهُ عَنْ عِلْمِ الْعَالِمِ فَقَالَ لِی یَا جَابِرُ إِنَّ فِی الْأَنْبِیَاءِ وَ الْأَوْصِیَاءِ خَمْسَةَ أَرْوَاحٍ رُوحَ الْقُدُسِ وَ رُوحَ الْإِیمَانِ وَ رُوحَ الْحَیَاةِ وَ رُوحَ الْقُوَّةِ وَ رُوحَ الشَّهْوَةِ فَبِرُوحِ الْقُدُسِ یَا جَابِرُ عَرَفُوا مَا تَحْتَ الْعَرْشِ إِلَى مَا تَحْتَ الثَّرَى ثُمَّ قَالَ یَا جَابِرُ إِنَّ هَذِهِ الْأَرْبَعَةَ أَرْوَاحٌ یُصِیبُهَا الْحَدَثَانُ إِلَّا رُوحَ الْقُدُسِ فَإِنَّهَا لَا تَلْهُو وَ لَا تَلْعَبُ
اصول كافى جلد 2 صفحه 16 روایة 2
جابر گوید: از امام باقر علیه السّلام درباره علم عالم (یعنى پیغمبر و امام ص) پرسیدم، فرمود:اى جابر! همانا در پیغمبران و اوصیاء پنج روحست: 1- روح القدس 2- روح ایمان 3- روح زندگى (حركت) 4- روح قوه 5- روح شهوت،اى جابر، ایشان بوسیله روح القدس امور و مطالب زیر عرش را تا زیر خاك بدانند. سپس فرمود اى جابر این چهار روح اخیر را پیش آمد و آفت میرسد، ولى روح القدس بازى و یاوه گرى نكند.
شرح :
مراد بآفت و پیش آمدى كه به آن چهار روح میرسد اینست كه: گاهى آنها را مانعى عارض مى شود كه از تأثیر باز مى مانند و بازى و یاوه گرى مى كنند، مانند روح شهوت و حركت در زمان پیرى و مرض و اما روح القدس كه مبدأ و سبب علم و فهم امام است، آفت و یاوه گرى ندارد و همیشه حقایق را بدون زیاده و نقصان با آنها مى فهماند.
(710) 3- الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنِ الْمُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَأَلْتُهُ عَنْ عِلْمِ الْإِمَامِ بِمَا فِی أَقْطَارِ الْأَرْضِ وَ هُوَ فِی بَیْتِهِ مُرْخًى عَلَیْهِ سِتْرُهُ فَقَالَ یَا مُفَضَّلُ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى جَعَلَ فِی النَّبِیِّ ص خَمْسَةَ أَرْوَاحٍ رُوحَ الْحَیَاةِ فَبِهِ دَبَّ وَ دَرَجَ وَ رُوحَ الْقُوَّةِ فَبِهِ نَهَضَ وَ جَاهَدَ وَ رُوحَ الشَّهْوَةِ فَبِهِ أَكَلَ وَ شَرِبَ وَ أَتَى النِّسَاءَ مِنَ الْحَلَالِ وَ رُوحَ الْإِیمَانِ فَبِهِ آمَنَ وَ عَدَلَ وَ رُوحَ الْقُدُسِ فَبِهِ حَمَلَ النُّبُوَّةَ فَإِذَا قُبِضَ النَّبِیُّ ص انْتَقَلَ رُوحُ الْقُدُسِ فَصَارَ إِلَى الْإِمَامِ وَ رُوحُ الْقُدُسِ لَا یَنَامُ وَ لَا یَغْفُلُ وَ لَا یَلْهُو وَ لَا یَزْهُو وَ الْأَرْبَعَةُ الْأَرْوَاحِ تَنَامُ وَ تَغْفُلُ وَ تَزْهُو وَ تَلْهُو وَ رُوحُ الْقُدُسِ كَانَ یَرَى بِهِ
اصول كافى جلد 2 صفحه 17 روایة 3
مفضل بن عمر گوید از امام صادق علیه السّلام پرسیدم راجع بدانستن امام علیه السّلام آنچه را در اطراف زمین است، با اینكه خودش در میان اتاقى است كه پرده اش انداخته است فرمود: اى مفضل! خداى تبارك و تعالى در پیغمبر صلى اللّه علیه و آله پنج روح قرار داد: 1- روح زندگى كه با آن بجنبد و راه رود 2- روح قوه كه با آن قیام و كوشش كند 3- روح شهوت كه با آن بخورد و بیاشامد و با زنان حلال خود نزدیكى كند 4- روح ایمان كه با آن ایمان آورد و عدالت ورزد 5- روح القدس كه با آن بار نبوت كشد.
چون پیغمبر صلى اللّه علیه و آله وفات كند، روح القدس از او به امام (جانشین) منتقل شود و روح القدس خواب و غفلت و یاوه گرى و تكبر ندارد و چهار روح دیگر خواب و غفلت و تكبر و یاوه گرى دارند و بوسیله روح القدس همه چیز درك مى شود.