ده درس پیرامون امر به معروف و نهی از منکر

نویسنده : حجه الاسلام محسن قرائتی

نشانه بهترین امت

قرآن خطاب به مسلمانان مى فرماید: « كُنتُمْ خَیْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنكَرِ وَتُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ»(4) شما بهترین امتى هستید كه بر مردم ظاهر شده اید؛ به شرط آنكه امر به معروف و نهى از منكر كنید.
امر به معروف كارى است كه خداوند انجام مى دهد:
« إِنَّ اللَّهَ یَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسَانِ»(5)
چنانكه امر به منكر كار شیطان است:
« الشَّیْطَانُ یَعِدُكُمُ الْفَقْرَ وَیَأْمُرُكُم بِالْفَحْشَاءِ»(6)
امر به معروف یك وظیفه عمومى است. قرآن مى فرماید: تمام مردان و زنان با ایمان نسبت به یكدیگر حق ولایت دارند تا یكدیگر را به معروف سفارش كنند و از منكر باز دارند.(7)
البتّه همواره در قرآن، امر به معروف، مقدم بر نهى از منكر به كار رفته است تا بفهماند كه كارها را از راه مثبت پیگیرى كنید و در جامعه، تنها انتقاد كننده نباشید.

گروه ویژه

قرآن مى فرماید: « وَلْتَكُن مِّنكُمْ أُمَّةٌ یَدْعُونَ إِلَى الْخَیْرِ وَیَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَیَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنكَرِ »(8) از میان شما، گروهى باید دعوت به خیر و امر به معروف و نهى از منكر كنند.
حسابِ این گروه از حسابِ وظیفه عمومى جداست. این دسته باید با قدرت و امكانات وارد عمل شوند و جلوى منكرات را بگیرند. چنانكه اگر ماشینى در خیابان یك طرفه بر خلاف مسیر حركت كند، دو وظیفه وجود دارد: یكى وظیفه عموم رانندگان كه تخلف او را با بوق و چراغ به او بفهمانند؛ و یك وظیفه هم پلیس دارد كه او را جریمه كند.

جایگاه امر به معروف در روایات

پیامبر اكرم صلى الله علیه وآله فرمود: آمران به معروف، جانشینان خدا در زمین هستند.(9)
امیر المؤمنین على علیه السلام در نهج البلاغه مى فرماید: تمام كارهاى خیر و حتى جهاد در راه خدا، نسبت به امر به معروف مثل رطوبت دهان است نسبت به آب دریا.(10)
حضرت على علیه السلام مى فرماید: امر به معروف و نهى از منكر براى عموم مردم یك مصلحت است (تا انگیزه آنان را نسبت به كار خیر زیاد كند)، و نهى از منكر براى افراد نابخرد كه گرایش به انحراف در آنان زیاد است، وسیله كنترل قوى است.(11)
امام باقر علیه السلام در مقام شكایت مى فرماید: افرادى هستند كه اگر نماز ضررى به مال یا جانشان بزند، آن را ترك مى كنند؛ همان گونه كه امر به معروف و نهى از منكر را كه بزرگ ترین و شریف ترین واجبات است، به همین خاطر رها كردند.(12)
در حدیث مى خوانیم : بهترین دوست آن است كه هنگام خلاف، مانع تو شود و بدترین دوست آن است كه به تو تذكر ندهد. امام صادق علیه السلام مى فرماید: بهترین دوست من كسى است كه عیب هاى مرا به من هدیه كند.
همچنین فرمود: كسى كه بتواند جلوى مفاسد را بگیرد، ولى نگیرد، گویا دوست دارد كه خداوند متعال معصیت شود. چنین كسى اعلام دشمنى با خدا كرده است.(13)
رسول خدا صلى الله علیه وآله فرمود: گروهى هستند كه نه پیامبرند و نه شهید؛ ولى مردم به مقام آنان كه به خاطر امر به معروف به دست آورده اند، غبطه مى خورند.(14)
در پایان این بحث به یك نمونه قرآنى از نهى از منكر اشاره مى كنیم: