سفر به سرزمین هزار آیین

نویسنده : آیت الله محمدتقی مصباح یزدی مترجم : تدوین و نگارش: اصغر عرفان

مولاى كائنات

آخرین برنامه اولین روز حضورمان، شركت در جشن میلاد حضرت على(علیه السلام) است در سالن اجتماعات خانه فرهنگ. جمعى از كارمندان سفارت، برخى از دانشجویان و تعدادى از ایرانیان مقیم گرد هم آمده‌اند. سالن هم بزرگ است و هم شكیل و آبرومند با فرش‌ها و پرده‌هاى ایرانى، در انتهاى سالن و بدون هیچ حائلى خانم‌ها نشسته‌اند بچه‌ها هم كه مرزى نمى‌شناسند آزادانه و پرهیاهو در رفت و آمدند. فضاى صمیمانه جمع، شبیه یك مهمانى بزرگ خانوادگى است از سنخ كشورى‌اش، این هم غنیمتى است در این دیار غریب. برپایى مراسم عزادارى و جشن‌هاى مذهبى و ملى در این سرزمین غربت، قطع نظر از اثرات روح‌بخش معنوى، به افزایش همبستگى، انسجام گروهى و آرامش روانى مى‌انجامد و حتى مى‌تواند بسترى باشد براى گره‌گشایى از مشكلات ایرانیان مقیم.
سخنرانى آیت‌الله مصباح آخرین برنامه جشن است. پیش از
﴿ صفحه 70﴾
سخنرانى هم برنامه قوّالى بوده و هم شعرخوانى، «معراج احمد» یكى از هنرمندان مشهور هندى كه اشعار بسیار زیادى را از شاعران ایرانى به حافظه سپرده است قوّالى كرد و آقاى محتشمى شاعر اهل‌بیت، شعرخوانى. متأسفانه ما فقط به شنیدن وصف این دو بزرگوار توفیق مى‌یابیم.
حاج‌آقا در سخنانشان از حضرت على(علیه السلام) مى‌گویند و از فضایل بى‌كرانش. در پارچه‌نوشته‌اى كه در پشت سر حاج‌آقاست این جمله را نوشته‌اند: میلاد مولود كعبه مولاى كائنات مبارك.
﴿ صفحه 71﴾
﴿ صفحه 72﴾

سخنرانى حضرت آیت‌الله مصباح یزدى«دام‌عزه» در محل رایزنى فرهنگى ایران در هند

بسم الله الرحمن الرحیم
...‌فرا رسیدن میلاد مسعود مولود كعبه امیرالمؤمنین و امام المتقین على بن ابى‌طالب(علیه السلام) را به پیشگاه مقدس ولى‌عصر ارواحنا فداه و همه حق‌جویان عالم و طالبان
﴿ صفحه 73﴾
عدالت تبریك و تهنیت عرض مى‌كنیم و از خداى متعال درخواست مى‌كنیم كه ما را از پیروان راستین آن حضرت قرار بدهد و در دنیا و آخرت دست ما را از دامان آن بزرگوار كوتاه نفرماید. امشب، شب میلاد كسى است كه از ابعاد گوناگون در میان انسان‌ها منحصر به فرد است حتى برخى از ویژگى‌هاى شخصیت على(علیه السلام) را به زحمت مى‌توان در میان پیامبران هم یافت و به قول آن مرد بزرگ چه مى‌توان گفت درباره كسى كه دشمنانش از روى حسد و عداوت، فضایلش مخفى كردند و دوستانش از بیم دشمنان لب فرو‌بستند، با این حال فضایل او جهان را پر كرد و اگر آن دشمنى‌ها و عداوت‌ها نبود و دوستان هم جرأت مى‌یافتند كه همه فضایل على(علیه السلام) را بیان كنند دیگر چه مى‌شد؟! اگر ما فرض كنیم اصلا العیاذ بالله نه اسلام و نه مذهب شیعه را مى‌شناختیم و تنها به عنوان یك فرد ناظر بدون تعصب به تاریخ مسلمانان مى‌نگریستیم چه مى‌گفتیم درباره كسى كه دوست و دشمن، هم‌كیش و غیر هم‌كیش درباره او این چنین عاشقانه سخن گفته باشند؟ چه مى‌توان گفت درباره فردى كه آنان كه حتى دین و مذهب او را قبول نداشتند ده‌ها جلد كتاب در مدحش نوشتند.
شما حتماً كتاب صوت العدالة الانسانیة(4) را دیده‌اید، این
﴿ صفحه 74﴾
كتاب را یك قاضى مسیحى لبنانى درباره حضرت امیرالمؤمنین(علیه السلام) نوشته است‌؛ فریاد عدالت انسانى، این قاضى مسیحى در این چند جلد كتاب بزرگ درباره شخصیت حضرت على(علیه السلام) هم‌چون عاشقى شیدا سخن گفته است. حتى كسانى كه اصلا منكر خدا و دین بوده‌اند در مدح على قصیده‌ها سروده و سخن‌ها گفته‌اند. هركس از هر دین و از هر مذهبى نامى از على شنیده درباره فضایل على شك ندارد و اصلا آن امام را با این اوصاف مى‌شناسد‌؛ حضرت على(علیه السلام) از لحاظ مقامات معنوى و عرفانى در بالاترین مرتبه‌ها بوده است. مى‌دانید كه در مسلمانان فرقه‌هاى زیادى اهل تصوف هستند كه در پهناى عالم پراكنده‌اند، نه‌تنها در ایران، بلكه در شمال آفریقا (از مصر تا الجزایر)، شرق آفریقا (در سودان و تانزانیا) حتى در چین و دورترین نقاط جهان كسانى هستند كه به نحوى گرایش‌هاى صوفیانه دارند و فرقه‌هاى مختلفى هستند. آن طور كه بعضى از محققان نقل كرده‌اند بیشتر این فرقه‌ها از اهل تسنن هستند مثل نقش‌بندیه، قادریه و‌...‌؛ فرقه‌هایى كه میلیون‌ها طرفدار هم در عالم دارند. تمام این فرق ‌جز یك فرقه ‌ـ معتقدند كه خرقه از على(علیه السلام) دریافت كرده‌اند‌؛ یعنى فرقه‌هاى متصوف اهل تسنن افتخارشان این است كه
﴿ صفحه 75﴾
قطبشان على است. از همه این‌ها ما صرف‌نظر مى‌كنیم و مى‌گوییم شاید این‌ها بى‌جهت گفته‌اند. اما آیا كسى در عالم پیدا مى‌شود كه على را با عدالت نشناسد؟ ما اگر اسم پدر و اسم مادر على(علیه السلام) را هم ندانیم اما عدالت على را مى‌شناسیم‌؛ على(علیه السلام) مظهر عدالت عالم بوده است. به غیر از على(علیه السلام) چه كسى به نماد عدالت شناخته مى‌شود؟ این صفت على احتیاج به استدلال و سند تاریخى و این حرف‌ها ندارد نام على(علیه السلام) با عدالت توأم است.
حضرت على(علیه السلام) هم‌چنین عبادت كننده مخلص خداست‌؛ آیا كسى پیدا مى‌شود كه بگوید من على را مى‌شناسم مى‌دانم على بوده اما اهل عبادت نبوده؟ آن‌چنان در اوصاف عبادت على سخن گفته‌اند كه تصورش براى ما مشكل است. مى‌دانید كه حضرت امام سجاد(علیه السلام) به دلیل فشار شدید حكومت بنى‌امیه، بیشتر اوقاتش را به عبادت مى‌گذراند، ولى وقتى به آن حضرت گفتند آقا چرا این قدر خودتان را در عبادت به زحمت مى‌اندازید؟ فرمود: عبادت من كجا و عبادت جدّم على(علیه السلام) كجا! على(علیه السلام)نمونه بارز خداپرستى است‌؛ آن مناجات‌ها، آن دعاها، آن نمازها، آن گریه‌ها، گاهى از شدت گریه چنان بى‌حال مى‌شد كه مردم خیال مى‌كردند از دنیا رفته است. على(علیه السلام) در هر شب یا هر شبانه‌روزى هزار ركعت نماز مى‌خواند، آیا این شدنى است؟ در روایات هست
﴿ صفحه 76﴾
روایت‌ها هم یكى دو تا نیست، اما تصورش براى ما مشكل است‌؛ مگر مى‌شود انسان شبانه روز هزار ركعت نماز بخواند؟! البته من باید اضافه كنم كه نمازهاى مستحبى را حتى در حال راه رفتن هم مى‌شود خواند، شما در ماشینتان هم مى‌توانید نماز مستحبى بخوانید به طرف قبله باشید یا نباشید، در كوچه راه مى‌روید مى‌توانید نمازتان را بخوانید، على آن وقت كه در مزرعه بیل مى‌زد مشغول نماز بود، آن وقت كه غذا بر دوش مى‌كشید و به خانه فقرا مى‌برد هم در حال نماز بود. در نمازهاى مستحبى لازم نیست كه حتماً تمام شرایط نماز واجب رعایت شود. درباره علامه بزرگوار امینى(قدس سره) صاحب كتاب الغدیر(5) نقل كرده‌اند كه ایشان بنا گذاشته بود كه خواندن هزار ركعت را تجربه كند. سالى كه از عتبات به ایران آمده بودند یك ماه رمضان در مشهد مقدس متوسل به خود امیرالمؤمنین(علیه السلام)شده بودند كه این شب‌هاى ماه رمضان را در حرم حضرت امام رضا(علیه السلام) شبى هزار ركعت نماز بخوانند. علامه امینى بعد از نماز مغرب و عشا در حرم امام رضا مشغول نماز مى‌شدند و تا موقع سحر در طول این یك ماه هر شب هزار ركعت نماز مى‌خواندند تا ثابت كنند كه مى‌شود یك شب هزار ركعت نماز خواند. حالا تصور كنید كه هزار ركعت
﴿ صفحه 77﴾
نبود، صد ركعتش هم نبود، اما در این‌كه على نمونه بارز پرستش‌گر خدا بود هیچ شكى نیست.
صفت برجسته دیگر حضرت على(علیه السلام) كه نمى‌توان درباره‌اش شك كرد و احتیاجى هم به سند تاریخى و حدیث و تاریخ ندارد، شجاعت و شهامت و فداكارى على در راه خداست. آیا یك نفر در عالم پیدا مى‌شود كه بگوید على بن ابى‌طالبى كه در تاریخ نامش آمده، انسان ترسویى بوده است؟ آدمى بوده كه از جنگ فرار مى‌كرده؟ آدمى بوده گریزان از خطر‌؛ یك آدم تن‌پرور راحت‌طلب، بله على(علیه السلام)طالب عدالت بود اهل عبادت هم بود اما اهل جنگ و شمشیر و كشتن و كشته شدن نبود، آیا مى‌توان یك چنین چیزى تصور كرد؟ آیا كسى در عالم چنین حرفى زده است؟ اگر على وجود داشته نمونه بارز شجاعت در عالم انسانیت بوده است. قسم مى‌خورد كه اگر تمام فرقه‌ها و طوایف عرب یك جا جمع شوند و پشت به پشت هم به جنگ من بیایند، یك تنه در برابرشان مى‌ایستم و پشت به آنها نخواهم كرد‌؛ یعنى میلیون‌ها انسان یك طرف من هم یك طرف، به همین جهت زره على پشت نداشت چون على(علیه السلام) هیچ وقت به دشمن پشت نمى‌كرد. این‌ها صفاتى است كه دوست و دشمن، مؤمن و كافر، قدیم و جدید، پیر و جوان، مرد و زن درباره على گفته‌اند، شك كردن در این صفات هم‌چون تردید در وجود على(علیه السلام) است. اگر على
﴿ صفحه 78﴾
بوده طرفدار عدالت بوده اگر على بوده نمونه شجاعت بوده اگر على بوده اهل عبادت بوده است. درست است كه در میان بیش از شش میلیارد جمعیت انسان‌هاى روى زمین تنها ما شیعیان كه نسبتمان به شش میلیارد نسبت اندكى است،(6) خود را پیرو على مى‌دانیم اما دیگرانى كه چنین ادعایى هم ندارند، على را دوست دارند‌؛ یهودى، على را دوست دارد، مسیحى، على را دوست دارد، مشرك، على را دوست دارد، كمونیست، على را دوست دارد، اما نمى‌گویند ما پیرو على هستیم تنها كسانى كه در عالم خودشان را پیرو على مى‌دانند و به این نام خودشان را معرفى مى‌كنند ما شیعه‌ها هستیم، اما آیا ما پیروان على از صفات على هم بهره‌اى داریم؟ چگونه مى‌خواهیم پیرو على باشیم؟ اگر به دوستى است كفار هم على را دوست دارند‌؛ اشعارى كه مسیحیان و حتى منكرین خدا در مدح على سروده‌اند شعراى ما یا نتوانستند مثل آنها را بسرایند یا بهترش را نگفته‌اند. دوست داشتن كه منحصر به ما نیست. مگر برادران اهل تسنن على را دوست ندارند بسیارى از كتاب‌هایى كه در مدح حضرت على(علیه السلام) نوشته شده، از اهل تسنن است. شما مى‌دانید فرقه‌هاى اهل تسنن چهار گروه معروف هستند كه به واسطه مذاهب
﴿ صفحه 79﴾
فقهى‌شان شناخته مى‌شوند.(7) یكى از رؤساى مذهب شافعى اشعارى درباره على گفته كه ما شیعه‌ها چنین چیزى نگفته‌ایم:
ومات الشافعی ولیس یدرى *** علیّ ربّه ام ربّه الله
آن‌قدر این مطلب سنگین است كه برخى گفته‌اند شافعى نمى‌تواند چنین حرفى بزند. این مطلب را هم هیچ كس نمى‌تواند انكارش كند كه نماز بدون صلوات بر محمد و آل محمد(علیهم السلام) ‌كه على در رأس آنهاست‌ـ باطل است. هیچ فرقه مسلمانى نیست كه بگوید نماز بدون صلوات در تشهد صحیح است. صلواتش هم باید اللهم صلّ على محمد وآل محمد باشد، و على مشمول آل است. ما پیروان على، تابع چه چیز على هستیم؟ شایسته است كه امشب ‌كه شب میلاد على است‌ـ با على پیمان ببندیم و بگوییم آقا ما از امشب سعى مى‌كنیم در این سه صفت یك قدم به سوى شما برداریم. از فردا بنا بگذاریم كه به دیگران ستم نكنیم. اگر ما در رفتار خودمان بیاندیشیم مى‌بینیم روزانه صدها ظلم مى‌كنیم‌؛ ظلم به خودمان، ظلم به همسرمان، ظلم به بچه‌هایمان، ظلم به همسایه‌مان، ظلم به همكارمان، و‌...، كم‌كارى یك ظلم است، برخورد بد با ارباب رجوع، ظلم است، بى‌انصافى در معامله، ظلم است، بى‌احترامى به یك
﴿ صفحه 80﴾
مسلمان، ظلم است، نه‌تنها به مسلمان بلكه به كافر هم نباید بى‌احترامى كرد. وقتى حق كسى ادا نشود ظلم است، ظلم مگر چیست؟ فرزندانمان بر ما حق دارند اگر در تربیت و تأمین نیازمندى‌هایشان كوتاهى كنیم، اگر در ابراز محبت و عاطفه به آنها كوتاهى كنیم، درباره‌شان ظلم كرده‌ایم. درباره خویشان و همسایگان نیز همین‌طور است. پیغمبر اكرم(صلى الله علیه وآله)فرمود: جبرئیل آن‌قدر به من سفارش همسایه را كرد كه پنداشتم همسایه هم مثل خویشان ارث مى‌برد.(8) ما چقدر رعایت حقوق همسایگانمان را مى‌كنیم؟ پیمان ببندیم كه از ظلم‌هایى كه مى‌كردیم بكاهیم. با همسر و بچه‌هایمان بهتر رفتار كنیم، با همسایگانمان، با همكارانمان، با طرف معامله‌مان، با ارباب رجوع رفتار بهترى داشته باشیم.
