آموزش فلسفه جلد دوم(مشکات)

نویسنده : آیت الله محمدتقی مصباح یزدی

خلاصه

1. دلایل وجود خدای متعالی را می‌توان به سه دسته تقسیم كرد:
الف) استدلال از آیات الهی و نشانه‌های علم و قدرت و حكمت وی در جهان، مانند دلیل‌های نظم و عنایت؛
ب) استدلال از بعضی از صفات مخلوقات بر نیاز آنها به آفریدگار، مانند دلیل‌های حدوث و حركت؛
ج) استدلال فلسفی خالص، مانند برهان امكان و برهان صدیقین.
2. دو دسته اول برای اثبات وجوب وجود و بی‌نیازی مطلق الهی، نیازمند به مقدمات براهین دسته سوم می‌باشند.
3. برهان امكان از چهار مقدمه تشكیل یافته و تقریر آن این است:
موجودات جهان ذاتاً ممكن‌الوجود هستند، ولی چون هیچ موجودی بدون وصف ضرورت و وجوب تحقق نمی‌یابد، دارای وجوب بالغیر می‌باشند و عللی كه وجود آنها را ایجاب می‌كند باید منتهی به «واجب‌الوجود بالذات» شوند تا دور و تسلسل در علل لازم نیاید.
4. تقریر دیگر آن این است كه مجموعه ممكنات به هر صورتی فرض شوند، دارای وجوب بالغیر هستند، پس باید ورای آنها موجودی باشد كه وجوب بالذات داشته باشد تا در سایه او سایر موجودات واجب بالغیر شوند.
5. تقریر فشرده این برهان آن است كه موجود خارجی یا واجب‌الوجود بالذات است و یا واجب‌الوجود بالغیر، و واجب‌الوجودهای بالغیر باید منتهی به واجب‌الوجود بالذات شوند، زیرا هر بالغیری محتاج به بالذات است.
6. برهان دوم از سه مقدمه تشكیل می‌یابد و تقریر آن این است: موجودات این جهان چون ممكن‌الوجود هستند نیازمند به علت فاعلی می‌باشند و سلسله علل باید منتهی به علتی شود كه معلول نباشد تا دور و تسلسل لازم نیاید.
7. ابن‌سینا این برهان را به این صورت ­تقریر كرده­است: موجود یا واجب‌الوجود است‌
﴿ صفحه 429 ﴾
یا ممكن‌الوجود، و وجود ممكن‌الوجود باید منتهای به واجب‌الوجود شود تا دور و تسلسل لازم نیاید.
8. این تقریر علاوه بر اینكه نیازی به بررسی صفات مخلوقات، مانند حدوث و حركت ندارد، نیازی به اثبات وجود مخلوق خاصی هم ندارد؛ زیرا نخستین مقدمه آن به‌صورت فرض و تردید بیان شده است.
9. برهان صدرالمتألهین نیز از سه مقدمه تشكیل می‌یابد و تقریر آن این است: اگر در رأس سلسله مراتب وجود، موجود بی‌نیاز و بی‌نهایت كاملی نمی‌بود، سایر مراتب هم تحقق نمی‌یافت؛ زیرا سایر مراتب، عین ربط و تعلق هستند و اگر بدون مرتبه اعلای وجود تحقق یابند، لازمه‌اش این است كه غنی و بی‌نیاز از آن باشند.
10. مهم‌ترین مزایای این برهان از این قرار است:
الف) با اصالت وجود مناسب‌تر است؛ زیرا در آن از مفاهیم ماهیت و امكان استفاده نشده است؛
ب) نیازی به ابطال دور و تسلسل ندارد؛
ج) وحدت و سایر صفات كمالیه خدای متعالی هم به كمك آن اثبات می‌شود.
﴿ صفحه 430 ﴾

پرسش

1. اقسام دلایل وجود خدا را بیان كنید و ویژگی هركدام را شرح دهید.
2. مقدمات برهان امكان را بیان كنید.
3. این برهان را به چه صورت‌هایی می‌توان تقریر كرد؟
4. مقدمات برهان دوم را بیان كنید.
5. ابن‌سینا این برهان را چگونه تقریر كرده است؟
6. تقریر وی چه امتیازی دارد؟
7. برهان صدیقین طبق تقریر صدرالمتألهین از چه مقدماتی تشكیل شده، و تقریر آن چیست؟
8. امتیازات این برهان را شرح دهید.
﴿ صفحه 431 ﴾

درس شصت و سوم: توحید

· معانی توحید
· توحید در وجوب وجود
· نفی اجزاء بالفعل
· نفی اجزاء بالقوه
· نفی اجزاء تحلیلی
﴿ صفحه 432 ﴾
﴿ صفحه 433 ﴾