ده درس پیرامون امر به معروف و نهی از منکر

نویسنده : حجه الاسلام محسن قرائتی

جایگاه امر به معروف در روایات

پیامبر اكرم صلى الله علیه وآله فرمود: آمران به معروف، جانشینان خدا در زمین هستند.(9)
امیر المؤمنین على علیه السلام در نهج البلاغه مى فرماید: تمام كارهاى خیر و حتى جهاد در راه خدا، نسبت به امر به معروف مثل رطوبت دهان است نسبت به آب دریا.(10)
حضرت على علیه السلام مى فرماید: امر به معروف و نهى از منكر براى عموم مردم یك مصلحت است (تا انگیزه آنان را نسبت به كار خیر زیاد كند)، و نهى از منكر براى افراد نابخرد كه گرایش به انحراف در آنان زیاد است، وسیله كنترل قوى است.(11)
امام باقر علیه السلام در مقام شكایت مى فرماید: افرادى هستند كه اگر نماز ضررى به مال یا جانشان بزند، آن را ترك مى كنند؛ همان گونه كه امر به معروف و نهى از منكر را كه بزرگ ترین و شریف ترین واجبات است، به همین خاطر رها كردند.(12)
در حدیث مى خوانیم : بهترین دوست آن است كه هنگام خلاف، مانع تو شود و بدترین دوست آن است كه به تو تذكر ندهد. امام صادق علیه السلام مى فرماید: بهترین دوست من كسى است كه عیب هاى مرا به من هدیه كند.
همچنین فرمود: كسى كه بتواند جلوى مفاسد را بگیرد، ولى نگیرد، گویا دوست دارد كه خداوند متعال معصیت شود. چنین كسى اعلام دشمنى با خدا كرده است.(13)
رسول خدا صلى الله علیه وآله فرمود: گروهى هستند كه نه پیامبرند و نه شهید؛ ولى مردم به مقام آنان كه به خاطر امر به معروف به دست آورده اند، غبطه مى خورند.(14)
در پایان این بحث به یك نمونه قرآنى از نهى از منكر اشاره مى كنیم:

یك نمونه قرآنى از نهى از منكر

حضرت ابراهیم كه عموى خود را بت پرست مى دید، براى بازداشتن او از این كار به او گفت: این مجسمه هایى كه شما پایبند عبادت آنها شده اید، چه معنا دارد؟ « إِذْ قَالَ لِأَبِیهِ وَقَوْمِهِ مَا هَٰذِهِ التَّمَاثِیلُ الَّتِی أَنتُمْ لَهَا عَاكِفُونَ»(15)
از این بیان بسیار كوتاه، به چند اصل مهم در امر به معروف و نهى از منكر پى مى بریم:
1- كسى كه امر به معروف مى كند، باید از رشد و كفایت خاصى برخوردار باشد.
2- در امر و نهى شرط سنى وجود ندارد. «قالَ ِلاَبیه»
3- امر و نهى را از نزدیكان شروع كنیم. «قالَ ِلاَبیه»
4- در نهى از منكر، ابتدا از منكرات بزرگ شروع كنیم. « مَا هَٰذِهِ التَّمَاثِیلُ »
5 - در امر و نهى، مردم را به كرامت و شخصیت خودشان متوجه سازیم. « أَنتُمْ لَهَا عَاكِفُونَ »
6- در نهى از منكر، گاهى باید یك نفر در برابر گروهى قرار گیرد. «ِلاَبیهِ و قَوْمِه»
7- در امر و نهى با شیوه سؤال، وجدانها را بیدار كنیم. « مَا هَٰذِهِ التَّمَاثِیلُ »
8 - در امر و نهى، قاطعیت و صراحت داشته باشیم. «اَنْتُم وَ آبائكُم»

الف: بركات معنوى

1- اصلاح خود انسان
حضرت على علیه السلام به فرزندش فرمود: امر به معروف كن تا اهل معروف باشى.(16)
همان گونه كه هركس لباس مى شوید، دست خودش نیز پاك مى شود.
2- شركت در پاداش نیكى ها
در روایات متعدد مى خوانیم: هر كس مردم را به كار خیر راهنمائى و سفارش كند، در پاداش آنان شریك است، بدون آنكه از اجر عامل كاسته شود. چنانكه هر كس دیگرى را به كار خلاف و انحراف دعوت كند، در كیفر او شریك است.(17)
3- نجات از قهر خدا
امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود: هر كس منكر و خلافى را دید و قلباً از آن ناراحت شد، همانا از قهر خدا نجات پیدا كرده و تن به سلامت برده است وهركس با زبان از كار خلاف نهى كرد، به پاداش رسیده است.(18)