رستگاران

نویسنده : آیت الله محمدتقی مصباح یزدی مترجم : تدوین و نگارش: محمدمهدی نادری قمی

درخواست امامت متقین در تحلیلى عمیق‌تر

اگر بخواهیم اهمیت و جایگاه این دعاى عبادالرحمان به خوبى روشن شود، باید به عقب‌تر بازگردیم و آن را در پرتو اصول و كلیات جهان‌بینى اسلامى مورد توجه قرار دهیم. نگاه اسلام به كل جهان هستى، نگرش آن نسبت به انسان و هدف از آفرینش وى و چیستى كمال او، دیدگاه اسلام در مورد هدف بعثت انبیا، و مسائلى از این قبیل، اصول و كلیاتى هستند كه ما اجمالا مطالبى درباره آنها مى‌دانیم. اما این آگاهى اجمالى كافى نیست و باید سعى كنیم تا حدى كه برایمان میسور است آن را به معرفت تفصیلى تبدیل كنیم. كار علما و حوزه‌هاى علمیه و این‌گونه جلسات و مباحث همین است كه این معارف اجمالى با وضوح و تفسیر و تفصیل بیشتر بیان شود تا هم آنها را بهتر درك كنیم و هم بتوانیم به خوبى از عهده دفاع از آنها برآییم.
درباره آفرینش انسان و هدف از خلقت او، در سال‌هاى گذشته و در مباحثى كه در همین سلسله جلسات داشتیم به تفصیل سخن گفتیم. قرآن كریم در آیه‌اى با صراحت تمام، هدف از آفرینش انسان را این‌گونه بیان مى‌كند:
وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الإِْنْسَ إِلاّ لِیَعْبُدُونِ؛(374) و جن و انس را نیافریدم جز براى این‌كه مرا بپرستند.
خداى متعال مى‌فرماید، نه تنها انسان‌ها، بلكه جنیان را نیز جز براى یك هدف بیشتر نیافریدم، و آن هم این است كه: لِیَعْبُدُون؛ تا مرا عبادت كنند. البته به قرینه آیات دیگرى كه در این زمینه وجود دارد، در مجموع مى‌دانیم كه «عبادت» هدف نهایى خلقت انسان نیست، بلكه از اهداف متوسط و مقدماتى آن است. از دیگر اهداف مقدماتى خلقت انسان، هدفى است كه در ضمن این آیه به آن اشاره شده است:
الَّذِی خَلَقَ الْمَوْتَ وَالْحَیاةَ لِیَبْلُوَكُمْ أَیُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلاً وَهُوَ الْعَزِیزُ الْغَفُور؛(375) آن كس كه مرگ و زندگى را پدید آورد تا شما را بیازماید كه كدامتان نیكوكارترید، و او است نفوذناپذیر آمرزنده.
در این آیه «امتحان» و «آزمایش» را هدف خلقت انسان معرفى كرده است؛ اما روشن
﴿ صفحه 369 ﴾
است كه امتحان و آزمایش نیز همچون عبادت، هدف نهایى خلقت انسان نیست و از اهداف متوسط و مقدماتى آن به شمار مى‌رود. شبیه این آیه، آیه دیگرى است كه مى‌فرماید:
إنَّا جَعَلْنا ما عَلَى الأَْرْضِ زِینَةً لَها لِنَبْلُوَهُمْ أَیُّهُمْ أَحْسَنُ عَمَلاً؛(376) همانا ما آنچه را كه بر زمین است زیورى براى آن قرار دادیم، تا آنان را بیازماییم كه كدام یك از ایشان نیكوكارترند.
همچنان كه در خود این دو آیه اخیر نیز تصریح شده است، آزمایش و امتحان مقدمه «عمل» است. بنابراین بین خود «امتحان» و «عبادت» باید امتحان را نسبت به عبادت، هدف مقدماتى و واسطه به حساب آورد؛ چه این‌كه با امتحان و آزمایش است كه معلوم مى‌شود كدام انسان‌ها تسلیم امر خداوند هستند و راه عبودیت و بندگى را در پیش مى‌گیرند و كدام یك از عبودیت سر باز مى‌زنند. به عبارت دیگر، مفاد و نتیجه «لِیَبْلُوَكُمْ أَیُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلا» این است كه آن كسانى كه مسیر عبادت خدا را طى مى‌كنند عملشان «احسن» و برتر از دیگران قرار خواهد گرفت.
اكنون سؤال مى‌شود این انسان‌هایى كه مسیر عبودیت را طى كردند و عملشان برتر از دیگران قرار گرفت، چه نتیجه‌اى عایدشان خواهد شد؟ پاسخ این سؤال این است كه آنان به قرب الهى نایل مى‌شوند؛ و قرب الهى در واقع هدف نهایى آفرینش انسان است. به عبارت دیگر، انسان آفریده شده تا به مقام قرب الهى برسد، و راه رسیدن به قرب الهى طى كردن مسیر عبودیت خداوند است. اصطلاح «قربة الى الله» كه در برخى اعمال به كار مى‌بریم به همین مطلب اشاره دارد. در قرآن كردیم نیز از این مقام با تعابیرى مثل «عندالله» و نظایر آن یاد شده است؛ از جمله، در سوره قمر مى‌فرماید:
إِنَّ الْمُتَّقِینَ فِی جَنّات وَنَهَر * فِی مَقْعَدِ صِدْق عِنْدَ مَلِیك مُقْتَدِر؛(377) همانا پرهیزگاران در میان باغ ها و نهرهایند؛ در قرارگاه صدق، نزد پادشاهى توانا.
یا در مورد آسیه، همسر فرعون كه به خاطر ایمان آوردن به حضرت موسى(علیه السلام) مورد غضب و شكنجه فرعون قرار گرفت، مى‌فرماید:
﴿ صفحه 370 ﴾
قالَتْ رَبِّ ابْنِ لِی عِنْدَكَ بَیْتاً فِی الْجَنَّة؛(378) گفت: پروردگارا، نزد خود در بهشت خانه‌اى برایم بساز.
در این زمینه در روایات، غیر از تعبیر «قرب» و «عند»، تعبیرى دیگر نیز وجود دارد و آن تعبیر «جوار» است؛ از جمله، امام سجاد(علیه السلام) در «مناجات المریدین» این‌گونه با خداى متعال مناجات مى‌كند:
رُؤْیَتُكَ حاجَتی وَجِوارُكَ طَلَبی وَقُرْبُكَ سُؤْلی؛(379) حاجت من دیدن تو، و خواسته ام مجاورت تو، و مقام قربت منتهاى خواهش من است.
بنابراین، انسان آفریده شده باید تا به آن‌جا برسد كه نامش قرب خدا، جوار خدا و همسایگى خدا است. این، هدف نهایى خلقت انسان است و مقدمه رسیدن به آن نیز «عبودیت» است كه در آیه «وَما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالإِْنْسَ إِلاّ لِیَعْبُدُون» به آن اشاره شده است. براى نیل به مقام عبودیت، انسان مورد امتحان و آزمایش قرار مى‌گیرد؛ یعنى مقدمه واصل شدن به مقام عبودیت، آزمایش و امتحان است. اگر انسان توانست از امتحان‌ها و آزمایش‌هاى الهى سربلند بیرون آید و راه عبودیت و بندگى را برگزید، به هر اندازه كه مراتب عبودیت را طى كند، به همان میزان نیز به قرب الهى مى‌رسد و از رحمت بى‌كران خداوند برخوردار مى‌شود.
با توجه به توضیحاتى كه تا به حال دادیم، اكنون این سؤال پیش مى‌آید كه سنّت خداوند براى آن‌كه بندگان مسیر مذكور را از امتحان و آزمایش تا مستعد شدن براى دریافت رحمت خداوند و نیل به قرب الهى بپیمایند، چیست؟
در پاسخ این پرسش باید بگوییم یكى از ابزارهایى كه خداوند براى این منظور در اختیار انسان قرار داده «عقل» است. عقل در بسیارى از موارد مى‌تواند خوب و بد و درست و غلط را تشخیص داده و در امتحان‌ها به انسان نشان دهد كه مسیر عبودیت كدام است. اما عقل به تنهایى نیاز انسان را در این زمینه برطرف نمى‌كند و براى فهم همه حقایق كافى نیست. از این رو، خداى متعال پیامبران را مبعوث فرموده تا دست بشر را بگیرند و او
﴿ صفحه 371 ﴾
را به سوى سرمنزل مقصود، یعنى قرب الى الله، راهنمایى كنند. همچنین پس از هر پیامبرى اوصیا و جانشینانى براى او قرار داده تا كلمات و رهنمودهاى آن پیامبر را پس از او براى مردم تفسیر و تبیین نمایند و كار او را در جهت هدایت مردم به سوى قرب الى الله تكمیل كنند.
بدین ترتیب، اعتقاداتى كه ما در باب اصول دین داریم با كمك و راهنمایى عقل و وحى تدوین مى‌شود و همچنین وظایف عملى و كارهایى كه باید انجام دهیم با فرمول‌ها و قوانین دقیق مشخص مى‌گردد. در این مجموعه، همه ابزارها و قواعد و اصول لازم براى تكامل انسان پیش‌بینى شده و هیچ چیز در این مسیر فروگذار نشده است. در پرتو هدایت عقل و وحى، این‌كه انسان چرا خلق شده، هدف از زندگى او در این دنیا چیست و چگونه باید در آن زندگى كند و در نهایت به كجا باید برسد، همه و همه براى بشر واضح گردیده و كاستى و ابهامى در این زمینه‌ها وجود ندارد.
