ده درس پیرامون امر به معروف و نهی از منکر

نویسنده : حجه الاسلام محسن قرائتی

احیاى سرمایه هاى درونى براى پذیرش

1- ایمان به خدا
بهترین وسیله براى پذیرش امر به معروف و نهى از منكر، تحكیم عقیده به مبدأ و معاد است.
براى مثال، به كسى كه وارد منزلى مى شود، زمانى مى توان گفت: این كار را بكن و این كار را نكن! كه عقیده داشته باشد: منزل صاحبى دارد، حسابى در كار است و كارهاى او در منزل زیر نظر است.
البتّه بعضى افراد ایمان دارند، ولى فراموشكارند؛ لذا هم ایمان لازم است و هم توجه.
قرآن درباره بعضى مى فرماید: خدا را فراموش مى كنند(27) و یا قیامت را به فراموشى مى سپارند.(28)
كسى كه خدا را ناظر(29) و فرشتگانِ او را مأمور ثبت و ضبط كار خود بداند(30) و توجّه داشته باشد كه در روز قیامت خداوند پرونده اعمال انسان را جلو روى او خواهد گذاشت(31) واو باید پاسخگوى همه كارها، بلكه افكار ونیّات خود باشد، چنین فردى دست به گناه نمى زند.
2- تشكر از خداوند
حضرت على علیه السلام مى فرماید: حتى اگر خداوند براى گناه، كیفر دوزخ قرار نمى داد، لازم بود كه انسان به خاطر تشكّر از آن همه الطاف او، از گناه و مخالفتش دورى كند.(32)
3- توجّه به نظارت اولیاى خدا
در اصول كافى، روایات متعددى نقل شده است مبنى بر اینكه : در هر هفته، اعمال انسان به امام زمان علیه السلام و پیامبر اكرم صلى الله علیه وآله عرضه مى شود و آن بزرگواران را خشنود یا ناراحت مى كند.
4- توجه به آثار شوم گناه
قرآن مى فرماید: « وَمَا أَصَابَكُم مِّن مُّصِیبَةٍ فَبِمَا كَسَبَتْ أَیْدِیكُمْ »(33) هر مصیبت كه به شما مى رسد، به خاطر عملكرد خودتان است.
آشنایى با تاریخ و زندگى اقوام گذشته كه اهل منكر بودند، انسان را به دورى از منكرات مى كشاند.
در قرآن كریم دهها آیه در این زمینه آمده است:
« فَأَهْلَكْنَاهُم بِذُنُوبِهِمْ »(34) ما فلان قوم را به خاطر گناهانش هلاك كردیم.
« فَأُهْلِكُوا بِالطَّاغِیَةِ »(35) طغیان مردم سبب نابودى آنان است.
« وَمِنْهُم مَّنْ أَغْرَقْنَا)(36) قومى را در آب غرق كردیم.
« فَأَخَذَتْهُمْ صَاعِقَةُ الْعَذَابِ »(37) گروهى را با صاعقه نابود كردیم.
« بِرِیحٍ صَرْصَرٍ عَاتِیَةٍ »(38) جمعى را با باد سرد كننده هلاك كردیم.
« جَعَلْنَا عَالِیَهَا سَافِلَهَا »(39) شهر قومى را زیر و رو كردیم.
آشنایى با این هشدارها، یكى از عوامل دست برداشتن از منكرات و كفر و طغیان است. تمام آیاتى كه سفارش به سیر در زمین و نگاه همراه عبرت كرده و تمام آیاتى كه ما را به مطالعه عاقبت كار نیكوكاران یا فاسدان دعوت كرده، به همین منظور است.
5 - توجّه به بركات معروف
آشنایى با منافع و آثار خوبى ها، انسان را براى انجام معروف آماده مى سازد. امام رضا علیه السلام مى فرماید: اگر مردم زیبایى هاى سخنان ما را بدانند، حتماً پیرو ما مى شوند.(40)
امام صادق علیه السلام مى فرماید: خداوند متعال به موسى وحى كرد: من به خاطر تلاش پدران به فرزندان لطف مى كنم. اگر پدران نیكوكار باشند، به فرزندانشان خیر و بركت مى رسد؛ اما اگر شرور باشند، به فرزندانشان شر مى رسد.(41)
آرى، كار خیر یا شر در همین دنیا نیز بى پاسخ نمى ماند.
این جهان كوه است و فعل ما ندا سوى ما آید صداها را ندا
از مكافات عمل غافل مشو گندم از گندم بروید جو ز جو

نمونه بركات

* احسان به مردم، سبب احسان خداوند و مردم به ما مى شود.(42)
* صدقه دفع بلا مى كند.(43)
* حج، انسان را از فقیر شدن بیمه مى كند.(44)
* زكات، مال را بیمه مى كند.(45)
* عفو مردم، كلید عفو الهى است.(46)
* صله رحم، عمر را طولانى مى كند.(47)
* نماز، انسان را از فحشا و منكر باز مى دارد.(48)
* كارهاى نیكو، گناهان را از بین مى برد.(49)
* عقیقه، وسیله بیمه كردن نوزاد از خطرات است.
* استعاذه و دعا، ما را از خطرات نجات مى دهد.(50)
* روزه، وسیله سلامتى است.(51)
* قناعت، كلید عزّت است.(52)
* زهد، رمز رحمت است.(53)
* یاد خدا، تنها وسیله آرامش است.(54)
آرى، براى گسترش و احیاى معروف ها باید مردم را با آثار وبركات دنیوى و اجر اخروى آنها آشنا كنیم.

جامعه ساكت مرده است

قرآن مى فرماید: « وَلَكُمْ فِی الْقِصَاصِ حَیَاةٌ »(55) اگر قاتل را به قصاص رساندید، زنده اید.
در حدیث مى خوانیم: كسى كه در برابر خوبى ها و بدى ها بى تفاوت است، مرده اى است كه در میان زنده ها نفس مى كشد.(56)
سكوت در برابر گناه نتیجه اى جز خسارت ندارد. براساس سوره عصر، حتى كسانى كه اهل ایمان و عمل صالح اند ولى ساكت باشند و دیگران را به حق و صبر سفارش نكنند، در خسارت اند.
در قرآن مى خوانیم: اگر گروهى از مردم جلو فتنه و فساد دیگران را نگیرند، همه زمین به فساد كشیده مى شود.(57)
در حدیث آمده است: اگر گناه مخفیانه انجام شود، خطرى براى همه مردم ندارد؛ ولى اگر گناه آشكارا انجام شود و مردم قدرت برخورد داشته باشند، ولى ساكت بمانند، خداوند همه را مورد قهر و عذاب خود قرار مى دهد.(58) چنانكه در قرآن مى فرماید: از فتنه هایى كه آتشِ آن همه را مى سوزاند، بترسید!(59)
بر اساس روایات: اگر مردم امر به معروف و نهى از منكر را ترك كنند، اشرار بر آنان مسلط خواهند شد و دعاها و ناله ها دیگر اثر نخواهد داشت.(60)
گاهى سكوت در برابر گناه، نشانه رضایت است كه در این صورت بر اساس آیات و روایات، این گونه افراد شریك گناهكار حساب مى شوند.
خداوند به یهودیان زمان پیامبر خطاب مى كند كه : «چرا شما انبیاى پیشین را كشتید؟» در حالى كه نیاكان آنان پیامبران را كشته بودند، ولى چون نسل آنها به كار پدران خود راضى بودند، خداوند، فرزندان را به كردار پدران مورد عتاب و انتقاد قرار مى دهد.(61)
با اینكه قاتل حضرت على علیه السلام یك نفر به نام ابن ملجم بود، ولى در شب نوزدهم ماه رمضان سفارش كرده اند كه صد مرتبه بگویید: «اللهم العن قتلة امیرالمؤمنین» خدایا! قاتلان على را لعنت كن! زیرا بسیارى دیگر نیز به این كار راضى بودند.