قرآن و آخرین پیامبر

نویسنده : آیت الله مکارم شیرازی

2 ـ گشودن قلعه هاى یهود

پیغمبر اسلام به مدینه بازگشت و 20 روز در مدینه ماند و گویا در اواخر ذى الحجه بود که براى گشودن قلعه هاى خیبر، همان کانون خطرى که مکرر مسلمانان از آن ضربه خورده بودند و هر آن ممکن بود مشکلات بزرگ تازه اى براى آنها بوجود آورد، حرکت کرد.
داستان این «غزوه» بسیار مفصّل است که در اینجا نیازى به شرح آن نیست، آنچه تذکر و یادآورى آن لازم است این است که ارتش اسلام در این نبرد پیروز شد، و آن پیروزى یکى از درخشان ترین پیروزیهاى مسلمانان در آغاز سال هفتم هجرى به شمار مى آید.
هنگامى که قلعه هاى هفتگانه یهود، یکى پس از دیگرى، به دست ارتش اسلام گشوده شد، یهودیان ناچار به تسلیم گشتند و پیمان صلحى را با مسلمانان امضاءِ نمودند، طبق این پیمان تمام اراضى آنه بدست خودشان واگذار شد مشروط به اینکه نیمى از آن درامد سرزمینها را به مسلمانان بدهند.
این پیروزى از جهات مختلفى به سود مسلمانان بود:
الف ـ یک کانون فعال خطرناک ضد اسلامى عملا از کار افتاد.
ب ـ بنیه مالى مسلمانان با این «خراج» تا اندازه اى تقویت گردید.
ج ـ روحیه مسلمانان با این فتح قویتر و به عکس روحیه بت پرستان ضعیف تر شد.
مجموعه این پیروزیهاى مادى و معنوى با توجه به اینکه فاصله بسیار کمى میان «حدیبیه» و این فتح وجود داشت سبب شد که قرآن آن را به عنوان «فتح قریب» معرفى کند و پیشگوئى خود صریحاً بگوید:
«فَجَعَلَ مِنْ دُونِ ذلِکَ فَتْحًا قَریبًا»

3 ـ عمرة القضاء

در اواخر سال هفتم هجرى، در ماه ذى القعده، مسلمانان مجدداً آهنگ مکه کردند و براى انجام مراسم عمره، که در واقع قضاى سال گذشته بود، خود را آماده ساختند.
جمعیت مسلمانان در این سفر بیش از 1400 نفر، و به گفته بعضى در حدود دو هزار نفر بود.
گر چه بر طبق پیمان صلح حدیبیه مسلمانان حق داشتند در آن سال آزادانه به زیارت خانه خدا نائل گردند، اما هیچ معلوم نبود قریش که به هنگام احساس نیاز، یا قدرت، از پیمان شکنى پروائى نداشتند، به پیمان و عهد خود وفا کنند.
به همین دلیل پیامبر (ص) احتیاط را رعایت نمود و دستور داد مسلمانان اسلحه با خود بردارند، ولى آن را آشکار نسازند، تا اگر قریش تصمیم به نقض پیمان داشتند، بتوانند به طرز مؤثّرى از خود دفاع کنند و پیمان شکنان را به جاى خود بنشانند.
ولى خوشبختانه چنین برخوردى پیش نیامد و مسلمانان در آن سال با کمال آزادى وارد مکه شدند و طواف کردند و پس از انجام مراسم عمره طبق دستور اسلامى سرهاى خود را تراشیدند و 70 شتر قربانى نمودند.

نتیجه بحث

پس از روشن شدن این چند فراز از تاریخ اسلام و زندگى پیامبر باید به تفسیر آیه فوق (آیه 27 سوره فتح) بازگردیم:
در روایات اسلامى و تفاسیر، تاریخ نزول این آیه درست مشخص نیست، ولى قرائن نشان میدهد که پیش از «عمرة القضاء» و بعد از «صلح حدیبیه» بوده است. همچنین قرائن گواهى میدهد پیش از فتح خبیر نازل گردیده است.
زیرا لحن آیه نشان میدهد که پاسخى است به اعتراض منافقان که بلافاصله بعد از صلح حدیبیه زبان به اعتراض گشودند، منافقان مى خواستند به این وسیله روحیه مسلمانان را تخریب کنند، لذا بلافاصه آیه نازل گردید، و ضمن بشارت به انجام عمره در آینده، در نهایت آرامش و امنیت خبر از پیروزى نزدیکترى نیز داد.
و اینکه بعضى احتمال داده اند مراد از فتح قریب صلح حدیبیه باشد بسیار بعید به نظر میرسد زیرا اطلاق عنوان «فتح» بر «صلح» بسیار بعید است.
بنابراین کلمه «قریب» تناسب با این دارد که به مسلمانانى که از صلح حدیبیه ناراحت بودند بشارت داده شود که به همین زودى فتح و پیروزى قابل ملاحظه اى نصیب آنان خواهد شد.
خلاصه با توجه به نکات بالا آیه شریف متضمّن دو پیشگوئى آشکار است:
1 ـ ورود مسلمانان به مکه و انجام عمرة القضاء با آرامش خاطر (آمِنینَ مُحَلِّقینَ رُؤُسَکُمْ وَ مُقَصِّرینَ لا تَخافُونَ) که قرآن با قاطعیت نه با ذکر احتمال بشارت آنرا داده، در حالى که در آن شرایط هیچگاه این موضوع مخصوصاً با قید امنیت و عدم خوف، قابل پیش بینى نبود.
2 ـ فتح قلعه هاى مستحکم و نیرومند خیبر.