آفتاب مطهر(زندگی و اندیشه شهید مطهری)

نویسنده : آیت الله محمدتقی مصباح یزدی مترجم : تدوین و نگارش: غلامرضا گلی‌زواره

چراغ هدایت

تا آنها خودشان حق را از باطل تشخیص دهند، گروهی می‌کوشند به مردم بقبولانند شما قدرت تمییز ندارید و هیچ نمی‌فهمید. کلام وحی مهم‌ترین مسائل را پیش روی تعقل و خرد مردم قرار می‌دهد و می‌گوید در اینها تأمل کنید؛ مگر عاقل نیستید؟
فَذَلِکمُ اللّهُ رَبُّکمُ الْحَقُّ فَمَاذَا بَعْدَ الْحَقِّ إِلاَّ الضَّلاَلُ فَأَنَّی تُصْرَفُون؛(99) «این الله پروردگار حقیقی شماست. بعد از حقیقت جز گمراهی چیست؟ پس به کجا می‌روید؟»
أَفَمَن یهْدِی إِلَی الْحَقِّ أَحَقُّ أَن یتَّبَعَ أَمَّن لاَّ یهِدِّی إِلاَّ أَن یهْدَی فَمَا لَکمْ کیفَ تَحْکمُون؛(100) «آیا آنکه به حق راه می‌نماید به متابعت سزاوارتر است، یا آنکه به حق راه می‌نماید و خود نیز نیازمند هدایت است. شما را چه می‌شود؟ چگونه حکم (قضاوت =ارزشیابی) می‌کنید؟»
‌﴿ صفحه 136 ﴾
أَفَنَجْعَلُ الْمُسْلِمِینَ کالْمُجْرِمِینَ مَا لَکمْ کیفَ تَحْکمُونَ ... أَمْ لَکمْ أَیمَانٌ عَلَینَا بَالِغَه إِلَی یوْمِ الْقِیامَه إِنَّ لَکمْ لَمَا تَحْکمُونَ سَلْهُم أَیهُم بِذَلِک زَعِیم؛(101) «آیا با تسلیم شدگان چون مجرمان رفتار می‌کنیم؟ شما را چه می‌شود؟ چه‌سان داوری می‌کنید یا با ما پیمانی که به روز قیامت کشد بسته‌اید، به هر کدام حکم کنید حق با شما باشد؟ از ایشان بپرس کدامشان ضامن چنین پیمانی است».
مگر پس از راه حق جز گمراهی وجود دارد؟ راه حق یکی و جز آن هر چه هست گمراهی است. این بیان قرآن است، اما برخی می‌گویند: نه! راه‌ها چندان تفاوتی ندارند؛ یکی می‌خواهد از این سمت برود و دیگری از آن سوی، نباید حساس بود.(102) اما این منطق درست نیست. وقتی چراغ‌های هدایت و نورافکن‌ها راه را روشن کردند، می‌توان آن را به وضوح تشخیص داد. اکنون اگر کسی بگوید نشناختم، از او پذیرفته نیست.
آیا در راه شناخت حق می‌توانیم آزادانه تلاش کنیم، تا حق را بشناسیم؟ بی‌تردید کسی برای درک این حقیقت جلوی شما را نمی‌گیرد، اما آن تلاشی ارزش دارد که در راه درست قرار گیرد. اگر کسی در یک مسیر بیابانی، وسط صحرا حرکت ‌کند و در حالی که به کویر و نمک‌زار خیره شده است، بکوشد تا به مشهد برسد، تلاشش ثمری ندارد، زیرا هر چه تندتر برود، از مقصد دورتر می‌شود. گرچه انگیزه‌اش درست بوده، امّا شرطش را رعایت نکرده است. انسان آزاد است برای شناخت حق تحقیق کند و کسی نباید جلوی او را بگیرد، اما راه شناخت حق آثار و نشانه‌هایی دارد. خداوند
‌﴿ صفحه 137 ﴾
آدمی را چنان رها نکرده است که به هیچ روی نتواند حق را از باطل بازشناسد؛ اگر چشم بصیرت و دیده خرد را بگشاید به زودی‌ و آسانی گمراه نمی‌شود.
راهزنان مسیر حق، نخست خرد و عقل افراد را می‌دزدند و می‌گویند شناخت عقلانی نداریم. این موج فکری نو که در کشور برخاسته، بدین سبب است که برخی می‌خواهند قدرت تعقل را از انسان بگیرند. دیگر هر چه داد بزنیم، می‌گویند: دور بشوی، نزدیک بشوی، حق اصلاً قابل شناخت نیست؛ معرفت یقینی امکان ندارد؛ ما این راه را رفته‌ایم و به جایی نرسیده‌ایم. اما قرآن در این باره نظر درخور توجهی دارد:
قُلْ أَنَدْعُو مِن دُونِ اللّهِ مَا لاَ ینفَعُنَا وَلاَ یضُرُّنَا وَنُرَدُّ عَلَی أَعْقَابِنَا بَعْدَ إِذْ هَدَانَا اللّهُ کالَّذِی اسْتَهْوَتْهُ الشَّیاطِینُ فِی الأَرْضِ حَیرَانَ لَهُ أَصْحَابٌ یدْعُونَهُ إِلَی الْهُدَی ائْتِنَا قُلْ إِنَّ هُدَی اللّهِ هُوَ الْهُدَی وَأُمِرْنَا لِنُسْلِمَ لِرَبِّ الْعَالَمِین؛(103) «بگو: آیا سوای الله کسی را بخوانیم که نه برایمان سود دارد و نه زیان می‌رساند؟ و آیا پس از آنکه خداوند ما را هدایت کرده است همانند آن کس که شیطان گمراهش ساخته و حیران بر روی زمین رهایش کرده، از دین بازگردیم؟ او را یارانی است که به هدایت ندایش می‌دهند، که نزد ما بازگرد. بگو هدایتی که از سوی خدا باشد، واقعی است و به ما فرمان رسیده که در برابر پروردگار جهان تسلیم باشیم».
مکاتب فلسفی گوناگون، فرقه‌ها و احزاب مختلف، هرکدام انسان را به سوی خود می‌کشند، تا آنجا که گیج و گمراه شده، نمی‌داند چه بگوید و کدام را انتخاب کند. قرآن می‌گوید راه صحیح و روشن داریم: خدا در وجودت عقل قرار داد و در بیرون پیامبران را فرستاده تا تو را هدایت کنند. با وجود این دو حجت باطنی و ظاهری، چرا به وسوسه‌های شیاطین گوش می‌دهی؟
دست‌کم نخست باید بررسی شود راهی که خدا و پیامبران مشخص کرده‌اند کدام
‌﴿ صفحه 138 ﴾
است؛ سپس مکتب‌ها، فرقه‌ها و حزب‌ها بررسی شود. مخالفان می‌گویند شناخت برای انسان میسر نیست؛ حتی اگر هزار سال هم در پی آن باشد، چیزی به‌دست نمی‌آورد و حق را از باطل بازنمی‌شناسد. استاد مطهری در این مسیر تکاپو می‌کرد تا هوشیاری و بیداری در مردم و به‌ویژه در نسل جوان پدید آورد، که مراقب راه‌های باطل باشند؛ به ترکستان نروند؛ سرگردان نشوند؛ قوه درونی و خرد خویش را به کار انداخته، به دنبال چراغ هدایت باشند و فریب ظاهر‌سازی‌های فرقه‌های باطل را نخورند. چشمه معرفت آنان را سیراب می‌نماید، در حالی که آب شور و تلخ گودال‌های نمکی، بر تشنگی می‌افزاید و چه بسا باعث وخامت حال آدمی شود.
مطهری همچون یک دیده‌بان، مردم را راهنمایی می‌کرد تا در میان امواج تبلیغات خطرناک، جان به سلامت ببرند و به هدف مطلوب انسانی خود برسند. تأکید او بر این بود که پیمودن راه حق سخت است، اما همت‌های بلند، هدف‌های عالی و انگیزه‌های قوی این دشواری‌ها را تحمل‌پذیر و آسان می‌کند.
راستی چرا انسان نیروهای درونی را تنها در جهت ساختن یک زندگی مرفه و بی دغدغه به کار گیرد؟ این وضع چقدر دوام دارد؟ اگر عواملی این آسایش را تهدید نکنند یا از بین نبرند، باز پایداری آن بسیار نیست و سرانجام پس از چند صباحی به پایان می‌رسد. اما اگر هدف والاتر شود؛ یعنی تنها به فکر فراهم کردن وسایل آسایش نباشد، بلکه به این بیندیشد که چه کنم تا خداوند از من راضی باشد و انسانیتم کامل شود؛ چه خدمات ارزنده‌ای می‌توانم برای جامعه انجام دهم، تا دِین خود را به پاسداران دیانت، فداکاران و شهیدان ادا کرده باشم، آن‌گاه راحت‌تر زندگی می‌کند؛ نگرانی‌اش کاهش می‌یابد؛ فشارهای روحی‌اش کم می‌شود؛ با مردم راحت‌تر ارتباط برقرار می‌کند و بدبینی‌ها، نفرت‌ها و کینه‌هایش کم می‌شود. شهید مطهری در پی این بود که نگرش مردم را به چنین سمت و سویی بکشد.
‌﴿ صفحه 139 ﴾
او به جوانان آموخت در برابر جریان‌های فکری مرتبه خطر را باور، و در مقابل این تهدیدهای کشنده احساس مسئولیت کنند. وی به آنان گوشزد می‌کرد هنگامی که این آفت‌ها را به درستی شناختید، آستین بالا زنید و معرفت و ایمان خود را افزایش دهید. سپس این موفقیت‌ها را به دیگران نیز سرایت دهید؛ منتظر نباشید دیگران برایتان کاری کنند، بلکه خودتان به میدان بیایید تا کار پیش رود.
شخصیت استاد مطهری به ‌گونه‌ای بود که دردها را شناسایی می‌کرد و در پی درمان آنها بود. البته مرتبه تقوا و ایمان او با این تقوایی که در برخی از افراد وجود دارد، بسیار تفاوت داشت. برخی تا جایی پیش می‌روند که به منافعشان آسیبی نمی‌رسد؛ جان خود را از همه چیز عزیزتر می‌دانند؛ تا جایی انجام وظیفه می‌کنند که نان و آبشان فراهم باشد و تا زمانی احساس مسئولیت می‌کنند که خطری تهدیدشان نکند. اما شهید مطهری با آن بصیرت، زیربنای فکری قوی و تقوای شدید و آگاهانه‌اش به پیشواز خطرها می‌رفت و چون احساس مسئولیت می‌کرد، می‌گفت اسلام از جان من عزیزتر است. بیاییم بکوشیم همچون مطهری ارزش اسلام را درک کنیم و درجات تقوای خود را بالا ببریم، تا بتوانیم در این راهی که آن عزیزان سرافرازانه رفتند، گام‌هایی درست، سودمند و اثربخش برداریم.(104)

کشتی نجات

گرچه همه مؤمنان نیروهای نهفته درونی بسیاری دارند، ظرفیت خود را نمی‌شناسند و نمی‌دانند با تلاش خود چقدر می‌توانند دیگران را از گمراهی نجات دهند. نمونه‌‌ای نادر که موفق شد در راه هدایت نسل جوان و سایر قشرها گام‌هایی سودمند و ارزنده بردارد، استاد مطهری بود. فضایل این مرد بسیار بود، اما شاید بزرگ‌ترین امتیازش آن
‌﴿ صفحه 140 ﴾
باشد که در هر حال و هر بُرهه‌ای از عمرش، کوشید تا بفهمد وظیفه‌اش چیست و بزرگ‌ترین خدمت در راه راهنمایی دیگران و رهایی‌شان از گمراهی کدام است. او از هیچ فرصتی برای گام برداشتن در این راه کوتاهی نکرد؛ همواره می‌خواست رو به جلو برود؛ چه آن زمانی که در حوزه بود و چه آن وقتی که احساس کرد به دلیل شرایطی، باید به جز روش سنتی حوزه، از روشی دیگر بهره برد. او می‌دانست که سربازان شیطان، سنگرهای دانشگاه را اشغال کرده‌اند و در این محیط علمی و آموزشی، کسی نیست که بتواند پاسخگوی شبهات و اشکالات وارد شده بر دین باشد، و اگر هم باشد، راه استفاده‌اش را نمی‌داند. او فهمیده بود که عده‌ای چنین توانی دارند، اما حصاری دور خود کشیده، مشغول کارها و پژوهش‌های خویش هستند؛ توجهی به محیط پیرامون، نسل جوان و قشرهای جامعه که در معرض الحاد و نابودی هستند ندارند و اگر هم دارند، نمی‌دانند باید چگونه و از کجا آغاز کنند.
