سفر به سرزمین هزار آیین

آیت الله محمدتقی مصباح یزدی تدوین و نگارش: اصغر عرفان

مركز میكروفیلم نور

دكتر خواجه‌پیرى را در آغاز این سفر شناختیم‌؛ ارجمندى فاضل، روشن‌ضمیر و متعهد كه بیش از 28 سال از عمرش را در غربت این آشنا گذرانده، او مسئول میكروفیلم نور است و این مركز آخرین جایى كه در هند به دیدنش مى‌رویم.
درباره مركز میكروفیلم نور، حكایت تأسیسش، اهداف و فعالیت‌ها و برخى مشكلاتى كه با آن روبه‌روست، حرف‌هایى از دكتر خواجه‌پیرى مى‌شنویم و نكاتى مى‌خوانیم از كتاب راهنماى این مركز:
1. با آغاز قرن دوازدهم هجرى ساختار امپراتورى بزرگ اسلامى در هند رو به ضعف و زوال نهاد. این ضعف، مصادف بود با رنسانس فكرى و فرهنگى غرب و اكتشافات و اختراعات متعدد و نیازشان به كشف منابع و بازارهایى جدید. هند سرزمین رؤیایى استعمارگران بود. اینان هم منابع عظیم و ذخایر سرشار هند را به غارت بردند و هم بر فرهنگ كهن و چندین هزار ساله این كشور لطماتى جبران‌ناپذیر وارد كردند.
﴿ صفحه 404﴾
2. در میان همه اقوام هند، شاید مسلمانان سهمگین‌ترین آسیب‌ها را دیدند و سهم عظیمى از گنجینه‌هاى علمى و فرهنگى ایشان غنیمت یا غارت غرب شد. این تهاجم، به اَشكال مختلف هنوز هم ادامه دارد.
3. پیروزى انقلاب اسلامى در ایران، سرآغاز تحولى نوین در تحكیم روابط علمى و فرهنگى ایران با سایر ملل جهان شد. در این میان با توجه به روابط دیرینه دو ملت ایران و هند، زمینه رشد و همكارى‌هاى علمى و فرهنگى بیشترى فراهم آمد.
4. در سال‌هاى اخیر به امر مقام معظم رهبرى كار شناسایى منابع مشترك علمى و فرهنگى ایران و هند آغاز شد، تا ضمن شناسایى و معرفى منابع اصیل و ناشناخته‌اى كه در بسیارى ازكتابخانه‌هاى هند وجود دارد، زمینه‌هایى فراهم آید كه این میراث كهن علمى و فرهنگى در دسترس ارباب تحقیق قرار گیرد.
5. فقدان سیستم صحیح نگهدارى از كتاب، وجود مشكلات مالى، ناآشنا بودن با زبان فارسى و عربى، هواى گرم و مرطوب هند و‌...، از جمله عواملى هستند كه سالانه هزاران نسخه خطى را در كتابخانه‌هاى شخصى و دولتى هند به نابودى مى‌كشانند.
6. به دلیل فرسودگى كتاب‌ها و هم‌چنین ارزش بسیار كتب خطى، بسیارى از متصدیان و مالكان كتابخانه‌ها حاضر به نشان دادن كتاب‌هاى خود نیستند و محققان و دانش‌پژوهان راهى براى دسترسى به محتواى این كتاب‌ها ندارند. در چنین شرایطى
﴿ صفحه 405﴾
تنها راه حفظ و نشر این آثار علمى تهیه میكروفیلم از نسخه‌هاى خطى نفیس است.
7. با الطاف الهى و همت محققان و استادان دانشگاه‌ها و مسئولان كتابخانه‌ها، مركز میكروفیلم نور تاكنون موفق به تهیه و جمع‌آورى بیش از 12 هزار میكروفیلم از معتبرترین نسخه‌هاى 19 كتابخانه دولتى و خصوصى شده است.
