ده درس پیرامون امر به معروف و نهی از منکر

نویسنده : حجه الاسلام محسن قرائتی

هرگز خود را بهتر ندانیم

حضرت على علیه السلام مى فرماید: اى بنده خدا! در عیبجویى كسى به خاطر گناهانش، شتاب مكن! چه بسا آن گناه بخشیده شود. و درباره خود، حتى از گناه كوچكى كه انجام داده اى، خود را در امان ندان؛ زیرا چه بسا كه به خاطر آن عذاب شوى.(125)
كسى كه امر به معروف و نهى از منكر مى كند، مانند پزشكى است كه به مداواى مریض مى پردازد. چه بسا مریض بهبود یابد و سالها عمر كند؛ ولى خود پزشك در حادثه اى جان دهد.

از كجا شروع كنیم؟

1- خود
قرآن مى فرماید: اى كسانى كه ایمان آورده اید! چرا آنچه را مى گوئید عمل نمى كنید؟(126)
و در جاى دیگرى مى فرماید: آیا مردم را به نیكى سفارش مى كنید، در حالى كه خودتان را فراموش مى كنید؟(127)
حضرت على علیه السلام مى فرماید: تا خودم كارى را انجام ندهم، شما را به آن سفارش نمى كنم و تا خودم از كارى دورى نكنم، شما را از آن باز نمى دارم.(128) البته، عمل، رمز موفقیت است و نه رمز وجوب.
2- خانواده
قرآن مى فرماید: اى پیامبر! اول دختران و همسرانت را سفارش كن و آن گاه زنان دیگر را.(129)
قرآن در ستایش یكى از انبیا مى فرماید: او خاندان و بستگان خود را به نماز سفارش مى فرمود.(130)
البته گاهى همسر و فرزند قابلیّت هدایت ندارند، ولى دیگران حرف حق را مى پذیرند. نمونه آن، پسر نوح و همسر لوط است.
3- نسل نو
حضرت على علیه السلام مى فرماید: روح نوجوان همچون زمین خالى است و آموزش نوجوان مانند نقش بر سنگ، ماندگار است.(131)
در روایات مى خوانیم: به سراغ نسل نو بروید، زیرا كه آنان زودتر از دیگران به سوى خیر گرایش پیدا مى كنند.(132)
4- همسایگان
رسول خداصلى الله علیه وآله فرمود: چرا مردم همسایگان خود را آموزش نمى دهند؟ موعظه نمى كنند؟ امر به معروف و نهى از منكر نمى كنند؟ و چرا همسایگان حاضر نمى شوند آموزش ببینند؟(133)

نقش حكومت

گاهى اوقات منكرات در سطح وسیعى مطرح است كه جز با حركت دولت، امكان نهى از آن نیست.
البتّه وظیفه حكومت تنها در این موارد نیست؛ بلكه باید از آمرین به معروف و ناهیان از منكر كه طبق وظیفه فردى نیز تذكر مى دهند، حمایت كند.
همكارى دولت و مردم همیشه كارساز بوده است و هیچ یك به تنهایى توفیق كامل را به دست نخواهند آورد. لذا براى اجراى احكام نورانى اسلام باید حكومت اسلامى در كار باشد؛ وگرنه بسیارى از احكام كه نیاز به قدرت دارد، به زمین خواهد ماند. آرى! ولایت فقیه یك ضرورت براى اجراى احكام الهى است.
وظایف حكومت در امر به معروف و نهى از منكر مخصوص به چند نمونه نیست. حكومت وظیفه دارد معروف هاى سیاسى اجتماعى را احیا و از منكرات اقتصادى اجتماعى جلوگیرى كند.
اینها نمونه هایى از وظایف حكومت است:
كنترل نرخها و جلوگیرى از هرج و مرج بازار؛
جلوگیرى از واسطه هاى كاذب كه وسیله گران شدن جنس هستند؛
نظارت برقراردادها وجلوگیرى از سوء استفاده هایى كه در تنظیم اسناد مى شود.
دقت در توزیع عادلانه، حفظ بیت المال و شناسایى امین ترین افراد براى سپردن بیت المال به آنها.
استفاده بهینه از منابع طبیعى.
ایجاد شغل مفید براى بیكاران و آموزش دادن كارگران ساده براى بهتر نتیجه گرفتن از منابع طبیعى و فنى؛ زیرا اشتغال، بزرگ ترین معروف و بیكارى زمینه انواع منكرات است.