ده درس پیرامون امر به معروف و نهی از منکر

نویسنده : حجه الاسلام محسن قرائتی

منكر چیست؟

منكر یعنى كارى كه عقل و دین، آن را زشت و ناپسند بداند، بر خلافِ معروف كه یعنى: كارى كه در عرفِ افراد متدّین، پسندیده و نیك شمرده شود.
منكرات را نمى توان شماره كرد، زیرا در همه امور زندگى یافت مى شود.
در رانندگى، بوق زدن بى جا، گاز دادن نابجا و پارك نابجاى اتومبیل، منكر است. ریختن آشغال در كوچه و خیابان، سدّ معبر، سیگار كشیدن، بلند كردن صدا و آزار دادن همسایه، ترساندن همسر و فرزند، تبعیض میان فرزندان، ندادن حقوق زیر دستان و دهها نمونه دیگر كه هر روز خواسته یا ناخواسته مرتكب آنها مى شویم ولى چون آنها را منكر نمى دانیم در صدد عذرخواهى از دیگران و اصلاح خود بر نمى آییم.
البتّه همه منكرات در یك سطح نیستند. بعضى جنبه زیر بنایى و كلیدى دارند و بعضى روبنایى و در درجه چندم اهمیت هستند. اكنون بعضى منكرات زیر بنایى را فهرست وار بیان مى كنیم:

خرافات

در میان مردم، خرافات بسیارى وجود دارد كه ریشه منطقى و عقلى ندارد، مثل اعتقاد به نحس بودن عدد سیزده كه هیچ دلیلى ندارد، اما گاهى خرافات به اسم دین است كه ناشى از جهل مردم نسبت به معارف دینى مى باشد.
در این موارد وظیفه دانشمندان دینى، بیان حقایق براى رفع خرافات از جامعه است، زیرا در غیر این صورت، مطالب درست دین نیز بخاطر این خرافات مورد بى اعتنایى نسل جوان قرار گرفته و كم كم اعتقاد مردم نسبت به اصل دین سست مى شود.
قرآن، در سوره انعام به شدت با خرافات زمان پیامبر اسلام مبارزه مى كند و مى فرماید: به چه دلیل گوشت برخى از حیوانات را بر خود حرام مى كنید و برخى را حلال، مگر از جانب خدا دلیلى دارید.

تبعیض در احكام دین

یكى از مهم ترین اصول دین، تسلیم بودن در برابر احكام و دستورات الهى است. اما متأسفانه برخى جوانان و خصوصا قشر تحصیلكرده مى گویند: ما باید فلسفه و دلیل هر حكمى را بدانیم تا آن را عمل كنیم. هر چه را كه فهمیدیم عمل مى كنیم و هر چه را كه نفهمیدیم عمل نمى كنیم و در واقع میان دستورات خدا تبعیض روا مى دارند و به فهم خود عمل مى كنند نه به دستورات خدا! در حالى كه لازم نیست ما دلیل هر حكمى را بدانیم تا به آن عمل كنیم. همین كه خدا را عادل و حكیم بدانیم و این حكم را از جانب او بدانیم، كافى است كه به دستور او عمل كنیم. درست مثل عمل به نسخه پزشك كه وقتى او را پزشك ماهرى دانستیم، هر چه گفت عمل مى كنیم، اگر چه دلیل دستوراتش را ندانیم.
قرآن، تبعیض در احكام دین را نشانه افراد منافق دانسته سخن آنها را چنین نقل مى كند كه مى گویند: «نؤمن ببعض و نكفر ببعض»(215).