در این‌جا نكته‌اى كه باید بدان توجه داشت این است كه مسیر تكامل همه انسان‌ها خطى مستقیم و واحد نیست كه همه آنها براى رسیدن به تكامل باید مسیرى مشخص را به طور یكسان طى كنند و در نهایت به انتها و مقصدى واحد برسند. این مسیر، عرْضى عریض دارد و هركس مى‌تواند در این پهنه وسیع، سیر و مبدأ و منتهایى غیر از دیگران داشته باشد. شاید بهترین تمثیل و تشبیه در این باره، محورهاى مختصات باشد. محورهاى مختصات داراى دو محور، یكى محور xها و دیگرى محور yها است. بنا به قرارداد، نقطه مفروض o به عنوان مبدأ در نظر گرفته مى‌شود. در محور yها (محور عرض‌ها) نقاط بالاى نقطه o اصطلاحاً داراى y (عرض) مثبت و نقاط پایین نقطه oداراى y (عرض) منفى هستند. همچنین بر روى محور xها (محور طول‌ها) نقاطى كه در سمت راست نقطه o واقع مى‌شوند داراى x (طول) مثبت و نقاطى كه در سمت چپ نقطه oواقع مى‌شوند داراى x (طول) منفى‌اند. همچنین بنا به قرارداد، هر دو محور xها و yها چه در سمت مثبت و چه در سمت منفىِ خود تا بى‌نهایت امتداد دارند و پایانى براى آنها در نظر گرفته نمى‌شود. به عبارت دیگر، در هر دو محور چه در سمت مثبت و چه در سمت منفى آن، هر نقطه‌اى را كه در نظر بگیریم، نقطه‌اى بعد از آن نیز مى‌توان در نظر گرفت و هیچ نقطه‌اى وجود ندارد كه نتوان نقطه‌اى دیگر بعد از آن فرض كرد.
﴿ صفحه 372 ﴾
اكنون وضعیت انسان در مسیر تكامل، چیزى شبیه محورهاى مختصات است. خداى متعال آدمى را به گونه‌اى آفریده كه اولا مى‌تواند هم سیر مثبت و هم سیر منفى داشته باشد، و ثانیاً براى هركدام از این سیر مثبت و منفى حدى وجود ندارد و انسان هر مرتبه‌اى از مراتب سیر، اعم از مثبت و منفى، را كه پشت سر گذاشته باشد باز هم مرتبه‌اى دیگر وجود دارد كه مى‌تواند به آن برسد. انسان در مسیر تكامل، هم مى‌تواند آن‌قدر بالا رود و به خدا نزدیك شود كه به مرتبه « قابَ قَوْسَیْنِ أَوْ أَدْنى»(380) برسد، و مى‌تواند هم آن‌چنان سقوط كند كه جایگاهش «أَسْفَلَ سافِلِین»(381) گردد. این وضعیت آدمى بر روى محور yها است كه میزان صعود یا سقوط انسان را مى‌توان با توجه به آن تصویر كرد.
و اما براى تصویر «كیفیت» صعود یا سقوط انسان باید محورxها را در نظر بگیریم . امورى كه موجب صعود یا سقوط انسان مى‌گردند بسیار متعددند و بسته به تركیب‌هاى مختلف این امور مى‌توان بى‌نهایت فرض براى آن در نظر گرفت. براى مثال، xهاى مثبت كه همان كارهاى خوب و اعمال صالحند، طیف وسیعى از اعمال را شامل مى‌شود. نماز، روزه، حج، زكات، امر به معروف، نهى از منكر، تلاوت قرآن، خدمت به مؤمنین، نیكى به پدر و مادر، ایثار، عفو و نوازش یتیم نمونه‌هایى از این اعمالند. این‌كه هركس كدام یك از این اعمال، و از هركدام به چه میزان، و همچنین چه تركیبى از آنها را انجام دهد فروض بسیار متعددى را به وجود مى‌آورد كه حقیقتاً قابل محاسبه نیست. علاوه بر این، خود روابط این اعمال با یكدیگر و تأثیر و تأثراتى كه بر هم دارند داستان مفصلى است كه افزایش این فروض و خروج آنها از قابلیت محاسبه را تشدید مى‌كند.
پس از این توضیح اجمالى درباره اصول و كلیات جهان‌بینى اسلامى و نگرش اسلام نسبت به جهان و انسان و هدف خلقت، اكنون مى‌توانیم اهمیت و جایگاه این دعاى عبادالرحمان را بهتر درك كنیم. توضیح این‌كه: یكى از گام‌هاى بلندى كه در مسیر تكامل باید برداشت و این آیه (وَاجْعَلْنا لِلْمُتَّقِینَ إِماما) به خصوص آن را به ما الهام مى‌دهد، این است كه انسان نباید فقط به فكر خودش باشد و رسیدن به سعادت و قرب الهى را تنها
﴿ صفحه 373 ﴾
براى خود آرزو داشته باشد، بلكه باید آن را براى دیگران نیز بخواهد. از سوى دیگر در شریعت مقدس اسلام گرچه براى ما تكالیف و وظایفى نسبت به سایر افراد وضع شده، اما انگیزه اصلى ما در انجام این تكالیف در واقع تكامل خودمان است و ما نوعاً آنها را چون به تكامل خودمان منجر مى‌شوند انجام مى‌دهیم. براى مثال، ما وقتى خمس یا زكات مى‌دهیم، درست است كه كسانى از این مال استفاده مى‌كنند و مشكلى از زندگى آنها حل مى‌شود، اما ما در واقع براى آن‌كه مال و ثروت خودمان حلال شود و از گرفتار آمدن در عذاب و آتش اجتناب كنیم این كار را انجام مى‌دهیم. از این رو این مقدار احساس تكلیف نسبت به دیگران كردن براى یك مؤمن واقعى كافى نیست و اسلام مى‌خواهد كه ما فراتر از این بیندیشیم و گام برداریم. ما علاوه بر این تكالیف اجتماعى معمول كه آنها را به انگیزه قرب بیشتر خودمان به خداوند انجام مى‌دهیم، باید وظایف و مسؤولیت‌هاى بالاتر و بیشترى را نسبت به سایر افراد در خود احساس كنیم و بپذیریم. هنر این نیست كه ما فقط به فكر تكامل خویش و قرب بیشتر خودمان به خداوند باشیم، بلكه هنر واقعى این است كه نسبت به تكامل و تقرب دیگران نیز حساس و نگران باشیم و تلاش كنیم دست آنها را نیز بگیریم.
مؤمنانى كه لذت مناجات الهى در نیمه‌هاى شب را دریافته‌اند و به مقام «تَتَجافى جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضاجِع»(382) رسیده و به چنان پاداش‌هایى نزد خداوند نایل گشته‌اند كه «فَلا تَعْلَمُ نَفْسٌ ما أُخْفِیَ لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْیُن»(383)، دوست دارند كه دیگران نیز به چنین مقام‌ها و پاداش‌هایى برسند. البته آنان نه رو در رو ـ كه ممكن است اسباب و زمینه «ریا» را فراهم كند ـ بلكه در همان خلوت پنهانى و شبانه خویش دعا مى‌كنند كه خدایا دیگران را نیز با ما در این لذت شریك گردان و آنان را نیز به این مقام و سعادت برسان. چنین روحیه‌اى فراتر از آن چیزى است كه همه مؤمنین و متقین دارند. انسان مؤمن و متقى نهایتاً باید به این فكر باشد كه از عذاب نجات پیدا كند و به كمال و قرب الهى نایل شود. اما كسى كه مى‌خواهد امام متقین شود تنها به این مقدار اكتفا نمى‌كند كه خودش در مسیر تكامل و
﴿ صفحه 374 ﴾
قرب الى الله حركت كند، بلكه دعا مى‌كند هر آنچه را كه خداوند به او عطا كرده به دیگران نیز عنایت فرماید. حضرت ابراهیم(علیه السلام) خود به مقام تسلیم كامل و مقام «أَسْلَمْتُ وَجْهِیَ لله»(384) و به آن‌جا رسیده كه مى‌گوید:
قُل إِنَّ صَلاتِی وَنُسُكِی وَمَحْیایَ وَمَماتِی للهِِ رَبِّ الْعالَمِین؛(385) همانا نماز من و [سایر]عبادات من و زندگى و مرگ من، براى خدا، پروردگار جهانیان است.
اما او تنها به این‌كه این مقام را خود داشته باشد راضى نیست و به همراه حضرت اسماعیل(علیه السلام) از خداوند درخواست مى‌كنند كه فرزندان و نسل آنان نیز به چنین مقامى نایل شوند:
رَبَّنا وَاجْعَلْنا مُسْلِمَیْنِ لَكَ وَمِنْ ذُرِّیَّتِنا أُمَّةً مُسْلِمَةً لَك؛(386) پروردگارا ما را تسلیم خود قرار ده، و از نسل ما امتى فرمان‌بردار خود [پدیدآر].
عبادالرحمان نیز پس از آن‌كه براى خودشان دعا كردند و از خداوند خواستند كه به عالى‌ترین كمالات برسند، همسران و فرزندان خویش را نیز مد نظر دارند و براى آنان نیز از خداوند تقاضاى خیر و سعادت مى‌كنند: رَبَّنا هَبْ لَنا مِنْ أَزْواجِنا وَذُرِّیّاتِنا قُرَّةَ أَعْیُن. اما به این مقدار اكتفا نمى‌كنند و اهتمام و حساسیت خود را نسبت به همه كسانى كه اهل تقوا هستند نیز نشان مى‌دهند و خواهان آن مى‌شوند كه آنها را در نیل به كمالات و قرب بیشتر راهبرى نمایند: وَاجْعَلْنا لِلْمُتَّقِینَ إِماما.
«متقى» در مقابل «فاجر» و «تقوا» در مقابل «فجور» قرار مى‌گیرد؛ همان‌گونه كه قرآن مى‌فرماید:
أَمْ نَجْعَلُ الْمُتَّقِینَ كَالْفُجّار؛(387) آیا پرهیزگاران را همچون پلیدكاران قرار مى‌دهیم؟
«متقى» یعنى كسى كه اهل «خودپایى» است، و «فاجر» به معنى كسى است كه دریده و بى‌بندوبار است و قید و بندى ندارد و تابع هوا و هوس است. شاید بهترین ترجمه براى «فجور» را در فارسى بتوانیم «بى‌بندوبارى» بدانیم. «فجّار» یعنى كسانى كه بى‌قید و بند هستند و هرچه دلشان بخواهد انجام مى‌دهند و منطقشان این است كه «هرچه پیش آید
﴿ صفحه 375 ﴾
خوش آید». اما «متقین» خودشان را مى‌پایند و مراقبت مى‌كنند كارى كه انجام مى‌دهند آیا خداوند راضى است یا خیر، و آیا به سعادت یا شقاوت آنها منجر مى‌شود؟ آنهایى كه جزو فجار هستند و لجام‌گسیخته‌اند و خود این‌گونه پسندیده‌اند كه از قید عبودیت الهى خارج شوند، خداوند نیز به پیامبر اكرم(صلى الله علیه وآله) مى‌فرماید آنها را به حال خود رها كن:
فَأَعْرِضْ عَنْ مَنْ تَوَلّى عَنْ ذِكْرِنا وَلَمْ یُرِدْ إِلاَّ الْحَیاةَ الدُّنْیا؛(388) پس، از هركس كه از یاد ما روى برتافته و جز زندگى دنیا را خواستار نبوده است روى برتاب.
آنهایى را كه جز زندگى دنیا و لذت‌هاى دنیایى چیزى نمى‌جویند به حال خود واگذار و همت خود را صرف كسانى نما كه دلشان مى‌خواهد در امور معنوى و كمالات انسانى و قرب الى الله پیشرفت كنند. در صدر این افراد، خانواده و همسر و فرزندان انسان قرار مى‌گیرند. در این زمینه خداى متعال خطاب به پیامبر اكرم(صلى الله علیه وآله) مى‌فرماید:
وَأْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلاةِ وَاصْطَبِرْ عَلَیْها؛(389) و خانواده خود را به نماز فرمان ده و بر [انجام]آن شكیبا باش.
مى‌فرماید، غیر از این‌كه خودت باید نسبت به نماز بسیار شكیبا باشى، خانواده‌ات را نیز فراموش مكن و آنها را نیز فرمان ده كه نسبت به نماز اهتمام داشته باشند.
بنابراین متقین غیر از این‌كه تقواى خودشان را مى‌پایند و مراقبند كه نلغزند و سقوط نكنند، در درجه بعد به فكر خانواده و همسر و فرزندان خود، و بعد از آنها نیز به فكر سایر متقین هستند و تلاش مى‌كنند جلوى لغزش و سقوط آنها را نیز بگیرند.

امامت متقین، الگوگیرى از ائمه اهل‌بیت(علیهم السلام)

حاصل كلام این‌كه، آیات انتهایى سوره فرقان در واقع ترسیم یك «الگو» است و خداى متعال خواسته با بیان این آیات الگویى از بندگان شایسته خویش را براى ما ترسیم نماید. در این ترسیم الگو، هم به جنبه‌هاى مثبت و امورى كه عبادالرحمان به آن آراسته و ملتزمند، و هم به جنبه‌هاى منفى و امورى كه عبادالرحمان از آن پیراسته و مبرّا هستند
﴿ صفحه 376 ﴾
اشاره شده است. در پایان این اوصاف و به عنوان حلقه آخر و تكمیل‌كننده اوصاف دیگر، به این وصف اشاره شده كه عبادالرحمان تنها به فكر سعادت شخص خود نیستند و غیر از آن، در درجه اول به فكر صلاح و سعادت خانواده خود، و در درجه بعد در اندیشه صلاح و سعادت سایر متقین نیز هستند.
البته تردیدى نیست كه بالاترین مقام امامت متقین، براى ائمه اثناعشر و دوازده امام معصوم ـ صلوات الله علیهم اجمعین ـ ثابت است و اوصاف سه‌گانه‌اى كه پیش از این براى «امام» به طور كلى برشمردیم، در آنها به نحو اعلى و اتمّ و اكمل وجود دارد. آنان اولا خود پیوسته پیش‌گامند و همیشه پیشاپیش دیگران حركت مى‌كنند و دنباله‌رو دیگران نیستند، و ثانیاً راه را از هر جهت بهتر از دیگران مى‌شناسند، و ثالثاً قدرت رهبرى و راهنمایى و دست‌گیرى دیگران را نیز دارند. با این همه، با توضیحاتى كه طى این بحث دادیم روشن شد این دعا كه «وَاجْعَلْنا لِلْمُتَّقِینَ إِماما» به ائمه اثناعشر(علیهم السلام) اختصاص ندارد و این آیه سوره فرقان تنها ناظر به آن بزرگواران نیست. الگویى كه در این آیات ترسیم شده كلى است و قرآن با بیان این اوصاف در واقع درصدد است كه همه مؤمنان را ترغیب كند تا به دنبال كسب این اوصاف و تحقق آنها در وجود خویش باشند. از جمله این اوصاف یكى این است كه علاوه بر خود، در درجه اول به فكر صلاح و سعادت خانواده خویش، و در درجه بعد به فكر صلاح و سعادت جامعه نیز باشند و تلاش كنند با رهبرى و راهنمایى كردن متقین و افراد شایسته، آنها را در نیل به كمالات بیشتر و عالى‌تر مدد نمایند. طبیعتاً كسانى كه مى‌خواهند در هر سطحى عنوان «امام» را پیدا كنند و نقش رهبرى دیگران را بر عهده بگیرند، باید در حد همان سطح، از اوصاف سه‌گانه مذكور برخوردار باشند. آنان باید با درس خواندن و كسب معارف اهل‌بیت(علیهم السلام) ابتدا به خوبى راه تكامل و قرب الى الله را بشناسند و بدانند مقصد كجا است و از چه راهى باید به آن رسید. سپس باید در عمل به این معارف، خود پیش‌گام باشند و ابتدا خود قدم در راه نهند تا دیگرانى هم كه طالب كمال انسانى و قرب الهى هستند به دنبال آنها حركت كنند. در نهایت نیز باید قدرت و كفایت لازم براى راهنمایى، هدایت و رهبرى دیگران را داشته باشند.
﴿ صفحه 377 ﴾
همان‌گونه كه اشاره كردیم، امورى از قبیل تقوا، ایمان و «امامت متقین» درجات و مراتب مختلف دارند، و بالاترین مرتبه امامت متقین براى امامان معصوم(علیهم السلام) ثابت است. طبعاً بالاترین و كامل‌ترین مراتب اوصاف سه‌گانه لازم براى امامت متقین نیز در آن بزرگواران تحقق دارد. امیرالمؤمنین على(علیه السلام) چون مى‌خواهد «امام المتقین» و رهبر كل پرهیزگاران در همه زمان‌ها و همه مكان‌ها باشد طبیعتاً بالاترین مراتب ایمان، تقوا و اوصاف لازم براى تصدى امامت را دارا است. اما پیروان على(علیه السلام) نیز باید راه همان حضرت را در پیش بگیرند و درصدد باشند مرتبه‌اى از امامت متقین و پیشوایى پرهیزگاران را كسب كنند. بدیهى است كه براى نیل به این مقام لازم است سه وصف مذكور را در همان حد و سطحى كه مورد انتظارشان هست در خود ایجاد نمایند.
در زمان ما كه زمان غیبت حضرت ولىّ عصر(علیه السلام) است، مصداق تام این امامت در «ولىّ فقیه» متبلور است كه در رأس جامعه اسلامى قرار دارد. از این رو «ولىّ فقیه» كه «امام المتقین» زمان خود محسوب مى‌شود، باید كسى باشد كه اسلام را در مجموع از همه بهتر مى‌شناسد، وگرنه نمى‌تواند جامعه اسلامى را درست و آن‌گونه كه باید، هدایت كند: أَفَمَنْ یَهْدِی إِلَى الْحَقِّ أَحَقُّ أَنْ یُتَّبَعَ أَمَّنْ لا یَهِدِّی إِلاّ أَنْ یُهْدى. ثانیاً باید خودش عامل به اسلام باشد، و به عبارت دیگر، علاوه بر «علم» باید از «تقوا» و «عدالت» نیز برخوردار باشد. علمِ تنها و صرفاً مفاهیم را یاد گرفتن و در ذهن انباشته كردن، براى رهبرى جامعه كافى نیست و در كنار آن لازم است كه ولىّ فقیه از مراتب عالى تقوا و عدالت نیز برخوردار باشد. با این حال، گرچه ولىّ فقیه باید جامع‌ترین اسلام‌شناس و در مراتب عالى تقوا و عدالت باشد و این دو شرط حتماً براى او لازم است، اما این مقدار هنوز براى «امامت» و «پیشوایى» او بر جامعه اسلامى كافى نیست و امر دیگرى باید ضمیمه شود. آن امر دیگر این است كه ولىّ فقیه باید قدرت رهبرى و مدیریت داشته باشد و بداند كه چگونه باید جامعه اسلامى را هدایت كند.
از ولىّ فقیه كه بگذریم، مراتب نازل‌تر امامت بر متقین براى هركدام از ما مى‌تواند وجود داشته باشد. من و شما اگر بخواهیم در منطقه‌اى، شهرى، شهركى و ده و روستایى راه على(علیه السلام) را ادامه بدهیم و به اهل‌بیت(علیهم السلام) اقتدا كنیم، باید مرتبه‌اى از «امام المتقین» را
﴿ صفحه 378 ﴾
در خود ایجاد نماییم. براى این كار، بسته به جمعى كه مى‌خواهیم امامت و هدایت آنها را در دست بگیریم، اولا باید معلومات دینى مربوط به آن جمع را به خوبى فرا بگیریم، ثانیاً باید عمل خودمان بهتر و جلوتر از همه افراد آن جمع باشد، و ثالثاً باید فرا بگیریم كه چگونه مى‌توانیم دیگران را هدایت و تربیت كنیم.
﴿ صفحه 379 ﴾

فهرست آیات

نام سوره ‌‌‌شماره و متن آیه‌‌‌ صفحه
2. بقره
1. الم‌‌‌… . …147
2. ذلِكَ الْكِتابُ لا رَیْبَ فِیهِ هُدىً لِلْمُتَّقِینَ‌‌‌… . … 131، 132، 138، 147
3. الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِالْغَیْبِ وَیُقِیمُونَ الصَّلاةَ‌‌‌… . … 132، 138، 147
4. وَالَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِما أُنْزِلَ إِلَیْكَ وَما أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ وَبِالاْخِرَةِ هُمْ یُوقِنُونَ‌‌‌… . … 132، 138، 147
5. أُولئِكَ عَلى هُدىً مِنْ رَبِّهِمْ وَأُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ‌‌‌… . … 131، 148
25. وَبَشِّرِ الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصّالِحاتِ لَهُمْ جَنّاتٌ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الأَْنْهارُ‌‌‌… . … 342
34. وَإِذْ قُلْنا لِلْمَلائِكَةِ اسْجُدُوا لاِدَمَ‌‌‌… . … 159، 169
43. أَقِیمُوا الصَّلاةَ‌‌‌… . … 245
85. ثُمَّ أَنْتُمْ هؤُلاءِ تَقْتُلُونَ أَنْفُسَكُمْ‌...‌أَفَتُؤْمِنُونَ بِبَعْضِ الْكِتابِ وَتَكْفُرُونَ بِبَعْض‌‌‌… . … 143
115. وَللهِِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ فَأَیْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللهِ‌‌‌… . … 43، 118
124. وَإِذِ ابْتَلى إِبْراهِیمَ رَبُّهُ بِكَلِمات فَأَتَمَّهُنَّ‌‌‌… . … 339
128. رَبَّنا وَاجْعَلْنا مُسْلِمَیْنِ لَكَ وَمِنْ ذُرِّیَّتِنا أُمَّةً مُسْلِمَة‌‌‌… . … 338، 374
129. رَبَّنا وَابْعَثْ فِیهِمْ رَسُولاً مِنْهُمْ یَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیاتِكَ‌‌‌… . … 339
136. قُولُوا آمَنّا بِاللهِ وَما أُنْزِلَ إِلَیْنا‌...‌لا نُفَرِّقُ بَیْنَ أَحَد مِنْهُمْ‌‌‌… . … 132
159. إِنَّ الَّذِینَ یَكْتُمُونَ ما أَنْزَلْنا مِنَ الْبَیِّناتِ وَالْهُدى‌‌‌… . … 196
177. لَیْسَ الْبِرَّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ‌‌‌… . … 101، 148، 149
185. شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِی أُنْزِلَ فِیهِ الْقُرْآنُ هُدىً لِلنّاسِ‌‌‌… . … 155
186. وَإِذا سَأَلَكَ عِبادِی عَنِّی فَإِنِّی قَرِیبٌ‌‌‌… . … 152
213. كانَ النّاسُ أُمَّةً واحِدَةً فَبَعَثَ اللهُ النَّبِیِّینَ‌‌‌… . … 155، 225
238. حافِظُوا عَلَى الصَّلَواتِ وَالصَّلاةِ الْوُسْطى‌‌‌… . … 114
242. كَذلِكَ یُبَیِّنُ اللهُ لَكُمْ آیاتِهِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ‌‌‌… . … 332
257. اللهُ وَلِیُّ الَّذِینَ آمَنُوا یُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ‌‌‌… . … 153
266. أَیَوَدُّ أَحَدُكُمْ أَنْ تَكُونَ لَهُ جَنَّةٌ‌‌‌… . …24
267. یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَنْفِقُوا مِنْ طَیِّباتِ ما كَسَبْتُمْ‌‌‌… . … 58
272. لَیْسَ عَلَیْكَ هُداهُمْ وَلكِنَّ اللهَ یَهْدِی مَنْ یَشاءُ‌‌‌… . … 59
278. یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللهَ وَذَرُوا ما بَقِیَ مِنَ الرِّبا‌‌‌… . … 291
279. فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا فَأْذَنُوا بِحَرْب مِنَ اللهِ وَرَسُولِهِ‌‌‌… . … 291
3. آل عمران
16. الَّذِینَ یَقُولُونَ رَبَّنا إِنَّنا آمَنّا فَاغْفِرْ لَنا ذُنُوبَنا وَقِنا عَذابَ النّارِ‌‌‌… . … 237
20. فَإِنْ حَاجُّوكَ فَقُلْ أَسْلَمْتُ وَجْهِیَ للهِِ‌‌‌… . … 156، 248، 338، 374
﴿ صفحه 380 ﴾
28. لا یَتَّخِذِ الْمُؤْمِنُونَ الْكافِرِینَ أَوْلِیاءَ‌‌‌… . … 38
54. وَمَكَرُوا وَمَكَرَ اللهُ وَاللهُ خَیْرُ الْماكِرِینَ‌‌‌… . … 104
84. قُلْ آمَنّا بِاللهِ وَما أُنْزِلَ عَلَیْنا‌‌‌… . … 139
92. لَنْ تَنالُوا الْبِرَّ حَتّى تُنْفِقُوا مِمّا تُحِبُّونَ‌‌‌… . … 48، 50، 55، 57
102. یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللهَ حَقَّ تُقاتِهِ‌‌‌… . … 39
191. إِنَّ فِی خَلْقِ السَّماواتِ وَالأَْرْضِ وَاخْتِلافِ اللَّیْلِ وَالنَّهار‌‌‌… . … 220
192. الَّذِینَ یَذْكُرُونَ اللهَ قِیاماً وَقُعُوداً وَعَلى جُنُوبِهِمْ‌‌‌… . … 220
4. نساء
10. إِنَّ الَّذِینَ یَأْكُلُونَ أَمْوالَ الْیَتامى ظُلْماً‌‌‌… . … 18
43. یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لا تَقْرَبُوا الصَّلاةَ‌‌‌… . … 119
48. إِنَّ اللهَ لا یَغْفِرُ أَنْ یُشْرَكَ بِهِ وَیَغْفِرُ ما دُونَ‌‌‌… . … 272، 285
56. إِنَّ الَّذِینَ كَفَرُوا بِآیاتِنا سَوْفَ نُصْلِیهِمْ ناراً‌‌‌… . … 232
58. إِنَّ اللهَ یَأْمُرُكُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الأَْماناتِ إِلى أَهْلِها‌‌‌… . … 107
93. وَمَنْ یَقْتُلْ مُؤْمِناً مُتَعَمِّداً فَجَزاؤُهُ جَهَنَّمُ خالِداً فِیها‌‌‌… . … 273، 286
116. إِنَّ اللهَ لا یَغْفِرُ أَنْ یُشْرَكَ بِهِ وَیَغْفِرُ ما دُونَ‌‌‌… . … 272، 285
125. وَمَنْ أَحْسَنُ دِیناً مِمَّنْ أَسْلَمَ وَجْهَهُ للهِِ وَهُوَ مُحْسِنٌ‌‌‌… . … 339
136. یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا آمِنُوا بِاللهِ وَرَسُولِهِ‌‌‌… . … 292
137. إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا ثُمَّ كَفَرُوا ثُمَّ آمَنُوا ثُمَّ كَفَرُوا‌‌‌… . … 144
140. وَقَدْ نَزَّلَ عَلَیْكُمْ فِی الْكِتابِ أَنْ إِذا سَمِعْتُمْ آیاتِ اللهِ‌‌‌… . … 29، 311، 313، 314
141. الَّذِینَ یَتَرَبَّصُونَ بِكُمْ فَإِنْ كانَ لَكُمْ فَتْحٌ مِنَ اللهِ‌‌‌… . … 199
150. إِنَّ الَّذِینَ یَكْفُرُونَ بِاللهِ وَرُسُلِهِ وَیُرِیدُونَ أَنْ یُفَرِّقُوا‌‌‌… . … 142
151. أُولئِكَ هُمُ الْكافِرُونَ حَقًّا وَأَعْتَدْنا لِلْكافِرِینَ‌‌‌… . … 142
5. مائده
32. مِنْ أَجْلِ ذلِكَ كَتَبْنا عَلى بَنِی إِسْرائِیلَ‌‌‌… . … 272
35. یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللهَ وَابْتَغُوا إِلَیْهِ الْوَسِیلَةَ‌‌‌… . … 270
51. یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لا تَتَّخِذُوا الْیَهُودَ وَالنَّصارى‌‌‌… . … 155
55. إِنَّما وَلِیُّكُمُ اللهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ‌‌‌… . … 362
64. وَقالَتِ الْیَهُودُ یَدُ اللهِ مَغْلُولَةٌ غُلَّتْ أَیْدِیهِمْ وَلُعِنُوا‌‌‌… . … 144
90. یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَیْسِرُ وَالأَْنْصابُ وَالأَْزْلامُ رِجْسٌ‌‌‌… . … 81
6. انعام
