آیین رحمت

نویسنده : آیت الله مکارم شیرازی

3ـ جهاد و رحمت اسلامى!

چرا اسلام، که آن را آئین رحمت معرّفى مى کنید، جهاد را تشریع کرده، و به مسلمانان اجازه مى دهد به دیگران هجوم ببرند، و آنها را به قتل برسانند؟
آیا جنگ خشونت نیست؟ اگر خشونت است،چرا تجویز شده است؟
براى پاسخ به این سؤال، لازم است دیدگاه قرآن مجید را پیرامون جهاد به دست آوریم، تا معلوم شود که آیا جهاد اسلامى نوعى خشونت است، یا با رحمت اسلامى سازگار مى باشد؟ براى این منظور کافى است آیاتى از قرآن را مورد مطالعه قرار دهیم:

اوّل و دوم: آمادگى نظامى براى جلوگیرى از جنگ

به آیات 60 و 61 سوره انفال توجّه کنید:
(وَ اَعِدُّوا لَهُمْ مَااسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّة وَ مِنْ رِباطِ الْخَیْلِ);
اى مسلمانان! هر نوع نیرو و توانى دارید (اعم از توانایى هاى اقتصادى، نظامى، تبلیغاتى، اجتماعى و مانند آن) براى مقابله با دشمنان آماده سازید.
(تُرْهِبُونَ بِه عَدُوَّ اللّهِ وَ عَدُوَّکُمْ);
امّا نه براى هجوم به دشمن و آغاز جنگ توسّط شما، بلکه براى این که فکر جنگ را از سر دشمن خارج سازید، و با آمادگى بالاى شما اندیشه جنگ در نطفه خفه شود.
در حقیقت اسلام مى خواهد با ایجاد آمادگى عالى مسلمانان،ریشه جنگ را بخشکاند و زمینه درگیرى و خونریزى را از بین ببرد; اسلام مى گوید:
«قوى ونیرومند و پرقدرت باش، تا دشمن حتّى فکر جنگ و حمله را در سر نپروراند».
آیا چنین آئینى، آئین خشونت است؟
در آیه بعد مى خوانیم:
(وَ اِنْ جَنَحُوا لِلسِّلْمِ فَاجْنَحْ لَها وَ تَوَکَّلْ عَلَى اللّهِ اِنَّهُ هُوَ السَّمیعُ الْعَلیمُ);
اگر دشمن دست به حمله زد و با توان بالاى نظامى شما روبرو شد، و پرچم صلح را برافراشت، و تقاضاى صلح و آشتى کرد، شما نیز از درِ صلح در آیید وبا آنها پیمان صلح ببندید.
چرا که هدف اسلام درگیرى و خشونت و جنگ و خونریزى نیست، و اکنون که دشمن از کار خود پشیمان گشته و آماده صلح و آشتى است، جنگ را رها کنید و آتش بس را بپذیرید.
خلاصه این که، بینش اسلام در مورد جنگ، یک تفکّر پیشگیرانه است و اگر مؤثّر نشد و جنگ رخ داد، از هر فرصت مناسبى براى قطع جنگ بهره مى جوید.
بدین جهت، اسلام به سربازانش اجازه آغاز هیچ جنگى را نداده، و در تمام جنگهاى اسلامى گلوله اوّل را دشمن شلیک کرده است.
آیا این دیدگاه در مورد جهاد، آمیخته با خشونت است، یا نهایت رأفت و رحمت!

سوم: محدوده جهاد و آداب آن

در آیه شریفه 194 سوره بقره نیز مى خوانیم:
(فَمَنِ اعْتَدى عَلَیْکُمْ فَاعْتَدُوا عَلَیْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدى عَلَیْکُمْ وَا تَّقُو اللّهَ وَ اعْلَمُوا اَنَّ اللّهَ مَعَ الْمُتَّقینَ);
طبق آنچه در این آیه شریفه آمده اوّلا: تنها در مقابل کسانى که به مقابله و مبارزه با شما اقدام مى کنند، اجازه جنگ داده شده است; ثانیاً: در هجوم بر آنها باید به اندازه اى که شرّ و ظلم آنها دفع مى شود قناعت کنید و پا را فراتر نگذارید; و ثالثاً: تقوا و خویشتندارى را، حتّى در میدان جنگ و خونریزى،از دست ندهید و بدانید که خداوند با تقوا پیشه گان است.
در حقیقت قانون جهاد اسلام چیزى است که همه عقلاى جهان آن را قبول دارند، و به آن عمل مى کنند. آیا هیچ عاقلى اجازه مى دهد که انسان در مقابل هجوم دشمن تسلیم شود، تا مسلّط بر جان و مال و ناموس او گردد؟هرگز!بلکه تمام عقلاى همان منطق بازدارنده قرآن راتوصیه مى کنند.