خمس

نویسنده : حجه الاسلام محسن قرائتی

راه مقاومت در برابر وسوسه ها

ما باید در برابر وسوسه ها و القائاتى كه مى شود، جمله امام رضا علیه السلام را فراموش نكنیم كه فرمود: خمس وسیله حفظ و تبلیغ مكتب ما و كمك براى بستگان و دوستداران ماست.(75)
و فرمود: «فعلى كلّ من غنم... فعلیه الخمس فان اخرجه فقد ادّى حقّ اللّه ما علیه و تعرض للمزید و حل له باقى ماله و طاب و كان اللّه اقدر على انجاز ما وعده العباد من المزید و التطهیر من البخل على ان یغنى نفسه مما فى یدیه من الحرام الّذى بخل فیه بل قد خسر الدنیا والاخرة... فاتّقوا اللّه واخرجوا حقّ اللّه مما فى ایدیكم یبارك اللّه لكم فى باقیه و یزكو فانّ اللّه عزّوجلّ الغنى و نحن الفقراء و قال اللّه: «لَن یَنَالَ اللَّهَ لُحُومُهَا وَلَا دِمَاؤُهَا وَلَٰكِن یَنَالُهُ التَّقْوَىٰ مِنكُمْ»(76) فلا تدعوا التقرّب الى اللّه بالقلیل والكثیر على حسب الامكان و بادروا بذلك الحوادث واحذروا عواقب التسویف فیها فانما هلك من هلك من الامم السابقة بذلك»(77)، اگر خمس بدهید حق خدا را داده و باقى مال براى شما حلال مى شود و در معرض اضافه شدن قرار مى گیرید و خداوند بر انجام وعده ى لطفى كه به پرداخت كننده داده از هر كس تواناتر است، ایمان و توكل بر وعده هاى الهى از تكیه بر مال حرامى كه در دست دارد و بخل مى كند بهتر است زیرا او با نپرداختن خمس، خسارت دنیا و آخرت را براى خود كسب كرده است. پس، از خداوند پروا كنید و از آنچه در دست دارید، حق خدا را بپردازید تا خداوند در باقى مال شما بركت دهد و شما تزكیه شوید. (و بدانید كه) خداوند بى نیاز و ما فقیر هستیم. قرآن (به كسانى كه قربانى مى كنند،) مى فرماید: خداوند از گوشت و خون حیوانات قربانى سهمى نمى برد، ولى شما با این عمل روحیه تقوى و قرب خودتان را به او نشان مى دهید پس خود را از قرب به خدا محروم نكنید خواه كم باشد یا زیاد و بدینوسیله حوادث تلخ را از خود دور كنید و از عواقب سوء تأخیر بترسید (و بدانید) دلیل هلاكت امت هاى سابق همین تأخیرها بوده است.

موارد ومصارف خمس - خمس براى كیست؟

در آیه 41 سوره انفال موارد خمس چنین بیان شده است: «وَاعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُم مِّن شَیْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِی الْقُرْبَىٰ » بدانید هر چه را كه بدست آوردید پس قطعاً یك پنجم آن براى خدا و رسول و ذى القربى است.
از امام رضا علیه السلام درباره این آیه سؤال شد كه سهم خدا را به چه كسى بدهیم؟ فرمود: سهم خدا، به رسول خدا مى رسد و هر چه براى رسول خداست براى امام است.(78)
ناگفته پیداست كه سهم خدا و رسول و امام، امروزه باید در راه معرّفى مكتب و احكام آن و عزّت و نجات پیروان آن صرف شود.

سهم پیامبر و امام براى شخصیّت حقوقى آنان

اموالى كه به عنوان خمس در اختیار پیامبر اكرم و اهل بیت معصومش علیهم السلام قرار مى گیرد، جزو اموال شخصى آنان نیست كه بعد از شهادت یا رحلت به وارثانشان منتقل شود، بلكه در اختیار مقام رسالت و امامت و جایگاه حقوقى آنان است، البتّه این منافاتى ندارد كه آنان براى اداره زندگى خودشان به مقدار متعارف از آن استفاده كنند. دلیل ما مواردى است از جمله:
1- از امام هادى علیه السلام پرسیدند: گاهى چیزى مى آورند و مى گویند: این براى امام جواد علیه السلام است كه نزد ما مانده، آن را چه كنیم؟ حضرت فرمود: «ما كان لابى بسبب الامامة فهو لى و ما كان غیر ذلك فهو میراث على كتاب اللّه و سنّة نبیّه»(79)، هر چه را كه به عنوان امامت براى پدرم آورده اند باید به امام بعدى (یعنى من) تحویل دهید ولى اگر به عنوان امامت نباشد، طبق قانون قرآن و سنّت پیامبر میان وارثان (همسر و سایر فرزندان) تقسیم كنید.
2- رسول خدا صلى الله علیه وآله كه الگوى سادگى و زهد بود، چگونه ممكن است یك پنجم تمام سودها صرف زندگى شخصى او شود. آرى، سهم رسول براى صرف كردن در راه و اهداف رسالت است.
3- چگونه پیامبرى كه مى فرماید: من اجر و مزدى از شما نمى خواهم، بخش قابل توجّهى از درآمد مردم را براى خودش اختصاص مى دهد؟
4- همان گونه كه سهم خداوند براى آن است كه در راه حاكمیّت قانون الهى هزینه شود، سهم رسول خدا و امام نیز باید صرف پاسدارى از مكتب رسالت و امامت شود.
5 - با اینكه در روایات اسلامى به ما سفارش كرده اند از عالمى كه تمایلات مادّى بر او چیره شده دورى كنید، پس چگونه سهم عظیمى از درآمدها براى زندگى شخصى رسول و امام در نظر گرفته شده باشد.
6- پیش شرط مقاماتى كه خداوند به اولیاى خود مى دهد، زهد در دنیاست وگرنه خداوند آن مقامات را به آنان عطا نمى كند. در دعاى ندبه مى خوانیم: «و شرطتَ علیهم الزهد فى درجات هذه الدنیا الدنیّة و زخرفها و زبرجها فشرطوا لك ذلك و علمتَ منهم الوفاء به فقبلتهم و قرّبتهم و قدّمتَ لهم الذّكر العلىّ والثناء الجلىّ»، خدایا! تو با اولیاى خود شرط كردى كه در دنیا زاهد باشند و آنان آن شرط را پذیرفتند و تو به وفادارى آنان علم داشتى و به همین دلیل به آنان توجّه و عنایت مخصوص نمودى.