یك قدم هم در عبادت برداریم بگوییم على‌جان امشب با شما پیمان مى‌بندیم. نماز هزار ركعت پیش كش ما اهلش نیستیم حتى قول نمى‌دهیم كه نوافل را مرتب بخوانیم، ولى به شما قول مى‌دهیم از فردا نماز واجبمان را درست بخوانیم مسائلش را یاد بگیریم حمد و سوره‌اش را درست بخوانیم و‌...، یك گام هم در راه شجاعت و فداكارى براى خدا برداریم، از فردا یك قدم در راه دفاع از اسلام و از مسلمین برداریم مردم فلسطین را این چنین مظلومانه به
﴿ صفحه 81﴾
شهادت مى‌رسانند ما هم آرام و بى‌خیال مى‌خوابیم. مردم عراق را این‌گونه ظالمانه شهید مى‌كنند، اموالشان را غصب مى‌كنند، نفتشان را به یغما مى‌برند اما ما چه كرده‌ایم؟ پیغمبر اكرم(صلى الله علیه وآله) فرمود: ومن یسمع رجلا ینادى یا للمسلمین فلم یجبه فلیس بمسلم،(9) اگر كسى بشنود مسلمانى مى‌گوید اى مسلمان‌ها به فریادم برسید و درصدد رفع ظلم از آنها برنیاید مسلمان نیست. فریاد فلسطینى‌ها را نمى‌شنوید، فریاد شیعیان عراق را نمى‌شنوید؟ اگر جواب ندهیم مسلمان نیستیم. از فردا بنا بگذاریم یك قدم در راه كمك به این مظلومان عالم برداریم‌؛ به مال، به جان، به زبان، به قلم، براى آنها كارى كنیم. بیاییم ما شیعیان كه در میان شش میلیارد انسان، تنها كسانى هستیم كه خود را پیرو على مى‌دانیم یك قدرى شباهت به على پیدا كنیم.
پروردگارا تو را به مقام على به آن كسى كه بعد از پیغمبر اكرم(صلى الله علیه وآله)هیچ مخلوقى را به اندازه او دوست نداشتى، قسم مى‌دهیم كه ما را با على آشناتر كن. معرفت على و اهل‌بیتش را بر ما افزون بفرما. عشق ما را به خاندان على بیشتر كن. ما را در راه پیروى و تشبّه به على و خاندان على یارى بفرما. به ما توفیق بده كه راهى را برگزینیم كه على پیمود. كارى را انجام دهیم كه على دوست داشت.
﴿ صفحه 82﴾
پروردگارا به ما توفیق بده كه طرفدار عدالت و دشمن ظلم و ظالم باشیم. به ما توفیق بده كه به هیچ ظالمى كمك نكنیم و از دین تو با مال و جانمان حمایت كنیم و در این راه از هیچ نیرویى نهراسیم. پروردگارا به ما توفیق بده كه در راه انجام وظایفمان شجاع باشیم نه بر مالمان بترسیم و نه بر جانمان و نه بر حیثیت و آبرویمان.
پروردگارا در دنیا و آخرت دست ما را از دامان على كوتاه نفرما. ما را در همه گرفتارى‌ها مورد عنایت على و آل على قرار بده. در روز قیامت ما را مشمول شفاعت على قرار بده. پروردگارا تو را قسم مى‌دهیم به جان على به ما لیاقت بده كه مشمول شفاعت على قرار بگیریم. پروردگارا نام على را همواره در كشور ما، در خانواده ما، در دل ما زنده بدار. به ما توفیق بده كه این نام شریف را در جهان زنده بداریم و در راه احیاى نام و صفات و راهش فداكارى كنیم.
اگر ما امشب این توفیق را بیابیم كه این پیمان را با على ببندیم بهترین عیدى را از خداى على دریافت كرده‌ایم.
والسلام علیكم ورحمة الله وبركاته
﴿ صفحه 83﴾

سخنرانى حضرت آیت‌الله مصباح یزدى«دام‌عزه» در سفارت ایران در هند

بسم الله الرحمن الرحیم
...‌از دیدگاه اسلام و قرآن، خداپرستى امرى فطرى است، این فطرى بودن چند معنا دارد‌؛ یك معنایش این است كه در نهاد انسان ‌هرچند خودش آگاهانه درك نكند‌ـ گرایشى به سوى خداى متعال هست. این گرایش ناآگاهانه براى بعضى كاملا به حد آگاهى مى‌رسد. بعضى باید با فكر و استدلال به آگاهى برسانند كه آن هم مراتب مختلفى دارد، و در بعضى‌ها هم این گرایش در اثر شبهات یا در اثر عوامل فرهنگى خاصى از مسیر خودش منحرف مى‌شود. ما نیز در زندگى عادى خودمان یك گرایش‌هاى فطرى داریم ولى گاهى در اثر برخى عوامل، این گرایش‌ها از مسیر اصلى منحرف مى‌شود. در ارضاى بعضى از غریزه‌ها نیز این گرایش فطرى وجود دارد ولى بعضى عوامل این مسیر را دگرگون مى‌كند. در خوردنى‌ها، آشامیدنى‌ها و نوشیدنى‌ها
﴿ صفحه 84﴾
انسان به طور فطرى از دود غلیظ بدبو بدش مى‌آید. ابتدائاً بچه‌ها از دود سیگار به سرفه مى‌افتند و ناراحت مى‌شوند ولى گاهى عادت و یك سلسله عوامل دیگر باعث مى‌شود كه انسان نه‌تنها بدش نمى‌آید بلكه به آن علاقمند مى‌شود و نمى‌تواند رهایش كند با این‌كه فطرتش مخالف این بود و اصلا از دود بدش مى‌آمد اما عواملى این مسیر فطرى را عوض كرد. انسان از بوهاى خوب خوشش مى‌آید، علاقه به بوى خوش، هواى لطیف، نسیم بهارى و‌... سر جایش هست اما در این مورد خاص آن فطرت اولیه منحرف شده است. در مسائل معنوى هم كم و بیش چنین چیزى هست انسان به طور فطرى گرایش به سوى خدا دارد هرچند كه درست نشناسد. مى‌داند حقیقتى هست كه این عالم متكى به اوست. گاهى این گرایش فطرى به طور صحیح در مسیر واقعى خودش پیش مى‌رود و به تكامل مى‌رسد مثل انبیا، اولیا و پیروانشان و احیاناً بعضى از فیلسوف‌ها، حكما، عرفا ولى گاهى از مسیرش منحرف مى‌شود مثل اعتیاد انسان به دود سیگار.
