ده درس پیرامون امر به معروف و نهی از منکر

نویسنده : حجه الاسلام محسن قرائتی

اهمیت شیوه ها

پیامبر اكرم صلى الله علیه وآله فرمود: «هر كه امر به معروف مى كند، باید شیوه اش نیز معروف باشد».(141)
قرآن مى فرماید: نیكى در این نیست كه از بى راهه به خانه ها وارد شوید، نیكى در این است كه از راه آن وارد شوید.(142)
امام باقرعلیه السلام ذیل این آیه فرمود: خانه ها را از راهش وارد شوید؛ یعنى هر كارى را از راهش انجام دهید!
آرى، براى هر معروف و منكرى، از هر شخصى در هر مكانى و هر زمانى، شیوه اى خاص لازم است كه اگر مراعات نشود، امكان دارد اثر منفى دهد.

شیوه آئینه وار

حدیثى از پیامبرصلى الله علیه وآله نقل شده كه فرمود: «المؤمن مرأة المؤمن» مؤمن آئینه مؤمن است. اگر در این حدیث كوتاه دقت كنیم، نكاتى درباره شیوه امر به معروف درك مى كنیم؛ از جمله:
1- آئینه از روى صفا عیب را مى گوید، نه از روى انتقام، غرض وكینه.
2- آئینه زمانى عیب را نشان مى دهد كه خودش گرد و غبار زده نباشد.
3- آئینه مراعات مقام و مدال را نمى كند.
4- آئینه عیب را بزرگتر از آنچه هست، نشان نمى دهد.
5 - آئینه همراه با نشان دادن عیب، نقاط قوّت را نیز نشان مى دهد.
6- آئینه عیب را روبه رو مى گوید نه پشت سر.
7- آئینه عیب را بى سر و صدا مى گوید.
8 - آئینه عیب را در دل نگه نمى دارد و همین كه از كنارش رد شدى، عیب از صفحه او پاك مى شود.
9- آئینه را اگر شكستى، خرده هاى آن هم زشت وزیبا را نشان مى دهد. مؤمن را اگر شكستى وتحقیر كردى، باز دست از حرفش بر نمى دارد.
10- اگر آئینه عیب مرا گفت، باید خودم را اصلاح كنم؛ نه آنكه آئینه را بشكنم. آرى! اگر مسلمانى نهى از منكر كرد، شما گناه را از خود دور كن و به انتقاد كننده اعتراض نكن.
اى غزالى گریزم از یارى كه اگر بد كنم نكو گوید
مخلص آن شوم كه عیبم را همچو آیینه رو به رو گوید
نه كه چون شانه با هزار زبان پشت سر رفته، مو به مو گوید

توجه دادن به كرامت و ارزش انسان

اگر انسان بداند كه جانشین خداست(143)
اگر انسان بداند كه فرشتگان بر او سجده كرده اند(144) او موجودى است كه روح خدا در او دمیده شده است؛(145) تنها موجودى است كه خداوند در آفرینش او خود را ستوده است؛(146) همه چیز را به تسخیر او درآورده است؛(147) در آفرینش، بهترین شكل را به او عطا كرده است؛(148) براى او، انبیا و كتب آسمانى فرستاده است؛(149) او را موجودى فناناپذیر قرار داده است،(150) ارزش او بهشت است و نه كمتر؛ خداوند انواع فضیلت ها وكرامت ها را به او مرحمت كرده است.(151)
اگر انسان به این كرامت ها و مقامات توجه كند، هرگز خود را به كارهاى زشت آلوده نخواهد كرد.
راستى! چرا عمر ما چراگاه شیطان باشد؟ ما كه جانشین خدائیم، چرا با دشمن خدا قرین باشیم؟
حضرت على علیه السلام فرمود: كسى كه كرامت و ارزش خود را شناخت، دنیا و هوسها نزد او ناچیز مى شود.(152)
خاطره
شخصى به نام شقرانى در زمان امام صادق علیه السلام مرتكب شراب خوارى شد. امام صادق علیه السلام به او فرمود: اى شقرانى! كار زشت از هر كس كه سر زند، زشت است؛ ولى اگر از تو سرزند، زشت تر است؛ همان گونه كه كار نیكو از هر كس نیكوست؛ ولى اگر از تو سرزند، نیكوتر است. این به خاطر جایگاه تو است. تو از وابستگان ما هستى. پس، قدر خود را بدان!(153)