سفر به سرزمین هزار آیین

آیت الله محمدتقی مصباح یزدی تدوین و نگارش: اصغر عرفان

حوزه‌هاى علمیه حیدرآباد

در این سفر اگرچه اصلى‌ترین هدفمان دیدار از حوزه‌هاى علمیه هند بود و بررسى اجمالى وضعیت آنها، اما در گزارش این سفر و این صفحات پیش‌رو چنین دغدغه‌اى نبود و هراس بود كه این نوشته، تكرارى باشد ناقص بر چند جزوه و كتابى كه تاكنون به تفصیل به این موضوع پرداخته‌اند، و همین بهانه سبب شد كه همه دیدارهاى آیت‌الله مصباح را از این چند حوزه حیدرآباد، در یك روایت خلاصه كنیم و در عوض كلیتى بگوییم از احوال و غصه‌هایى كه دارند.
در حیدرآباد از چهار حوزه علمیه دیدار كردیم‌؛ یكى مدرسه على مرتضى با مسئولیت رضا آقا، دیگرى حوزه القائم كه مدیرش شیخى بود به نام على‌حیدر فرشته كه چون در قم تحصیل كرده بود به او فرشته قمى مى‌گفتند. سومین حوزه هم المهدى‌؛ قدیمى‌تر و بزرگ‌تر از دیگر حوزه‌ها، مؤسسش سید محمد موسوى بود و
﴿ صفحه 270﴾
مدیرش سید ظفریاب حیدر، و با «نجفى‌هاوس» بمبئى ارتباط داشت. آخرین دیدار هم از حوزه علمیه امام رضا بود با مدیریت سید ابراهیم موسوى جزائرى.
حاج‌آقا در هر چهار مدرسه سخنرانى كردند و وضعیت درسى و تحصیلى و تعداد استادان و طلاب و میزان امكاناتشان را هم دیدند و هم پرسیدند. حضور حاج‌آقا به عنوان نماینده مقام معظم رهبرى سبب دلگرمى اینان بود و تشویق بر ادامه راهشان و این‌كه بدانند رهبرى از حال شیعیان هند غافل نیستند و نگاهى مهرمندانه دارند به این حوزه‌ها و تربیت طلاب فاضل.
اینان هم با درك این انس و علاقه، از شیفتگان مقام معظم رهبرى بودند. در همه این حوزه‌ها تصاویر زیباى رهبرى و امام بر سینه دیوارها مى‌درخشید و در برخى از آنها این عكس‌ها تنها تصاویر موجود از شخصیت‌هاى سیاسى و كشورى بود. این علاقمندى، از صحبت‌ها و دعاهایشان هم هویدا مى‌شد. حاج‌آقا در این دیدارها افزون بر صحبت با مدیران و مسئولان با طلبه‌ها هم گفتوگو مى‌كردند و دردها و دغدغه‌هایشان را مى‌شنیدند.
نكته ملموس در همه این حوزه‌ها، فقر امكانات بود و نبود بودجه كافى براى تجهیز و خرید حداقل لوازم ضرورى و حتى كتاب‌ها. مخارج این حوزه‌ها با اندك كمك سازمان مدارس خارج از كشور و مقدارى وجوهات شرعى و كمك برخى افراد خیّر تأمین مى‌شد. متأسفانه بیشتر مسلمانان هندى در فقر مى‌لولند و از نقش و منزلت اجتماعى و سطح درآمد مناسبى برخوردار
﴿ صفحه 271﴾
نیستند. در این میان وضعیت شیعیان از دیگر مسلمانان تأثربرانگیزتر است. اینان از دوستان ایرانند و از عاشقان انقلاب و نظام، آن‌قدر هم دور نیستند‌؛ همین بیخ گوشمان كنار پاكستان همسایه، اگر غصه خیلى از كشورهایى را مى‌خوریم كه نه چندان دوست هستند و نه خیلى نزدیك و اگرچه مسلمان نه شیعه، اشكالى ندارد اما حیف است و درد كه برادران شیعه خود را در این كشورها یارى نكنیم. اینان در میان دولت‌هاى جهان تنها چشم امید به ایران اسلامى ما دارند والاّ مگر عربستان و مصر و امارات به این‌ها كمك مى‌كنند و اگر كمك كنند كه هدف، اهتزاز پرچم شیعه در سرزمین هفتاد و دو ملت نیست. اینان مردمان ساده و قانعى هستند همه انتظارشان شاید در حد حمایت‌هاى اندك سیاسى، ارسال كتاب و محصولات فرهنگى، سهل‌گیرى در پذیرش و اسكان طلابشان و گسترش نمایندگى‌هاى فرهنگى و مذهبى خلاصه شود كه توقعات زیادى هم نیست، و فقط همت و توجه بیشتر مسئولان فرهنگى را مى‌طلبد.
نكته افسوس‌برانگیز دیگرى كه در طول این سفر و این دیدارها به آن رسیدم، ضعف علمى و ناتوانى تأسف‌زاى حوزه‌هاى كنونى هند در پرورش گسترده عالمان و فرهیختگان ممتاز دینى است. این مسأله وقتى نمود مى‌یابد كه بدانیم زمانى مدارس هند از مهم‌ترین حوزه‌هاى فرهنگى و دینى سراسر عالم تشیع بوده است. علامه میرحامدحسین، علامه سید دلدارعلى، سلطان‌العلماء، سید‌العلماء و بسیارى دیگر از چهره‌هاى شناخته
﴿ صفحه 272﴾
شده جهان تشیع از این حوزه‌ها سر برآورده بودند‌؛ عالمانى كه «صاحب جواهر» بخشى از كتابش را براى تأیید و اعلام نظر نزد آنها فرستاده است. برخى از بزرگ‌ترین كتابخانه‌هاى جهان اسلام هم در این سرزمین بوده‌اند. اصلا مرحوم علامه امینى(قدس سره) بسیارى از منابع الغدیر را از كتابخانه‌هاى شهرهاى حیدرآباد، علیكره، لكنهو، كانپور، جلالى و رامپور هند به دست آورده و از مطالب ارزشمند آنها با احترام یاد كرده است. در سال‌هاى نه‌چندان دور نیز بسیارى از كتاب‌هاى فقهى و روایى و رجالى چاپ بمبئى و حیدرآباد هند بودند.
این‌كه پاییز این گلستان، آفت تیشه دشمن بود بر ریشه باغ یا محصول نبود باغبان دلسوز نمى‌دانم. اكنون فقط غصه آن همه عظمت افول كرده، غربت غم‌آلودى بر سینه‌ام آوار مى‌كند.
﴿ صفحه 273﴾