بنابراین او کوشید در حوزه علمیه معلوماتی کسب کند، تا بتواند تکلیفی را که بر او واجب شده، و وظیفه‌‌ای را که خداوند برایش معین کرده است، انجام دهد. در کنار فراگیری علم، با مطالعاتی جنبی، خود را آماده کرد تا بتواند در محیط دانشگاه، برای این نسل تشنه و در معرض نابودی و گمراهی، خدمات فرهنگی مناسب ارائه کند. استاد مطهری عهده‌دار چنین برنامه‌ای شد تا ناب‌ترین، عمیق‌ترین و ژرف‌ترین مباحث کلامی و حکمت اسلامی را به زبانی ساده، رسا و قابل فهم و درک برای نسل جوان و نیز با برخوردی صمیمی، عاطفی و با ملاحت بیان کند. وی عاشق کارش بود و به شدت با التقاط و انحرافات عقیدتی مبارزه می‌کرد. گرچه گاهی در گوشه و کنارْ برخی شاگردانش حرکاتی می‌کردند و او را یاری می‌دادند، ولی مطهری، خودش محور مبارزات در دانشگاه، ـ یعنی مرکز نشر افکار گوناگون ـ بود.(105)
‌﴿ صفحه 141 ﴾
شما نیز می‌توانید با درس خواندن‌، در مسیری گام بردارید که بسیار باارزش باشد. در روایتی آمده است که شخصی از امام معصوم می‌پرسد: من از ثواب مرزبانی و مرزداری بسیار شنید‌ه‌ام؛ آیا بروم نگهبان مرزهای سرزمین مسلمین شوم و از قلمرو آنان دفاع کنم، یا به دنبال آموختن بروم؟ حضرت پاسخ می‌دهند: این دو قابل مقایسه نیست. ثواب تحصیل معارف و نقشی که این تلاش برای هدایت انسان‌ها دارد با پاداش مرزبانی و جهاد در راه خدا برابر نخواهد بود. آن شخص شگفت‌زده می‌شود و امام که این شگفتی را می‌بینند، می‌فرمایند: اگر تو مرزبان شوی، نفعش برای جامعه اسلامی، جلوگیری از یورش دشمن به سرزمین مسلمین است و این یعنی حفظ‌ بخشی از سرزمینی که امکان دارد به دست دشمن بیفتد؛ نگهداری قسمتی از دارایی‌های مسلمین که در صورت کوتاهی از مرزبانی در اختیار دشمن قرار می‌گیرد و در نهایت شاید نجات جان چند نفر که در مخاطره قرار می‌گیرد. چه بسا این جان‌های نجات یافته، پس از مدتی بدون توشه به سرای دیگر بروند و سعادت جاویدان را در آغوش نگیرند. حال اگر یک نفر جامعه‌ای را از گمراهی نجات دهد؛ کشتی غرق شدگان شود؛ به امدادشان شتافته و گروهی را هدایت کند، تلاش او موجب می‌شود که آنان تا ابد از عذاب الاهی رهایی یابند و به رحمت بی‌پایان الاهی برسند.
