آموزش فلسفه جلد اول(مشکات)

نویسنده : آیت الله محمدتقی مصباح یزدی

‌‌‌‌‌‌‌‌‌خلاصه

1. علت پرداختن به مسائل شناخت‌شناسی قبل از سایر مسائل فلسفی این است که تا توان عقل بر حل آنها مورد سؤال باشد، جای بحث درباره آنها نخواهد بود.
2. شاید نخستین عاملی که موجب توجه به مسئله ارزش شناخت شده، کشف خطاهای حواس بوده که براساس آن، فیلسوفان الئایی به شناخت عقلانی در برابر شناخت حسی و تجربه تکیه کردند، و سپس سوفسطائیان منکر ارزش شناخت عقلی شدند و بدین‌ترتیب
﴿ صفحه 152 ﴾
ضرورت بحث درباره این مسائل آشکار شد، و از جمله تلاش‌هایی که در این زمینه انجام گرفت، تدوین قواعد منطق به‌وسیله ارسطو بود.
3. بحث درباره اصالت‌ حس یا عقل، یکی از محورهای اساسی مسائل فلسفه غربی را تشکیل می‌دهد، ولی نخستین پژوهش‌های سیستماتیک در این‌باره به‌وسیله لایب‌نیتز و جان لاک انجام گرفته و سپس کانت که تحت تأثیر افکار هیوم واقع شده بود، وظیفه فلسفه را ارزشیابی شناخت دانست و نتیجه گرفت که شناخت نظری فقط در زمینه علوم طبیعی و ریاضی معتبر است و در زمینه متافیزیک اعتباری ندارد.
4. فلسفه اسلامی در عین ارج نهادن به روش تجربی در علوم طبیعی، همواره بر ارزش ادراک عقلی تأکید کرده‌اند و در این‌باره هیچ اختلافی در میان ایشان پدید نیامده، هرچند گرایش‌های مخالف جنبی به وجود آمده است.
5. انگیزه اصلی مخالفت با فلسفه دو چیز بوده است: ‌یکی حفظ عقاید دینی در برابر پاره‌ای آرای فلسفی رایج در یک عصر خاص، و دیگری اهتمام به سیر معنوی و قلبی در برابرِ سیر عقلی و ذهنی.
6. با ثَبات موضع عقل در فلسفه اسلامی، نیازی به اهتمام به مسائل شناخت‌شناسی پدید نیامده بدان‌گونه که در مغرب‌زمین پدید آمده است. از‌این‌رو فلسفه اسلامی به ذکر بعضی از مسائل شناخت در ابواب متفرق فلسفه بسنده کرده‌اند.
7. با توجه به شیوع بعضی از افکار انحرافی غربی در این عصر، لازم است توجه بیشتری به این مسائل بشود، به‌گونه‌ای که نیازهای موجود برطرف گردد.
8. مفهوم شناخت، بدیهی و بی‌نیاز از تعریف است و منظور از آن مطلق علم و آگاهی و اطلاع می‌باشد.
9. شناخت و علم عبارت است از حضور خود شی‌ء یا صورت جزئی یا مفهوم کلی آن نزد موجود مجرد.
10. شناخت‌شناسی عبارت است از علمی که درباره شناخت‌های انسانی و ارزشیابی انواع، و تعیین ملاک صحت و خطای آنها بحث می‌کند.


﴿ صفحه 153 ﴾

‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌درس دوازدهم‌‌

‌‌‌‌‌‌بداهت اصول شناخت‌شنا‌سی

شامل:
— کیفیت نیاز فلسفه به شناخت‌شناسی
— امکان شناخت
— بررسی ادعای شک‌گرایان
— رد شبهه شک‌گرایان
﴿ صفحه 154 ﴾
﴿ صفحه 155 ﴾