ده درس پیرامون امر به معروف و نهی از منکر

نویسنده : حجه الاسلام محسن قرائتی

رسیدگى به محرمان

دستورات اسلام، به نماز و روزه و قرآن و دعا و دیگر وظایف فردى محدود نمى شود، بلكه بخش عمده اى از دستورات دین، مربوط به جامعه و مسائل اقتصادى، سیاسى و فرهنگى آن است كه یك مؤمن باید ابتدا این معروف هاى مورد نظر دین را بشناسد، تا هم خود عمل كند و هم دیگران را به آن دعوت كند.
از مهم ترین دستورات اجتماعى اسلام، رسیدگى به محرومان و نیازمندان در همه ابعاد زندگى است.
خمس و زكات دو واجب مالى است كه هر مؤمنى را ملزم مى كند بخشى از درآمد خود را صرف نیازهاى جامعه و نیازمندان كند. در تمام قرآن، هر جا نامى از نماز آمده، زكات نیز ذكر شده است تا مؤمنان گمان نكنند با اداى نماز تكلیفشان تمام مى شود. «یُقِیمُونَ الصَّلَاةَ وَیُؤْتُونَ الزَّكَاةَ »(199)
حتى اگر كسى خود توان كمك به نیازمندان را ندارد باید دیگران را به این كار تشویق و تحریص كند و این خود یك وظیفه است. قرآن از زبان اهل دوزخ چنین بیان مى كند كه مى گویند: «وَلَا یَحُضُّ عَلَىٰ طَعَامِ الْمِسْكِینِ»(200) ما دیگران را به اطعام مستمندان تشویق نمى كردیم.

احسان و نیكوكارى

نه فقط نسبت به محرومان جامعه، بلكه نسبت به همه افراد جامعه باید انسان روحیه احسان و نیكوكارى داشته باشد.
مورد واجب آن، احسان به والدین است كه قرآن مى فرماید: «وَبِالْوَالِدَیْنِ إِحْسَانًا »(201) لذا خدمت به پدر و مادر و نیكى به آنها در هر شرایطى لازم است، چه مؤمن باشند و چه كافر، چه محتاج باشند و چه نباشند.
در مورد دیگر افراد جامعه نیز اسلام سفارش هاى متعددى كرده كه همه نشانه توجه اسلام به روحیه تعاون و همكارى در میان افراد جامعه است. از جمله این دستورات، وام دادن به یكدیگر است كه خداوند خود را گیرنده وام معرفى كرده تا وام دهنده احساس كند به خدا وام مى دهد و بر این كار تشویق شود. «مَّن ذَا الَّذِی یُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا »(202)

اصلاح ذات البین

افراد جامعه در مقابل اختلاف ها و نزاع هایى كه میان برخى مردم وجود دارد مسئولیت دارند و باید میان آنها را اصلاح كنند و آشتى دهند. خداوند مؤمنان را به این امر سفارش نموده و مى فرماید: «وَأَصْلِحُوا ذَاتَ بَیْنِكُمْ »(203) البته قرآن براى پیشگیرى از بروز چنین اختلاف هایى همواره مؤمنان را به عفو و گذشت از یكدیگر سفارش نموده و مى فرماید: شما كه مى خواهید خداوند از شما بگذرد، چرا خودتان از یكدیگر نمى گذرید. «وَلْیَعْفُوا وَلْیَصْفَحُوا أَلَا تُحِبُّونَ أَن یَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ »(204)
بنابراین هر یك وظیفه داریم با گذشت از خطاى یكدیگر، صلح و صفا را در جامعه حاكم سازیم و اگر در میان دیگران نیز كینه و كدورتى وجود دارد نسبت به رفع آن اقدام كنیم.