معاد و جهان پس از مرگ

نویسنده : آیت الله مکارم شیرازی

معاد جسمانى و روحانى

آیا زندگى بعد از مرگ تنها جنبه روحانى دارد؟ یعنى جسم به هنگام مرگ براى همیشه از ما جدا مى شود و زندگى جاویدان تنها مربوط به روح است؟
و یا اینکه معاد در هر دو جنبه صورت مى گیرد، یعنى جسم و روح توأماً باز مى گردند؟
و یا اینکه معاد جنبه روحانى و نیمه جسمانى دارد، یعنى روح باز مى گردد و جسم هم بر مى گردد، اما نه این جسم مادى عنصرى معمولى، بلکه جسم لطیفى که مافوق این جسم و عصاره آن است بازگشت مى کند.
و یا اینکه معاد صرفاً جنبه جسمانى دارد و این عقیده کسانى است که براى روح استقلالى قائل نیستند و آن را از آثار و خواص همین جسم مى دانند. هر یک از این چهار نظریه طرفدارانى دارد.

نظر اول: معاد روحانى

بسیارى از فلاسفه پیشین طرفدار این عقیده بودند و مى گفتند به هنگام مرگ روح براى همیشه از بدن جدا مى شود و در عالم ارواح باقى مى ماند، بنابراین مسئله «معاد» یعنى بازگشت اصولاً مفهومى ندارد و بازگشتى در کار نیست، بلکه روح به بقاى خود همچنان ادامه مى دهد، آنها معتقد بودند
﴿ صفحه 230﴾
همانطور که جوجه براى مدتى نیاز دارد که در درون پوست تخم مرغ زندگى کند، و جنین در شکم مادر، و هنگامى که دوران تکاملى خود را در آن طى کردند و از آن جدا شدند، دیگر هرگز به آن باز نمى گردند، نه مرغ به درون پوست بر مى گردد و نه جنین بعد از تولد به رحم، انسان نیز چنین است و بنابراین تمام پاداشها و کیفرها، لذات و ناراحتیهاى پس از مرگ و جهان دیگر همه جنبه روحانى دارد.

نظر دوم: معاد در دو جنبه

این نظر را جمعى از دانشمندان و فلاسفه قدیم و جدید اختیار کرده اند، و - همانطور که خواهیم دید - آیات قرآن هم عموماً این نظر را تأیید مى کند که در رستاخیز اجزاى پراکنده جسم جمع آورى و نوسازى مى شود و جان مى گیرد، منتها در سطحى بالاتر و در جهانى و حیاتى عالیتر.