از دیدگاه اسلام پیدایش ادیان غیر توحیدى انحراف از مسیر فطرت است. بررسى این‌كه چه عواملى موجب این انحراف شده بحث گسترده‌اى است كه تا حدود زیادى مربوط به مطالعه‌هاى جامعه‌شناسى است. جامعه‌شناسان در این باره تحقیقات بسیارى انجام داده‌اند، ولى این
﴿ صفحه 85﴾
پژوهش‌ها كافى نیست. در قرآن آمده است: كانَ النّاسُ أُمَّةً واحِدَة(10) در تفسیر این آیه در روایت آمده: امة واحدة على التوحید. به واسطه یك سلسله عوامل اجتماعى در ادیان اختلاف پدید آمد، یكى از عواملش كه جامعه‌شناسان گفته‌اند و خیلى هم دور از واقعیت نمى‌نماید این بود كه بشر در ابتدا غالباً به صورت قبیله‌اى و ایلى زندگى مى‌كرد و این‌ها نسبت به رئیس قبیله، به پدربزرگ‌هایشان و كسانى كه در یك مجموعه‌اى شخصیتى بزرگ شمرده مى‌شدند احترام خاصى قائل بودند. بعد از مرگ آنها نمادى از این‌ها مى‌ساختند و به این نمادها احترام مى‌گذاشتند. كم‌كم این نمادها به صورت مجسمه درآمد. در آغاز، بشر چگونگى ساختن مجسمه‌ها را نمى‌دانست اما كم‌كم با پیشرفت علمى و هنرى و تجربى آن را آموخت. جامعه‌شناسان یكى از عوامل پیدایش بت‌پرستى را این مسأله مى‌دانند‌؛ البته مسایل دیگرى هم هست. اسطوره‌هایى كه در یونان، هند، و در جاهاى دیگرى براى آفرینش قائل هستند این‌ها هم به پیدایى این مسائل كمك كرده است. به هر حال جامعه‌شناسان و مردم‌شناسان در این زمینه نظریاتى دارند كه باید با شیوه خودش دنبال گردد. آنچه كه امثال من مى‌توانند به عنوان كسى كه چهل یا پنجاه سال با قرآن و كتاب و حدیث سر و كار داشته از این دیدگاه مطرح كنیم
﴿ صفحه 86﴾
این است كه تحریف در ادیان یك مسأله بسیار جدى است. با این‌كه اصل توحید و یگانه‌پرستى امرى فطرى است و انبیا هم همین مسیر فطرت را تقویت كردند، ولى بعد از هر پیامبرى در اثر عوامل مختلف تحریف‌هایى در دین‌ها پیدا شد. در ادامه همین آیه آمده: كانَ النّاسُ أُمَّةً واحِدَةً فَبَعَثَ اللهُ النَّبِیِّینَ مُبَشِّرِینَ وَمُنْذِرِینَ وَأَنْزَلَ مَعَهُمُ الْكِتابَ بِالْحَقِّ، در چند جاى قرآن تصریح شده كه لااقل یكى از عوامل پیدایش تحریف در ادیان، نخبگان و عالمان همان دین بوده‌اند‌؛ كسانى كه به دلیل خودپرستى، مقام‌دوستى، حسادت و اغراض شخصى در میان مردمان ایجاد اختلاف كردند. تمام ادیان و همه پیغمبران الهى عالم منادى توحید بودند. نیاى همه‌شان حضرت ابراهیم(علیه السلام) بود‌؛ إِنِّی وَجَّهْتُ وَجْهِیَ لِلَّذِی فَطَرَ السَّماواتِ وَالأَْرْضَ حَنِیفاً وَما أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِینَ،(11) بعدها نیز حضرت موسى و حضرت عیسى و دیگر انبیا منادى توحید بودند، ولى در همه این ادیان تحریف واقع شد.
اكنون تنها كتاب‌هاى دینى تورات، انجیل و قرآن از انبیاى الهى باقى مانده است. از كتاب‌هاى سایر ادیان هیچ خبرى نیست. هیچ اثرى از كتاب حضرت نوح(علیه السلام)، كتاب حضرت ابراهیم(علیه السلام) و سایر كتاب‌هاى آسمانى نیست. صرفاً كتاب حضرت موسى و عیسى در دسترس است.
﴿ صفحه 87﴾
درباره انجیل هم خود مسیحى‌ها مى‌گویند این كتاب حضرت عیسى نیست و چهار تا انجیل داریم كه هركدامش نویسنده معیّنى دارد. آنها نمى‌گویند این كتاب را حضرت عیسى آورده است بلكه مى‌گویند این‌ها را حواریین با الهام الهى نوشته‌اند، نه خدا وحى كرده و نه حضرت عیسى آورده است‌؛ یك الهامى از طرف خدا شده بود و این‌ها نوشتند و بینشان نیز اختلاف هست. به هر حال كار انبیا به این‌جا كشید كه یك دین سالمى باقى نماند. همه چیز تحریف شده بود. اراده خدا بر این تعلق گرفت كه پیغمبرى را در آخرالزمان بفرستد كه خاتم انبیا و ناسخ همه ادیان باشد و دین او تحریف نشود، یعنى كتاب اصلى‌اش محفوظ بماند كه: إِنّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَإِنّا لَهُ لَحافِظُونَ،(12) در قرآن نسبت به پیروان همه ادیان اعتراض‌هایى هست. معروف‌ترین ادیان آن زمان ‌كه امروز هم همین طور است‌ـ ادیان ابراهیمى به ویژه یهودیان و نصرانیان بودند و همان تورات و انجیل تحریف شده را داشتند. قرآن تصریح مى‌كند كه این‌ها كتاب اصلى نیست و تحریف شده است: فَوَیْلٌ لِلَّذِینَ یَكْتُبُونَ الْكِتابَ بِأَیْدِیهِمْ ثُمَّ یَقُولُونَ هذا مِنْ عِنْدِ اللهِ‌؛(13) به دست خودشان مى‌نویسند و مى‌گویند این كتابى است كه خدا نازل كرده است. اصلا احتیاجى به این هم
﴿ صفحه 88﴾
ندارد كه اثبات شود كه این كتاب خدا نیست. مرورى اجمالى بر آنها این امر را روشن مى‌كند، به ویژه آن‌كه بینشان اختلاف هم هست. تورات هم مشكلات زیادى دارد. در خود تورات آمده كه حضرت موسى فلان وقت از دنیا رفت! اگر این كتابى است كه بر حضرت موسى نازل شده چطور مى‌گوید موسى فلان وقت از دنیا رفت؟!
