ده درس پیرامون امر به معروف و نهی از منکر

نویسنده : حجه الاسلام محسن قرائتی

احیاى مراكز دینى

در فرهنگ اسلامى حتى عبادت و نیایش نیز به صورت جمعى صورت مى گیرد و مسلمانان سفارش شده اند كه نمازهاى خود را به جماعت و در مسجد بجاى آورند.
هر هفته روزهاى جمعه به نماز جمعه بروند، در پایان یك ماه روزه دارى، نماز عید فطر را به جماعت باشكوه برگزار كنند. زیارت خانه خدا را همراه با دیگر مسلمانان از دیگر نقاط جهان در ایام حج بجا آورند و در یك كلمه در هر محله و منطقه اى، مكانى به نام خدا وبراى او احداث كنند تا مؤمنان در آنجا گردهم آیند و زمینه هاى الفت و محبت و همكارى میان آنها فراهم شود.
لذا قرآن از یك سو به احداث و احیاى مساجد سفارش نموده و از سوى دیگر از مؤمنان خواسته با بهترین لباس و به بهترین شكل در مراسم نماز جماعت حضور یابند. در زمان رسول خدا و جانشینان پس از ایشان، مسجد، مركز مشورت با مردم، اعزام نیرو براى جهاد با دشمنان، قضاوت میان مردم، رسیدگى به محرومان و حتى محل خواندن خطبه عقد ازدواج بوده است.
طبیعى است احیاى این معروف ها، به تذكر و توصیه و سفارش مؤمنان به یكدیگر نیاز دارد تا هر كس به هر مقدار كه مى تواند در جهت این امر بزرگ اقدام نماید.

وحدت و اطاعت

حفظ و بقاى یك جامعه، نیازمند وحدت و یكدلى افراد آن جامعه است. تفرقه و تشتّت ،یك جامعه را از درون مى پاشد و ناأمنى و ناآرامى را بدنبال دارد. لذا قرآن همواره مؤمنان را به وحدت سفارش كرده و مى فرماید: «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا وَلَا تَفَرَّقُوا»(212) به ریسمان محكم الهى چنگ زنید و دچار تفرقه نشوید.
البته وحدت باید بر پایه اطاعت از خدا، رسول خدا و حاكمان برگزیده خدا باشد و گرنه كافران نیز بر باطل خود اتحاد و اتفاق دارند.
قرآن در این زمینه مى فرماید: «أَطِیعُوا اللَّهَ وَأَطِیعُوا الرَّسُولَ وَأُولِی الْأَمْرِ مِنكُمْ »(213) هر یك از مؤمنان موظف است رابطه اخوّت و برادرى را كه خداوند میان مؤمنان برقرار نموده و فرموده «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ»(214) حفظ كرده و دیگر افراد جامعه را نیز به این معروف مهم اجتماعى دعوت كند تا جامعه دچار تفرقه نشود.

منكر چیست؟

منكر یعنى كارى كه عقل و دین، آن را زشت و ناپسند بداند، بر خلافِ معروف كه یعنى: كارى كه در عرفِ افراد متدّین، پسندیده و نیك شمرده شود.
منكرات را نمى توان شماره كرد، زیرا در همه امور زندگى یافت مى شود.
در رانندگى، بوق زدن بى جا، گاز دادن نابجا و پارك نابجاى اتومبیل، منكر است. ریختن آشغال در كوچه و خیابان، سدّ معبر، سیگار كشیدن، بلند كردن صدا و آزار دادن همسایه، ترساندن همسر و فرزند، تبعیض میان فرزندان، ندادن حقوق زیر دستان و دهها نمونه دیگر كه هر روز خواسته یا ناخواسته مرتكب آنها مى شویم ولى چون آنها را منكر نمى دانیم در صدد عذرخواهى از دیگران و اصلاح خود بر نمى آییم.
البتّه همه منكرات در یك سطح نیستند. بعضى جنبه زیر بنایى و كلیدى دارند و بعضى روبنایى و در درجه چندم اهمیت هستند. اكنون بعضى منكرات زیر بنایى را فهرست وار بیان مى كنیم: