معاد و جهان پس از مرگ

نویسنده : آیت الله مکارم شیرازی

3- آن روز که همه چیز در هم کوبیده مى شود!

«کوبنده، چه کوبنده اى؟ و تو نمى دانى کوبنده چیست؟ آن روز که مردم مانند پروانه ها پراکنده شوند! و کوه ها همچون پشم رنگ کرده و زده شده و بر باد رفته متلاشى گردند!»(144)
در حقیقت زلزله و ضربه و لرزه آن روز به قدرى شدید است که همه چیز را در هم مى کوبد و «قیامتى» برپا مى کند!
در اینجا اشاره به وضع انسان هاى سرگردان شده که در نخستین ضربه ها به قدرى به هیجان مى آیند که همچون پروانگانى که پى در پى خود را به شعله هاى شمعها مى کوبند تابسوزند و نابود شوند، خود را به هر طرف مى زنند!
بعضى معتقدند که بر خلاف تصور مشهور و شاعرانه و دلپذیرى که درباره پروانه و شمع در اذهان وجود دارد که از عشق و پاکبازى و قربانى شدنش در پاى معشوق سنگدل و بى رحم، در عین سکوت و خاموشى داستان ها سروده اند، پروانه هرگز قربانى راه عشق به شمع نمى شود بلکه فقط قربانى راه فراموشکارى خویش است، زیرا حافظه اش به قدرى ضعیف و ناتوان است که با نزدیک شدن به شعله شمع و احساس سوزش گرما فوراً به عقب بر مى گردد، اما با گذشتن یک لحظه، فراموشى به او دست مى دهد، مجدداً به سوى شعله باز مى گردد و آنقدر این کار را تکرار مى کند تا جان خود را بر سر فراموشکارى بگذارد!
و شاید تشبیه مردم، در آیات بالا، به پروانه هاى پراکنده به هنگام بروز نخستین نشانه هاى هولناک رستاخیز نیز براى نشان دادن عظمت حادثه است
﴿ صفحه 303﴾
که عقل ها را مى رباید و هوش و حافظه را به کلى از بین مى برد!
این بود قسمتى از نشانه هاى رستاخیز که همگى روشنگر آن است که جهان دیگر باجهانى که در آن زندگى داریم تفاوت فوق العاده زیادى دارد و پس از ویرانى کامل این جهان، در ابعادى فوق العاده گسترده تر طرح ریزى مى شود.
و با این بحث گفتار خود را در بحث معاد و عالم پس از مرگ پایان مى دهیم اگر چه در گوشه و کنار این بحث وسیع و دامنه دار هنوز مسائل دیگرى وجود دارد که شایسته بررسى است، اما ترس از طولانى شدن سخن مانعى از طرح آنهاست.
همچنین در زمینه جهان برزخ و عالمى که واسطه میان این جهان و جهان رستاخیز است بحث هاى بسیار فراوانى است که باید جداگانه و در کتاب مستقلى بررسى گردد.
خداوندا! به ما توفیق مرحمت کن که خود را براى چنان زندگى بسازیم.
پروردگارا! به ما شایستگى حیات جاویدان در جوار رحمتت کرامت نما.
بارالها! ما را یارى فرما که از طریق خدمت هاى بزرگ به آیین پاکت و به بندگانت، صفحات عمر خود را با خطوط زرینى که نمایانگر رضاى کامل توست رقم زنیم و سرانجام به فیض شهادت در راه تو نائل گردیم و در آغوش رحمتت جاى گیریم.

پاورقی

1 - سوره غافر: 19.
2 - سوره ق: 16.
3 - سوره حدید: 4.
4 - سوره کهف: 49.
5 - سوره کهف: 49.
6 - سوره اسراء: 14.
7 - سوره فصلت: 20.
8 - سوره همزه: 6 و 7.
9 - «وَ اعْبُدْ رَبَّکَ حَتّى یَأْتِیَکَ الْیَقینُ» سوره حجر (15)، آیه 99.