به هر حال قرآن نسبت به جعل احكام و رفتارهایى كه مردم و علمایشان داشتند انتقادهاى زیادى دارد از جمله انتقاداتى نسبت به اعتقادات آنه‌؛ وَقالَتِ الْیَهُودُ عُزَیْرٌ ابْنُ اللهِ وَقالَتِ النَّصارى الْمَسِیحُ ابْنُ اللهِ،(14) اشكال اصلى قرآن درباره اعتقادات این‌ها آن است كه براى خداوند فرزند قائل شده‌اند. این مسأله درباره حضرت مسیح خیلى زمینه داشت‌؛ دختر باكره‌اى كه از ابتدا وقف بیت‌المقدس شده بود، تحت نظر حضرت زكریا بزرگ شده و صاحب كرامات هم بوده است، از جمله آن‌كه غذایش از بهشت نازل مى‌شد و‌... این‌ها نص قرآن است‌؛ كُلَّما دَخَلَ عَلَیْها زَكَرِیَّا الْمِحْرابَ وَجَدَ عِنْدَها رِزْقاً،(15) در میان بنى‌اسرائیل مرسوم بود در اطراف بیت‌المقدس اتاق‌هایى براى عبادت مى‌ساختند، مثل ما كه اعتكافى سه روزه داریم و سه روز ماه رجب را در مساجد اعتكاف مى‌كنیم، آنها هم
﴿ صفحه 89﴾
مكان‌هایى داشتند كه در طول سال كسانى در آنجا مشغول عبادت بودند. طبق سنتى در بنى‌اسرائیل مادر حضرت مریم در هنگام آبستنى ایشان نذر كرد كه بچه‌اش را وقف بیت‌المقدس كند. گفت آنچه كه در شكمم هست آن را براى عبادت در بیت‌المقدس وقف كردم‌؛ فكر مى‌كرد فرزندش پسر است، معمول بود كه پسرها را خادم بیت‌المقدس مى‌كردند. وقتى بچه‌اش متولد شد دید دختر است. رَبِّ إِنِّی وَضَعْتُها أُنْثى،(16) تا آن وقت سابقه نداشت كه دخترى را خادم بیت‌المقدس كنند، ولى نذر كرده بود كه آنچه در رحم دارد، تقدیم كند، نگفته بود پسرم‌؛ نَذَرْتُ لَكَ ما فِی بَطْنِی،(17) آمدند پیش حضرت زكریا كه به اصطلاح بزرگ بیت‌المقدس بود كه چه كار كنیم؟ گفت: چون به طور مطلق نذر كردى باید نوزادت را بیاورى. به‌ناچار جایى مخصوص آن دختر مى‌سازیم. حضرت مریم در بیت‌المقدس بزرگ شد و به حد بلوغ رسید. بسیار هم مورد احترام بود و به ویژه آن‌كه هر روز غذایى از آسمان برایش نازل مى‌شد. حالا شما فرض كنید اگر ما در یك گوشه كشورمان در یك مسجد یا معبدى، دخترى مشغول عبادت بود و غذایش از آسمان نازل مى‌شد و كسى غذاى طبیعى برایش نمى‌برد، همه عالم جمع مى‌شدند تا یك
﴿ صفحه 90﴾
چنین چیزى را ببینند. این خانمى كه این احترام و این قداست را داشت آبستن و بچه‌دار شد و آن داستان عجیبى كه همه مى‌دانید زمینه‌اى شد كه بعدها پیروان حضرت عیسى ‌به بهانه این‌كه بچه بى‌پدر نمى‌شود‌ـ او را فرزند خدا بدانند. بسیارى از یهودى‌ها به حضرت مریم تهمت زدند كه او رفتار نامناسبى داشته و بچه به تعبیر ما بلاتشبیه حرام‌زاده است، ولى پیروان حضرت زكریا گفتند: نه، این یك معجزه الهى است و بعد كم‌كم گفتند بگوییم این هم پسر خداست، مى‌گویند پسر كیست؟ مى‌گوییم پسر خداست. این ابتدا یك لقب تشریفاتى بود. آدمى كه بچه ندارد، شوهر هم نكرده و خدا به او فرزند داده، فرزندش پسر كیست؟ مى‌گوییم پسر خداست. كم‌كم این لقب تشریفاتى بعد از این‌كه چند نسل گذشت جدّى شد، گفتند: بله، یك خدایى داریم پدر است و یك خدایى هم داریم پسر است. عیسى پسر خداست! این سخن را تفسیر كردند به این‌كه خدا تنزل كرده در مقام جسمانیت در شكم حضرت مریم به این صورت ظاهر شده است! حالا اسلام با این قضیه مواجه است. حضرت عیسى(علیه السلام) پیغمبر برجسته خداست و مردم حالا درباره‌اش مى‌گویند این پسر خداست! حالا اسلام با این قضیه چه كار كند؟ فرض بفرمایید پیغمبر اسلام به مسیحى‌ها بگوید: شما خودتان مى‌دانید كه خدا شأنش نیست كه بچه‌دار شود، این یك
﴿ صفحه 91﴾
حرف مجازى بود. قضیه را جدى نگیرید. این حرف لقبى بود كه خود شما دادید. برگردید همان لقب را به صورت مجازى تلقى كنید. به ویژه آن‌كه مسیحیان نسبت به مسلمان‌ها علاقه داشتند. قرآن مى‌فرماید از بین همه طوایف مردم كسانى كه بیشترین علاقه را به مسلمان‌ها دارند مسیحیان هستند: لَتَجِدَنَّ أَشَدَّ النّاسِ عَداوَةً لِلَّذِینَ آمَنُوا الْیَهُودَ وَالَّذِینَ أَشْرَكُوا وَلَتَجِدَنَّ أَقْرَبَهُمْ مَوَدَّةً لِلَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ قالُوا إِنّا نَصارى،(18) خدا خیلى از این‌ها تعریف مى‌كند‌؛ ذلِكَ بِأَنَّ مِنْهُمْ قِسِّیسِینَ وَرُهْباناً وَأَنَّهُمْ لا یَسْتَكْبِرُونَ،(19) وقتى آیات قرآنى را مى‌شنوند از چشمانشان اشك جارى مى‌شود. حالا این مسیحیان دوستدار اسلام و مسلمانان چنین اعتقادى دارند. قرآن چگونه با این‌ها مواجه مى‌شود؟ ما بودیم چه كار مى‌كردیم؟ پیغمبر اكرم(صلى الله علیه وآله)چگونه با این‌ها برخورد مى‌كند؟ مى‌فرماید: تَكادُ السَّماواتُ یَتَفَطَّرْنَ مِنْهُ وَتَنْشَقُّ الأَْرْضُ وَتَخِرُّ الْجِبالُ هَدّاً * أَنْ دَعَوْا لِلرَّحْمنِ وَلَداً،(20)مى‌گوید جا دارد آسمان‌ها از هم بپاشید، زمین بشكافد، كوه‌ها فرو بریزد از این‌كه كسانى براى خدا فرزند قائلند. مسأله توحید و اعتقاد به خدا آن‌قدر مهم است كه اگر كسى از آن منحرف شود آن‌قدر در سعادتش اثر سوء دارد كه جا
﴿ صفحه 92﴾
دارد عالم متلاشى شود! این نص قرآن است: تَكادُ السَّماواتُ یَتَفَطَّرْنَ مِنْهُ وَتَنْشَقُّ الأَْرْضُ وَتَخِرُّ الْجِبالُ هَدًّا‌...، چرا اسلام در برابر چنین انحرافى این قدر محكم مى‌ایستد؟ براى این‌كه اگر رهایش كند دیگر توحیدى باقى نمى‌ماند، فطرت خداپرستى از مسیر اصلى‌اش منحرف مى‌شود و آنچه هدف همه انبیا بود از میان مى‌رود. قرآن تأكید مى‌كند حرف‌هاى شما آن‌قدر بد و خطرناك است كه با متلاشى شدن عالم مساوى است. شوخى برنمى‌دارد باید راهتان را عوض كنید‌؛ وَلا تَقُولُوا ثَلاثَةٌ انْتَهُوا خَیْراً لَكُمْ إِنَّمَا اللهُ إِلهٌ واحِدٌ،(21) به تثلیث قائل نشوید، گاهى مى‌گویند این سه تا یعنى سه تا صفت، گاهى هم مى‌گویند یعنى سه تا جلوه از خدا، لا تَقُولُو‌؛ اصلا حرفش را نزنید براى این‌كه حرفش كه زده شد از مجاز كم‌كم به حقیقت تبدیل مى‌شود. از شوخى كم كم به جدى مى‌رسد. اول مى‌گویند این‌ها سمبل و نماد است، بعدها كم‌كم فراموش مى‌شود. امكان دارد دانشمندانشان توجیه كنند كه اصل موضوع چیز دیگرى بوده است، ولى اسلام كه براى چند تا دانشمند نیامده است، همه مردم باید خداپرست شوند و از نور خدا استفاده كنند. قرآن به عنوان مربى و مصلح، قاطعیت به خرج مى‌دهد، حالا ما باید چه كنیم؟ اسلام در برابر اعتقادات شرك‌آمیز به هیچ وجه
﴿ صفحه 93﴾
كوتاه نمى‌آید. خیلى محكم مى‌ایستد‌؛ وَلا تَقُولُوا ثَلاثَةٌ انْتَهُوا به همان لا تَقُولُوا ثَلاثَة اكتفا نمى‌كند و مى‌افزاید این حرفى كه مى‌زنید جا دارد كه آسمان‌ها از هم بپاشد. بدانید كه كار خیلى خطرناكى مى‌كنید.
