رستگاران

نویسنده : آیت الله محمدتقی مصباح یزدی مترجم : تدوین و نگارش: محمدمهدی نادری قمی

اهمیت كنترل غریزه جنسى در نیل به فلاح

نكته قابل توجه دیگر در این آیات، اهمیتى است كه به كنترل غریزه جنسى، به عنوان یكى از شرایط رسیدن به فلاح و رستگارى داده شده است. در آیات قبل كه در راستاى شرایط فلاح، بحث نماز، دورى از لغو، و دادن زكات مطرح شد، براى هر یك از این سه موضوع یك آیه آورده شده است، اما براى مسأله كنترل غریزه جنسى به تنهایى سه آیه اختصاص یافته است:
وَالَّذِینَ هُمْ لِفُرُوجِهِمْ حافِظُونَ * إِلاّ عَلى أَزْواجِهِمْ أَوْ ما مَلَكَتْ أَیْمانُهُمْ فَإِنَّهُمْ غَیْرُ مَلُومِینَ * فَمَنِ ابْتَغى وَراءَ ذلِكَ فَأُولئِكَ هُمُ العادُون.
در هر صورت، براى رسیدن به فلاح، و رهایى از خطراتى كه در این مسیر وجود دارد و دام‌هایى كه شیطان گسترده است، انسان باید كاملا مراقب غریزه جنسى باشد و در این
﴿ صفحه 84 ﴾
زمینه خود را رها نكند و به هر نداى شیطانى پاسخ مثبت ندهد. باید بسیار مراقب باشیم تا نعمتى را كه مى‌تواند ابزار تكامل و پیشرفت ما باشد، به نقمت و مانعى بر سر راه كمال خویش مبدّل نسازیم. در این‌باره اگر به مقتضاى فطرت عمل كنیم، غریزه جنسى زمینه‌اى مى‌شود براى رسیدن به مودت، رحمت، آرامش و سكون روحى:
وَمِنْ آیاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْواجاً لِتَسْكُنُوا إِلَیْها وَجَعَلَ بَیْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً؛(79) و از نشانه‌هاى او این‌كه از [جنس]خودتان همسرانى براى شما آفرید تا بدان ها آرامش یابید، و میانتان دوستى و رحمت قرار داد.
گرایش و میل فطرى زن و مرد نسبت به یكدیگر، آنها را به هم نزدیك مى‌كند و موجب تشكیل كانون خانواده و ایجاد انس و صفا و محبت بین آن دو مى‌گردد و هر دو در ساحل این كانون به آرامش مى‌رسند. از این رو كانون گرم خانواده مى‌تواند نمونه‌اى كوچك از بهشت در دنیاى مادى باشد. اما متأسفانه كسانى چون دلشان درحال و هوایى دیگر گرفتار مى‌آید و از فطرت صحیحْ منحرف مى‌شوند، خود را ازنعمت و فضایل تشكیل خانواده محروم مى‌سازند.
از این رو انسان باید بسیار مراقب باشد كه در این مسیر انحرافى نیفتد، چراكه افتادن در این مسیر چنین خطرى را به همراه دارد كه انسان به جاى صعود به مدارج انسانى، به پست‌ترین دركات حیوانى سقوط مى‌كند. متأسفانه در دنیاى امروز ما شاهد فجایعى بسیار تلخ در این زمینه هستیم كه برخى اخبار آن در مجلات و روزنامه‌ها نیز انعكاس مى‌یابد. با تأسف فراوان شاهدیم كار به جایى رسیده كه در برخى كشورها نه تنها در استفاده از جنس مخالف هیچ حد و مرزى قائل نیستند، بلكه عمل شنیع هم‌جنس‌بازى را نیز كاملا رسمى و قانونى كرده‌اند! حتى كار را بدان‌جا رسانده‌اند كه انسان از گفتن آن نیز شرم دارد، و با كمال تأسف مشاهده مى‌كنیم كه حتى به كودكان كم سن و سال و اطفال خُردسال روى آورده‌اند! عمق این فاجعه تا بدان حد است كه برخى به این مقدار هم اكتفا نمى‌كنند و براى ایجاد تنوع و ارضاى تمنیات افسار گسیخته خود به سراغ حیوانات مى‌روند! تعجب، تأسف و حیرت انسان هنگامى بیشتر مى‌شود كه با این حقیقت مواجه
﴿ صفحه 85 ﴾
مى‌گردد كه باندهاى بزرگى از افراد سرشناس، از سیاست‌مداران گرفته تا ثروتمندان و سرمایه‌داران بزرگ، در چنین شبكه‌هایى فعالیت مى‌كنند و عضویت دارند!