این مثال اهمیت و ارزش راهنمایی مردم در مسائل دینی و اعتقادی را به خوبی نشان می‌دهد. اهمیت این مسئله وقتی روشن‌تر می‌شود که جامعه اسلامی در معرض خطر گمراهی باشد؛ ضلالتی سیل‌آسا که چون توفانی شدید مردم را تهدید می‌کند. اگر مسلمانان هدایت شده در معرض کفر و الحاد قرار بگیرند، خسارتش بسیار بیشتر از آن است که کافری در گمراهی خود باقی بماند. مؤمنانْ دوستان خوب ما و سرمایه‌های معنوی ارزشمندی‌ هستند که امکان دارد به دشمن تبدیل شوند. اگر کسانی بتوانند در سطحی گسترده، از این فساد جلوگیری و فریب‌خوردگان را راهنمایی کنند، کارشان با هیچ عبادت دیگری قابل مقایسه نیست.
‌﴿ صفحه 142 ﴾
تقریباً نیم قرن پیش، امواجی منفی که آهنگ ماتریالیسم(106) و کفر ‌داشتند به ایران هجوم آوردند و گروهی از جوانان را در کام ماده‌گرایی و افکار مُلحدانه فرو بردند. مؤمنان و عالمان متعهد بسیار خون دل خوردند. عالمی مجتهد زحمت می‌کشید و جوانی را با اسلام، دیانت، نماز و مسجد پرورش می‌داد؛ وقتی این جوان وارد دانشگاه می‌شد، نمازشب‌خوان بود؛ اما پس از یک سال در آن فضای غبار آلود و ناامید کننده، می‌شد منکر خدا! کسی که دامن همت به کمر زد و در برابر این امواج خروشان ایستاد، علامه مطهری بود و او علامه طباطبایی را کمک کرد تا فلسفه‌های مادی را نقد و از موازین اعتقادی، با حکمت‌های عالی و برهان‌های قوی دفاع کند. اگر شهید مطهری در این عرصه‌ها گام نمی‌نهاد، شاید میلیون‌ها مسلمان گمراه می‌شدند. او بود که این التهاب‌های انحرافی را سرکوب و این موج مخرب را برطرف کرد.(107)

افشای انحراف

تبلیغات دروغین، داستانی است که هم تاریخ به گونه انکارناپذیر نقل کرده، هم در
‌﴿ صفحه 143 ﴾
متون دینی آمده است؛ و نیز بالاتر از همه اینها، قرآن به روشنی بر آن تصریح می‌کند. قرآن بارها می‌فرماید هیچ پیامبری را نفرستادیم، مگر اینکه او را مسخره کردند؛(108) هیچ پیامبری مبعوث نکردیم، مگر اینکه گفتند شاعر است یا دیوانه.(109) پس یکی از رفتارهای کفار با انبیا این بود که کاری کنند تا دیگران به سخن و دعوت آنان بی‌اعتنا باشند. اگر این تبلیغات دروغین مؤثر می‌شد، به هدف خود می‌رسیدند. آن‌گاه نه کسی به فرستادگان الاهی ایمان می‌‌آورد و نه کسی تصدیقشان می‌کرد. دشمنان نیز هنگامی که حامیانی می‌یافتند، مسئله را جدی‌تر گرفته، به آزار روانی و فیزیکی ‌انبیا، مانند تبعید کردن و کشتن آنان می‌پرداختند.(110) اینها نمونه‌هایی بسیار دارد.
یکی از راه‌هایی که برای مبارزه با دعوت انبیا به کار می‌رفت، تحریف تعالیم و آموزه‌های آنان بود. یعنی وقتی در روش‌های پیش‌‌گفته موفق نمی‌شدند، برای اینکه مردم را از مسیر حق منحرف کنند و به مقاصد شوم خود برسند، می‌گفتند ما می‌پذیریم که این شخص پیامبر، و کلامش صحیح است، اما آنچه او گفته، این نیست که شما می‌گویید. ما گفته‌های او را بهتر می‌دانیم:
فَوَیلٌ لِّلَّذِینَ یکتُبُونَ الْکتَابَ بِأَیدِیهِمْ ثُمَّ یقُولُونَ هَـذَا مِنْ عِندِ اللّهِ لِیشْتَرُواْ بِهِ ثَمَناً قَلِیلاً فَوَیلٌ لَّهُم مِّمَّا کتَبَتْ أَیدِیهِمْ وَوَیلٌ لَّهُمْ مِّمَّا یکسِبُون؛(111) «پس وای بر آنهایی که کتاب را
‌﴿ صفحه 144 ﴾
به دست خویش می‌نویسند تا سودی اندک برند و می‌گویند که از جانب خدا نازل شده. پس وای بر آنها بدانچه نوشتند، وای بر آنها از سودی که می‌بردند».