در اصلِ فطرى بودن مسأله توحید جاى هیچ شكى نیست حتى بت‌پرست‌هاى مكه هم در زمان خود پیغمبر با توحید بیگانه نبودند. خود قرآن مى‌گوید: وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّماواتِ وَالأَْرْضَ،(22) اگر خوب باطنشان را بكاوى كه آیا واقعاً این عالم را این بت‌ها آفریده‌اند؟ خواهند گفت: لَیَقُولُنَّ خَلَقَهُنَّ الْعَزِیزُ الْعَلِیمُ‌؛ مى‌گویند نه، خدا آفریده، الله آفریده، همان بت‌پرست‌هاى مكه مى‌گفتند الله، پس چرا این‌ها را مى‌پرستیدند؟ مى‌گفتند: هؤُلاءِ شُفَعاؤُنا عِنْدَ اللهِ،(23)ما نَعْبُدُهُمْ إِلاّ لِیُقَرِّبُونا إِلَى اللهِ زُلْفى،(24) ما این‌ها را مى‌پرستیم تا این‌ها ما را به خدا نزدیك كنند. مشركان مكه نمى‌گفتند این بتى كه با خرما یا با سنگ و چوب ساخته و تراشیده‌ایم، این‌ها آفریننده آسمان و زمین هستند. این‌ها را كه خود ما ساختیم. مى‌گفتند چون ما آن خداى اصلى را نمى‌شناسیم و به او دسترسى نداریم، این نماد او را مى‌پرستیم، تا این واسطه‌ها ما را به خدا نزدیك‌تر كنند. مكتب اسلام این
﴿ صفحه 94﴾
اعتقادات شرك‌آمیز را كه مظهرش به نحوى بت‌پرستى و شبیه بت‌پرستى و چیزهایى از این قبیل است، به هیچ وجه نمى‌پذیرد. اما این‌كه چگونه باید آنها را دعوت كنند، حرف دیگرى است. در هر زمان چگونه باید حقایق را به مردم فهماند؟ پیغمبر اكرم(صلى الله علیه وآله)باید از اول محكم سخن بگوید‌؛ چراكه این خط قرمزى است كه شوخى‌بردار نیست اما دیگران باید چه كار كنند؟ خود قرآن راهنمایى كرده است‌؛ وَإِنّا أَوْ إِیّاكُمْ لَعَلى هُدىً أَوْ فِی ضَلال مُبِین،(25)وقتى مى‌خواهید بحث كنید ابتدا با خشونت برخورد نكنید. وقتى آن مشركان در زندان به نزد حضرت یوسف آمدند و خوابشان را نقل كردند و از تعبیرش پرسیدند. آن حضرت ابتدا تعبیر خوابشان را گفت كه چنین و چنان مى‌شود و بعد گفت: أَأَرْبابٌ مُتَفَرِّقُونَ خَیْرٌ أَمِ اللهُ الْواحِدُ الْقَهّارُ،(26) رفیق‌ها، هم‌بندها حالا بگویید و انصاف بدهید كه خداى یگانه بهتر است یا این ارباب متفرقون، این خداهاى پراكنده‌اى كه شما دارید، این‌ها بهترند یا خداى یگانه؟ ببینید با چه زبانى با آنها صحبت مى‌كند. این راه درست صحبت كردن و دعوت كردن است، اما این‌كه ما چگونه مرزهاى اعتقادى حق و باطل را بشناسیم و چه جاهایى قابل اغماض نیست، بحث دیگرى است. باید بدانیم كه اسلام منادى توحید خالص
﴿ صفحه 95﴾
است‌؛ فَاعْبُدِ اللهَ مُخْلِصاً لَهُ الدِّینَ،(27) و از هرگونه چیزى كه شائبه شرك داشته باشد پرهیز مى‌كند.
آیا این هندوها و بودایى‌ها با مشركان مكه در بت‌پرستى‌شان فرقى دارند؟ یعنى آیا این‌ها چیزى بیش از آنچه كفار مكه مى‌گفتند كه مَا نَعْبُدُهُمْ إِلاّ لِیُقَرِّبُونا إِلَى اللهِ زُلْفى،(28) مى‌گویند؟ و آیا صرف این‌كه آنها مى‌گفتند ما بت‌ها را مى‌پرستیم تا ما را به الله نزدیك كنند این براى موحد بودنشان كافى بود؟ مشركانى كه قرآن مى‌فرماید: إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ فَلا یَقْرَبُوا الْمَسْجِدَ الْحَرامَ‌...،(29) چه كسانى بودند؟ همین‌هایى بودند كه مى‌گفتند خالق، الله است و ما این بت‌ها را مى‌پرستیم تا واسطه نزدیكى ما به الله باشند. این مطلب به هیچ وجه باعث نمى‌شود كه ما ایشان را موحد بدانیم.
نظیر این مسأله شفاعت و وساطت را در فرهنگ اسلام هم داریم، به ویژه در مكتب تشیع، ما هم نسبت به پیغمبر اكرم(صلى الله علیه وآله)و ائمه اطهار(علیهم السلام) خضوع داریم، به آنها توسل مى‌كنیم و از آنها مى‌خواهیم كه ما را شفاعت كنند‌؛ البته تقریباً همه مسلمان‌ها، حتى وهابى‌ها نیز به شفاعت اعتقاد دارند، ولى به شفاعت در آخرت قائلند و توسل در دنیا و
﴿ صفحه 96﴾
براى امور دنیا را جایز نمى‌دانند والاّ هیچ‌كس اصل شفاعت را انكار نمى‌كند‌؛ إِدَّخَرْتُ شَفَاعَتِی لاَِهْلِ الْكَبَائِرِ مِنْ أُمَّتِی،(30) این روایت را منابع شیعه و سنّى نقل كرده‌اند. خود «محمد‌بن‌عبدالوهاب» در كتاب توحیدش اصل شفاعت را رد نمى‌كند، منتها توسل‌هاى شیعیان را براى حوایج دنیایى بدعت مى‌داند. شفاعت ما با آنچه كه مشركان قائل بودند چه فرقى دارد؟ باید گفت ما معتقدیم كه كارهاى عالم همه از یك اراده سرچشمه مى‌گیرد، هیچ چیزى در عالم بدون اذن خداوند تحقق نمى‌یابد، هیچ كس نمى‌تواند اراده‌اش را بر خداوند تحمیل كند. اصلا هیچ كس هیچ چیز غیر از آنچه خدا به او داده، ندارد، همه كس همه چیزشان را از خدا دارند. براى هر كار یك اذن تكوینى الهى وجود دارد، ملائكه هم هیچ كارى را بى‌اذن خدا نمى‌كنند. قرآن مى‌فرماید: ...‌لا یَسْبِقُونَهُ بِالْقَوْلِ وَهُمْ بِأَمْرِهِ یَعْمَلُونَ،(31) ما معتقدیم كه حضرت اسرافیل فرشته حیات است ‌چیزى شبیهش را بت‌پرست‌ها قائلند‌ـ عزرائیل واسطه در قبض روح است. میكائیل واسطه در ارزاق است، جبرئیل فرشته وحى است‌؛ ولى همه بى‌اذن خدا هیچ حركتى نمى‌كنند‌؛ لا یَسْبِقُونَهُ بِالْقَوْلِ، یعنى تا خدا نگوید قدم از قدم برنمى‌دارند، پس آنها واسطه هستند اما خداوند آنها را
﴿ صفحه 97﴾
تعیین كرده است. وقتى نمرود از حضرت ابراهیم(علیه السلام) پرسید این خدایى كه تو مى‌گویى كیست و چه كاره است؟ گفت: وَالَّذِی هُوَ یُطْعِمُنِی وَیَسْقِینِ‌؛(32) خداى من آن كسى است كه به من غذا مى‌خوراند‌؛ برایم سقایى مى‌كند، آب به كامم مى‌ریزد. درست است كه آب را باید از چشمه و از ظرف مخصوص آن برداریم، خدا آب در دهان ما نمى‌ریزد، اما همه این‌ها وسیله‌اى است كه او قرار داده است. این یك بینش است، هزارتا واسطه هم باشد همه را او منظم كرده است و هیچ كس هم نمى‌تواند اراده‌اش را بر خداوند تحمیل كند.