زهى تأسف و شرم بر این بشر به اصطلاح مدرن و متمدن! در مقایسه چنین انسان‌هایى با حیوانات است كه آدمى به حقیقت كلام الهى، كه «بَلْ هُمْ أَضَل» واقف مى‌گردد و درمى‌یابد كه این به ظاهر آدمیان از هر حیوانى پست‌تر و فروتر شده‌اند و آبروى انسان و انسانیت را برده‌اند:
وَلَقَدْ ذَرَأْنا لِجَهَنَّمَ كَثِیراً مِنَ الْجِنِّ وَالإِْنْسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لا یَفْقَهُونَ بِها وَلَهُمْ أَعْیُنٌ لا یُبْصِرُونَ بِها وَلَهُمْ آذانٌ لا
یَسْمَعُونَ بِها أُولئِكَ كَالاَْنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُولئِكَ هُمُ الْغافِلُونَ؛(80) و در حقیقت، بسیارى از جنیان و آدمیان را براى دوزخ آفریده‌ایم. [چراكه]دل‌هایى دارند كه با آن [حقایق را] دریافت نمى‌كنند، و چشمانى دارند كه با آنها نمى‌بینند، و گوش‌هایى دارند كه با آنها نمى‌شنوند. آنان همانند چهارپایان بلكه گمراه‌ترند. [آرى،] آنها همان غافلانند.
آرى، این است داستان انسان كه از یك سو مى‌تواند آن قدر تنزل پیدا كند كه از هر حیوانى پست‌تر شود، و از سوى دیگر مى‌تواند آن‌قدر اوج بگیرد كه از فرشتگان نیز بالاتر رود. در بحث غریزه جنسى و كنترل آن، كسانى مى‌توانند آن‌چنان ترقى كنند كه به پایه و مقام حضرت یوسف صدّیق برسند. یوسفى كه در عنفوان جوانى و اوج شهوت و غریزه جنسى قرار دارد و همه چیز براى ارضاى این غریزه او آماده و مهیا است، اما دست رد به سینه دل و غریزه و شهوت مى‌زند و در آن صحنه خدا را مى‌بیند و سر در گرو اطاعت او مى‌نهد:
وَراوَدَتْهُ الَّتِی هُوَ فِی بَیْتِها عَنْ نَفْسِهِ وَغَلَّقَتِ الأَْبْوابَ وَقالَتْ هَیْتَ لَكَ قالَ مَعاذَ اللهِ إِنَّهُ رَبِّی أَحْسَنَ مَثْوایَ إِنَّهُ لا یُفْلِحُ الظّالِمُونَ؛(81) و آن [زن] كه یوسف در خانه اش بود، خواست از او كام گیرد، و همه درها را بست و گفت: «بیا كه از آنِ توام!» [یوسف]گفت «پناه مى‌برم به خدا! او ولى نعمت من است [،و] مقام مرا گرامى داشته است. قطعاً ستم‌كاران رستگار نمى‌شوند.»
﴿ صفحه 86 ﴾
در مورد غریزه جنسى، جوانان به خصوص باید بیشتر مراقب باشند؛ چراكه طغیان غریزه جنسى در این سنین از هر زمان دیگرى بیشتر و مهار آن نیز مشكل‌تر است. به ویژه در روزگار ما كه وسایل تهییج و تحریك این غریزه از در و دیوار مى‌بارد و عوامل تحریك‌كننده در همه جا فراهم شده، این مراقبت حساسیت و تأكید ویژه‌اى پیدا كرده است.
اكنون ممكن است سؤال شود كه بالاخره در این شرایط و با چنین وضعیتى تكلیف جوان‌ها چیست و در این زمینه چه باید بكنند؟ در پاسخ باید بگوییم در صدر همه توصیه‌ها، توصیه به ازدواج است. قرآن كریم در این زمینه به دیگران نیز سفارش مى‌كند كه شرایط ازدواج افراد بى‌همسر را فراهم كنند:
وَأَنْكِحُوا الأَْیامى مِنْكُمْ وَالصّالِحِینَ مِنْ عِبادِكُمْ وَإِمائِكُمْ إِنْ یَكُونُوا فُقَراءَ یُغْنِهِمُ اللهُ مِنْ فَضْلِهِ وَاللهُ واسِعٌ عَلِیمٌ؛(82) مردان و زنان بى همسر خود را همسر دهید، همچنین غلامان و كنیزان صالح و درست كارتان را؛ اگر تنگ دست باشند خداوند از فصل خود آنان را بى نیاز خواهد كرد، و خدا گشایش دهنده دانا است.
البته ممكن است به هر جهت شرایط اجتماعى به گونه‌اى باشد كه عده‌اى از جوانان نتوانند ازدواج كنند. امروزه در جامعه خود ما این مسأله عمومیت دارد و جوانان ما غالباً به لحاظ مسائل و مشكلات مالى و اقتصادى، شرایط تحصیلى، شغل و نظایر آنها نمى‌توانند به راحتى ازدواج كنند. غیر از این، برخى شرایط عقلانى هم ایجاب مى‌كند كه جوان‌ها خیلى زود و به صرف این‌كه به سن تكلیف رسیده‌اند رو به ازدواج نیاورند. كسى كه مى‌خواهد ازدواج كند طبیعتاً ابتدا باید چیزهایى درباره تشكیل خانواده و زندگى خانوادگى، آیین همسردارى، آداب فرزنددارى و تربیت فرزند و مانند آنها بیاموزد. از این رو اگر نوجوانى قبل از این‌كه به چنین بلوغ عقلانى برسد، به صرف احساس نیاز به همسر، براى ازدواج اقدام كند، احتمال این‌كه آن ازدواج به ناكامى بینجامد و سرانجامِ موفقى نداشته باشد زیاد است.
در هر صورت، گاهى مسائلى نظیر: لزوم رشد عقلانى بیشتر، اشتغالات علمى و تحصیلى، تنگناهاى مالى و اقتصادى و نظایر آنها ایجاب مى‌كند كه فرد تا مدتى از ازدواج
﴿ صفحه 87 ﴾
خوددارى كند. این مسأله به خصوص در مورد خانم‌ها ممكن است بیشتر مصداق داشته باشد و سال‌هایى از سن ازدواج آنها بگذرد اما خواستگار مناسبى كه بخواهند به او پاسخ مثبت بدهند، نداشته باشند. قرآن كریم این مردان و زنان را به عفاف توصیه مى‌كند:
وَلْیَسْتَعْفِفِ الَّذِینَ لا یَجِدُونَ نِكاحاً حَتّى یُغْنِیَهُمُ اللهُ مِنْ فَضْلِهِ؛(83) و كسانى كه امكانى براى ازدواج نمى یابند، باید پاك دامنى پیشه كنند تا خداوند از فضل خود آنان را بى نیاز گرداند.

كنترل چشم، ضامنى مهم براى كنترل غریزه جنسى

براى كنترل غریزه جنسى و حفظ پاك‌دامنى و پرهیز از آلودگى، مقدماتى لازم است كه اگر انسان آن مقدمات را فراهم نكند امكان خطا و لغزشش در مسأله غریزه جنسى افزایش مى‌یابد. از همین رو احكام شرعى متعددى در همین زمینه قرار داده شده تا همگان، به ویژه جوانان و كسانى كه قادر به ازدواج نیستند، از آلودگى‌هاى جنسى محفوظ بمانند. از جمله این مقدمات كه بسیار اهمیت دارد، كنترل نگاه و چشم است. قرآن كریم در سوره «نور» به رابطه بین كنترل چشم و محفوظ ماندن از آلودگى‌هاى جنسى اشاره مى‌كند:
قُلْ لِلْمُؤْمِنِینَ یَغُضُّوا مِنْ أَبْصارِهِمْ وَیَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذلِكَ أَزْكى لَهُمْ إِنَّ اللهَ خَبِیرٌ بِما یَصْنَعُونَ * وَقُلْ لِلْمُؤْمِناتِ یَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصارِهِنَّ وَیَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ؛(84) به مردان مؤمن بگو چشم هاى خود را [از نگاه به نامحرمان] فروگیرند و پاك‌دامنى ورزند، كه این براى آنان پاكیزه‌تر است [و] خداوند به آنچه مى‌كنند آگاه است. و به زنان باایمان بگو دیدگان خود را [از هر نامحرمى]فرو گیرند و پاك‌دامنى ورزند.
مفاد آیه این است كه اگر مى‌خواهید به «یحفظوا فروجهم» برسید، باید چشمتان را كنترل كنید و به دستور «یغضّوا من ابصارهم» عمل نمایید.
قرآن كریم براى آن‌كه زمینه آلودگى جنسى از راه نگاه و چشم را هر چه محدودتر
﴿ صفحه 88 ﴾
سازد و احتمال آن را تا آن جا كه ممكن است كاهش دهد، در ادامه همین آیه دستور حجاب را مطرح كرده و به زنان توصیه مى‌كند كه زیور و زینت و زیبایى‌هاى خود را از نامحرمان بپوشانند و محفوظ بدارند و خلاصه، از هرگونه عملى كه زمینه تحریك جنسى مردان را فراهم مى‌كند خوددارى نمایند:
وَقُلْ لِلْمُؤْمِناتِ یَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصارِهِنَّ وَیَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلا یُبْدِینَ زِینَتَهُنَّ إِلاّ ما ظَهَرَ مِنْها وَلْیَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلى جُیُوبِهِنَّ وَلا یُبْدِینَ زِینَتَهُنَّ‌... وَلا یَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِیُعْلَمَ ما یُخْفِینَ مِنْ زِینَتِهِنَّ؛(85) و به زنان باایمان بگو دیدگان خود را [از هر نامحرمى] فرو گیرند و پاكدامنى ورزند و زینت خود را ـ به‌جز آن مقدار كه [طبعا]نمایان است ـ آشكار ننمایند، و باید روسرى خود را بر گردن خویش افكنند و زینت خود را آشكار نسازند... و پاهاى خود را [به هنگام راه رفتن به گونه‌اى به زمین] نكوبند تا آنچه از زینتشان نهفته مى‌دارند معلوم گردد [و صداى خلخالى كه به پا دارند شنیده شود.]
اصولا كنترل چشم بسیار آسان‌تر از كنترل شهوت است؛ و این در حالى است كه زمینه طغیان شهوت و هیجانات جنسى غالباً از راه چشم و دیدن اندام و چهره افراد، عكس، فیلم و مانند آنها فراهم مى‌شود. از این رو كنترل چشم مقدمه‌اى بسیار مهم براى كنترل شهوت و جلوگیرى از هیجانات جنسى بى‌مورد و گناه‌آلود است. اگر انسان از ابتدا خود را عادت دهد و چشم خود را كنترل نماید و به این‌گونه مناظر نگاه نكند، زمینه بروز بسیارى از گناهان و آلودگى‌هاى جنسى خودبه‌خود مسدود مى‌شود.
علاوه بر این، كنترل نگاه و چشم موجب كمال نفس و نورانیت و صفاى باطن مى‌گردد و بسیارى از عنایات ویژه خداى متعال را براى انسان به ارمغان مى‌آورد. از جمله این عنایات مى‌توان به تعبیر خواب، چشم برزخى پیدا كردن و دیدن نادیدنى‌ها، و اطلاع از اسرار و امور پنهانى اشاره كرد. این‌كه به حضرت یوسف(علیه السلام) علم تعبیر خواب داده شد، بى‌ارتباط با این مسأله و عفتورزى آن حضرت در رویارویى با زلیخا نبود. داستان ابن سیرین در این زمینه معروف و مشهور است و غیر از او افراد فراوان دیگر را
﴿ صفحه 89 ﴾
نیز سراغ داریم كه به سبب حفظ چشم از گناه و خویشتن‌دارى در هیجانات گناه‌آلود جنسى، مورد عنایت خاص خداوند قرار گرفته‌اند. یكى از این افراد مرحوم شیخ رجبعلى خیاط است كه معاصر ما بود و در تهران زندگى مى‌كرد و در سال 1354 شمسى از دنیا رفت. آن بزرگوار كه داراى چشم برزخى و مقامات شامخ معنوى بود، ابتداى تحولش، كه با یك حركت جهشى در مسیر تكامل همراه بوده، به همین مسأله كنترل غریزه جنسى و كفّ نفس در این عرصه مربوط مى‌شود.(86)