68. وَإِذا رَأَیْتَ الَّذِینَ یَخُوضُونَ فِی آیاتِنا فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ‌‌‌… . … 314
160. مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثالِها‌‌‌… . … 31
162. قُل إِنَّ صَلاتِی وَنُسُكِی وَمَحْیایَ وَمَماتِی للهِِ رَبِّ الْعالَمِینَ‌‌‌… . … 374
﴿ صفحه 381 ﴾
7. اعراف
31. یا بَنِی آدَمَ خُذُوا زِینَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِد‌‌‌… . … 121
80. وَلُوطاً إِذْ قالَ لِقَوْمِهِ أَتَأْتُونَ الْفاحِشَةَ‌‌‌… . … 82
81. إِنَّكُمْ لَتَأْتُونَ الرِّجالَ شَهْوَةً مِنْ دُونِ النِّساءِ‌‌‌… . … 82
143. وَلَمّا جاءَ مُوسى لِمِیقاتِنا‌...‌فَلَمّا تَجَلّى رَبُّهُ لِلْجَبَلِ جَعَلَهُ دَكًّا وَخَرَّ مُوسى صَعِقاً‌‌‌… . … 215، 320
176. وَلَوْ شِئْنا لَرَفَعْناهُ بِها وَلكِنَّهُ أَخْلَدَ إِلَى الأَْرْضِ‌‌‌… . … 46
179. وَلَقَدْ ذَرَأْنا لِجَهَنَّمَ كَثِیراً مِنَ الْجِنِّ وَالإِْنْسِ‌‌‌… . …15، 129، 324
194. إِنَّ الَّذِینَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللهِ عِبادٌ أَمْثالُكُمْ‌‌‌… . … 151
8. انفال
2. إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِینَ إِذا ذُكِرَ اللهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ‌‌‌… . … 144، 326
9. توبه
7. كَیْفَ یَكُونُ لِلْمُشْرِكِینَ عَهْدٌ عِنْدَ اللهِ وَعِنْدَ رَسُولِهِ‌‌‌… . … 99، 106
12. وَإِنْ نَكَثُوا أَیْمانَهُمْ مِنْ بَعْدِ عَهْدِهِمْ‌‌‌… . … 105، 361
13. أَلا تُقاتِلُونَ قَوْماً نَكَثُوا أَیْمانَهُمْ وَهَمُّوا‌‌‌… . … 105، 173
14. قاتِلُوهُمْ یُعَذِّبْهُمُ اللهُ بِأَیْدِیكُمْ وَیُخْزِهِمْ وَیَنْصُرْكُمْ‌‌‌… . … 173
15. وَیُذْهِبْ غَیْظَ قُلُوبِهِمْ‌‌‌… . … 173
24. قُلْ إِنْ كانَ آباؤُكُمْ وَأَبْناؤُكُمْ وَإِخْوانُكُمْ‌‌‌… . … 348، 349
38. یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا ما لَكُمْ إِذا قِیلَ لَكُمُ انْفِرُوا‌‌‌… . … 46
40. إِلاّ تَنْصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِینَ كَفَرُوا‌‌‌… . … 195
60. إِنَّمَا الصَّدَقاتُ لِلْفُقَراءِ وَالْمَساكِینِ وَالْعامِلِینَ عَلَیْها‌‌‌… . … 39
75. وَمِنْهُمْ مَنْ عاهَدَ اللهَ لَئِنْ آتانا مِنْ فَضْلِهِ لَنَصَّدَّقَنَّ‌‌‌… . … 99، 103
76. فَلَمّا آتاهُمْ مِنْ فَضْلِهِ بَخِلُوا بِهِ وَتَوَلَّوْا وَهُمْ مُعْرِضُونَ‌‌‌… . … 99، 103
77. فَأَعْقَبَهُمْ نِفاقاً فِی قُلُوبِهِمْ إِلى یَوْمِ یَلْقَوْنَهُ‌‌‌… . … 103، 104
103. خُذْ مِنْ أَمْوالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَتُزَكِّیهِمْ بِها‌‌‌… . … 42، 50
111. إِنَّ اللهَ اشْتَرى مِنَ الْمُؤْمِنِینَ أَنْفُسَهُمْ وَأَمْوالَهُمْ‌‌‌… . … 173
128. لَقَدْ جاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ عَزِیزٌ عَلَیْهِ‌‌‌… . … 270
10. یونس
35. قُلْ هَلْ مِنْ شُرَكائِكُمْ مَنْ یَهْدِی إِلَى الْحَقِّ قُلِ اللهُ‌‌‌… . … 363، 365، 377
11. هود
89. وَیا قَوْمِ لا یَجْرِمَنَّكُمْ شِقاقِی أَنْ یُصِیبَكُمْ‌‌‌… . … 225
248. أَفَمَنْ كانَ عَلى بَیِّنَة مِنْ رَبِّهِ وَیَتْلُوهُ شاهِدٌ مِنْهُ‌‌‌… . … 361
12. یوسف
23. وَراوَدَتْهُ الَّتِی هُوَ فِی بَیْتِها عَنْ نَفْسِهِ وَغَلَّقَتِ‌‌‌… . … 85
﴿ صفحه 382 ﴾
26. قالَ هِیَ راوَدَتْنِی عَنْ نَفْسِی وَشَهِدَ شاهِدٌ مِنْ أَهْلِها‌‌‌… . … 302
106. وَما یُؤْمِنُ أَكْثَرُهُمْ بِاللهِ إِلاّ وَهُمْ مُشْرِكُونَ‌‌‌… . … 268
13. رعد
3. هُوَ الَّذِی جَعَلَ لَكُمُ اللَّیْلَ لِتَسْكُنُوا فِیهِ وَالنَّهارَ مُبْصِراً‌‌‌… . … 332
16. قُلْ لا أَقُولُ لَكُمْ عِنْدِی خَزائِنُ اللهِ وَلا أَعْلَمُ الْغَیْبَ‌‌‌… . … 364
14. ابراهیم
50. سَرابِیلُهُمْ مِنْ قَطِران وَتَغْشى وُجُوهَهُمُ النّارُ‌‌‌… . … 231
15. حجر
29. فَإِذا سَوَّیْتُهُ وَنَفَخْتُ فِیهِ مِنْ رُوحِی فَقَعُوا لَهُ ساجِدِینَ‌‌‌… . … 157
79. فَانْتَقَمْنا مِنْهُمْ وَإِنَّهُما لَبِإِمام مُبِین‌‌‌… . … 361
16. نحل
2. یُنَزِّلُ الْمَلائِكَةَ بِالرُّوحِ مِنْ أَمْرِهِ عَلى مَنْ یَشاءُ‌‌‌… . … 224
36. وَلَقَدْ بَعَثْنا فِی كُلِّ أُمَّة رَسُولاً أَنِ اعْبُدُوا اللهَ‌‌‌… . … 178
44. بِالْبَیِّناتِ وَالزُّبُرِ وَأَنْزَلْنا إِلَیْكَ الذِّكْرَ لِتُبَیِّنَ‌‌‌… . … 332
67. وَمِنْ ثَمَراتِ النَّخِیلِ وَالأَْعْنابِ تَتَّخِذُونَ‌‌‌… . … 81
75. ضَرَبَ اللهُ مَثَلاً عَبْداً مَمْلُوكاً لا یَقْدِرُ عَلى شَیْء‌‌‌… . … 169، 177
106. مَنْ كَفَرَ بِاللهِ مِنْ بَعْدِ إِیمانِهِ‌‌‌… . … 38
106. مَنْ كَفَرَ بِاللهِ مِنْ بَعْدِ إِیمانِهِ إِلاّ مَنْ أُكْرِهَ‌‌‌… . … 190
126. وَإِنْ عاقَبْتُمْ فَعاقِبُوا بِمِثْلِ ما عُوقِبْتُمْ بِهِ‌‌‌… . … 192
17. اسراء
17. وَكَمْ أَهْلَكْنا مِنَ الْقُرُونِ مِنْ بَعْدِ نُوح‌‌‌… . … 155
29. وَلا تَجْعَلْ یَدَكَ مَغْلُولَةً إِلى عُنُقِكَ وَلا تَبْسُطْها‌‌‌… . … 242، 244، 246
34. وَلا تَقْرَبُوا مالَ الْیَتِیمِ‌...‌وَأَوْفُوا بِالْعَهْدِ إِنَّ الْعَهْدَ كانَ مَسْئُولاً‌‌‌… . … 107
36. وَلا تَقْفُ ما لَیْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤادَ كُلُّ أُولئِكَ كانَ عَنْهُ مَسْئُولاً‌‌‌… . … 108
18. كهف
2. إِنَّ هذَا الْقُرْآنَ یَهْدِی لِلَّتِی هِیَ أَقْوَمُ‌‌‌… . … 227
3. ماكِثِینَ فِیهِ أَبَداً‌‌‌… . … 227
6. فَلَعَلَّكَ باخِعٌ نَفْسَكَ عَلى آثارِهِمْ إِنْ لَمْ یُؤْمِنُوا‌‌‌… . … 271
7. إنَّا جَعَلْنا ما عَلَى الأَْرْضِ زِینَةً لَها لِنَبْلُوَهُمْ أَیُّهُمْ‌‌‌… . … 369
29. وَقُلِ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكُمْ فَمَنْ شاءَ فَلْیُؤْمِنْ‌‌‌… . … 232
44. هُنالِكَ الْوَلایَةُ للهِِ الْحَقِّ هُوَ خَیْرٌ ثَواباً وَخَیْرٌ عُقْباً‌‌‌… . … 153
50. وَإِذْ قُلْنا لِلْمَلائِكَةِ اسْجُدُوا لاِدَمَ‌‌‌… . … 160
﴿ صفحه 383 ﴾
103. قُلْ هَلْ نُنَبِّئُكُمْ بِالاَْخْسَرِینَ أَعْمالاً ‌‌‌… . …19
104. الَّذِینَ ضَلَّ سَعْیُهُمْ فِی الْحَیاةِ الدُّنْیا ‌‌‌… . …19
105. أُولئِكَ الَّذِینَ كَفَرُوا بِآیاتِ رَبِّهِمْ ‌‌‌… . …19
107. إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصّالِحاتِ‌‌‌… . … 134
19. مریم
58. أُولئِكَ الَّذِینَ أَنْعَمَ اللهُ عَلَیْهِمْ مِنَ النَّبِیِّینَ‌‌‌… . … 215، 323
59. فَخَلَفَ مِنْ بَعْدِهِمْ خَلْفٌ أَضاعُوا الصَّلاةَ‌‌‌… . … 134
