آموزش فلسفه جلد دوم(مشکات)

نویسنده : آیت الله محمدتقی مصباح یزدی

خلاصه

1. یكی از تقسیمات اولیه موجود، تقسیم آن به واجب‌الوجود و ممكن‌الوجود، یا موجود بنفسه و موجود بغیره، یا موجود غنی و فقیر است.
2. تقسیم دیگر این است كه موجود اگر محتاج به موضوع و حالت و صفتی برای موجود دیگر باشد عرض، و در غیر این صورت، جوهر می‌باشد. مقسم این تقسیم اگر مطلق موجود باشد از تقسیمات اولیه، و اگر موجود ممكن‌الوجود باشد (آن‌چنان‌كه فلاسفه اسلامی قائل شده‌اند) از تقسیمات ثانویه به‌شمار می‌رود.
3. دیگر از تقسیمات اولیه موجود، تقسیم آن به مجرد و مادی است؛ زیرا مقسم آن مطلق موجود می‌باشد و اختصاصی به ممكن‌الوجود یا جوهر یا عرض ندارد.
4. واژه «مجرد» كه در لغت به‌معنای «برهنه‌شده» است، در اصطلاح فلاسفه در مقابلِ «مادی» به‌كار می‌رود.
5. ماده دو اصطلاح منطقی دارد: یكی ماده قضایا (وجوب، امكان، امتناع) و دیگری ماده قیاس یعنی مقدمات آن، صرف‌نظر از شكل و هیئت تركیبی آنها. اصطلاح فیزیكی آن عبارت است از موجودی كه دارای صفاتی از قبیل جرم و جذب و دفع باشد.
6. ماده در اصطلاح فلسفه عبارت است از جوهری كه زمینه پیدایش موجود دیگری باشد، مانند خاك كه ماده گیاهان و جانوران است.
7. جسم را به سه صورت تعریف كرده‌اند:
الف‌) فلاسفه آن را چنین تعریف كرده‌اند: جوهری كه بتوان در آن سه خط متقاطع فرض كرد، به‌گونه‌ای كه در محل تقاطع آنها زوایای قائمه به‌وجود بیاید.
ب‌) متكلمین جسم را به «جوهر شاغل حیّز» تعریف كرده‌اند.
﴿ صفحه 164 ﴾
ج‌) شیخ اشراق آن را به جوهری كه قابل اشاره حسی باشد تعریف كرده است.
8. ساده‌ترین تعریف جسم این است: جوهری كه در سه جهت امتداد داشته باشد، و لازمه آن این است كه اولاً، در هریك از جهات سه‌گانه تا بی‌نهایت قابل تقسیم باشد، و ثانیاً، مكان‌دار باشد، و ثالثاً، قابل اشاره حسی باشد، و رابعاً، دارای امتداد زمانی باشد.
9. جسمانی عبارت است از موجودی كه تابع وجود اجسام باشد و مستقل از آنها تحقق نیابد و باقی نماند، و مهم‌ترین ویژگی آن این است كه به تبع جسم انقسام‌پذیر باشد. ازاین‌رو روح را نمی‌توان جسمانی دانست؛ زیرا نه جسم است و نه به تبع جسم انقسام می‌پذیرد، علاوه بر اینكه مستقل از بدن هم باقی می‌ماند.
10. عرفا و فلاسفه اشراقی نوعی دیگر از موجودات را اثبات كرده‌اند كه واسطه‌ای بین مجرد كامل و مادی محض است و گاهی «مجرد مثالی» و گاهی «جسم مثالی» نامیده می‌شود.
﴿ صفحه 165 ﴾

پرسش

1. مهم‌ترین تقسیمات اولیه موجود را بیان كنید.
2. مفهوم جوهر و عرض را شرح دهید و وجود آنها را اثبات كنید.
3. در چه صورت می‌توان تقسیم موجودات به جوهر و عرض را از تقسیمات اولیه به‌حساب آورد؟
4. اصطلاحات علمی «ماده» را بیان كنید.
5. مفهوم واژه‌های مجرد و مادی را توضیح دهید.
6. تعاریف جسم را بیان كنید.
7. مهم‌ترین ویژگی‌های اجسام كدام است؟
8. معنای واژه «جسمانی» و ویژگی موجودات جسمانی را بیان كنید.
9. آیا می‌توان روح را جسمانی دانست؟
10. موجود مثالی چیست؟
﴿ صفحه 167 ﴾

درس چهل و دوم: مكان چیست؟

· مقدمه
· مسئله زمان و مكان
· فرق بین «جای» و «كجایی» و بین «گاه» و «چه‌گاهی»
· حقیقت مكان
﴿ صفحه 168 ﴾
﴿ صفحه 169 ﴾