آموزش فلسفه جلد دوم(مشکات)

نویسنده : آیت الله محمدتقی مصباح یزدی

پرسش

1. مقومات حركت را بیان كنید.
2. بستر و مسافت حركت را تعریف، و فرق بین آنها را بیان كنید.
3. مدار حركت چیست؟
4. جهت حركت را تعریف كنید.
5. سرعت حركت چگونه به‌دست می‌آید؟
6. شتاب چیست؟ و منشأ چه اختلافی در انواع حركت می‌شود؟
7. مبدأ و منتهی برای چه حركاتی لازم است؟ و آیا می‌توان قوه و فعل را مبدأ و منتهای هر حركتی دانست؟ چرا؟
8. آیا ممكن است اجزاء بالقوه حركت، از ماهیات مختلف باشند؟ چرا؟
9. معانی موضوع و ارتباط آنها را با حركت بیان كنید.
10. فاعل به چه معنا برای حركت لازم است؟ و چه اختلاف و تعددی برای حركت از ناحیه فاعل حاصل می‌شود؟
﴿ صفحه 356 ﴾
﴿ صفحه 357 ﴾

درس پنجاه و هفتم: تقسیمات حركت

· مقدمه
· تقسیم حركت براساس شتاب
· تكامل متحرك در اثر حركت
﴿ صفحه 358 ﴾
﴿ صفحه 359 ﴾

مقدمه

دانستیم كه مقومات حركت در تمام حركات وجود دارد و قابل تنوع و تفاوت نیست تا براساس اختلاف آنها بتوان اقسام مختلفی را برای حركت در نظر گرفت. اما مشخصات و لوازم حركت كمابیش قابل تفاوت و تنوع است و می‌توان برحسب اختلاف آنها اقسامی را برای حركت اثبات كرد؛ مثلاً اختلاف مدار در حركات انتقال كاملاً محسوس است و اشكال مختلفی كه برای آن تصور می‌شود، موجب تفاوت حركات مربوطه می‌گردد. ولی از یك سوی، اختلاف مدارات انواع محصوری ندارد و از سوی دیگر، نتیجه فلسفی خاصی بر این تنوع مترتب نمی‌شود. ازاین‌رو، تقسیم حركات برحسب اختلاف مدارات چندان فایده‌ای دربرنخواهد داشت.
همچنین جهات حركات هر‌چند از نظر كلی قابل تقسیم به شش جهت اصلی معروف است، اما اولاً، این اقسام قراردادی است، و ثانیاً، تقسیم حركات برحسب اختلاف آنها فاقد ثمره فلسفی می‌باشد. نیز سرعت حركت مراتب بی‌شماری دارد، اما این اختلاف مراتب تأثیری در تحلیل فلسفی آنها ندارد.
اما تقسیم حركت برحسب اختلاف فاعل‌ها، در واقع تابع اقسام فاعل است كه در درس سی و هشتم به آنها اشاره شده به‌طور كلی می‌توان حركت را به دو قسم طبیعی و ارادی تقسیم كرد؛ زیرا فاعل‌های بالقصد و بالعنایه و بالرضا و بالتجلی، همه فاعل‌های ارادی هستند و فاعل‌های بالجبر و بالتسخیر هم حالات خاصی از آن به‌شمار می‌روند، چنان‌كه فاعل قسری، حالت خاصی از فاعل طبیعی محسوب می‌شود.
﴿ صفحه 360 ﴾
در میان همه ویژگی‌های حركت، مهم‌ترین چیزی كه محور بحث‌های فلسفی در اقسام حركت واقع شده، بستر و مسافت حركت است. ولی قبل از آنكه به این مبحث بپردازیم، سزاوار است بحث كوتاهی درباره تقسیم حركت به‌حسب اختلاف شتاب داشته باشیم و ضمناً مسئله تكاملی بودن حركت و رابطه آن را با شتاب مورد بررسی قرار دهیم.