ده درس پیرامون امر به معروف و نهی از منکر

نویسنده : حجه الاسلام محسن قرائتی

انواع معروف ها در قرآن

در بخش هاى قبلى گفتیم كه براى آمر به معروف و ناهى از منكر لازم است ابتدا معروف ها و منكرها را بشناسد تا كار او براساس آگاهى و شناخت باشد.
در این بخش، انواع معروف هاى فردى و اجتماعى را كه قرآن بر آنها تاكید داشته و دعوت دیگران به انجام آن را لازم شمرده، خلاصه وار مطرح مى كنیم.

اقامه نماز

اولین معروفى كه قرآن به آن سفارش فرموده و آن را نشانه ایمان به خدا مى شمرد، نماز است.
چنانكه در آغاز سوره بقره مى فرماید: «الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِالْغَیْبِ وَیُقِیمُونَ الصَّلَاةَ »، پرهیزكاران به غیب ایمان دارند و نماز بر پا مى دارند.
نه فقط در اسلام، بلكه در همه ادیان آسمانى، نماز جایگاه ویژه اى دارد. خداوند حضرت موسى را به انجام این معروف بزرگ فرمان مى دهد و مى فرماید: «أَقِمِ الصَّلَاةَ لِذِكْرِی »(197) اى موسى! نماز را به پاى دار تا یاد من در تو زنده شود.
قرآن نیز پیامبر اسلام را مأمور مى كند تا خانواده اش را به نماز دعوت كند: «وَأْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلَاةِ»(198) هر مسلمانى نیز وظیفه دارد علاوه بر آنكه خود نماز مى خواند، دیگران را نیز به نماز سفارش كند، دوستان، همكاران، فرزندان و همسر خود را.

رسیدگى به محرمان

دستورات اسلام، به نماز و روزه و قرآن و دعا و دیگر وظایف فردى محدود نمى شود، بلكه بخش عمده اى از دستورات دین، مربوط به جامعه و مسائل اقتصادى، سیاسى و فرهنگى آن است كه یك مؤمن باید ابتدا این معروف هاى مورد نظر دین را بشناسد، تا هم خود عمل كند و هم دیگران را به آن دعوت كند.
از مهم ترین دستورات اجتماعى اسلام، رسیدگى به محرومان و نیازمندان در همه ابعاد زندگى است.
خمس و زكات دو واجب مالى است كه هر مؤمنى را ملزم مى كند بخشى از درآمد خود را صرف نیازهاى جامعه و نیازمندان كند. در تمام قرآن، هر جا نامى از نماز آمده، زكات نیز ذكر شده است تا مؤمنان گمان نكنند با اداى نماز تكلیفشان تمام مى شود. «یُقِیمُونَ الصَّلَاةَ وَیُؤْتُونَ الزَّكَاةَ »(199)
حتى اگر كسى خود توان كمك به نیازمندان را ندارد باید دیگران را به این كار تشویق و تحریص كند و این خود یك وظیفه است. قرآن از زبان اهل دوزخ چنین بیان مى كند كه مى گویند: «وَلَا یَحُضُّ عَلَىٰ طَعَامِ الْمِسْكِینِ»(200) ما دیگران را به اطعام مستمندان تشویق نمى كردیم.