10 - «وَ کُنّا نُکَذِّبُ بِیَوْمِ الدِّینِ * حَتّى أَتنَا الْیَقینُ» - سوره مدثر (74)، آیات 46 و 47.
11 - نهج البلاغه، خطبه 188.
12 - جامعه شناسى ساموئیل کنیگ، جلد اول، صفحه 291.
13 - تاریخ آلبرماله، تاریخ ملل شرق، جلد اول، صفحه 15.
14 - گویا مردم مصر مى پنداشتند که مردگان پس از بازگشت به این جهان نیاز به اثاث البیت و غذا دارند، لذا یک دست اثاثیه و مقدارى غذا با آنها دفن مى کردند. منظور از نوار نیز ظاهراً همان نوارهاى مومیائى است که بر اندام مردگان مى پیچیدند.
15 - آلبرماله، تاریخ ملل شرق و یونان، جلد اول، صفحه 47 و 48.
16 - روح الدین الاسلامى، صفحه 116.
17 - تاریخ دویل دورانت، جلد اول، صفحه 93.
18 - دایرة المعارف قرن بیستم، ج اول، صفحه 39.
19 - فرهنگنامه، جلد 14، صفحه 1393.
20 - آلبرماله، تاریخ ملل شرق، جلد اول، صفحه 46.
21 - سوره سبأ (34)، آیه 7 و 8.
22 - کتاب «راه طى شده».
23 - سوره مؤمنون (23)، آیه 115.
24 - کتاب فلسفه (مسائل فلسفى، مکتب هاى فلسفى، مبانى علوم) دکتر شریعتمدارى/ صفحه 363.
25 - نهج البلاغه، خطبه 224.
26 - نهج البلاغه، خطبه 224.
27 - نهج البلاغه، خطبه 126.
28 - سوره مطففین (83)، آیه 4 تا 6.
29 - سوره کهف (18)، آیه 110.
30 - سوره فرقان (25)، آیه 21.
31 - سوره آل عمران (3)، آیه 30.
32 - سوره کهف (18)، آیه 49.
33 - سوره قیامت (75)، آیه 1 تا 4.
34 - سوره بقره (2)، آیه 96.
35 - سوره حج (22)، آیه 7.
36 - سوره سبأ (34)، آیه 7 و 8.
37 - سوره ق (50)، آیه 15.
38 - سوره یس (36)، آیه 78.
39 - سوره یس (36)، آیه 79.
40 - سوره یس (36) آیه 81.
41 - سوره انبیاء (21)، آیه 104.
42 - سوره فاطر (35)، آیه 9.
43 - سوره ق (50)، آیه 9 تا 11.
44 - سوره حج (22)، آیه 5 و 6.
45 - «مرخ» بر وزن چرخ و «عفار» بر وزن تبار، دو نوع چوب آتش زنه بوده که اولى را زیر قرار مى دادند و دومى را روى آن مى زدند و مانند سنگ آتش زنه جرقه از آن مى جست!
46 - سوره احقاف (46)، آیه 33.
47 - سوره یس (36)، آیه 83 و 82.
48 - سوره کهف (18)، آیه 10 تا 12.
49 - سوره کهف (18)، آیه 19 تا 21.
50 - اعلام القرآن، صفحه 153.
51 - اقتباس از کتاب قاموس مقدس، صفحه 87.
52 - اعلام القرآن، صفحه 154.
53 - اقتباس از کتاب فرهنگ نامه (دائرة المعارف جدید فارسى) ماده «زمستان خوابى».
54 - مجله دانشمند، بهمن ماه 47، صفحه 4.
55 - سوره کهف (18)، آیه 18.
56 - سوره حج (22)، آیه 5.
57 - نهج الفصاحه، حدیث 367.
58 - مجلسى، بحارالانوار، جلد 37، صفحه 146.
59 - ویل دورانت، تاریخ تمدن، جلد اول، صفحات 211 - 224 و 225.
60 - سوره زمر (39)، آیه 46.
61 - سوره بقره (2)، آیه 48.
62 - سوره رعد (13)، آیه 41.
63 - سوره همزه (104)، آیه 6 و 7.
64 - سوره فصلت (41)، آیه 20.