بنابراین كنترل چشم یكى از عوامل مهم براى مهار غریزه جنسى و جلوگیرى از افتادن در لغزشگاه‌هاى ناشى از طغیان این غریزه است. البته تنها چشم نیست و كنترل‌هاى دیگرى نیز باید در این زمینه اعمال شود. براى مثال، موسیقى‌ها و آهنگ‌هایى وجود دارد كه بسیار مهیّج است و گوش دادن به آنها باعث تحریك شدید غریزه جنسى مى‌شود. از این رو علاوه بر چشم، گوش را هم باید كنترل كرد و از شنیدن چنین آهنگ‌ها و موسیقى‌هایى باز داشت. یا رمان‌ها و داستان‌هایى وجود دارد كه در زمینه مسائل جنسى بسیار اغواگر و تحریك‌كننده هستند و خواندن برخى از آنها ممكن است حتى از دیدن و تماشاى بسیارى از فیلم‌ها تحریك‌كننده‌تر باشد. طبیعى است كه براى جلوگیرى از طغیان شهوت باید از خواندن چنین متن‌ها و داستان‌هایى خوددارى ورزید. همچنین وارد شدن در عرصه شوخى‌ها و بذله‌گویى‌هاى جنسى و زشت و تحریك‌كننده مى‌تواند زمینه‌اى براى انحرافات جنسى باشد. از این رو به خصوص كسانى كه ازدواج نكرده‌اند، باید از گفتن و شنیدن چنین مطالبى برحذر باشند. البته مثل همه موارد اطاعت و بندگى خدا، مقید شدن به چنین كنترل‌هایى شاید در ابتدا براى انسان مشكل باشد و یا حتى ناممكن و غیر عملى جلوه كند، اما اگر كسانى به خودشان این زحمت را بدهند و مدتى
﴿ صفحه 90 ﴾
این كار را تمرین كنند، خواهند دید كه در مدتى نسبتاً كوتاه، مسأله برایشان كاملا عادى و بسیار سهل و ساده مى‌شود. حتى كار به جایى مى‌رسد كه این بار اگر احیاناً از دستشان دربرود و، براى مثال، فقط یك نگاه آلوده در طول روز داشته باشند، شب‌هنگام خوابشان نمى‌برد و مرتب خود را سرزنش مى‌كنند كه چرا آن خطا از ایشان سر زده است. كسانى كه اهل این وادى هستند و لذت بندگى و اطاعت خدا را چشیده‌اند، مى‌گویند افرادى كه چشم و گوش خود را كنترل مى‌كنند، خداوند به آنها لذت‌هایى عنایت مى‌فرماید كه از لذت ارضاى غریزه جنسى بسیار شیرین‌تر و بالاتر است.
و سرانجام، آخرین نكته این‌كه، در زمینه دستورات اسلامى و فرامین الهى، هیچ دستور و فرمانى را نباید كوچك و سبك انگاشت. در این مسیر انسان نباید تصور كند كه فلان گناه، صغیر است و ارتكاب آن چندان مهم نیست؛ چراكه برخى گناهان صغیره مقدمه‌اى براى ورود به گناه یاگناهان كبیره‌اى هستند. باید توجه داشت كه در بسیارى از موارد، انسان آرام آرام و به تدریج به سمت گناه كبیره‌اى كشیده مى‌شود و سپس در آن گناه تا بدان‌جا پیش مى‌رود كه به انجام آن معتاد مى‌شود و ترك آن برایش بسیار دشوار مى‌گردد. بنابراین براى آن‌كه دچار چنین ورطه‌هایى نشویم، بایستى از همان ابتدا مراقب باشیم و خود را طورى تربیت كنیم كه كوچك‌ترین حدود و دستورات شرعى را نیز مهم بدانیم و آنها را رعایت نماییم.
﴿ صفحه 91 ﴾

درس پنجم: وفاى به عهد و امانت‌دارى: دو شرط مهم رستگارى

﴿ صفحه 92 ﴾
﴿ صفحه 93 ﴾
وَالَّذِینَ هُمْ لأَِماناتِهِمْ وَعَهْدِهِمْ راعُونَ؛(87) و آنان كه امانت ها و پیمان هاى خود را رعایت مى كنند.