آموزش فلسفه جلد دوم(مشکات)

نویسنده : آیت الله محمدتقی مصباح یزدی

پرسش

1. معنای هدف و غایت و علت غایی و نسبت بین موارد آنها را بیان كنید.
2. علت غائی در افعال اختیاری انسان چیست؟ و چگونه می‌توان مفهوم آن را تجرید كرد، به‌گونه‌ای كه قابل صدق بر مجردات تام هم باشد؟
3. حقیقت علت غائی كدام است؟ و به چه لحاظ نتیجه خارجی كار، علت غائی نامیده می‌شود؟
4. مطلوبیت كار اختیاری در افعال ذوی‌النفوس و مجردات تام تابع چیست؟
5. اهداف طولی و عرضی را بیان كنید و توضیح دهید كه آیا هدف بودن همه آنها برای هر فاعل مختاری ضرورت دارد یا نه؟
6. هدف و علت غائی در مورد افعال الهی چیست؟ و آیا لازمه اثبات آن، قائل شدن به داعی زائد بر ذات و عروض اعراض بر ذات الهی، یا نیاز او به خیر و كمال مخلوقات است؟
7. اقوال سه‌گانه یادشده در این مسئله و راه جمع بین آنها را بیان كنید.
8. به چه معنا می‌توان گفت كه هدف از افعال الهی سود رساندن به مخلوقات یا به كمال رسیدن آنهاست؟
9. به چه معنا می‌توان آفرینش بعضی از مخلوقات را هدف برای آفرینش بعضی دیگر به‌حساب آورد؟
10. چگونه می‌توان اهداف آفرینش جهان و انسان را در یك سلسله طولی بیان كرد؟
﴿ صفحه 503 ﴾

درس شصت و نهم: قضا و قدر الهی

· مقدمه
· مفهوم قضا و قدر
· تبیین فلسفی قضا و قدر
· مراتب فعل
· رابطه قضا و قدر با اختیار انسان
· فایده این بحث
﴿ صفحه 504 ﴾
﴿ صفحه 505 ﴾

مقدمه

یكی از مسائلی كه در ادیان آسمانی و به‌خصوص دین مقدس اسلام در زمینه خداشناسی مطرح شده و متكلمین و فلاسفه الهی به تبیین عقلانی و فلسفی آن پرداخته‌اند، مسئله «قضا و قدر» است كه یكی از پیچیده‌ترین مسائل الهیات به‌شمار می‌رود و محور اصلی غموض آن را رابطه آن با اختیار انسان در فعالیت‌های اختیاریش تشكیل می‌دهد. یعنی چگونه می‌توان از یك سوی به قضا و قدر الهی معتقد شد، و از سوی دیگر اراده آزاد انسان و نقش آن را در تعیین سرنوشت خودش پذیرفت؟
در اینجاست كه بعضی شمول قضا و قدر الهی را نسبت به افعال اختیاری انسان پذیرفته‌اند، ولی اختیار حقیقی انسان را نفی كرده‌اند، و برخی دیگر دایره قضا و قدر را به امور غیراختیاری محدود كرده‌اند و افعال اختیاری انسان را خارج از محدوده قضا و قدر شمرده‌اند، و گروه سومی در مقام جمع بین شمول قضا و قدر نسبت به افعال اختیاری انسان و اثبات اختیار و انتخاب وی در تعیین سرنوشت خویش برآمده‌اند و نظرهای گوناگونی را ابراز داشته‌اند كه بررسی همه آنها درخور كتاب مستقلی است.
ازاین‌رو ما در اینجا نخست، توضیح كوتاهی پیرامون مفهوم قضا و قدر می‌دهیم و سپس به تحلیل فلسفی و بیان رابطه سرنوشت با افعال اختیاری انسان می‌پردازیم و در پایان، فایده این بحث و نكته تأكید روی آن از طرف ادیان الهی را بیان خواهیم كرد.
﴿ صفحه 506 ﴾