دكتر خواجه‌پیرى با شوق و حوصله‌اى بسیار بخش‌هاى مختلف مركز میكروفیلم را نشانمان داد و از برخى شگفتى‌هاى این مجموعه رازگشایى كرد‌؛ كتاب‌هاى فلزى با كنده‌كارى دشوار و زمان‌بر آن، كه فقط از حوصله هندى‌ها برمى‌آمد، قرآنى سیصد كیلویى، كتاب‌هاى چوبى قدیمى و شیوه نگهدارى خاص آن در هند، نمونه‌هاى بسیار ارزشمند نسخ خطى، كتاب‌هایى به زبان سانسكریت، كاغذهاى مخصوص بزرگ قدیمى با خطاطى قرآن و احادیث، نمونه‌هایى از خط نقاشى هندى و از همه جالب‌تر كارى كه حاصل ابداع متخصصان این مركز بود‌؛ دكتر در عین ناباورى ما صفحه یكى از كتاب‌هاى خطى را در ظرف آبى گذاشت و با دست بر نوشته‌هاى آن كشید اما در كمال تعجب، نه مركّب نوشته پخش شد و نه كاغذ، متلاشى، دكتر حتى آن صفحه را مچاله كرد و چند بار محكم آن را كشید اما صفحه همان صلابت اول را داشت، از این كار دكتر، حاج‌آقا چند بار سبحان‌الله گفتند. دكتر تحیرمان را طولانى نكرد و از كشف نوعى ماده مخصوص گیاهى گفت كه در دنیا بى‌نظیر است و هم بنیان كاغذ را تقویت
﴿ صفحه 406﴾
مى‌كند و هم مركّب نسخه را تثبیت، و حتى كاغذ را در برابر آفت حشراتى چون موریانه مصون مى‌دارد و كار ترمیم را هم سرعت مى‌دهد. در این مركز، روزانه حدود سیصد برگ آسیب دیده مرمت مى‌شود كه این سرعت كار هم بى‌نظیر است. دكتر از برخى نارسایى‌ها و بعضى ناملایمات گلایه داشت این‌كه فلان مسئول، قول رسیدگى و اعطاى بودجه داده ولى بعضى زیردستان كارشكنى مى‌كنند و‌...، همت دكتر خواجه‌پیرى و همكارانش و مجموع فعالیت‌هایى كه تاكنون انجام داده‌اند شگفت‌انگیز بود و شایسته تحسینى درخور‌؛ گنجینه‌اى ارزشمند از آثار اسلامى و شاهدى استوار بر پیوند عمیق فرهنگ ایران و هند. با لبخندى از رضایت و غرور، مركز میكروفیلم نور را ترك مى‌كنیم.

پایان

پیمانه این سفر هم پر شد كه روایتى بود از سفرى تمام شدنى، مثل سفر عمر همه ما، كه هرچه در گستره زمانى آغاز شود مى‌بایست كه روزى و جایى پایان بیابد مثل این سفر، اینك باید هندوستان را، سرزمین هفتاد و دو ملت را، جمهورى شگفت‌انگیز عجایب را با مجموع دیدنى‌هایى كه دیدیم و آن‌ها كه نتوانستیم، با روزها و مردمان گرمش و با همه خوبى‌ها و ناخوبى‌ها ترك كنیم و برداریم دفتر تجربه‌ها و چمدان خاطرات را كه راه رفتنى است.
آسمان خدا همه‌جا یك رنگ است و همه‌جا زمین خدا با آدم‌هایى كه مخلوق اویند اما چه جدا و چه دور از هم و گاه چه نزدیك.