سخنرانى حضرت آیت‌الله مصباح یزدى«زیدعزه» در حوزه علمیه على مرتضى (حیدرآباد)

بسم الله الرحمن الرحیم
...‌خیلى خوشوقتم كه شما نوجوانان و جوانان عزیز مسلمان و شیعه اثناعشرى را در این مدرسه مبارك كه به نام «على مرتضى» نام‌گذارى شده زیارت مى‌كنم. امیدوارم كه خداى متعال به همه شما توفیق دهد كه راه على‌بن‌ابى‌طالب(علیه السلام)را به خوبى بشناسید و به درستى بپیمایید. باید توجه داشته باشید كه توفیق تحصیل در علوم اسلامى براى شما نعمت بسیار بزرگى است كه نصیب هركسى نمى‌شود. این نعمت بسیار ارزنده‌اى است كه در میان میلیاردها انسانى كه بر روى كره زمین زندگى مى‌كنند به عده‌اى اختصاص یافته است و شما یكى از كسانى هستید كه از این نعمت بهره‌مندید. شما مى‌دانید كه در
﴿ صفحه 274﴾
طول 1400 سالى كه از ظهور اسلام مى‌گذرد، در گوشه و كنار این زمین و در كشورهاى مختلف، افرادى با فراگیرى علوم اسلامى میلیون‌ها انسان دیگر را راهنمایى كردند و منشأ بركات و خیرات زیادى براى جامعه خودشان شدند. بسیارى از این بزرگان، از همین سرزمین برخاستند و مثل خورشیدى بر همه عالم نورافشانى كردند. شما نیز اگر همت كنید با توكل بر خدا مى‌توانید در آینده یكى از آن بزرگان باشید و هم سعادت دنیا و آخرت را براى خودتان به دست آورید و هم میلیون‌ها انسان دیگر را هدایت كنید. كسانى كه آن مقامات عالى را كسب كردند هیچ چیز بیش از شما نداشتند‌؛ اعضا و اندام بدنشان مثل شما بوده است. عقل و روح و فكرشان هم مثل شما بوده، منتها از یك طرف از خدا خواستند، توكل و توسل كردند و از سوى دیگر با همتى استوار، در راه تحصیل علم و معرفت كوتاهى نكردند تا این‌كه توانستند با كسب علوم و معارف اسلام باعث هدایت انسان‌هاى دیگر بشوند.
در پایان از خداى متعال درخواست مى‌كنم كه هم ما و هم شما را بر راه راست استوار بدارد و بر معرفت و محبت ما نسبت به اهل‌بیت بیافزاید. در ظهور ولى‌عصر ‌عجل الله فرجه الشریف‌ـ تعجیل بفرماید و همه ما را از خدمت‌گزاران آستان آن حضرت قرار دهد.
والسلام علیكم ورحمة الله وبركاته
﴿ صفحه 275﴾

سخنرانى حضرت آیت‌الله مصباح یزدى«زیدعزه» در حوزه علمیه القائم (حیدرآباد)

بسم الله الرحمن الرحیم
خدا را شكر مى‌كنیم كه ما را به نور ایمان و معرفت اهل‌بیت منور فرمود و به ما توفیق شناخت راه راست و مذهب حق را ‌كه همان راه اهل‌بیت است‌ـ عنایت كرد. به ما توفیق داد كه درصدد تحصیل علوم دینى برآییم تا دین خدا را بهتر بشناسیم، هم خودمان به سعادت دنیا و آخرت نائل شویم و هم دست دیگران را بگیریم و از منجلاب فساد و گمراهى نجاتشان دهیم. در این عصر، ما باید از یك سو حافظ میراث گران‌قدر انبیا و اولیا و علمایى باشیم كه در طول 14 قرن به دست ما رسیده است و از سوى دیگر باید مراقب دشمنان اسلام باشیم كه تمام توان خودشان را براى مبارزه با دین ما متمركز كرده‌اند. باید با توكل بر
﴿ صفحه 276﴾
خداى متعال و توسل به اولیاى او بكوشیم كه دین خدا را بهتر بشناسیم، با دشمنان اسلام بیشتر مبارزه كنیم، میراث گذشتگان را به آیندگان بسپاریم و با عمل به این دین، زمینه را براى ظهور حضرت ولى‌عصر ارواحنا فداه آماده كنیم.
از خداى متعال مى‌خواهیم كه به همه ما توفیق شناخت بیشتر اسلام و عمل كردن بهتر به آن و ترویج اسلام را در دنیا مرحمت بفرماید و همه ما را از خدمت‌گزاران آستان امام زمان ‌عجل الله فرجه الشریف‌ـ قرار بدهد.
وصلى الله على محمد وآله الطاهرین
﴿ صفحه 277﴾