عده‌ای بودند که نمی‌گفتند حضرت موسی(علیه السلام) یا سایر انبیا دروغ می‌گویند، یا پیامبر نبوده‌اند، بلکه می‌گفتند پیامبر بوده‌اند، اما توراتی که حضرت موسی(علیه السلام) آورده، نزد ماست(112) و آنکه شما می‌گویید، تورات نیست. این یکی از کارهایی بود که در زمینه تحریف لفظی انجام می‌دادند. اما اینکه اوضاع آن روزگار چگونه بود که می‌توانستند با تورات چنین کنند، خود داستانی دارد. در آن دوران امکانات چاپ یا مانند آن نبود. هنگامی که کتاب آسمانی نازل می‌شد، تنها گروهی اندک می‌توانستند بنویسند و نسخه‌برداری کنند. همیشه از افتخارات رجال کنیسه(113) این بود که نسخه‌های تورات را پیش خود نگاه می‌داشتند و آنها را به کسی نشان نمی‌دادند. به همین سبب، گاهی فرصتی پیش می‌آمد که خودشان هم چیزی بنویسند و بگویند اینها نسخه‌هایی است که نزد ما بوده‌ است. شایع‌تر از تحریفات لفظی، تحریف معنوی بود؛ یعنی می‌گفتند منظور حضرت موسی(علیه السلام) یا عیسی(علیه السلام) از فلان سخن، این است که ما می‌گوییم؛ نه آنچه شما می‌فهمید. این عیناً همان تفسیر متون یا قرائت جدید از یک متن دینی است، که در ادیان پیشین فراوان به چشم می‌خورد. پیگیری پیشینه تاریخی این موضوع نشان می‌دهد، اگرچه تفسیر متون به منزله شاخه‌ای از فلسفه مطرح نبوده، ولی تفسیرهای نادرست متون دینی پیشینه‌ای بسیار دیرین دارند.
در اسلام برخی از این کارها انجام‌شدنی نبود. تحریف لفظی قرآن امکان ندارد؛
‌﴿ صفحه 145 ﴾
زیرا خداوند، خود ضمانت کرده است که الفاظ قرآن تا روز قیامت دست‌نخورده باقی ‌ماند.(114) بنابراین کسی نمی‌تواند ادعا کند قرآن راستین نزد من است. اما کتاب‌های آسمانی پیشین چنین نبوده‌اند. برای نمونه از کتاب اصلی حضرت عیسی، یعنی انجیل، چیزی باقی نمانده است. چهار کتاب هست که چهار نفر دیگر نوشتند و به نام کتاب مقدس در اختیار مسیحیان گذاشتند.(115) از کتاب‌های پیامبرانی چون نوح و ابراهیم(116) و زبور داوود(117) هم چندان اطّلاعی در دست نیست.