﴿ صفحه 407﴾
نمایه موضوعى
سخنرانى‌ها حضرت آیت الله مصباح‌یزدى«دام‌عزه»
. . . در گزارش سفر خود از كشور هندوستان
الف. بركات انقلاب اسلامى‌‌‌… . … 36
ب. گزارش سفر استاد مصباح به هندوستان‌‌‌… . …37
پ. واقعیت‌هاى هندوستان‌‌‌… . …37
ت. نقش مسلمانان در هندوستان‌‌‌… . …37
ث. آثار اسلام و تشیع در هندوستان‌‌‌… . …38
ج. تاریخچه پیدایش اسلام و تشیع در هندوستان‌‌‌… . …39
چ. نقش علما در پیدایش اسلام و تشیع در هندوستان‌‌‌… . …39
ح. افول اسلام و تشیع در هندوستان‌‌‌… . …44
خ. عبرت‌هاى تاریخ هندوستان‌‌‌… . …46
د. وظیفه ما در مقابل اسلام و تشیع‌‌‌… . …47
. . . در دانشگاه هم‌درد (دهلى)
سفارش به اهتمام به توسعه علوم اسلامى در دانشگاه دهلى‌‌‌… . …66
. . . در محل رایزنى فرهنگى ایران در هند
الف. ویژگى‌هاى شخصیت امام على(علیه السلام)‌‌‌… . …73
ب. شخصیت امام(علیه السلام) در كتاب «صوت العدالة الانسانیة»‌‌‌… . …73
پ. امام على(علیه السلام) نزد فرق اهل تصوف‌‌‌… . …74
﴿ صفحه 408﴾
ت. عدالت امام على(علیه السلام)‌‌‌… . …75
ث. عبادت امام على(علیه السلام)‌‌‌… . …75
ج. هزار ركعت نماز در یك شب‌‌‌… . …75
چ. شجاعت امام على(علیه السلام)‌‌‌… . …77
ح. دوستداران على(علیه السلام) و پیروان على(علیه السلام)‌‌‌… . …77
خ. پیمان بستن با امام‌على(علیه السلام) در پیروى از او در صفت عدالت . . . ‌‌‌… . …79
. . . در سفارت ایران در هند
الف. معناى فطرى بودن خداپرستى‌‌‌… . …83
ب. عوامل انحراف انسان از فطرت خداپرستى‌‌‌… . …83
پ. پیدایش ادیان غیر توحیدى و انحراف از فطرت‌‌‌… . …84
ت. عوامل پیدایش بت‌پرستى‌‌‌… . …85
ث. عوامل انحراف انسان از فطرت خداپرستى‌‌‌… . …85
ج. تحریف در ادیان و انحراف انسان از فطرت خداپرستى‌‌‌… . …85
چ. عوامل پیدایش تحریف در ادیان‌‌‌… . …85
ح. تحریف در تورات و انجیل‌‌‌… . …86
خ. تحریف در ادیان از دیدگاه قرآن‌‌‌… . …87
د. نحوه برخورد اسلام با تحریف در ادیان گذشته‌‌‌… . …90
ذ. قاطعیت اسلام در برخورد با انحراف در فطرت خداپرستى‌‌‌… . …92
ر. شیوه دعوت مشركان به توحید‌‌‌… . …93
ز. روش دعوت مشركان به توحید‌‌‌… . …94
ژ. تفاوت مسأله شفاعت با مسأله شرك‌‌‌… . …95
س. تفاوت شفاعت نزد موحّدان و مشركان‌‌‌… . …96
ش. عینیت شفاعت و توحید در اسلام‌‌‌… . …100
ص. شفاعت و شرك‌‌‌… . …101
ض. عینیت شفاعت و عبادت‌‌‌… . …101
ط. مرز ایمان و كفر‌‌‌… . …101
ظ. شرك نبودن اعتقاد به ائمه(علیهم السلام)‌‌‌… . …103
﴿ صفحه 409﴾
. . . در دیدار با استادان زبان فارسى
الف. تكامل تدریجى انسان در ابعاد مختلف زندگیش‌‌‌… . …141
ب. تحولات زبان و فكر انسان‌‌‌… . …141
پ. نقش زبان در فكر‌‌‌… . …141
ت. حكمت الهى در اختلاف زبان‌ها‌‌‌… . …141
ث. انتقال فرهنگ به آیندگان با زبان‌‌‌… . …141
ج. تأثیرپذیرى مردم هند از دین اسلام و زبان فارسى‌‌‌… . …144
چ. حسن انتخاب مردم هند در انتخاب عناصر فرهنگى‌‌‌… . …145
ح. سرآمدى مردم هند در حفظ فرهنگشان‌‌‌… . …145
خ. سرآمدى مردم هند در جذب عناصر خوب فرهنگ دیگران‌‌‌… . …145
د. تأثیر فرهنگ ایرانى در فرهنگ هندى‌‌‌… . …145
ذ. اظهار نگرانى از تأثیر فرهنگ مادى در فرهنگ هند‌‌‌… . …147
ر. علّت توصیه به آموختن زبان فارسى‌‌‌… . …147
. . . در حوزه علمیه ناظمیه (لكنهو)
الف. سرّ توانایى انسان براى خلیفة‌الله شدن‌‌‌… . …161
ب. هدف آفرینش انسان و خلیفة‌الله شدن‌‌‌… . …162
پ. شباهت به انبیا و ائمه(علیهم السلام) و هدف آفرینش انسان‌‌‌… . …162
ت. راه نزدیك شدن به مقام انبیا و اولیا‌‌‌… . …163
ث. تكلیف ما در مقابل نعمت فراگیرى معارف اهل‌بیت(علیهم السلام)‌‌‌… . …163
ج. اهمیت توجه به علم و عمل‌‌‌… . …164
چ. اهمیت اهتمام به سنّت اهل‌بیت(علیهم السلام) در تمام زندگى‌‌‌… . …165
ح. وظیفه ما در آموختن و عمل به اسلام‌‌‌… . …166
خ. وظیفه ما در رساندن معارف اسلام به آیندگان‌‌‌… . …166
. . . در جامعه امامیه تنظیم‌المكاتب (لكنهو)
الف. اهمیت نعمت اسلام و تشیع و مودّت اهل‌بیت(علیهم السلام)‌‌‌… . …171
ب. وظیفه ما در حفظ دین‌‌‌… . …172
﴿ صفحه 410﴾
پ. وظیفه ما در مقابله با شبهات‌‌‌… . …172
ت. تاریخ گسترش اسلام در كشورهاى مختلف‌‌‌… . …173
ث. تحلیل‌هاى واقعه یازده سپتامبر‌‌‌… . …174
ج. احساس خطر امریكا از اسلام‌‌‌… . …174
. . . در جامعة‌الزهراء(علیها السلام)(لكنهو)
الف. اهمیت توجه به وجود مقدس ولى‌عصر(علیه السلام)‌‌‌… . …190
ب. یاد خدا و یاد امام زمان(علیه السلام)‌‌‌… . …190
پ. بركات عنایات حضرت ولى‌عصر(علیه السلام)‌‌‌… . …190
ت. راه‌هاى نزدیك شدن به حضرت ولى‌عصر(علیه السلام)‌‌‌… . …191
ث. هدف خلقت و اطاعت انبیا و ائمه(علیهم السلام)‌‌‌… . …192
ج. اهمیت عمل به دستورات دین‌‌‌… . …192
. . . در حوزه علمیه امیرالمؤمنین(علیه السلام)(بمبئى)
الف. واژه‌هاى نور و ظلمت و حق و باطل در معارف اسلامى‌‌‌… . …203
ب. معانى نور در قرآن و روایات‌‌‌… . …204
پ. اطلاق نور بر خداوند‌‌‌… . …204
ت. اطلاق نور بر چهارده معصوم(علیهم السلام)‌‌‌… . …204
ث. ویژگى بیوت اهل‌بیت(علیهم السلام)‌‌‌… . …205
ج. اطلاق نور بر قرآن‌‌‌… . …206
چ. عامل نور و هدایت و عامل ظلمت و گمراهى در زندگى انسان‌‌‌… . …206
ح. هدف آفرینش انسان‌‌‌… . …207
خ. هدف بعثت انبیا و امامت ائمه(علیهم السلام)‌‌‌… . …207
د. مراتب نور‌‌‌… . …207
ذ. نورها و ظلمت‌ها در زندگى انسان‌‌‌… . …207
ر. مراتب ظلمت‌‌‌… . …209
ز. عدم منع كارهاى دنیا از سیر الى الله‌‌‌… . …210
ژ. علامت و نتیجه دلبستگى به دنیا‌‌‌… . …210
﴿ صفحه 411﴾
س. صفات مردان خدا‌‌‌… . …211
ش. اوصاف مؤمنین در قرآن‌‌‌… . …212
ص. اهمیت علم و عمل‌‌‌… . …213
. . . در انجمن فتوّت یزدیان (بمبئى)
الف. ذو ابعاد بودن انسان‌‌‌… . …223
ب. ابعاد مختلف زندگى انسان‌‌‌… . …223