60. إِلاّ مَنْ تابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ صالِحاً‌‌‌… . … 134
20. طه
14. إِنَّنِی أَنَا اللهُ لا إِلهَ إِلاّ أَنَا فَاعْبُدْنِی‌‌‌… . … 25، 245
132. وَأْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلاةِ وَاصْطَبِرْ عَلَیْها‌‌‌… . … 375
21. انبیاء
73. وَجَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً یَهْدُونَ بِأَمْرِنا‌‌‌… . … 360
22. حج
8. وَمِنَ النّاسِ مَنْ یُجادِلُ فِی اللهِ بِغَیْرِ عِلْم‌‌‌… . … 170
9. ثانِیَ عِطْفِهِ لِیُضِلَّ عَنْ سَبِیلِ اللهِ‌‌‌… . … 170
19. هذانِ خَصْمانِ اخْتَصَمُوا فِی رَبِّهِمْ فَالَّذِینَ كَفَرُوا قُطِّعَتْ‌‌‌… . … 231
46. أَفَلَمْ یَسِیرُوا فِی الأَْرْضِ فَتَكُونَ لَهُمْ قُلُوبٌ یَعْقِلُونَ‌‌‌… . … 324
78. وَجاهِدُوا فِی اللهِ حَقَّ جِهادِهِ هُوَ اجْتَباكُمْ وَما جَعَلَ عَلَیْكُم‌‌‌… . … 338
23. مومنون
1. قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ ‌‌‌… . …15 20، 22 23، 35، 36، 53، 71
2. الَّذِینَ هُمْ فِی صَلاتِهِمْ خاشِعُونَ ‌‌‌… . …15 ،23، 35، 36، 53، 56، 71، 102، 111، 112، 113
3. وَالَّذِینَ هُمْ عَنِ اللَّغْوِ مُعْرِضُونَ ‌‌‌… . …15 ،24، 25، 30، 35، 36، 53، 71، 137، 190، 191
4. وَالَّذِینَ هُمْ لِلزَّكاةِ فاعِلُونَ‌‌‌… . … 35، 36، 53، 56، 68، 71، 102، 112
5. وَالَّذِینَ هُمْ لِفُرُوجِهِمْ حافِظُونَ‌‌‌… . … 71، 83، 274
6. إِلاّ عَلى أَزْواجِهِمْ أَوْ ما مَلَكَتْ أَیْمانُهُمْ‌‌‌… . … 71، 83، 274
7. فَمَنِ ابْتَغى وَراءَ ذلِكَ فَأُولئِكَ هُمُ العادُونَ‌‌‌… . … 71، 83
8. وَالَّذِینَ هُمْ لأَِماناتِهِمْ وَعَهْدِهِمْ راعُونَ‌‌‌… . … 93، 102، 106
9. وَالَّذِینَ هُمْ عَلى صَلَواتِهِمْ یُحافِظُونَ‌‌‌… . … 111، 112، 114
10. أُولئِكَ هُمُ الْوارِثُونَ‌‌‌… . … 111، 123
11. الَّذِینَ یَرِثُونَ الْفِرْدَوْسَ هُمْ فِیها خالِدُونَ‌‌‌… . … 111، 123
18. وَأَنْزَلْنا مِنَ السَّماءِ ماءً بِقَدَر فَأَسْكَنّاهُ فِی الأَْرْضِ‌‌‌… . … 73
﴿ صفحه 384 ﴾
19. فَأَنْشَأْنا لَكُمْ بِهِ جَنّات مِنْ نَخِیل وَأَعْناب‌‌‌… . … 73
20. وَشَجَرَةً تَخْرُجُ مِنْ طُورِ سَیْناءَ تَنْبُتُ‌‌‌… . … 73
21. وَإِنَّ لَكُمْ فِی الأَْنْعامِ لَعِبْرَةً نُسْقِیكُمْ‌‌‌… . … 73
80. وَهُوَ الَّذِی یُحْیِی وَیُمِیتُ وَلَهُ اخْتِلافُ اللَّیْلِ وَالنَّهارِ‌‌‌… . … 332
104. تَلْفَحُ وُجُوهَهُمُ النّارُ وَهُمْ فِیها كالِحُونَ‌‌‌… . … 232
115. أَفَحَسِبْتُمْ أَنَّما خَلَقْناكُمْ عَبَثاً وَأَنَّكُمْ‌‌‌… . … 28، 220
24. نور
30. قُلْ لِلْمُؤْمِنِینَ یَغُضُّوا مِنْ أَبْصارِهِمْ وَیَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ‌‌‌… . … 87، 276، 277
31. وَقُلْ لِلْمُؤْمِناتِ یَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصارِهِنَّ‌‌‌… . … 87، 88
32. وَأَنْكِحُوا الأَْیامى مِنْكُمْ وَالصّالِحِینَ‌‌‌… . … 86
33. وَلْیَسْتَعْفِفِ الَّذِینَ لا یَجِدُونَ نِكاحاً‌‌‌… . … 87
37. رِجالٌ لا تُلْهِیهِمْ تِجارَةٌ وَلا بَیْعٌ‌‌‌… . … 105
25. فرقان
27. وَیَوْمَ یَعَضُّ الظّالِمُ عَلى یَدَیْهِ یَقُولُ یا لَیْتَنِی اتَّخَذْتُ‌‌‌… . … 315
28. یا وَیْلَتى لَیْتَنِی لَمْ أَتَّخِذْ فُلاناً خَلِیلاً‌‌‌… . … 315
29. لَقَدْ أَضَلَّنِی عَنِ الذِّكْرِ بَعْدَ إِذْ جاءَنِی‌‌‌… . … 315
43. أَرَأَیْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلهَهُ هَواهُ أَفَأَنْتَ تَكُونُ‌‌‌… . … 160، 193
44. أَمْ تَحْسَبُ أَنَّ أَكْثَرَهُمْ یَسْمَعُونَ أَوْ یَعْقِلُونَ‌‌‌… . … 160، 193
63. وَعِبادُ الرَّحْمنِ الَّذِینَ یَمْشُونَ عَلَى الأَْرْضِ هَوْناً‌‌‌… . … 147، 150، 167، 172، 203، 262، 309
64. وَالَّذِینَ یَبِیتُونَ لِرَبِّهِمْ سُجَّداً وَقِیاماً‌‌‌… . … 203، 204، 263
65. وَالَّذِینَ یَقُولُونَ رَبَّنَا اصْرِفْ عَنّا عَذابَ جَهَنَّمَ‌‌‌… . … 219، 236
66. إِنَّها ساءَتْ مُسْتَقَرًّا وَمُقاماً‌‌‌… . … 219، 236
67. وَالَّذِینَ إِذا أَنْفَقُوا لَمْ یُسْرِفُوا وَلَمْ یَقْتُرُوا‌‌‌… . … 241، 244، 246، 247
68. وَالَّذِینَ لا یَدْعُونَ مَعَ اللهِ إِلهاً آخَرَ وَلا یَقْتُلُونَ النَّفْسَ‌‌‌… . … 261، 272، 281، 282، 285، 295
69. یُضاعَفْ لَهُ الْعَذابُ یَوْمَ الْقِیامَةِ وَیَخْلُدْ فِیهِ مُهاناً‌‌‌… . … 281، 282، 285، 295
70. إِلاّ مَنْ تابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ عَمَلاً صالِحاً فَأُوْلئِكَ یُبَدِّلُ الله‌‌‌… . … 281، 287، 294، 295، 296، 297
71. وَمَنْ تابَ وَعَمِلَ صالِحاً فَإِنَّهُ یَتُوبُ إِلَى اللهِ مَتاباً‌‌‌… . … 281
72. وَالَّذِینَ لا یَشْهَدُونَ الزُّورَ وَإِذا مَرُّوا بِاللَّغْوِ مَرُّوا كِراماً‌‌‌… . … 27، 190، 191، 198، 301، 304، 305، 309، 314
72. إِذا مَرُّوا بِاللَّغْوِ مَرُّوا كِراماً‌‌‌… . … 309
73. وَالَّذِینَ إِذا ذُكِّرُوا بِآیاتِ رَبِّهِمْ لَمْ یَخِرُّوا عَلَیْها‌‌‌… . … 319، 334
74. وَالَّذِینَ یَقُولُونَ رَبَّنا هَبْ لَنا مِنْ أَزْواجِنا‌‌‌… . … 337، 340، 359، 360، 372، 374
26. شعراء
216. وَتَذَرُونَ ما خَلَقَ لَكُمْ رَبُّكُمْ مِنْ أَزْواجِكُمْ‌‌‌… . … 82
﴿ صفحه 385 ﴾
27. نمل
13. فَلَمّا جاءَتْهُمْ آیاتُنا مُبْصِرَةً قالُوا هذا سِحْرٌ مُبِینٌ‌‌‌… . … 135
14. وَجَحَدُوا بِها وَاسْتَیْقَنَتْها أَنْفُسُهُمْ ظُلْماً وَعُلُوًّا‌‌‌… . … 96، 135
55. أَإِنَّكُمْ لَتَأْتُونَ الرِّجالَ شَهْوَةً مِنْ دُونِ النِّساءِ‌‌‌… . … 83
28. قصص
5. وَنُرِیدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذِینَ اسْتُضْعِفُوا فِی الأَْرْضِ‌‌‌… . … 362
9. وَقالَتِ امْرَأَتُ فِرْعَوْنَ قُرَّةُ عَیْن لِی وَلَكَ لا تَقْتُلُوهُ‌‌‌… . … 344
41. وَجَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً یَدْعُونَ إِلَى النّارِ وَیَوْمَ الْقِیامَةِ‌‌‌… . … 360
55. وَإِذا سَمِعُوا اللَّغْوَ أَعْرَضُوا عَنْهُ وَقالُوا لَنا أَعْمالُنا‌‌‌… . … 306، 307، 308
56. إِنَّكَ لا تَهْدِی مَنْ أَحْبَبْتَ وَلكِنَّ اللهَ یَهْدِی مَنْ یَشاءُ‌‌‌… . … 155
67. فَأَمّا مَنْ تابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ صالِحاً فَعَسى أَنْ یَكُونَ‌‌‌… . … 134
81. فَخَسَفْنا بِهِ وَبِدارِهِ الأَْرْضَ فَما كانَ لَهُ مِنْ فِئَة‌‌‌… . … 269
82. وَأَصْبَحَ الَّذِینَ تَمَنَّوْا مَكانَهُ بِالاَْمْسِ یَقُولُونَ‌‌‌… . … 269
29. عنكبوت
