ده درس پیرامون امر به معروف و نهی از منکر

نویسنده : حجه الاسلام محسن قرائتی

احتمال ضرر و خطر

گرچه طبق قانون «اهم و مهم» باید در هر اقدامى محاسبه كرد و هر حركتى را سنجیده انجام داد، ولى باید در انجام این دو وظیفه بزرگ، گاهى به استقبال خطر رفت.
اگر قرآن در ستایش از افرادى مى فرماید : «آنان از هیچ سرزنشى نمى هراسند»(68) به خاطر آن است كه عمل به وظیفه، سرزنش دارد و باید آماده آن بود.
آیاتى كه در انتقاد از گروهى مى فرماید : «خداوند سزاوارتر به ترسیدن است تا مردم»(69) به ما مى گوید: از مردم نترسید!
و روایاتى كه مى فرماید : «بزرگ ترین جهاد، كلام حقى است كه نزد حاكم ستمگرى زده شود»(70) و «حق را بگویید گرچه بر علیه شما باشد»(71)؛ الهام بخش جرأت وجسارت در انجام تكلیف الهى است.
بنابراین، روایاتى كه مى گویند : «امر به معروف زمانى است كه انسان بر جان خود و دوستانش نترسد.»(72) مخصوص مواردى باشد كه قانون اهم و مهم مطرح است؛ یعنى منكر در حدى نیست كه ارزش فدا كردن جان را داشته باشد.
اصلاً امر به معروف دردسر دارد و لذا لقمان به پسرش مى گوید : فرزندم! نماز به پا دار و امر به معروف و نهى از منكر نما و در انجام این وظیفه بر آنچه به تو رسد، صبر و تحمل كن كه این پشتكارى نیاز به صلابت و عزم و اراده اى قوى دارد.(73)

حمایت از آمرین به معروف

خلیفه سوم، عثمان، دستور تبعید ابوذر، یار وفادار رسول خدا را به ربذه صادر كرد و گفت: هیچ كس نباید ابوذر را بدرقه كند!
اما امیرالمؤمنین، امام حسن و امام حسین علیهم السلام سكوت را شكسته و به حمایت از این آمر به معروف به پا خاستند و او را بدرقه كردند.
به هنگام بدرقه، هر سه بزرگوار به ابوذر دلدارى دادند و سخنانى فرمودند. حضرت على علیه السلام فرمود: «اى اباذر! تو براى خدا غضب كردى و فریاد زدى. اینها از افشاگرى تو و از دست دادن حكومت ترسیدند؛ ولى تو هم از گناهِ سكوت ترسیدى و فریاد زدى. فرداى قیامت معلوم خواهد شد كه برنده كیست.»
ابوذر در ربذه غریبانه و در حالى كه سرش در دامن دخترش بود، جان سپرد.

اگر مشكلات پیش آمد، چه كنیم؟

از یك سو قرآن مى فرماید: «خداوند براى شما آسانى خواسته است و نه سختى»(74) و از سوى دیگر، امر و نهى در برخى موارد موجب درگیرى و ضرر مى شود، پس چه باید كرد؟
پاسخ: اولاً خود قرآن فرموده است: «در این راه، هر مشكلى به تو رسید، تحمل كن!».(75)
ثانیاً : انبیا و اولیا در راه زنده كردن حق و محو باطل، آن همه سختى كشیدند. قرآن مى فرماید: «حوادث تلخى كه براى شما پیش مى آید، با وجود تلخى و نگرانى براى شما، بركاتى نیز دارد زیرا وسیله اى براى توبه واستغفار شماست».(76)
بنابراین، باید بنگریم كه هر كجا مسأله اى اهم بود، هر چیزى هرچه هم مهم باشد، فداى آن شود. براى مثال، حفظ اسلام مهم تر از جان امام حسین علیه السلام است، لذا آن حضرت شهید مى شود تا اسلام زنده بماند.