پ. بُعد مادى زندگى انسان‌‌‌… . …223
ت. بُعد روحانى زندگى انسان‌‌‌… . …223
ث. تشكر از خدا و تشكر از والدین‌‌‌… . …225
ج. ناتوانى انسان در شكر نعمت‌هاى خدا‌‌‌… . …225
چ. نقش شكر خدا در تكامل انسان‌‌‌… . …226
ح. هدف آفرینش و تكامل انسان‌‌‌… . …227
خ. غلبه گرایش‌هاى مادى انسان بر گرایش‌هاى معنوى‌اش‌‌‌… . …227
د. سبب پیدایش فساد‌‌‌… . …228
ذ. سبب اجازه خدا براى تحقق فسادها‌‌‌… . …228
. . . در كنسول‌گرى حیدرآباد
الف. اهل‌بیت(علیهم السلام) در قرآن‌‌‌… . …242
ب. محبت اهل‌بیت(علیهم السلام) و اجر رسالت پیامبر(صلى الله علیه وآله)‌‌‌… . …242
پ. محبت در اسلام‌‌‌… . …242
ت. ابعاد روح انسان‌‌‌… . …242
ث. بُعد شناخت و بُعد احساس در روح انسان‌‌‌… . …242
ج. توجه اسلام به بُعد عقلى و بُعد عاطفى انسان‌‌‌… . …242
چ. رابطه عشق و عقل‌‌‌… . …243
ح. وظیفه ما نسبت به اهل‌بیت(علیهم السلام)‌‌‌… . …244
خ. شناخت اهل‌بیت(علیهم السلام) و محبت به اهل‌بیت(علیهم السلام)‌‌‌… . …244
﴿ صفحه 412﴾
. . . در جمع ایرانیان مقیم حیدرآباد (دربار حسینى)
الف. اهمیت بعثت پیامبر اكرم(صلى الله علیه وآله)‌‌‌… . …255
ب. اهمیت قرآن‌‌‌… . …256
پ. اهمیت زبان عربى (زبان قرآن)‌‌‌… . …257
ت. اهمیت زبان فارسى‌‌‌… . …257
ث. زبان عربى و زبان اسلام‌‌‌… . …259
ج. زبان فارسى و زبان انقلاب اسلامى‌‌‌… . …259
چ. زبان فارسى و عربى از دیدگاه مقام معظم رهبرى‌‌‌… . …259
. . . در منزل سید رضاآقا (حیدرآباد)
الف. اهمیت ولایت و محبت اهل‌بیت(علیهم السلام)‌‌‌… . …265
ب. دستورات ائمه(علیهم السلام) براى زمان ما براى ادامه دادن راه آنها‌‌‌… . …266
پ. دستور ائمه(علیهم السلام) درباره ولایت مجتهدان جامع‌الشرایط‌‌‌… . …266
ت. مراتب معارف اهل‌بیت(علیهم السلام)‌‌‌… . …267
ث. وظیفه شناختن و شناساندن اهل‌بیت(علیهم السلام)‌‌‌… . …267
. . . در حوزه علمیه على مرتضى (حیدرآباد)
اهمیت نعمت تحصیل علوم اسلامى‌‌‌… . …273
. . . در حوزه علمیه القائم (حیدرآباد)
شناخت اسلام و مبارزه با دشمنان اسلام‌‌‌… . …275
. . . در حوزه علمیه المهدى (حیدرآباد)
الف. اهمیت اطاعت خدا و حركت در راه خدا‌‌‌… . …277
ب. سفارش جوانان به پیمان صادقانه بستن با خدا‌‌‌… . …277
. . . در مدینة‌الرسول (حیدرآباد)
تشبیه نونهالان حافظ قرآن به گل‌هاى باغ قرآن‌‌‌… . …283
﴿ صفحه 413﴾
. . . در مؤسسه آقاى موسوى (حیدرآباد)
الف. اهداف بعثت در قرآن‌‌‌… . …291
ب. بعثت انبیا(علیهم السلام) و تعلیم و تربیت‌‌‌… . …291
پ. بهترین راه تربیت‌‌‌… . …292
ت. تربیت با ارائه الگوهاى شایسته‌‌‌… . …292
ث. امام على(علیه السلام) بهترین الگوى تربیت در اسلام‌‌‌… . …292
ج. ویژگى‌هاى شخصیت امام على(علیه السلام)‌‌‌… . …293
چ. نهج‌البلاغه معرِّف شخصیت امام على(علیه السلام)‌‌‌… . …293
. . . در مؤسسه جعفرى
الف. اهمیت نعمت بعثت انبیا(علیهم السلام)‌‌‌… . …295
