ده درس پیرامون امر به معروف و نهی از منکر

نویسنده : حجه الاسلام محسن قرائتی

میانه روى

بر اساس روایات، باید در امر و نهى میانه رو بود و از هرگونه خود كم بینى و ضعف یا خشونت و تندروى پرهیز نمود.(98)

محبوبیت و نفوذ كلام

از امام صادق علیه السلام سوال شد: آیا امر به معروف و نهى از منكر بر همه واجب است؟ امام فرمود: این كار بر شخصى واجب است كه مورد احترام و اطاعت دیگران باشد و نسبت به معروف، علم و بصیرت داشته باشد، نه بر كسانى كه خود در انتخاب راه متحیّرند.(99)

كسب آگاهى

حضرت على علیه السلام مى فرماید: هیچ تلاش و حركتى نیست، مگر اینكه انسان در آن محتاج به شناخت باشد.(100)
ابوحنیفه با امام صادق علیه السلام هم غذا شد. امام فرمود: خداوندا! این نعمت ها از تو و پیامبرت مى باشد.(101)
ابو حنیفه گفت: نعمت ها از خداست. چرا رسول را اضافه مى كنید؟ آیا این نوعى شرك نیست؟
امام فرمود: خداوند در قرآن مى فرماید: « أَغْنَاهُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ مِن فَضْلِهِ »(102) خداوند و پیامبرش مردم را بى نیاز كردند.
روزى یك صوفى زاهدنما به امام صادق علیه السلام گفت: چرا شما لباسهاى نرم و لطیف پوشیده اید؟ به خدا سوگند كه پیامبر این گونه لباسها را نمى پوشید.
امام لباس خود را كنار زد و فرمود: من زیر این لباس، لباس خشن پوشیده ام. لباس خشن زیر را براى خدا و اینكه نفس من رفاه طلب نباشد، و لباس رو را براى آراستگى میان مردم پوشیده ام.(103)
در اینجا حدیث جالبى را نقل مى كنیم تا بدانیم كه امر به معروف و نهى از منكر كار ساده اى نیست و هر كسى نمى تواند با هر شناختى كه دارد و با هر شیوه اى كه مى پسندد، این كار را انجام دهد.
در حدیث حسینى مى خوانیم:
«صاحِبُ الاَمرِ بِالمَعروفِ یَحتاجُ الى ان یكون عالِماً بالحَلال و الحرام»
«كسى كه امر به معروف مى كند، باید دین شناس باشد و حلال و حرام را بداند».
«فارغاً من خاصّة نفسه» «گرفتار نفس خود نباشد». اگر حرفى مى زند ویا گامى برمى دارد، براى اصلاح جامعه و رضاى خدا باشد و نه مطرح كردن خود.
«ناصحاً للخلق» «خیرخواه مردم باشد و انگیزه او، سوز درونى و غیرت دینى باشد».
«رحیماً رفیقاً بهم» «با مردم مهربان و رفیق باشد و تا ضرورت پیش نیاید، خشونت نكند».
«داعیاً لهم باللطف» «با لطافت ومحبت، مردم را به كار خیر و خوبى دعوت كند».
«حسن البیان» «گفتارش نیكو باشد».
«عارفاً بتفاوت اخلاقهم» «بداند كه هر كس خلق و خویى دارد و با هركس باید طور خاصى سخن گفت».
«بصیراً بمكر النفس» «از حیله هاى نفسانى آگاه باشد» تا مبادا در قالب امر به معروف و نهى از منكر به اهداف شومى كشیده شود.
«صابراً» «اگر در راه امر به معروف و نهى از منكر ضربه اى دید، مأیوس نشود و پشتكار داشته باشد».
«لا یكا فیهم و لا یشكو منهم» «اگر از مردم آزارى دید، انتقام نگیرد و شكایتى نكند».
«لا یستعمل الحمیّة» «در كار تعصّب قومى وقبیله اى نداشته باشد».
«لا یغتاظ لنفسه» «غیظ او براى نفس نباشد»، بلكه براى خدا و ارتكاب كار زشت توسط دیگران باشد. نه اینكه چرا شأن و مقام مرا مراعات نكرد.(104)