65 - فیض کاشانى، تفسیر صافى، ذیل آیه 7 سوره الرحمن.
66 - براى توضیح بیشتر درباره فلسفه آفرینش به کتاب «معماى هستى» مراجعه فرمائید.
67 - سفرى به جهانهاى دور دست، صفحه 8.
68 - سوره مؤمنون (23)، آیه 115.
69 - سوره قیامت (76)، آیه 36 تا 40.
70 - تفسیر مجمع البیان، جلد 10، سوره قیامت.
71 - ارانى، تقى، پیسکولوژى، صفحه 23.
72 - ارانى، تقى، بشر از نظر مادى، صفحه 6.
73 - به کتاب «فیلسوف نماها» از نگارنده مراجعه شود.
74 - پسیکولوژى، صفحه 104.
75 - سایکولوژى، صفحه 106.
76 - مدیوم به کسى مى گویند که به واسطه او با ارواح ارتباط پیدا مى کنند، و او را در خواب مغناطیسى فرو مى برند.
77 - نهج البلاغه، کلمات قصار، حکمت 130.
78 - سیره ابن هشام، جلد اول، صفحه 639.
79 - مدارک ما در موضوعات بالا: دائرة المعارف فرید وجدى - عالم پس از مرگ - اسرار مرگ - التنویم المغناطیس، است.
80 - آرى تنها وجودى که خواب در ذات او راه ندارد، ذات پاک خداست همان طور که قرآن مى گوید: «لا تَاخُذُهُ سِنُة وَ لا نَوْم» هیچ گاه خواب سبک و سنگینى او را فرا نمى گیرد» - سوره بقره (2)، آیه 255.
81 - اقتباس از پسیکولوژى دکتر ارانى، صفحه 196.
82 - اصول روانکاوى فروید، صفحه 136.
83 - سوره سجده (32)، آیه 11.
84 - سوره مؤمنون (23)، آیه 35.
85 - سوره سجده (32)، آیه 10.
86 - سوره سبأ (34)، آیه 7 و 8.
87 - سوره روم (30)، آیه 11.
88 - این راه را در هیچ یک از نوشته هاى پیشینیان نیافته ایم، بنابراین چون براى اولین بار این راه عرضه مى شود شاید نیاز به بررسى هاى بیشتر دارد تا ارزش نهائى آن آشکارتر شود.
89 - فَاِذَا هُمْ مِنَ الاَجْدَاثِ اِلَى رَبِّهِمْ یَنْسِلُونَ (یس، 51) - یَخْرُجُونَ مِنَ الاجْدَاثِ کَاَنَّهُمْ جَرَاد مُنْتَشِر (قمر، 8) - یَوْمَ یَخْرُجُونَ مِنَ الاَجْدَاثِ سِرَاعاً (معارج، 43).
90 - سوره یس(36)، آیه 79.
91 - سوره یونس (10)، آیه 61.
92 - سوره نساء(4)، آیه 41.
93 - سوره نور(24)، آیه 24.
94 - سوره فصلت (41)، آیه 21.
95 - سوره زلزله (99)، آیات 4 و 5.
96 - سوره ق(50)، آیه 21.
97 - سوره بقره(2)، آیه 202.
98 - سوره الرحمن (55)، آیه 7.
99 - سوره حدید (57)، آیه 25.
100 - نهج البلاغه، خطبه 3 (شقشقیه).
101 - در حدیث از پیامبر(ص) نقل شده: «اَلظُّلْمُ هُوَ الظُّلُمَاتُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ» (سفینه، ماده ظلم).
102 - «إِنَّ الَّذینَ یَأْکُلُونَ أَمْوالَ الْیَتامى ظُلْمًا إِنَّما یَأْکُلُونَ فی بُطُونِهِمْ نارًا; آنها که اموال یتیمان را از روى ستم مى خورند آتش در دلهاى خود مى خورند (و به جرم سوزاندن دلهاى یتیمان، دلهاى آنها مى سوزد)». سوره نساء (4)، آیه 10.
103 - یَوْمَ تَرَى الْمُؤْمِنینَ وَ الْمُؤْمِناتِ یَسْعى نُورُهُمْ بَیْنَ أَیْدیهِمْ وَ بِأَیْمانِهِمْ; آن روز که مردان و زنان با ایمان را مى بینى که نور آنها در پیش رو و سمت راست آن ها حرکت مى کند». سوره حدید (57)، آیه 12.
104 - «الَّذینَ یَأْکُلُونَ الرِّبا لا یَقُومُونَ إِلاّ کَما یَقُومُ الَّذی یَتَخَبَّطُهُ الشَّیْطانُ مِنَ الْمَسِّ» سوره بقره(2)، آیه 275.
105 - «سَیُطَوِّقُونَ مَا بَخَلُوا بِهِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ» سوره آل عمران (3)، آیه 180.
106 - سوره کهف (18)، آیه 49.
107 - سوره جاثیه(45)، آیه 33.
108 - سوره زلزال(99)، آیه 6.
109 - سوره زلزال (99)، آیات 7 و9.
110 - سوره سجده (32)، آیه 17.
111 - صدوق، من لا یحضره الفقیه، جلد 1، صفحه 295، حدیث 905.
112 - سوره رعد (13)، آیه 35.
113 - سوره محمد(47)، آیه 15.
114 - سوره دهر (76)، آیه 14.
115 - سوره مطففین (83)، آیات 25 و 26.
116 - سوره زخرف (43)، آیه 71.
117 - سوره حجر(15)، آیه 47.
118 - سوره انعام (6)، آیه 127.
119 - سوره یونس (10)، آیه 10.
120 - سوره جن (72)، آیه 15.
121 - سوره بقره(2)، آیه 24.
122 - سوره همزه (104)، آیات 6 و 7.
123 - سوره هود (11)، آیه 108.
124 - سوره هود (11)، آیه 107.
125 - سوره بقره(2)، آیه 81.
126 - سوره یس(36)، آیه 54.
127 - سوره جاثیه (45)، آیه 33.
128 - سوره قصص (28)، آیه 84.
129 - وسائل الشیعه، جلد اول، صفحه 36، حدیث 4.
130 - سوره سبأ(34)، آیه 15.
131 - براى توضیح بیشتر به جلد اول «تفسیر نمونه» مراجعه فرمایید.
132 - سوره آل عمران (3)، آیه 169.
133 - تفسیر مجمع البیان / جلد 2 / صفحه 538 در ضمن یک حدیث مفصل.
134 - همان.
135 - سوره نجم (53)، آیات 13 تا 15.
136 - سوره توبه (9)، آیه 49 - و سوره عنکبوت (29)، آیه 54.
137 - سوره آل عمران (3)، آیه 133 و 131 - سوره بقره (2)، آیه 24.
138 - سوره آل عمران (3)، آیه 133.
139 - سوره حدید (57)، آیه 21.
140 - سوره ق(50)، آیه 22.
141 - سوره ابراهیم (14)، آیه 48.
142 - «یا أَیُّهَا النّاسُ اتَّقُوا رَبَّکُمْ إِنَّ زَلْزَلَةَ السّاعَةِ شَیْءٌ عَظیمٌ *یَوْمَ تَرَوْنَها تَذْهَلُ کُلُّ مُرْضِعَة عَمّا أَرْضَعَتْ وَ تَضَعُ کُلُّ ذاتِ حَمْل حَمْلَها وَ تَرَى النّاسَ سُکارى وَ ما هُمْ بِسُکارى وَ لکِنَّ عَذابَ اللّهِ شَدیدٌ» سوره حج (22)، آیات 1 و 2.
143 - سوره تکویر (81)، آیات 1 تا 14.
144 - الْقارِعَةُ * مَا الْقارِعَةُ * وَ ما أَدْراکَ مَا الْقارِعَةُ * یَوْمَ یَکُونُ النّاسُ کَالْفَراشِ الْمَبْثُوثِ * وَ تَکُونُ الْجِبالُ کَالْعِهْنِ الْمَنْفُوشِ. سوره قارعه (110)، آیات 1 تا 5.