آموزش فلسفه جلد دوم(مشکات)

نویسنده : آیت الله محمدتقی مصباح یزدی

خلاصه

1. توحید در فلسفه به‌معانی زیر به‌كار می‌رود:
الف) توحید در وجوب وجود؛
ب) بساطت و عدم تركیب از اجزاء بالفعل و بالقوه و اجزاء تحلیلی؛
ج) نفی صفات زائد بر ذات؛
د) نفی شریك در خلق و تدبیر؛
ه‍( توحید در فاعلیت حقیقی و افاضه وجود.
2. دلیل وحدت واجب‌الوجود این است كه وجود الهی بی‌نهایت كامل است و چنین وجودی تعددبردار نیست.
3. بی‌نهایت بودن كمالات وجودی خدای متعالی مستلزم نفی وجود از مخلوقات نیست؛ زیرا كمالات آنها شعاعی از كمالات الهی است و هیچ استقلالی از خودشان ندارند.
4. دلیل نفی اجزاء بالفعل از ذات الهی این است كه اگر اجزاء مفروض مستقل از یكدیگر باشند، لازمه‌اش تعدد واجب است، و اگر نیازمند باشند، با وجوب وجود منافات دارد، و اگر جزئی از آن ممكن‌الوجود باشد، محتاج به واجب‌الوجود خواهد بود. پس اگر فرض شود كه معلول جزء دیگر است، همان جزء دیگر در واقع واجب‌الوجود خواهد بود نه مركب مفروض، و اگر معلول واجب‌الوجود دیگری باشد، لازمه‌اش شرك در وجوب وجود است.
5. دلیل نفی اجزاء بالقوه این است كه موجودی كه دارای اجزاء بالقوه باشد، عقلاً قابل تقسیم به چند موجود دیگر، و در نتیجه قابل زوال خواهد بود، در صورتی كه واجب‌الوجود زوال‌پذیر نیست.
6. دلیل دیگر آنكه: اگر اجزاء بالقوه ممكن‌الوجود باشند، لازمه‌اش این است كه اجزاء با كل سنخیتی نداشته باشند، و اگر واجب‌الوجود باشند، لازمه‌اش امكان تعدد واجب، و نیز امكان معدوم بودن آنها قبل از تقسیم است.
﴿ صفحه 440 ﴾
7. ماهیت با امكان مساوق است و ازاین‌رو واجب‌الوجود ماهیتی نخواهد داشت.
8. ماهیت از حدود وجود انتزاع می‌شود و چون وجود واجب نامحدود است، هیچ ماهیتی از آن انتزاع نمی‌شود.
9. چون وجود واجب، صرف و نامتناهی است، فاقد هیچ كمالی نخواهد بود.
10. چون وجود واجب، بسیط و از هرگونه تركیبی مبری است، صفات او هم زائد بر ذاتش نخواهند بود.
﴿ صفحه 441 ﴾

پرسش

1. معانی اصطلاحی توحید را بیان كنید.
2. دلیل توحید در وجوب وجود را شرح دهید.
3. چرا وجود مخلوقات منافاتی با نامتناهی بودن وجود خدای متعالی ندارد؟
4. دلیل نفی اجزاء بالفعل از ذات الهی چیست؟
5. دلیل نفی اجزاء بالقوه را از ذات الهی بیان كنید.
6. چه دلیلی بر نفی مكان و زمان از خدای متعالی می‌توان اقامه كرد؟
7. دلایل نفی ماهیت از واجب‌الوجود را بیان كنید.
8. معنای صرافت وجود الهی چیست؟ و چه نتایجی بر آن مترتب می‌شود؟
﴿ صفحه 443 ﴾

درس شصت و چهارم: توحید افعالی

· مقدمه
· توحید در خالقیت و ربوبیت
· توحید در افاضه وجود
· نفی جبر و تفویض
﴿ صفحه 444 ﴾
﴿ صفحه 445 ﴾