خمس

نویسنده : حجه الاسلام محسن قرائتی

تفاوت خمس و زكات با مالیات

گاهى مى گویند: ما كه به دولت اسلامى مالیات مى دهیم، دیگر خمس و زكات براى چه؟
در پاسخ به این سؤال، به تفاوت هایى كه میان خمس و زكات با مالیات است اشاره مى كنیم:
تفاوت اول
مالیات، هزینه اى است كه شما مى پردازید تا دولت، رفاه شما را بیرون منزل تأمین كند. مثلاً بیرون منزل شما بوستانى احداث كند همان گونه كه خود نیز در منزل باغچه احداث مى كنید.
هر كسى حیاط منزل خود را موزائیك یا سنگ مى كند، به دولت نیز مالیات مى دهد تا بیرون منزلش را اسفالت كند.
درب منزل خود را قفل مى زند، به دولت نیز مالیات مى دهد بیرون منزل پلیس بگمارد.
در منزل لامپ روشن مى كند، به دولت نیز مالیات مى دهد تا بیرون منزل، كوچه و خیابان را روشن كند.
در منزل كپسول آتش نشانى دارد، به دولت نیز مالیات مى دهد تا بیرون منزل ماشین آتش نشانى را آماده داشته باشد.
بنابراین مالیات، خرج خود شما مى شود و نظیر پولى است كه شما در منزل براى زندگى شخصى هزینه مى كنید. با این تفاوت كه آنچه در منزل خرج مى كنید مستقیم است و آنچه در بیرون خرج مى شود به واسطه مالیاتى است كه به دولت مى دهید.
تفاوت دوم
پرداخت خمس و زكات، به عنوان یك عبادت است و در آن قصد قربت لازم است كه اگر نباشد عمل قبول نمى شود. بر خلاف مالیات كه قصد قربت نمى خواهد و نوعاً با اكراه پرداخت مى گردد.
تفاوت سوّم
خمس، زیر نظر عالم ترین، محبوب ترین، با تقوى ترین فردى كه با تحقیق انتخاب شده، یعنى فقیه عادل مصرف مى شود، بر خلاف مالیات كه چنین شرطى در آن نیست و لذا گاهى غیر عادلانه هزینه مى شود. به علاوه اتصال طبقه محروم با عالم ربانى زمینه پندپذیرى و اطاعت از خدا و رسول است و فقرا و سایر گیرندگان، چون خمس را از دست جانشین امام زمان علیه السلام مى گیرند احساس حقارت نمى كنند.
تفاوت چهارم
در خمس و زكات به پرداخت كننده اعتماد مى شود، یعنى اولاً خودش حساب مال خود را مى كند نه بازرس و مأمور دولت. ثانیاً كسى را كه مى خواهد مال خود را به او بدهد انتخاب مى كند كه كدام مرجع و عالم متّقى تر باشد. ثالثاً از مصرف آن زیر نظر مجتهد عادل آگاه است و مى داند در كجا هزینه مى شود.
تفاوت پنجم
در خمس و زكات هدفِ گیرنده، رشد و پاك كردن مردم و هدفِ پرداخت كننده قرب به خداست.
خمس را از مازاد مخارج سالانه مى گیرند، ولى مالیات از اصل درآمد مردم گرفته مى شود.

راه مقاومت در برابر وسوسه ها

ما باید در برابر وسوسه ها و القائاتى كه مى شود، جمله امام رضا علیه السلام را فراموش نكنیم كه فرمود: خمس وسیله حفظ و تبلیغ مكتب ما و كمك براى بستگان و دوستداران ماست.(75)
و فرمود: «فعلى كلّ من غنم... فعلیه الخمس فان اخرجه فقد ادّى حقّ اللّه ما علیه و تعرض للمزید و حل له باقى ماله و طاب و كان اللّه اقدر على انجاز ما وعده العباد من المزید و التطهیر من البخل على ان یغنى نفسه مما فى یدیه من الحرام الّذى بخل فیه بل قد خسر الدنیا والاخرة... فاتّقوا اللّه واخرجوا حقّ اللّه مما فى ایدیكم یبارك اللّه لكم فى باقیه و یزكو فانّ اللّه عزّوجلّ الغنى و نحن الفقراء و قال اللّه: «لَن یَنَالَ اللَّهَ لُحُومُهَا وَلَا دِمَاؤُهَا وَلَٰكِن یَنَالُهُ التَّقْوَىٰ مِنكُمْ»(76) فلا تدعوا التقرّب الى اللّه بالقلیل والكثیر على حسب الامكان و بادروا بذلك الحوادث واحذروا عواقب التسویف فیها فانما هلك من هلك من الامم السابقة بذلك»(77)، اگر خمس بدهید حق خدا را داده و باقى مال براى شما حلال مى شود و در معرض اضافه شدن قرار مى گیرید و خداوند بر انجام وعده ى لطفى كه به پرداخت كننده داده از هر كس تواناتر است، ایمان و توكل بر وعده هاى الهى از تكیه بر مال حرامى كه در دست دارد و بخل مى كند بهتر است زیرا او با نپرداختن خمس، خسارت دنیا و آخرت را براى خود كسب كرده است. پس، از خداوند پروا كنید و از آنچه در دست دارید، حق خدا را بپردازید تا خداوند در باقى مال شما بركت دهد و شما تزكیه شوید. (و بدانید كه) خداوند بى نیاز و ما فقیر هستیم. قرآن (به كسانى كه قربانى مى كنند،) مى فرماید: خداوند از گوشت و خون حیوانات قربانى سهمى نمى برد، ولى شما با این عمل روحیه تقوى و قرب خودتان را به او نشان مى دهید پس خود را از قرب به خدا محروم نكنید خواه كم باشد یا زیاد و بدینوسیله حوادث تلخ را از خود دور كنید و از عواقب سوء تأخیر بترسید (و بدانید) دلیل هلاكت امت هاى سابق همین تأخیرها بوده است.

موارد ومصارف خمس - خمس براى كیست؟

در آیه 41 سوره انفال موارد خمس چنین بیان شده است: «وَاعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُم مِّن شَیْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِی الْقُرْبَىٰ » بدانید هر چه را كه بدست آوردید پس قطعاً یك پنجم آن براى خدا و رسول و ذى القربى است.
از امام رضا علیه السلام درباره این آیه سؤال شد كه سهم خدا را به چه كسى بدهیم؟ فرمود: سهم خدا، به رسول خدا مى رسد و هر چه براى رسول خداست براى امام است.(78)
ناگفته پیداست كه سهم خدا و رسول و امام، امروزه باید در راه معرّفى مكتب و احكام آن و عزّت و نجات پیروان آن صرف شود.