گرچه قرآن از تحریف لفظی مصون است، ولی تحریفات معنوی امکان دارد. اگر نهج البلاغه امیرالمؤمنین(علیه السلام) را مرور کنید، خواهید دید در آن زمان که هنوز چند سال از رحلت پیامبر اکرم(صلى الله علیه وآله) نگذشته بود، امام علی(علیه السلام) از دست کسانی که قرآن را غلط تفسیر می‌کنند، می‌نالد:
وَانّه سیاتی علیکم من بعدی زمان لیس فیه شی اخفی من الحقّ ولا اظهر من الباطل
‌﴿ صفحه 146 ﴾
والا اکثر من الکذب علی الله ورسوله ولَیسَ عند اهل ذلک الزمان سلعه أَبور من الکتاب اذا تُلِی حق تلاوته ولا انفق منه اذا حُرِّفَ‌ عَن مواضعه ولا فی البلاد شیء انکر من المعروف ولا اعرف من المنکر فقد نبذ الکتاب حملته وتناساه حفظته فالکتاب یومئذ واهله طریدان منفیان وصاحبان مُصطَحِبان فی طریق واحد لا یؤویهما مؤو، فالکتاب واهله فی ذلک الزمان فی الناس ولیسا فیهم ومَعَهُم ولَیسا مَعَهُم لانّ الضلاله لا توافق الهُدی وان اجتمعا:(118) «همانا پس از من روزگاری بر شما فراخواهد رسید که چیزی پنهان‌تر از حق و آشکارتر از باطل و فراوان‌تر از دروغ به خدا و پیامبرش نباشد. و نزد مردم آن زمان کالایی کسادتر از قرآن نیست، اگر آن را درست بخوانند و تفسیر کنند و متاعی پر رونق‌تر از قرآن یافت نمی‌شود، آن‌گاه که آن را تحریف کنند و معانی دلخواه خود را رواج دهند. در شهرها چیزی ناشناخته‌تر از معروف و شناخته‌تر از منکر نمی‌باشد. حاملان قرآن آن را واگذاشته و حافظان قرآن آن را فراموش می‌کنند. پس در آن روز قرآن و پیروانش از میان مردم رانده و مهجور می‌گردند و هر دو غریبانه، در یک راهِ ناشناخته سرگردانند و میان مردم پناهگاهی ندارند. پس قرآن و پیروانش در میان مردم‌اند، اما گویا حضور ندارند. با مردم‌ا‌ند، ولی از آنها بریده‌اند، زیرا گمراهی و هدایت هرگز هماهنگ نشوند، گرچه کنار یکدیگر قرار گیرند».
این پیشگویی‌ها را اکنون می‌توان درک کرد. کسانی که از تحریف لفظی قرآن ناامیدند و چاره‌ای جز بازی با معانی قرآن ندارند، نظریه‌ای را مطرح، و آن را دستاویز خود ساخته‌اند؛ نظریه‌ای که می‌گوید از یک کلام حق می‌توان فهم‌های متفاوتی به‌دست‌ آورد و معلوم نیست فهم شیعه از قرائت سنی‌ها بهتر باشد و چه بسا قرائت پیروان ادیان دیگر از قرائت ما مسلمانان جالب‌تر باشد. البته این مسئله چیز تازه‌ای نیست، اما کسی‌
‌﴿ صفحه 147 ﴾
که امروز دامی نو گسترانیده، جان هیک(119) است. او کتاب‌هایی در این زمینه نوشته، که مطالبش مورد انتقاد بزرگان قرار گرفته است.
البته عواملی نیز وجود دارد که کمک می‌کند گروهی فریب‌ این تحریفات را بخورند؛ از جمله آنکه التزام به موازین دینی در دنیای کنونی برای برخی دشوار است. امروز نظریاتی جدید با جاذبه‌هایی دروغین مطرح است، که گرچه دین آنها را نمی‌پسندد، افراد ظاهربین را قانع می‌کند. بنابراین، شرایط برای گمراهی آنان و سقوطشان در این مرداب فراهم‌ می‌شود.
هیچ جنایتی بدتر از پنهان‌سازی حقایق دین، جلوگیری از گسترش آنها یا تحریفشان وجود ندارد. در اقوام گذشته این تحریفات می‌شد و در امت اسلامی نیز این کارها امکان دارد. علمای اسلام وظیفه دارند نخست جلوی این تحریفات را بگیرند، سپس مردم را به سوی راه حق ارشاد کنند و آنان را از غلطیدن در این گرداب‌‌ها بر حذر دارند. ادله عقلی، شرعی و روایی فراوان وجود دارد که این حرکت ضروری است و اگر واجبِ عینی قطعی نباشد، برای علما واجب کفایی است. آنان باید حقیقت دین را آشکارا به مردم بگویند و اگر سکوت کرده، در برابر تحریفات خاموش باشند و اجازه دهند حقایق دین با تحریفات لفظی و معنوی وارونه، و باعث گمراهی مردم شود، بی‌تردید به فاجعه‌ای رضایت داده‌اند که از جنایت بنی‌امیه در کربلا، بدتر و اسف‌بارتر
‌﴿ صفحه 148 ﴾
است. قاتلان سیدالشهدا گناهی سنگین مرتکب شدند؛ عزیزترین افراد و پاک‌ترین خون‌ها را بر زمین ریختند و آن همه ظلم و جنایت کردند، اما چقدر توانستند به دیانت مردم ضرر بزنند و آنها را گمراه کنند؟ خداوند اراده فرمود، با وقوع این حادثه در کربلا، نه‌تنها آسیبی به ارزش‌ها نرسید، دین الاهی و سنت محمدی، زنده و ارزش‌های معنوی شکوفا شدند.
