آموزش فلسفه جلد دوم(مشکات)

نویسنده : آیت الله محمدتقی مصباح یزدی

پرسش

1. در چه صورت می‌توان چیزی را علت و مؤثر در خودش شمرد؟
2. به چه معنا می‌توان وجود را مقتضای ذات الهی دانست؟
3. چرا نمی‌توان ماهیتی را حقیقتا علت برای وجود یا برای ماهیت دیگری دانست؟
4. به چه اعتبار می‌توان ماده و صورت را علت اجسام به‌حساب آورد؟
5. معنای علت بودن امكان برای احتیاج چیست؟
6. دور در علل را تعریف، و محال بودن آن را بیان كنید.
7. در چه صورت می‌توان چیزی را علت برای علت خودش به‌حساب آورد؟
8. معنای لغوی و معنای اصطلاحی تسلسل را بیان كنید.
9. فلاسفه چه شرایطی را برای محال بودن تسلسل قائل شده‌اند؟
10. دو برهان برای محال بودن تسلسل علل بیان كنید و فرق بین آنها را ذكر نمایید.

﴿ صفحه 113 ﴾

درس سی و هشتم: علت فاعلی

· مقدمه
· علت فاعلی و اقسام آن
· نكاتی درباره اقسام فاعل
· اراده و اختیار
﴿ صفحه 114 ﴾
﴿ صفحه 115 ﴾

مقدمه

یكی از تقسیمات معروفی كه برای علت ذكر شده (و گویا ارسطو اول‌‌بار آن را بیان كرده باشد)، تقسیم به علت فاعلی و غائی و مادی و صوری است كه دو قسم اول را علل خارجی، و دو قسم اخیر را علل داخلی یا علل قوام و از یك نظر علل ماهیت می‌نامند. در ضمن درس‌های گذشته روشن گردید كه اطلاق علت بر دو قسم اخیر خالی از مسامحه نیست. در پایان درس سی و یكم اشاره شد كه علت مادی و علت صوری، همان ماده و صورت اجسام هستند كه نسبت به جسم مركب، علت مادی و علت صوری، و نسبت به یكدیگر، ماده و صورت نامیده می‌شوند و طبعاً اختصاص به مادیات خواهند داشت، و چون بعداً درباره ماده و صورت درباره آنها بحث خواهد شد،(2) در اینجا از گفت‌وگو پیرامون آنها خودداری می‌كنیم و بخش علت و معلول را با بحث درباره علت فاعلی و علت غائی به پایان می‌بریم.