این نگاه، نوعى بینش آگاهانه و گونه‌اى از وساطت است، نه پارتى‌بازى. در پارتى‌بازى ما قانون را دور مى‌زنیم، رفیقى پیدا مى‌كنیم از او مى‌خواهیم كه از امرى صرف نظر كند یا كارى را انجام دهد‌؛ یا با پول یا با رفاقت یا به دلیل نسبت خویشاوندى و‌...، در واقع آن واسطه اراده‌اش را بر قاضى یا حاكم تحمیل مى‌كند، او ابتدائاً نمى‌خواهد ولى روى رفاقت یا خجالت یا احتیاجى كه به آن واسطه دارد، خواسته‌اش را انجام مى‌دهد. این در واقع وساطت استقلالى است یعنى این اراده‌اش را بر اراده او تحمیل مى‌كند او دلش نمى‌خواهد ولى چاره‌اى ندارد چون اگر حرف او را گوش نكند یك جاى دیگر كارش لنگ
﴿ صفحه 98﴾
مى‌شود فردا كمكش نمى‌كنند و‌...، این شفاعت استقلالى است یعنى وساطتى است كه واسطه مى‌آید خواست خودش را بر طرف تحمیل مى‌كند و على‌رغم میل باطنى‌اش تسلیم حرف او مى‌شود‌؛ این شفاعتى است كه مشركان به آن قائلند. مى‌گفتند فرشتگان، دختران خدا هستند و خدا آنها را خیلى دوست دارد. این بت‌هایى كه ما مى‌سازیم، مجسمه‌اى از فرشتگان است ما در برابر این‌ها خضوع مى‌كنیم تا فرشتگان خوششان بیاید. مثل این‌كه ما به عكس كسى احترام مى‌گذاریم تا صاحب عكس خوشش بیاید، پرستش آنها اصلا این گونه بود آنها مى‌خواستند فرشتگان را پرستش كنند، منتها خود فرشتگان را كه نمى‌دیدند مجسمه‌اش را مى‌پرستیدند. آنها به آن عكس و به آن بت احترام مى‌كردند براى این‌كه آن فرشته خوشش بیاید، تا چه كار كند؟ آن وقت نعوذ بالله بیاید پیش بابا بگوید باباجان به خاطر من از این شخص صرف نظر كن یا روزى او را زیاد كن یا حاجتش را بده، او نمى‌خواست این كار را بكند ولى چون دخترش دوست دارد، انجام مى‌دهد. این شفاعت مشركان، شفاعت استقلالى است. یعنى نعوذ بالله خدا مجبور است براى رضایت دخترهایش حرف آنها را گوش كند. تفاوت شفاعت بت‌پرستانه و شفاعت موحدانه این‌جاست.
انسان‌ها خوبى یا احسان دیگران را درك مى‌كنند.
﴿ صفحه 99﴾
فرض كنید كارتان در بیمارستانى به دلیل بى‌پولى معطل مانده، یك لحظه كسى از راه مى‌رسد و مى‌گوید بیا این صد هزار تومان را بگیر برو بیمارت را معالجه كن. این كار او خیلى به دل شما مى‌نشیند، اما اگر هزار بار بگویند پروردگار متعال معادل هزاران برابر این پول را به تو داده است، درك نمى‌كنیم. این چشمى را كه خدا به ما داده چند مى‌ارزد؟! آیا حاضریم چشم‌هایمان را در برابر میلیون‌ها تومان از ما بگیرند؟! این گوشى كه با آن مى‌شنویم چند مى‌ارزد؟! اگر كسى به ما بگوید عقلت را به ما بده، مغزت را به ما بده و در برابرش هرچه پول بخواهى به تو مى‌دهیم آیا این كار را مى‌كنیم؟! آن وقت كه دیوانه شدیم آن پول‌ها به چه دردمان مى‌خورد؟! ارزش این عقلى كه خدا به ما داده از همه عالم بیشتر است ولى این را به درستى درك نمى‌كنیم، اما اگر یك نفر پیدا شد كه پولى به ما داد یا بیمارى ما را درمان كرد، این را به خوبى مى‌فهمیم، اما هرچه انبیاى الهى گفتند همه این عالم و نعمت‌هایش را خدا رایگان به شما داده، دست‌كم در برابر او تعظیم كنید، به شكرانه این نعمت دو ركعت نماز در پیشگاه الهى بخوانید، اهمیت نمى‌دهیم. دشمن خدا هم نیستیم اما درست درك نمى‌كنیم. خداوند متعال بر اساس رحمت خودش كسانى را قرار داده كه ما را به درك درست نعمت‌هایش رهنمون كنند.
﴿ صفحه 100﴾
شفاعت، امرى است كه خود خدا قرار داده براى این‌كه ما مزه رحمت فوق‌العاده‌اش را درك كنیم، همین‌طور بگویند خدا كرده خیلى جدى نمى‌گیریم‌؛ چون شعور و معرفتمان كم است. آن كسانى كه خودشان درك مى‌كنند، واسطه مى‌شوند تا به دست آنها خیرات و رحمت‌هایى به دیگران برسد تا مردم به این وسیله خدا را بشناسند و بر معرفتشان افزوده شود. این شفاعت، عین توحید است و لذا خدا در همین عالم نه‌تنها براى حوایج مادّى كه براى آمرزش گناهان نیز شفاعت را مطرح كرده و فرموده است غیر از این‌كه خودتان استغفار مى‌كنید نزد پیغمبر بروید تا او هم برایتان استغفار كند. این حرف بسیار بلندى است. ما همه مى‌گوییم انسان گناه‌كار وقتى توبه كرد گناهش آمرزیده مى‌شود، اما قرآن مى‌گوید: وَلَوْ أَنَّهُمْ إِذْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ جاؤُكَ فَاسْتَغْفَرُوا اللهَ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللهَ تَوّاباً رَحِیم‌؛(33)اگر گناه مى‌كنند، نزد پیغمبر بروند خودشان استغفار كنند پیغمبر هم برایشان استغفار كند، آن وقت خدا آنها را مى‌بخشد. براى آمرزش گناهان غیر از استغفار خود انسان پیغمبر هم باید امضا كند. در مقابلش وقتى به منافقین مى‌گفتند بیایید نزد پیغمبر تا برایتان استغفار كند، مى‌گفتند: رهایمان كنید خودمان مى‌رویم استغفار مى‌كنیم چرا منّت
﴿ صفحه 101﴾
پیغمبر را بكشیم‌؛ وَإِذا قِیلَ لَهُمْ تَعالَوْا یَسْتَغْفِرْ لَكُمْ رَسُولُ اللهِ لَوَّوْا رُؤُسَهُمْ،(34) رویشان را برمى‌گرداندند وَرَأَیْتَهُمْ یَصُدُّونَ وَهُمْ مُسْتَكْبِرُونَ،(35) از روى خودبزرگ‌بینى ننگشان مى‌شد كه نزد پیغمبر بیایند، درباره چنین كسانى قرآن مى‌فرماید: سَواءٌ عَلَیْهِمْ أَسْتَغْفَرْتَ لَهُمْ أَمْ لَمْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ لَنْ یَغْفِرَ اللهُ لَهُمْ‌؛(36)این‌هایى كه عارشان مى‌شود، اگر تو هم برایشان استغفار كنى فایده نخواهد داشت‌؛ چون بندگى با روح خودبزرگ‌بینى نمى‌سازد. بندگى یعنى خودشكنى. شفاعتى كه اسلام مطرح مى‌كند عین توحید است چون دستور خداست و به نفع خود انسان‌هاست. این شفاعت، انسان را به خدا نزدیك مى‌كند اما آن شفاعتى كه آنها مى‌گویند یعنى اراده‌شان را بر اراده خدا تحمیل مى‌كنند، پارتى‌بازى است، شرك است، مرز شرك و ایمان همین جاست. ما مى‌گوییم خود خدا امر كرده، امرش هم ثابت است، در قرآن فرموده است به خانه پیغمبر بروید. این‌جا اطاعت خداست و این شفاعت خواستن هم عین بندگى است یعنى ما نزد بنده‌اى برویم گردن كج كنیم آن هم در كارى مثل آمرزش گناه كه مربوط به خداست، این عین تجسم روح عبادت و بندگى است.