شهید مطهری برای جلوگیری از تحریفات به پاخاست؛ قلم به‌دست گرفت؛ سخنرانی کرد؛ کلاس تشکیل داد؛ به افشاگری پرداخت؛ مقاومت کرد و حقایق را بازگفت؛ زیرا می‌دید گروهی دارند با روش‌های گوناگون اعتقادات، باورها و سنت‌های اصیل را تحریف می‌کنند. او هنگامی که دید بحث جبر و اختیار، عدل الاهی و موضوع سرنوشت انسان‌ها به‌گونه‌ای تحریف‌‌‌‌شده‌ در میان جوامع اسلامی مطرح شده است و مردم برداشت‌هایی نادرست از این موضوعات دارند و حتی برخی می‌خواهند انحطاط مسلمانان را به سرنوشت جبری آنان مرتبط کنند، با سخنرانی و نوشته‌هایی ارزشمند، حقیقت بحث‌های کلامی و فلسفی مسائل اسلامی را در این قلمرو بازگفت. همچنین زمانی که مشاهده کرد در نشریاتِ برخی گروه‌های به‌ظاهر اسلامی و آثار شماری از روشنفکران مسلمان، تحریفاتی درباره جهان‌بینی اسلامی وجود دارد، مجموعه‌ای را در همین موضوع طی سال‌های ۵۶ و۵۷ نگاشت.(120)
آن شهید وقتی می‌دید برخی مداحان، مرثیه‌سرایان، روضه‌خوان‌های حرفه‌ای کم‌سواد و نیز تعزیه‌خوانان برای ایجاد سوز و گداز کاذب و گریاندن مردم، از حوادث کربلا و حماسه عاشورا برداشتی نادرست دارند؛ هدف امام حسین(علیه السلام) را تحریف می‌کنند و تاریخ این قیام شکوهمند را از مسیر اصلی و هدف مقدس آن خارج
‌﴿ صفحه 149 ﴾
می‌کنند، در یک مجموعه سخنرانی‌ و یادداشت‌ ارزشمند ـ که همه آنها چاپ شده و در اختیار علاقه‌مندان قرار گرفته است ـ مردم و شیفتگان ساحت خامس آل عبا را از این تحریفات آگاه کرد و حقایق و وقایع اصیل این حرکت پربار و مقدس را برای آنان بازگفت.(121)
همچنین در زمان رژیم پهلوی، گروهی از نویسندگان داخلی و نیز برخی مستشرقان، با نوشتن کتاب‌های تاریخی کوشیدند تحریفی در مسیر تاریخ ایران پدید‌ آورده، روابط ایران و اسلام را برخلاف آنچه بوده است، معرفی کنند و مردم را به دوران باستان و روزگار پیش از اسلام توجه دهند. برای نمونه تأکید کردند برخی مقاومت‌ها، مانند شعوبیه، گسترش زبان فارسی، تصوف و حتی تشیع، ایستادگی روح ایرانی در برابر اسلام است و ادیبان و حکیمانی چون فردوسی و شیخ شهاب‌الدین سهروردی مظهری از این مقاومت‌اند. شهید مطهری در برابر این تحریف به پاخاست. او نخست طی سخنرانی‌هایی با عنوان خدمات متقابل اسلام و ایران، حقایقی را در این زمینه بازگفت‌. سپس خطاهای این مورخان و اغراض برخی نویسندگان داخلی و خارجی را افشا کرد.(122) تکمیل‌شده ا‌ین بیانات، با افزوده‌هایی در قالب کتابی چاپ شد.(123)
‌﴿ صفحه 150 ﴾