آموزش فلسفه جلد دوم(مشکات)

نویسنده : آیت الله محمدتقی مصباح یزدی

خلاصه

1. منكرین حركت در جوهر استدلال كرده‌اند كه وجود موضوع ثابت برای هر حركتی لازم است، ولی برای حركت در جوهر چنین موضوعی را نمی‌توان در نظر گرفت.
2. پاسخ این است كه موضوع به‌معنایی كه در مورد اعراض به‌كار می‌رود، مخصوص وجود عرض می‌باشد و چنین موضوعی برای حركت لازم نیست؛ زیرا حركت از قبیل اعراض خارجیه نمی‌باشد.
3. حركت از عوارض تحلیلیه «وجود» است و بالعرض به ماهیت جوهر یا اعراض نسبت داده می‌شود.
4. نخستین دلیل بر وجود حركت در جوهر این است كه دگرگونی‌های اعراض، معلول طبیعت جوهری آنهاست و فاعل طبیعی این دگرگونی‌ها باید مانند خود آنها متغیر باشد. پس طبیعت جوهری كه فاعل طبیعی برای حركات عرضی به‌شمار می‌رود باید متحرك باشد.
5. طبیعت جوهری، علت تامه برای حركات عرضی نیست و به‌همین جهت است كه همیشه همه اعراض در حال دگرگونی نیستند. اما سكون اعراض، امری عدمی است و نیاز به فاعل ندارد.
6. حركت جوهریه عین وجود جوهر است و نیازی به فاعل طبیعی ندارد و فقط نیازمند به علت هستی‌بخش می‌باشد، برخلاف حركات عرضی كه نیازمند به فاعل طبیعی هم هستند.
7. ولی شاید بتوان گفت كه طبیعت جوهری فقط به‌عنوان «موضوع» مورد نیاز اعراض و حركات عرضی كه عین وجود آنهاست می‌باشد و نه به‌عنوان علت فاعلی.
8. دلیل دوم بر وجود حركت در جوهر این است كه اعراض از شئون وجود جوهر و علامات تشخص آن هستند و تحول آنها علامت تحول در ذات جوهر است.
9. این دلیل درموردعوارض تحلیلیه، مانند كمیت‌ها و لوازم آنها، روشن است، اما در
﴿ صفحه 391 ﴾
مورد اعراض خارجیه، مانند كیفیات نفسانی و كیفیات محسوسه، قابل مناقشه می‌باشد؛ زیرا نمی‌توان وحدت وجود آنها را با موضوعاتشان اثبات كرد.
10. سومین و متقن‌ترین دلیل بر وجود حركت جوهریه این است كه هر موجودِ جسمانی دارای بُعد و امتداد گذرا و اجزاء گسترده در بستر زمان است و تا جزء بالقوه‌ای از آن معدوم نشود، جزء دیگری به‌وجود نمی‌آید، و همین است معنای حركت در جوهر.
﴿ صفحه 392 ﴾

پرسش

1. منكرین حركت جوهریه چه دلیلی برای نفی حركت در جوهر آورده‌اند؟
2. منشأ این شبهه چیست؟ و چگونه حل می‌شود؟
3. چه فرقی بین اعراض خارجیه و عوارض تحلیله وجود دارد؟
4. آیا حركت را می‌توان از عوارض ماهیت جوهری یا عرضی به‌حساب آورد؟ چرا؟
5. دلیل صدرالمتألهین بر وجود حركت جوهریه را بیان كنید.
6. با فرض فاعلیت جوهر برای حركات عرضی، چگونه می‌توان اعراضِ ساكن را توجیه كرد؟
7. اگر علت هر متغیری باید متغیر باشد، چه علت متغیری را برای حركت جوهریه می‌توان در نظر گرفت؟
8. اشكال دقیق این دلیل را بیان كنید.
9. دلیل دوم صدرالمتألهین بر وجود حركت در جوهر را بیان و نقادی كنید.
10. متقن‌ترین دلیل حركت جوهریه را شرح دهید.
﴿ صفحه 393 ﴾

درس شصتم: دنباله بحث در حركت جوهریه

· یادآوری چند نكته
· اقسام حركت جوهریه
· رابطه حركت جوهریه با قوه و فعل
· پیوستگی حركات جوهریه
· پیوستگی طولی
· پیوستگی عرْضی
﴿ صفحه 394 ﴾
﴿ صفحه 395 ﴾