ب. وظیفه سنگین ما در عصر حاضر‌‌‌… . …296
پ. وظیفه فراگیرى صحیح معارف اهل‌بیت(علیهم السلام)‌‌‌… . …296
ت. وظیفه رساندن معارف اهل‌بیت(علیهم السلام) به آیندگان‌‌‌… . …296
ث. جاودانگى و تغییرناپذیرى اسلام‌‌‌… . …298
. . . در مسجد عسگرى (بنگلور)
الف. برادرى مؤمنان‌‌‌… . …303
ب. سعادت دنیا و آخرت در پیروى از اسلام‌‌‌… . …304
پ. یارى خدا به عمل كنندگان به احكام اسلام‌‌‌… . …304
ت. اهمیت مواظبت از نعمت رابطه با اهل‌بیت(علیهم السلام)‌‌‌… . …305
. . . در مدرسه علمیه باقر العلوم(علیه السلام)(على‌پور)
الف. منشأ علاقه مردم على‌پور هند به اهل‌بیت(علیهم السلام)‌‌‌… . …313
ب. سنت الهى بر امكان انتخاب صحیح براى طالبان حقیقت‌‌‌… . …313
پ. لزوم مغرور یا مأیوس نشدن از خوب یا بد بودن گذشتگانمان‌‌‌… . …315
ت. عدم تأثیر گذشتگان و سرزمین در سعادت و شقاوت انسان‌‌‌… . …315
ث. فساد بنى‌اسرائیل در سرزمین فلسطین‌‌‌… . …316
﴿ صفحه 414﴾
ج. تنظیم رفتارها بر اساس ارزش‌هاى اسلامى‌‌‌… . …317
چ. عبرت از تاریخ ایران و عراق‌‌‌… . …318
. . . در جمع خواهران مدرسه علمیه الزهراء(علیها السلام) (على پور)
الف. تحصیل علوم دینى توسط خواهران‌‌‌… . …323
ب. وظایف خواهران محصّل علوم دینى‌‌‌… . …325
ت. تفاوت مراتب تكلیف با تفاوت موقعیت‌هاى اجتماعى‌‌‌… . …325
ث. سنگینى تكلیف عالمان‌‌‌… . …326
ج. سفارش به علم و تقوا‌‌‌… . …327
چ. سفارش به آموختن علم به دیگران‌‌‌… . …327
ح. سفارش به توسل به اهل‌بیت(علیهم السلام)‌‌‌… . …328
. . . در جمع نخبگان علمى شهر بنگلور
الف. اهمیت بعثت پیامبر اكرم(صلى الله علیه وآله)‌‌‌… . …337
ب. وظیفه ما در مقابل نعمت بعثت‌‌‌… . …338
پ. حفاظت از اسلام و مبارزه با دشمنان اسلام‌‌‌… . …338
ت. مبارزه استكبار جهانى با اسلام‌‌‌… . …339
ث. راه مبارزه با دشمنان اسلام‌‌‌… . …340
ج. وعده الهى به یارى یارى‌دهندگان خدا‌‌‌… . …340
چ. تهاجم فرهنگى استكبار جهانى به كشورهاى اسلامى‌‌‌… . …341
ح. ابزار تهاجم فرهنگى استكبار به جهان اسلام‌‌‌… . …341
خ. وظیفه مسلمانان در برابر تهاجم فرهنگى استكبار‌‌‌… . …342
د. عوامل ضعف مسلمانان‌‌‌… . …342
ذ. پرسش و پاسخ‌‌‌… . …343
ر. اثبات وجود مبارك حضرت ولى‌عصر(علیه السلام)‌‌‌… . …343
ز. اثبات مسائل دینى با دلیل عقلى‌‌‌… . …344
ژ. مطابقت دین با فطرت‌‌‌… . …344
ژژ. نقصان عقل و انحراف فطرت در انسان‌‌‌… . …344
﴿ صفحه 415﴾
ژژژ. هدف فرستادن انبیا(علیهم السلام)‌‌‌… . …344
س. پیرامون ازدواج و خانواده حضرت ولى‌عصر(علیه السلام)‌‌‌… . …346
ش. پیرامون مجتهد اعلم در زمان حاضر‌‌‌… . …347
ص. موارد مراجعه به علما‌‌‌… . …347
ض. مراجعه به علما در مسأله تقلید‌‌‌… . …347
ط. مراجعه به علما در مسأله ولایت و حكومت‌‌‌… . …347
ظ. ضرورت حكومت و ضرورت یك نفر بودن حاكم‌‌‌… . …348
ع. وجود همه علوم در قرآن و عدم پیشرفت مادى مسلمانان‌‌‌… . …348
