آموزش فلسفه جلد دوم(مشکات)

نویسنده : آیت الله محمدتقی مصباح یزدی

پرسش

1. اقوال فلاسفه را درباره اعراض شرح دهید.
2. نقطه ضعف‌های آنها را به‌طور اجمال بیان كنید.
3. كمیت چیست و چند نوع دارد؟
4. دلایل اعتباری بودن عدد را بیان كنید.
5. مقدار هندسی را به چه معنا می‌توان از اعراض جسم دانست؟
6. مقولات نسبی را یكایك تعریف كنید.
7. كدام‌یك از آنها درباره مجردات هم صدق می‌كند؟
8. چرا نسبت را نمی‌توان امری عینی دانست؟
9. دلیل اعتباری بودن مقولات نسبی را بیان كنید.
10. دلیل ویژه بر اعتباری بودن اضافه را شرح دهید.
﴿ صفحه 243 ﴾

درس چهل و هشتم: كیفیت

· مقوله كیف
· كیف نفسانی
· كیف محسوس
· كیف مخصوص به كمیات
· كیف استعدادی
· نتیجه‌‌گیری
﴿ صفحه 244 ﴾
﴿ صفحه 245 ﴾

مقوله كیف

هر انسانی یك سلسله از حالات مختلف روانی را در درون خویش با علمِ حضوری می‌یابد، مانند حالات شادی و اندوه، ترس و امید، لذت و درد، شوق و نفرت، محبت و عداوت و... . همچنین با حواس ظاهری خودش صفاتی را از اجسام درك می‌كند كه غالباً تغییرپذیرند، مانند رنگ‌ها، مزه‌ها، بوی‌ها، صداها و... .
فلاسفه همه این حالات و صفات روانی و جسمانی را در یك مفهوم كلی مندرج ساخته آن را كیفیت و چگونگی نامیده‌اند و آن را جنسی برای همه آنها انگاشته به این صورت تعریف كرده‌اند: كیفیت عرضی است كه ذاتاً قابل قسمت نیست و مشتمل بر معنای نسبت نیز نمی‌باشد. در واقع آن را با سلب ویژگی‌های كمیت و مقولات نسبی معرفی كرده‌اند.
ولی به‌نظر می‌رسد كه صرف‌نظر از مناقشه‌ای كه به‌طور كلی در دستگاه جنس و فصل ارسطویی وجود دارد، كیفیت را نباید جزء ماهیت این اعراضِ مختلفِ مادی و مجرد به‌حساب آورد، بلكه بایستی آن را مانند مفهوم حالت و هیئت و عرض، از مفاهیم عام انتزاعی دانست كه به‌صورت حمل عَرضی بر تعدادی از امور مختلف‌الحقیقه اطلاق می‌شود.
به هر حال، در میان مقولات عرضی آنچه را می‌توان به‌طور قطع و یقین عرض خارجی و دارای مابازای عینی دانست، مقوله كیف است كه بعضی از مصادیق آن با علم حضوریِ خطاناپذیر درك می‌شود.
فلاسفه براساس استقراء، مقوله كیف را به چهار نوع كلی تقسیم كرده‌اند: كیف نفسانی، كیف محسوس، كیف مخصوص به كمیات، و كیف استعدادی.
﴿ صفحه 246 ﴾