ده درس پیرامون امر به معروف و نهی از منکر

نویسنده : حجه الاسلام محسن قرائتی

اگر مشكلات پیش آمد، چه كنیم؟

از یك سو قرآن مى فرماید: «خداوند براى شما آسانى خواسته است و نه سختى»(74) و از سوى دیگر، امر و نهى در برخى موارد موجب درگیرى و ضرر مى شود، پس چه باید كرد؟
پاسخ: اولاً خود قرآن فرموده است: «در این راه، هر مشكلى به تو رسید، تحمل كن!».(75)
ثانیاً : انبیا و اولیا در راه زنده كردن حق و محو باطل، آن همه سختى كشیدند. قرآن مى فرماید: «حوادث تلخى كه براى شما پیش مى آید، با وجود تلخى و نگرانى براى شما، بركاتى نیز دارد زیرا وسیله اى براى توبه واستغفار شماست».(76)
بنابراین، باید بنگریم كه هر كجا مسأله اى اهم بود، هر چیزى هرچه هم مهم باشد، فداى آن شود. براى مثال، حفظ اسلام مهم تر از جان امام حسین علیه السلام است، لذا آن حضرت شهید مى شود تا اسلام زنده بماند.

آمران به معروف را دوست بداریم!

یكى از انتقاداتى كه انبیا به بعضى از مردم داشتند، این بود كه: «شما ناصحین را دوست ندارید؟».(77)
امام صادق علیه السلام مى فرماید: «بهترین دوستان من كسى است كه عیوب مرا به عنوان هدیه به من تذكر دهد».(78)
امام سجاد علیه السلام در دعاى مكارم الاخلاق چنین مى فرماید: «پروردگارا! به من روحیه انتقاد پذیرى مرحمت فرما تا از كسانى كه مرا ارشاد مى كنند، پیروى كنم».(79)
حضرت على علیه السلام مى فرماید: «از علامات سقوط و عقب گرد، مظنون شدن به كسانى است كه براى ما دلسوزى مى كنند».
و فرمود: «هر كس تو را موعظه كرد، او را به وحشت نینداز».(80)
این منافقان بودند كه هرگاه مورد نهى از منكر قرار مى گرفتند، با غرور مى گفتند: در جامعه تنها ما مصلح هستیم.(81)
و این كفار بودند كه هرگاه انبیا آنان را ارشاد مى فرمودند، به جاى پذیرش مى گفتند : هدف انبیا فخر فروشى بر ماست!!(82)
برادر و خواهر، اگر تذكرى به شما مى دهند، سرسختى نكن! تكبّر بود كه شیطان را از درگاه خدا دور كرد.

الف: عوامل درونى

1- جهل
كودكانى كه از والدین خود اطاعت نمى كنند، به خاطر آن است كه اسرار كلام والدین را نمى فهمند.
انبیا به مردم منحرف مى گفتند: «شما جاهلید وگرنه در برابر ما این همه سرسختى نشان نمى دادید».(83)
2- تعصّب
تعصّب، زمانى مفید و مثبت است كه پافشارى بر اهداف و آرمانهاى مقدس و مستدل باشد، ولى اكثر تعصبات، ریشه ملى و قومى و حزبى و نژادى و شغلى و ... دارد و بر پایه موهومات و رسومات و پندارهاى فردى و اجتماعى است.
تعصب، دودى است كه جلو دید چشم را مى گیرد و فرد هیچ حقیقتى جز راه و رسم خود نمى پذیرد.
خداوند مى فرماید: اگر ما این كتاب را بر غیر عرب نازل مى كردیم، عرب ها به خاطر تعصب نابجا تسلیم نمى شدند.(84)
3- تكبر
سرچشمه تكبر، سن و علم و مال و شكل و قبیله و مقام و حزب و فرزند و امثال آنهاست.
شخصى به محضر امام آمد و گفت: «من از لباس فاخر و منزل و مركب خوب استفاده مى كنم، آیا این نشانه تكبر است»؟
حضرت فرمود: «نشانه تكبّر آن است كه حرف حق را نپذیرى».(85) آرى چه بسیارند فقراى متكبّر و اغنیاى پذیرنده.
4- لقمه حرام
امام حسین علیه السلام روز عاشورا به لشگریان یزید فرمود: «دلیل آنكه امر به معروف و نهى از منكر در شما اثر نمى كند آن است كه شكم هاى شما از حرام پر شده است».(86)