غ. پیرامون وجود همه چیز در قرآن‌‌‌… . …349
ك. پیرامون استفاده همه چیز از قرآن‌‌‌… . …349
گ. وجود همه چیز در كتاب مبین‌‌‌… . …350
ل. كتاب مبین و لوح محفوظ‌‌‌… . …350
م. كتاب مبین و قرآن‌‌‌… . …350
. . . در جمع دانشجویان ایرانى مقیم بنگلور
الف. جایگاه دین اسلام در زندگى انسان‌‌‌… . …353
ب. اهمیت بعثت پیامبر اكرم(صلى الله علیه وآله)‌‌‌… . …353
ث. نقش دین در زندگى انسان از دیدگاه غرب‌‌‌… . …354
ج. نقش دین در زندگى انسان از دیدگاه جامعه‌شناسان‌‌‌… . …356
چ. نقش دین در زندگى انسان از دیدگاه اسلام‌‌‌… . …357
ح. نیاز بشر به دین از دیدگاه اسلام‌‌‌… . …358
خ. ابعاد مختلف انسان‌‌‌… . …360
د. انسان از دیدگاه روان‌شناسان كمال‌گرا‌‌‌… . …361
ذ. انسان از دیدگاه مكتب اگزیستانسیالیسم‌‌‌… . …362
ر. داستانى درباره نیاز بشر به دین‌‌‌… . …363
ز. داستانى درباره حقانیت اسلام و تشیع‌‌‌… . …366
ژ. داستان شیعه شدن دانشجوى امریكایى‌‌‌… . …366
س. داستان شیعه شدن دكتر محمد لگنهاوسن‌‌‌… . …372
﴿ صفحه 416﴾
ش. نقش دین در زندگى انسان‌‌‌… . …373
ص. نیاز بشر به دین‌‌‌… . …373
ض. معناى دین‌دار بودن‌‌‌… . …374
. . . در مسجد جعفرى (شهر میسور)
الف. اهمیت بعثت پیامبر اكرم(صلى الله علیه وآله)‌‌‌… . …381
ب. نقش اسلام در ایجاد تمدن‌ها‌‌‌… . …382
. . . در حوزه علمیه پنجه شریف (دهلى)
الف. امام زمان(علیه السلام) باب رحمت خدا‌‌‌… . …391
ب. اهمیت توجّه به معصومین(علیهم السلام)‌‌‌… . …392
پ. سفارش به تلاش در راه تحصیل علوم دینى‌‌‌… . …393
ت. فضیلت علم در سخنان پیامبر اكرم(صلى الله علیه وآله)‌‌‌… . …393
ث. پابرهنه رفتن شهید ثانى به كلاس درس‌‌‌… . …393
. . . در جامعه اهل‌بیت(علیهم السلام)
الف. اهمیت نعمت تحصیل علوم دینى‌‌‌… . …395
ب. معیار سنجش ارزش اعمال در اسلام‌‌‌… . …395
پ. ثواب جهاد و ثواب تحصیل علم‌‌‌… . …395
ت. مداد علما و دماء شهدا‌‌‌… . …395
ث. علت برترى تحصیل علم از جهاد در كلام معصوم(علیه السلام)‌‌‌… . …397
ج. خطر تهاجم فرهنگى‌‌‌… . …398
چ. اهمیت مبارزه با تهاجم فرهنگى‌‌‌… . …399
ح. ابزار مبارزه با تهاجم فرهنگى‌‌‌… . …399
خ. سفارش به تلاش براى تحصیل علوم دینى‌‌‌… . …399
د. اهمیت تحصیل علم در روایات‌‌‌… . …401

پاورقی

1. ر.ك: گلى‌زواره، غلامرضا، سرزمین اسلام، ص 198ـ197.
2. قبل از استقلال پاكستان از آن.
3. راوى: سیدعلى‌اصغر برقعى.
4. نام كامل این كتاب الامام على صوت العدالة الانسانیة است كه جرج جرداق، نویسنده لبنانى آن را به رشته نگارش درآورده و سیدهادى خسروشاهى آن را به فارسى ترجمه كرده است.
5. اصل عربى این كتاب در 11 جلد تدوین یافته كه در 22 جلد به فارسى ترجمه شده است.
6. تعداد مسلمانان جهان به 5/1 میلیارد نفر مى‌رسد كه از این تعداد حدود 400 میلیون نفر شیعه‌اند.
7. شامل فرقه‌هاى حنبلى، مالكى، شافعى و حنفى.
