آموزش فلسفه جلد دوم(مشکات)

نویسنده : آیت الله محمدتقی مصباح یزدی

پرسش

1. مشائین چه انواعی را برای جوهر قائل شده‌اند؟
2. هریك از انواع جوهر را طبق نظر ایشان تعریف كنید.
3. نظر اشراقیین در این زمینه چیست؟
4. اشباح مجرده یا صور معلقه كدام‌اند؟
5. نظر باركلی را بیان و نقادی كنید.
6. نظر هیوم را بیان و نقادی كنید.
7. جوهر جسمانی را اثبات كنید.
8. چرا با وجود علم حضوری به نفس، تجرد آن برای همگان روشن نیست؟
9. ادله تجرد نفس بر چند دسته تقسیم می‌شوند؟
10. سه دلیل برای تجرد نفس بیان كنید.
﴿ صفحه 205 ﴾

درس چهل و پنجم: دنباله بحث در انواع جواهر

· جوهر عقلانی
· قاعده امكان اشرف
· جوهر مثالی
﴿ صفحه 206 ﴾
﴿ صفحه 207 ﴾

جوهر عقلانی

فلاسفه پیشین برای اثبات جواهر عقلانی، راه‌های پرپیچ‌وخمی را پیموده‌اند؛ مثلاً همگی ایشان برای اثبات عقل اول كه بسیط‌ترین و كامل‌ترین موجودات امكانی است، به قاعده «الواحد» (وحدت معلول در صورت وحدت علت بی‌واسطه) تمسك كرده‌اند، و از سوی دیگر، عقل فعال را فاعل قریب برای عالم عناصر (مادون فلك قمر) و نیز افاضه‌كننده مفاهیم عقلی به انسان و خزانه معقولات وی معرفی نموده، برای اثبات آن وجوه مختلفی را ذكر كرده‌اند. نیز برای اثبات عقول طولیه ده‌گانه از فرضیه افلاك نه‌گانه مدد گرفته و نُه عقل را فاعل قریب برای افلاك و نیز به‌عنوان غایت برای حركات ارادی نفوس آنها تصور كرده‌اند كه با عقل فعال مجموعاً عقول عشره را تشكیل می‌دهند. همچنین فلاسفه برای اثبات عالم عقلی و مخصوصاً اشراقیین برای اثبات عقول عرْضیه (مُثُل افلاطونیه)، به قاعده «امكان اشرف» تمسك كرده و ادله‌ای برای اعتبار آن آورده‌اند؛ كه در اینجا مجال نقل و نقد بیانات و استدلالات ایشان نیست.
اما با توجه به اصالت وجود و مراتب تشكیكی وجود و حقیقت رابطه علیت كه در فلسفه صدرالمتألهین به اثبات رسیده، راه ساده‌تر و در عین حال متقن‌تری برای اثبات عالم عقلی به‌دست آمده است كه می‌توان آن را تبیین جدیدی برای قاعده امكان اشرف تلقی كرد. ازاین‌رو نخست به توضیحی پیرامون قاعده مزبور می‌پردازیم، آن‌گاه نتیجه‌‌ای را كه از آن برای مسئله مورد بحث می‌توان گرفت بیان می‌كنیم.
﴿ صفحه 208 ﴾