زکات

نویسنده : حجه الاسلام محسن قرائتی

تفاوت زكات در اسلام با ادیان دیگر

با بررسى آیات و روایات درمى یابیم كه زكات در اسلام مانند زكات در دیگر ادیان الهى نیست كه صرفاً یك وصیّت و سفارش اخلاقى و موعظه باشد تا مردم به برّ و نیكى رغبت پیدا كنند و از بخل و امساك بپرهیزند، بلكه فریضه اى الهى است و بى اعتنایى به آن فسق است و منكر آن، كافر محسوب مى شود.
در اسلام، موارد و شرایط زكات و كیفیّت اداى آن به طور دقیق مشخص شده و مسئولیّت اخذ آن بر عهده دولت اسلامى است وكسانى كه از پرداخت زكات امتناع ورزند، بازخواست مى شوند و مى توان با متمرّدین آن در صورتى كه منجر به انكار ضرورى دین گردد، مقابله كرد.(19)

اهمیّت زكات

علماى اسلام زكات را از ضروریات دین و منكر آن را كافر دانسته اند.
روزى امام صادق علیه السلام آداب و نحوه گرفتن زكات را كه در نامه 25 نهج البلاغه نیز آمده است، از قول حضرت على علیه السلام نقل فرمود. سپس گریه كرد و فرمود: به خدا سوگند حرمت ها را شكستند و به كتاب خدا و سنّت پیامبرش عمل نكردند.(20)
زكات، درمان دردهاى اقتصادى جامعه است و همان گونه كه اگر براى عضوى از بدن كسى ناراحتى پیش بیاید او را از حركت مى اندازد، در جامعه نیز اگر گروهى با مشكلات روبرو شوند، حركت آن جامعه فلج مى شود و زكات براى حلّ مشكلات جامعه است.
امام رضا علیه السلام فرمود: خداوند به من نعمت هایى داده است كه دائماً نگران آن هستم تا حقوقى را كه خداوند نسبت به آنها بر من واجب كرده است، پرداخت كنم. سؤال شد: شما نیز با آن مقام بزرگى كه دارید به خاطر تأخیر زكات از خدا مى ترسید؟ فرمود: بله.(21)
رسول خدا صلى الله علیه وآله سوگند یاد كرد كه جز مشرك كسى در مورد پرداخت زكات خیانت نمى كند.(22)
و نیز فرمود: یا على! ده گروه از امت من كافر مى شوند كه یكى از گروه ها كسانى هستند كه زكات نمى پردازند.
در آخرین خطبه خود نیز فرمود:
اى مردم! زكات اموال خود را بپردازید. پس هر كس زكات نپردازد، براى او نه نمازى است و نه حجّى و نه جهادى.(23)
در روایات متعددى زكات به عنوان یكى از پایه هاى دین اسلام شمرده شده است و فرموده اند: بناى اسلام بر پنج پایه استوار است: نماز، حج، زكات، روزه و ولایت.(24)
در روایات مى خوانیم: زكات، نشانه بى نقص بودن و كمال اسلام و ایمان است. «تمام اسلامكم اداء الزّكاة»(25)، «... سبعة من كنّ فیه فقد استكمل حقیقة الایمان... و ادّى الزّكاة ماله»(26)
پیامبر اسلام صلى الله علیه وآله به حضرت على علیه السلام فرمود: علامت و نشانه مؤمنان و شیعیان ما سه چیز است: نماز، روزه و زكات.(27)

معناى زكات

زكات در لغت به معناى رشد و پاكیزگى است. آرى دلسوزى براى محرومین و كمك به آنها سبب رشد معنوى انسان و پاك شدن روح از بخل و حرص و تكاثر است.
زكات در اصطلاح فقهى، به معناى پرداخت مقدار معیّنى از مال به محرومان و نیازمندان است.
زكات در قرآن، هم به معناب لغوى آمده است، چنانكه خداوند مى فرماید: ما به حضرت یحیى از ناحیه خود رحمت و پاكى بخشیدیم و او فردى پرهیزكار بود. «وَحَنَانًا مِّن لَّدُنَّا وَزَكَاةً ۖ وَكَانَ تَقِیًّا »(28) و هم به معناى اصطلاحى آمده كه البتّه معناى عامى دارد و به كمك هاى واجب و مستحب هر دو گفته مى شود.