8. ما زال جبرئیل یوصینى بالجار حتى ظننت انه سیورثه (سفینة البحار، ج 1، ص 412‌؛ لئالى الاخبار، ج 3).
9. بحارالانوار، ج 74، ص 239، روایت 120.
10. بقره: 213.
11. انعام: 79.
12. حجر: 9
13. بقره: 79.
14. توبه: 30.
15. آل‌عمران: 37.
16. آل‌عمران: 36.
17. آل‌عمران: 35.
18. مائده: 82.
19. همان.
20. مریم: 90.
21. نساء: 171.
22. زخرف: 9.
23. یونس: 18.
24. زمر: 3.
25. سبأ: 24.
26. یوسف: 39.
27. زمر: 2.
28. زمر: 3.
29. توبه: 28.
30. بحار‌الانوار، ج 8، ص 30.
31. انبیاء: 27.
32. شعراء: 79.
33. نساء: 64.
34. منافقون: 5.
35. همان.
36. همان: 6.
37. نهج البلاغه، خطبه 192.
38. بحار‌الانوار، ج 2، ص 262، روایت 5.
39. لقمان: 25.
40. زمر: 3.
41. یوسف: 39.
42. انبیاء: 28.
43. بقره: 255.
44. اعیان الشیعة، ج 10، ص 229.
45. خاقانى شیروانى.
46. روم: 22.
47. بقره: 30.
48. همان.
49. همان: 31.
50. كشورى در افریقاى شرقى كه نزدیك به سى درصد ساكنان آن مسلمان هستند.
51. فرازى از صلوات شعبانیه.
52. احزاب: 21.
53. فرقان: 1.
54. بقره: 134.
55. فرازى از زیارت جامعه كبیره.
56. همان.
57. نساء: 59.
58. ذاریات: 56.
59. نور: 37 و 36.
60. نور: 35.
61. نور: 36.
62. نور: 37.
63. مائده: 16 و 15.
64. بقره: 257.
65. بحارالانوار، ج 10، ص 121.
66. فرازى از دعاى ندبه.
67. قمر: 55.
68. زمر: 45.
69. نور: 37.
70. توبه: 24.
71. مریم: 58.
72. همان: 59.
73. این شهر مركز استان ماهاراشترا در غرب خاك هند و در كنار دریاى عرب قرار گرفته است.
74. لقمان: 14.
75. ذاریات: 56.
76. روم: 41.
77. نحل: 90.
78. شورى: 23.
79. فرازى از زیارت عاشورا.
80. اصول كافى، ج 1، ص 23.
81. حیدرآباد مركز استان آندراپرادش در شرق هند است.
82. مدرسه آموزش قرآن براى نونهالان و نوجوانان، مربوط به اهل‌سنت.
83. جمعه: 2.
84. آل‌عمران: 164.
85. حجرات: 10.
86. حوزه علمیه علیپور در شهركى به همین عنوان واقع در 73 كیلومترى شمال بنگلور (مركز ایالت كرناتاكا) قرار دارد.
87. بقره: 134.
88. اسراء: 4.
89. رعد: 34.
90. وسائل الشیعه، ج 12، ص 8.
91. احزاب: 32.
92. اصول كافى، ج 1، ص 72.
93. بنگلور مركز استان كارناتاكا (مایسور) در سواحل غربى هند است.
94. حج: 40.
95. بقره: 249.
96. انعام: 59.
97. حجر، 21.
98. انعام: 59.
99. همان.
100. طه: 52.
101. ابراهام هارولد مزلو (Abraham Harold Maslow) از روان‌شناسان انسان‌گراى معاصر است.
102. زیگموند فروید (Sigmund Freud) (1939ـ1856) طراح فرضیه ذهن ناخودآگاه انسان است و عقیده دارد، رفتار آدمى توسط انگیزه‌هاى ذهن ناخودآگاه تعیین مى‌شود.
103. گردشگرى
104. جمعه: 1.
105. مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى(قدس سره) واقع در شهر مقدس قم.
106. بقره: 138.
107. فرقان: 44.
108. آل‌عمران: 179.
109. آل عمران: 164.
110. بحارالانوار، ج 1، ص 203، روایت 21.
111. كنز العمّال، ج 10، ص 141.
112. بحارالانوار، ج 2، ص 14، روایت 26، باب 8.
113. بحارالانوار، ج 1، ص 203.
114. كشف اللئام، ج 2، ص 533.