﴿ صفحه 102﴾
شیطان براى چه از درگاه الهى رانده شد؟ هیچ كس در عالم به اندازه شیطان عبادت نكرد. امیر مؤمنان(علیه السلام) در نهج‌البلاغه مى‌فرماید: وَكَانَ قَدْ عَبَدَ اللهَ سِتَّةَ آلاَفِ سَنَة لاَ یُدْرَى أَمِنْ سِنِی الدُّنْیَا أَمْ مِنْ سِنِی الاْخِرَةِ‌...،(37) قبل از حضرت آدم، ابلیس شش‌هزار سال خدا را عبادت كرده بود. پروردگار متعال همین عبادت را وسیله امتحان ابلیس قرار داد، كه اگر تو واقعاً مرا عبادت مى‌كنى هر كارى مى‌گویم باید انجام دهى. فرمود: براى آدم سجده كن. ابلیس گفت: من تو را عبادت مى‌كنم ولى سجده براى مخلوق نمى‌كنم. فرمود: اگر مى‌خواهى مرا اطاعت كنى هر كارى كه مى‌گویم انجام بده‌؛ إِنِّی أُرِیدُ أَنْ أُطَاعَ مِنْ حَیْثُ أُرِیدُ‌؛(38) اگر حرف من را مى‌خواهى گوش كنى ببین من چه مى‌گویم آن را انجام بده. گفت: نه، این كار را نمى‌كنم. همین امر باعث شد كه ملعون ازل و ابد بشود. این‌ها افسانه نیست، نصّ قرآن است‌؛ بنابراین مرز ایمان و كفر، ایمان و نفاق همین‌هاست. كسانى كه حاضرند همان‌طور كه خدا گفته است به در خانه پیغمبر و اهل‌بیت او بروند و از آنها شفاعت بخواهند، نشانه‌هاى ایمان را دارند، و آنهایى كه عارشان مى‌شود، نشانه‌هاى كفر باطنى دارند، براى این‌كه در برابر خدا بزرگى مى‌فروشند همان‌طور كه ابلیس از سجده كردن براى آدم
﴿ صفحه 103﴾
عارش شد. حاصل آن‌كه: شفاعتى كه مشركان مى‌گفتند غیر از شفاعتى است كه شیعه مى‌گوید، این شفاعت چیزى است كه خود خدا فرموده و در مسیر اطاعت اوست. پیغمبر و اولیاى خدا هیچ كارى بى‌اذن او نمى‌كنند رحمتى كه از دست آنها نازل مى‌شود و حوائجى كه به دست آنها برآورده مى‌شود شعاعى از رحمت خداست. ما جاى دیگرى را نمى‌شناسیم، عقلمان نمى‌رسد‌؛ ولى این‌ها را خوب مى‌شناسیم و مى‌دانیم كه رحمت خدا بر این‌ها نازل مى‌شود. این را هم خود خدا فرموده كه عین ایمان و توحید است. ما مى‌گوییم كار، كار خداست و به امر او جارى مى‌شود. پس اگر كسانى واقعاً چنین اعتقادى داشته باشند ‌همان اعتقادى كه ما به ائمه اطهار داریم‌ـ این شرك نیست، اما آن باورى كه مشركان مكه داشتند و مى‌گفتند: ما نَعْبُدُهُمْ إِلاّ لِیُقَرِّبُونا إِلَى اللهِ زُلْفى، این شرك است هرجاى دیگر نیز كسانى باشند كه بت را بپرستند و بگویند این واسطه است براى این‌كه ما را به الله نزدیك كند تازه مى‌شوند مثل آن مشركان مكه، این توحید نیست، فرقى نمى‌كند كه اسم الله را بیاورند یا رمز الله را بگویند. وقتى از مشركان مكه مى‌پرسیدند چه كسى آسمان‌ها و زمین را آفریده است مى‌گفتند: الله‌؛ وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّماواتِ وَالأَْرْضَ لَیَقُولُنَّ اللهُ،(39) مى‌گفتند ما نَعْبُدُهُمْ إِلاّ لِیُقَرِّبُونا إِلَى الله
﴿ صفحه 104﴾
زُلْفى،(40) به صرف این‌كه الله مى‌گفتند موحد نمى‌شدند، این شرك در ربوبیت است. ءَأَرْبابٌ مُتَفَرِّقُون(41) یعنى كسانى كه دست‌اندركارند، بسیارى از كارها دست آنهاست‌؛ یكى اختیار عشق دست اوست، دیگرى اختیار روزى، این شرك است. اما ما مى‌گوییم همه كارها دست الله است.
خدا باید خودش بپسندد كه براى چه كسى شفاعت كند یعنى خدا بلاتشبیه مثل پدرى است كه به مادر مى‌گوید بیا براى بچه‌اى كه تخلف كرده است وساطت كن تا من ببخشمش، بلاتشبیه واسطه را خود او تعیین مى‌كند، این شرك نیست. برخلاف این‌كه پدر و مادرى با هم اختلاف دارند پدر مى‌خواهد پسر را بزند مادر مى‌آید دست پدر را مى‌گیرد و اراده‌اش را بر او تحمیل مى‌كند، در این صورت دیگر مدیریت پدر نیست این مدیریت مادر است، كارى كه شفعاى ما و اولیاى خدا مى‌كنند، بى‌اذن خدا نیست‌؛ وَلا یَشْفَعُونَ إِلاّ لِمَنِ ارْتَضى،(42) مَنْ ذَا الَّذِی یَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلاّ بِإِذْنِه(43)خود او اذن مى‌دهد خود او اشاره مى‌كند كه بروید شفاعت كنید. بنابراین بت‌پرستان هرچند بگویند كه ما بت‌ها را واسطه مى‌دانیم، موحد نیستند، این‌ها مشرك هستند، مثل
﴿ صفحه 105﴾
مشركان مكه، اما این‌كه ما چگونه با آنها برخورد كنیم این یك مسأله دیگرى است‌؛ در این راه باید ابتدا مراحل عقلایى دعوت را رعایت كنیم و در صورتى كه آنها نپذیرند اگر عنادى نداشته باشند باید با آنها رفتارى توأم با محبت و صمیمیت داشت تا در آینده به تدریج نسبت به اسلام خوش‌بین شوند‌؛ اما این‌كه ما واقعاً این‌ها را موحد بدانیم با روح اسلام سازگارى ندارد.
وصلى الله على محمد وآله الطاهرین
﴿ صفحه 106﴾
﴿ صفحه 107﴾
﴿ صفحه 108﴾