13. وَلَیَحْمِلُنَّ أَثْقالَهُمْ وَأَثْقالاً مَعَ أَثْقالِهِمْ‌‌‌… . … 46
45. اتْلُ ما أُوحِیَ إِلَیْكَ مِنَ الْكِتابِ وَأَقِمِ الصَّلاةَ‌‌‌… . … 25، 245
55. یَوْمَ یَغْشاهُمُ الْعَذابُ مِنْ فَوْقِهِمْ وَمِنْ تَحْتِ أَرْجُلِهِمْ‌‌‌… . … 231
62. اللهُ یَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ یَشاءُ مِنْ عِبادِهِ وَیَقْدِرُ لَهُ‌‌‌… . … 269
30. روم
10. ثُمَّ كانَ عاقِبَةَ الَّذِینَ أَساؤُا السُّواى أَنْ كَذَّبُوا بِآیاتِ الله‌‌‌… . … 293
21. وَمِنْ آیاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْواجاً‌‌‌… . … 345
39. وَما آتَیْتُمْ مِنْ رِباً لِیَرْبُوَا فِی أَمْوالِ النّاسِ‌‌‌… . … 60
31. لقمان
14. وَوَصَّیْنَا الإِْنْسانَ بِوالِدَیْهِ حَمَلَتْهُ أُمُّهُ وَهْناً‌‌‌… . … 351
15. وَإِنْ جاهَداكَ عَلى أَنْ تُشْرِكَ بِی ما لَیْسَ‌‌‌… . … 351
32. سجده
7. الَّذِی أَحْسَنَ كُلَّ شَیْء خَلَقَهُ‌‌‌… . … 79
15. إِنَّما یُؤْمِنُ بِآیاتِنا الَّذِینَ إِذا ذُكِّرُوا بِها خَرُّوا سُجَّداً‌‌‌… . … 216، 341
16. تَتَجافى جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضاجِعِ یَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفاً وَطَمَعاً‌‌‌… . … 216، 341، 373
17. فَلا تَعْلَمُ نَفْسٌ ما أُخْفِیَ لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْیُن جَزاءً‌‌‌… . … 216، 341، 342، 373
33. احزاب
23. مِنَ الْمُؤْمِنِینَ رِجالٌ صَدَقُوا ما عاهَدُوا اللهَ عَلَیْهِ‌‌‌… . … 104، 354
﴿ صفحه 386 ﴾
24. لِیَجْزِیَ اللهُ الصّادِقِینَ بِصِدْقِهِمْ‌‌‌… . … 104
34. سبأ
34. وَما أَرْسَلْنا فِی قَرْیَة مِنْ نَذِیر إِلاّ قالَ مُتْرَفُوها‌‌‌… . … 222
35. فاطر
10. مَنْ كانَ یُرِیدُ الْعِزَّةَ فَلِلّهِ الْعِزَّةُ جَمِیعاً إِلَیْهِ یَصْعَدُ‌‌‌… . … 58
22. وَما یَسْتَوِی الأَْحْیاءُ وَلاَ الأَْمْواتُ إِنَّ اللهَ یُسْمِعُ‌‌‌… . … 222
23. إِنْ أَنْتَ إِلاّ نَذِیرٌ‌‌‌… . … 222
24. إِنّا أَرْسَلْناكَ بِالْحَقِّ بَشِیراً وَنَذِیراً‌‌‌… . … 177، 222
36. یس
60. أَلَمْ أَعْهَدْ إِلَیْكُمْ یا بَنِی آدَمَ أَنْ لا تَعْبُدُوا الشَّیْطان‌‌‌… . … 158، 330
61. وَأَنِ اعْبُدُونِی هذا صِراطٌ مُسْتَقِیمٌ‌‌‌… . … 158
37. صافات
102. فَلَمّا بَلَغَ مَعَهُ السَّعْیَ قالَ یا بُنَیَّ إِنِّی أَرى‌‌‌… . … 249
38. ص
28. أَمْ نَجْعَلُ الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصّالِحاتِ‌‌‌… . … 374
73. فَسَجَدَ الْمَلائِكَةُ كُلُّهُمْ أَجْمَعُونَ‌‌‌… . … 185
74. إِلاّ إِبْلِیسَ أَبى أَنْ یَكُونَ مَعَ السّاجِدِینَ‌‌‌… . … 185
77. قالَ فَاخْرُجْ مِنْها فَإِنَّكَ رَجِیمٌ‌‌‌… . … 186
78. وَإِنَّ عَلَیْكَ اللَّعْنَةَ إِلى یَوْمِ الدِّینِ‌‌‌… . … 186
39. زمر
3. أَلا للهِِ الدِّینُ الْخالِصُ وَالَّذِینَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِیاءَ‌‌‌… . … 176، 177
16. أَمَّنْ هُوَ قانِتٌ آناءَ اللَّیْلِ ساجِداً وَقائِماً یَحْذَرُ الآْخِرَةَ‌‌‌… . … 364
40. غافر
40. مَنْ عَمِلَ صالِحاً مِنْ ذَكَر أَوْ أُنْثى وَهُوَ مُؤْمِنٌ‌‌‌… . … 134
49. وَقالَ الَّذِینَ فِی النّارِ لِخَزَنَةِ جَهَنَّمَ‌‌‌… . … 233
41. فصلت
17. وَأَمّا ثَمُودُ فَهَدَیْناهُمْ فَاسْتَحَبُّوا الْعَمى عَلَى الْهُدى‌‌‌… . … 154
43. زخرف
74. إِنَّ الْمُجْرِمِینَ فِی عَذابِ جَهَنَّمَ خالِدُونَ‌‌‌… . … 233
75. لا یُفَتَّرُ عَنْهُمْ وَهُمْ فِیهِ مُبْلِسُونَ‌‌‌… . … 233
76. وَما ظَلَمْناهُمْ وَلكِنْ كانُوا هُمُ الظّالِمِینَ‌‌‌… . … 233
77. وَنادَوْا یا مالِكُ لِیَقْضِ عَلَیْنا رَبُّكَ قالَ إِنَّكُمْ ماكِثُونَ‌‌‌… . … 233
﴿ صفحه 387 ﴾
44. دخان
54. وَزَوَّجْناهُمْ بِحُور عِین‌‌‌… . … 342
45. جاثیه
23. أَفَرَأَیْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلهَهُ هَواهُ وَأَضَلَّهُ اللهُ عَلى عِلْم‌‌‌… . … 160، 161، 333
47. محمد
10. أَفَلَمْ یَسِیرُوا فِی الأَْرْضِ فَیَنْظُرُوا كَیْفَ كانَ عاقِبَةُ‌‌‌… . … 154
11. ذلِكَ بِأَنَّ اللهَ مَوْلَى الَّذِینَ آمَنُوا وَأَنَّ الْكافِرِینَ‌‌‌… . … 154، 164
15. مَثَلُ الْجَنَّةِ الَّتِی وُعِدَ الْمُتَّقُونَ فِیها أَنْهارٌ‌‌‌… . … 231
17. وَالَّذِینَ اهْتَدَوْا زادَهُمْ هُدىً‌‌‌… . … 144
25. إِنَّ الَّذِینَ ارْتَدُّوا عَلى أَدْبارِهِمْ‌‌‌… . … 159
36. إِنَّمَا الْحَیاةُ الدُّنْیا لَعِبٌ وَلَهْوٌ‌‌‌… . … 28
48. فتح
4. هُوَ الَّذِی أَنْزَلَ السَّكِینَةَ فِی قُلُوبِ الْمُؤْمِنِینَ‌‌‌… . … 144
20. وَعَدَكُمُ اللهُ مَغانِمَ كَثِیرَةً تَأْخُذُونَها‌‌‌… . … 174
49. حجرات
2. یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لا تَرْفَعُوا أَصْواتَكُمْ ‌‌‌… . …19
12. یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا كَثِیراً مِنَ الظَّنِّ‌‌‌… . … 18
14. قالَتِ الأَْعْرابُ آمَنّا قُلْ لَمْ تُؤْمِنُوا وَلكِنْ قُولُوا‌‌‌… . … 95
50. ق
37. إِنَّ فِی ذلِكَ لَذِكْرى لِمَنْ كانَ لَهُ قَلْبٌ‌‌‌… . … 331
51. ذاریات
56. وَما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالإِْنْسَ إِلاّ لِیَعْبُدُونِ‌‌‌… . … 188، 368، 370
53. نجم
9. فَكانَ قابَ قَوْسَیْنِ أَوْ أَدْنى‌‌‌… . … 372
29. فَأَعْرِضْ عَنْ مَنْ تَوَلّى عَنْ ذِكْرِنا وَلَمْ یُرِدْ‌‌‌… . … 375
31. وَللهِِ ما فِی السَّماواتِ وَما فِی الأَْرْضِ لِیَجْزِیَ الَّذِینَ‌‌‌… . … 284
32. الَّذِینَ یَجْتَنِبُونَ كَبائِرَ الإِْثْمِ وَالْفَواحِشَ إِلاَّ اللَّمَمَ‌‌‌… . … 284
54. قمر
54. إِنَّ الْمُتَّقِینَ فِی جَنّات وَنَهَر‌‌‌… . … 369
55. فِی مَقْعَدِ صِدْق عِنْدَ مَلِیك مُقْتَدِر‌‌‌… . … 369
56. واقعه
21. وَلَحْمِ طَیْر مِمّا یَشْتَهُونَ‌‌‌… . … 342
﴿ صفحه 388 ﴾
25. لا یَسْمَعُونَ فِیها لَغْواً وَلا تَأْثِیماً‌‌‌… . … 27
54. فَشارِبُونَ عَلَیْهِ مِنَ الْحَمِیمِ‌‌‌… . … 232
55. فَشارِبُونَ شُرْبَ الْهِیمِ‌‌‌… . … 232
92. وَأَمّا إِنْ كانَ مِنَ الْمُكَذِّبِینَ الضّالِّینَ‌‌‌… . … 231
93. فَنُزُلٌ مِنْ حَمِیم‌‌‌… . … 231
57. حدید
4. هُوَ الَّذِی خَلَقَ السَّماواتِ وَالأَْرْضَ فِی سِتَّةِ أَیّام‌‌‌… . … 43
58. مجادله
19. اسْتَحْوَذَ عَلَیْهِمُ الشَّیْطانُ فَأَنْساهُمْ ذِكْرَ اللهِ‌‌‌… . … 159
59. حشر
9. وَالَّذِینَ تَبَوَّؤُا الدّارَ وَالإِْیمانَ مِنْ قَبْلِهِمْ یُحِبُّونَ‌‌‌… . … 54، 55
21. لَوْ أَنْزَلْنا هذَا الْقُرْآنَ عَلى جَبَل لَرَأَیْتَهُ خاشِعاً‌‌‌… . … 332
60. ممتحنه
12. یا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِذا جاءَكَ الْمُؤْمِناتُ یُبایِعْنَكَ‌‌‌… . … 98
63. منافقون
8. یَقُولُونَ لَئِنْ رَجَعْنا إِلَى الْمَدِینَةِ لَیُخْرِجَنَّ الأَْعَزُّ‌‌‌… . … 195، 199
64. تغابن
14. یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنَّ مِنْ أَزْواجِكُمْ وَأَوْلادِكُمْ‌‌‌… . … 349
15. إِنَّما أَمْوالُكُمْ وَأَوْلادُكُمْ فِتْنَةٌ وَاللهُ عِنْدَهُ‌‌‌… . … 349
16. فَاتَّقُوا اللهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ وَاسْمَعُوا وَأَطِیعُوا‌‌‌… . … 54، 55
66. تحریم
11. وَضَرَبَ اللهُ مَثَلاً لِلَّذِینَ آمَنُوا امْرَأَتَ فِرْعَوْنَ‌‌‌… . … 189، 370
67. ملك
2. الَّذِی خَلَقَ الْمَوْتَ وَالْحَیاةَ لِیَبْلُوَكُمْ أَیُّكُمْ‌‌‌… . … 74، 368
8. تَكادُ تَمَیَّزُ مِنَ الْغَیْظِ كُلَّما أُلْقِیَ فِیها فَوْجٌ سَأَلَهُمْ‌‌‌… . … 222
10. وَقالُوا لَوْ كُنّا نَسْمَعُ أَوْ نَعْقِلُ ما كُنّا‌‌‌… . … 331
69. حاقه
19. فَأَمّا مَنْ أُوتِیَ كِتابَهُ بِیَمِینِهِ فَیَقُولُ هاؤُمُ‌‌‌… . … 296
25. وَأَمّا مَنْ أُوتِیَ كِتابَهُ بِشِمالِهِ فَیَقُولُ یا لَیْتَنِی‌‌‌… . … 230
26. وَلَمْ أَدْرِ ما حِسابِیَهْ‌‌‌… . … 230
27. یا لَیْتَها كانَتِ الْقاضِیَةَ‌‌‌… . … 230
28. ما أَغْنى عَنِّی مالِیَهْ‌‌‌… . … 230
﴿ صفحه 389 ﴾
29. هَلَكَ عَنِّی سُلْطانِیَهْ‌‌‌… . … 230
30. خُذُوهُ فَغُلُّوهُ‌‌‌… . … 230
31. ثُمَّ الْجَحِیمَ صَلُّوهُ‌‌‌… . … 230
32. ثُمَّ فِی سِلْسِلَة ذَرْعُها سَبْعُونَ ذِراعاً فَاسْلُكُوهُ‌‌‌… . … 230
35. فَلَیْسَ لَهُ الْیَوْمَ هاهُنا حَمِیمٌ‌‌‌… . … 232
36. وَلا طَعامٌ إِلاّ مِنْ غِسْلِین‌‌‌… . … 232
70. معارج
11. یُبَصَّرُونَهُمْ یَوَدُّ الْمُجْرِمُ لَوْ یَفْتَدِی مِنْ عَذابِ‌‌‌… . … 234
12. وَصاحِبَتِهِ وَأَخِیهِ‌‌‌… . … 234
13. وَفَصِیلَتِهِ الَّتِی تُؤْوِیهِ‌‌‌… . … 234
14. وَمَنْ فِی الأَْرْضِ جَمِیعاً ثُمَّ یُنْجِیهِ‌‌‌… . … 234
15. كَلاّ إِنَّها لَظى‌‌‌… . … 235
16. نَزّاعَةً لِلشَّوى‌‌‌… . … 235
23. الَّذِینَ هُمْ عَلى صَلاتِهِمْ دائِمُونَ‌‌‌… . … 112، 113، 114
27. وَالَّذِینَ هُمْ مِنْ عَذابِ رَبِّهِمْ مُشْفِقُونَ‌‌‌… . … 137
34. وَالَّذِینَ هُمْ عَلى صَلاتِهِمْ یُحافِظُونَ‌‌‌… . … 112
71. نوح
1. إِنّا أَرْسَلْنا نُوحاً إِلى قَوْمِهِ أَنْ أَنْذِرْ قَوْمَكَ‌‌‌… . … 224
2. قالَ یا قَوْمِ إِنِّی لَكُمْ نَذِیرٌ مُبِینٌ‌‌‌… . … 224
24. وَقَدْ أَضَلُّوا كَثِیراً وَلا تَزِدِ الظّالِمِینَ إِلاّ ضَلالاً‌‌‌… . … 144
72. جن
23. إِلاّ بَلاغاً مِنَ اللهِ وَرِسالاتِهِ وَمَنْ یَعْصِ اللهَ وَرَسُولَهُ‌‌‌… . … 226
73. مزّمّل
1. یا أَیُّهَا الْمُزَّمِّلُ‌‌‌… . … 205
2. قُمِ اللَّیْلَ إِلاّ قَلِیلاً‌‌‌… . … 205
3. نِصْفَهُ أَوِ انْقُصْ مِنْهُ قَلِیلاً‌‌‌… . … 205
4. أَوْ زِدْ عَلَیْهِ وَرَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتِیلاً‌‌‌… . … 205
20. إِنَّ رَبَّكَ یَعْلَمُ أَنَّكَ تَقُومُ أَدْنى مِنْ ثُلُثَیِ اللَّیْلِ‌‌‌… . … 50
74. مدّثّر
1. یا أَیُّهَا الْمُدَّثِّرُ‌‌‌… . … 224
2. قُمْ فَأَنْذِرْ‌‌‌… . … 224
38. كُلُّ نَفْس بِما كَسَبَتْ رَهِینَةٌ‌‌‌… . … 311
﴿ صفحه 390 ﴾
39. إِلاّ أَصْحابَ الْیَمِینِ‌‌‌… . … 311
40. فِی جَنّات یَتَساءَلُونَ‌‌‌… . … 311
41. عَنِ الْمُجْرِمِینَ‌‌‌… . … 311
42. ما سَلَكَكُمْ فِی سَقَرَ‌‌‌… . … 311
43. قالُوا لَمْ نَكُ مِنَ الْمُصَلِّینَ‌‌‌… . … 311
44. وَلَمْ نَكُ نُطْعِمُ الْمِسْكِینَ‌‌‌… . … 311
45. وَكُنّا نَخُوضُ مَعَ الْخائِضِینَ‌‌‌… . … 311
75. قیامة
3. أَیَحْسَبُ الإِْنْسانُ أَلَّنْ نَجْمَعَ عِظامَهُ‌‌‌… . … 95
4. بَلى قادِرِینَ عَلى أَنْ نُسَوِّیَ بَنانَهُ‌‌‌… . … 95
5. بَلْ یُرِیدُ الإِْنْسانُ لِیَفْجُرَ أَمامَهُ‌‌‌… . … 95
76. انسان
3. إِنّا هَدَیْناهُ السَّبِیلَ إِمّا شاكِراً وَإِمّا كَفُوراً‌‌‌… . … 155
8. وَیُطْعِمُونَ الطَّعامَ عَلى حُبِّهِ مِسْكِیناً وَیَتِیماً وَأَسِیراً‌‌‌… . … 49، 57، 61
9. إِنَّما نُطْعِمُكُمْ لِوَجْهِ اللهِ لا نُرِیدُ مِنْكُمْ جَزاءً وَلا شُكُوراً‌‌‌… . … 49، 61
17. وَیُسْقَوْنَ فِیها كَأْساً كانَ مِزاجُها زَنْجَبِیلاً‌‌‌… . … 80
18. عَیْناً فِیها تُسَمّى سَلْسَبِیلاً‌‌‌… . … 80
77. مرسلات
42. وَفَواكِهَ مِمّا یَشْتَهُونَ‌‌‌… . … 342
83. مطففین
25. یُسْقَوْنَ مِنْ رَحِیق مَخْتُوم‌‌‌… . … 80
26. خِتامُهُ مِسْكٌ‌‌‌… . … 80
27. وَمِزاجُهُ مِنْ تَسْنِیم‌‌‌… . … 80
28. عَیْناً یَشْرَبُ بِهَا الْمُقَرَّبُونَ‌‌‌… . … 80
84. انشقاق
6. یا أَیُّهَا الإِْنْسانُ إِنَّكَ كادِحٌ إِلى رَبِّكَ كَدْحاً فَمُلاقِیهِ‌‌‌… . … 43، 44، 128
87. اعلى
14. قَدْ أَفْلَحَ مَنْ تَزَكّى‌‌‌… . … 22، 35، 42
15. وَذَكَرَ اسْمَ رَبِّهِ فَصَلّى‌‌‌… . … 42
89. فجر
27. یا أَیَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ‌‌‌… . … 152
28. ارْجِعِی إِلى رَبِّكِ راضِیَةً مَرْضِیَّةً‌‌‌… . … 152
﴿ صفحه 391 ﴾
29. فَادْخُلِی فِی عِبادِی‌‌‌… . … 152، 156
30. وَادْخُلِی جَنَّتِی‌‌‌… . … 152
91. شمس
7. وَنَفْس وَما سَوّاها‌‌‌… . … 128، 131
8. فَأَلْهَمَها فُجُورَها وَتَقْواها‌‌‌… . … 128، 131
9. قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكّاها ‌‌‌… . …21، 35، 41، 128، 130، 131
10. وَقَدْ خابَ مَنْ دَسّاها‌‌‌… . … 41، 128، 131
92. لیل
18. الَّذِی یُؤْتِی مالَهُ یَتَزَكّى‌‌‌… . … 49
19. وَما لأَِحَد عِنْدَهُ مِنْ نِعْمَة تُجْزى‌‌‌… . … 49
20. إِلاَّ ابْتِغاءَ وَجْهِ رَبِّهِ الأَْعْلى‌‌‌… . … 49
95. تین
4. لَقَدْ خَلَقْنَا الإِْنْسانَ فِی أَحْسَنِ تَقْوِیم‌‌‌… . … 133، 372
5. ثُمَّ رَدَدْناهُ أَسْفَلَ سافِلِینَ‌‌‌… . … 133
6. إِلاَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصّالِحاتِ فَلَهُمْ أَجْرٌ‌‌‌… . … 133
99. زلزله
8. فَمَنْ یَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّة خَیْراً یَرَهُ‌‌‌… . … 221
9. وَمَنْ یَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّة شَرًّا یَرَهُ‌‌‌… . … 221
100. عادیات
8. وَإِنَّهُ لِحُبِّ الْخَیْرِ لَشَدِیدٌ‌‌‌… . … 46
107. ماعون
4. فَوَیْلٌ لِلْمُصَلِّینَ‌‌‌… . … 118
5. الَّذِینَ هُمْ عَنْ صَلاتِهِمْ ساهُونَ‌‌‌… . … 118