آموزش فلسفه جلد دوم(مشکات)

نویسنده : آیت الله محمدتقی مصباح یزدی

پرسش

1. چه مفاهیمی را عقل درباره پیدایش یك پدیده در نظر می‌گیرد؟ و ترتب آنها در چه ظرفی است؟
2. نسبت معلول به علل ناقصه و علت تامه را بیان كنید.
3. اراده چه نقشی در كارهای قصدی دارد؟
4. مبادی اراده و ترتب بین آنها را شرح دهید.
5. در سایر فاعل‌های مختار چه مفاهیمی را به‌عنوان مبادی فعل می‌توان در نظر گرفت؟
6. قضا و قدر بر كدام‌یك از مفاهیم فلسفی قابل انطباق است؟ و جایگاه آنها در میان صفات فعلیه الهی در كجاست؟
7. قضا و قدر علمی و عینی را بیان كنید.
8. بداء چیست؟ و تغییر قضا به چه معنا ممكن است؟
9. چگونه می‌توان بین قضا و قدر الهی و اختیار انسان جمع كرد؟
10. فواید اعتقاد به قضا و قدر را شرح دهید.
﴿ صفحه 517 ﴾

درس هفتادم: خیر و شر در جهان

· مقدمه
· مفهوم خیر و شر
· تحلیل فلسفی خیر و شر
· راز شرور جهان
﴿ صفحه 518 ﴾
﴿ صفحه 519 ﴾

مقدمه

در درس‌های شصت و هفتم و شصت و هشتم به این مطلب اشاره شد كه موجودات جهان از جهت كمال و خیری كه دارند، متعلق محبت و اراده الهی قرار می‌گیرند و حكمت و عنایت الهی اقتضا دارد كه جهان با نظام احسن و با بیشترین خیرات و كمالات به‌وجود بیاید. با توجه به این مطلب، چنین سؤالی مطرح می‌شود كه منشأ شرور و جهات نقص در جهان چیست؟ و آیا بهتر این نبود كه جهان خالی از شرور و نقایص باشد ـ چه شروری كه در اثر عوامل طبیعی پدید می‌آید، مانند زلزله‌ها و سیل‌ها و امراض و آفات، و چه شروری كه به‌وسیله انسان‌های تبهكار به‌وجود می‌آید، مانند انواع ظلم و جنایات‌؟
از همین‌جاست كه بعضی از مذاهب شرك‌آمیز به دو مبدأ برای جهان قائل شده‌اند: یكی مبدأ خیرات، و دیگری مبدأ شرور. گروهی نیز وجود شرور را نشانه عدم تدبیر حكیمانه برای جهان پنداشته‌اند و در درّه كفر و الحاد فرو غلطیده‌اند. به‌همین دلیل است كه حكمای الهی عنایت خاصی به مسئله خیر و شر مبذول داشته‌اند و شرور را به جهات عدمی برگردانده‌اند.
برای حل این مسئله لازم است نخست توضیحی پیرامون مفهوم عرفی خیر و شر بدهیم و سپس به تحلیل فلسفی آنها بپردازیم.