مفاهیم تحریف شده

نویسنده : آیت الله مکارم شیرازی

مفهوم بدعت

مفهوم مهمّ اسلامى دیگر كه از سوى برخى مورد تحریف واقع شده، مسئله «بدعت» است.
در ابتدا لازم است با معنى این مفهوم آشنا شویم.
بدعت یعنى كسى خودسرانه احكام اسلام را مطابق ذوق وسلیقه خویش تغییر دهد، حكمى را اضافه یا حذف كند.
در احادیث اسلامى به‌شدت با این مسئله مخالفت شده است كه چند نمونه را عرض مى‌كنیم.
پیامبر اكرم (ص) مى‌فرمایند :
«كُلُّ بِدْعَةٍ ضَلاَلَةٌ وَ كُلُّ ضَلاَلَةٍ فِی النَّارِ»[95] . هر بدعتى گمراهى است و هر گمراهى‌اى سرانجامش آتش دوزخ است.
در جایى دیگر امیرمؤمنان على (ع) مى‌فرمایند :
«مَا هَدَمَ الدِّینَ مِثْلُ الْبِدَع»[96] هیچ‌چیز دین را نابود نمى‌كند مگر بدعت‌هاى خودسرانه.
در حدیث سوم كه درمورد همكارى با بدعت‌گذار است پیامبر اكرم(ص) مى‌فرمایند :
«مَنْ تَبَسَّمَ فِی وَجْهِ مُبْتَدِعٍ فَقَدْ أَعَانَ عَلَى هَدْمِ دِینِهِ»[97] كسى كه با بدعت‌گذار همكارى كند حتّى به‌اندازه تبسّم به روى او، دین خود را نابود كرده و به محو اسلام كمك كرده است.

فلسفه تحریم بدعت

فلسفه تحریم بدعت چیست و چرا این‌قدر در تحریم بدعت احادیث سنگینى وارد شده است؟
دلیل آن روشن است، اگر بنا شود احكام اسلام دستخوش سلیقه‌ها گردد بعد از گذشت مدّتى چیزى از اسلام باقى نمى‌ماند. اصالت اسلام زمانى حفظ مى‌شود كه بدعت‌ها در آن راه نیابد.
به‌عنوان مثال ممكن است جمعیّتى پیدا شوند و بدعت بگذارند كه وضو و غسل براى زمانى بوده كه مردم موازین بهداشتى را رعایت نمى‌كردند، ولى در حال حاضر علاوه بر رعایت بهداشت وشستشوى دست‌ورو با صابون، گاه هر روز حمام مى‌كنند، بنابراین نیازى به وضو و غسل نیست!
یا این‌كه زكات براى عصر جامعه كشاورزى و دامدارى بوده است و در جامعه صنعتى امروز، نیازى به آن نیست و مالیات‌ها جایگزین آن مى‌شود!
یا حج براى رؤیت عظمت اسلام است و در حال حاضر كه با فیلم‌بردارى این كار میسر است، ضرورتى براى اعمال حج وجود ندارد! و امثال این موارد كه اگر اعتنا شود بعد از مدتى ماهیّت اسلام تغییر اساسى پیدا خواهد كرد.
بنیان‌گذار اسلام با آینده‌نگرى روشنى كه داشته از ابتدا مسیر این انحرافات را بسته است و از این روایت استفاده مى‌شود كه «هیچ‌كس حقّ تغییر احكام اسلام را ندارد و باید اصالت آن باقى بماند».

تحریف خطرناك در معنى بدعت

با وجود آنچه گذشت دو گروه دچار تحریف شده و مسئله بدعت را تبدیل به مفهوم ضدّ آن كرده‌اند.
گروه اوّل : گروهى هستند كه اخیراً به‌وجود آمده‌اند و از آیات واحكام اسلام قرائت تازه‌اى ارائه مى‌دهند؛ به‌عنوان مثال مى‌گویند : احكام جزائى اسلام مربوط به زمان ما نیست! و یا رباخوارى مربوط به زمان سابق بود و بانكدارى امروز بدون رباخوارى اداره نمى‌شود! یعنى بدعت اسلامى را با نام «قرائت تازه» مطرح مى‌كنند.
در پاسخ مى‌گوییم: مفاهیم اسلام مانند اصول صَرف و نحو ولغت هر زبانى، مشخص و آشكار است و آیا قرائت تازه، چیزى جز تحمیل سلیقه خود بر آیات قرآن واحكام اسلامى چیز دیگرى است؟
باید مراقب باشیم بدعت‌ها در قالب قرائت تازه ما را فریب ندهند كه باعث محو اسلام خواهد شد.
گروه دوم : وهابیون تكفیرى هستند كه هر كار نویى را بدعت مى‌دانند. حتّى در تاریخ آمده است كه دوچرخه را بدعت مى‌دانستند و مى‌گفتند: زمان پیامبر (ص) و خلفا دوچرخه نبوده است، و آن را «مركب شیطان» نامیدند! ولى امروزه تجدیدنظر كرده‌اند و از بهترین اتومبیل‌هاى دنیا استفاده مى‌كنند.
و یا زمانى كه خط تلفن در سربازخانه یا قصر پادشاه آن زمان كشیده شد، عدّه‌اى از وهابیون آن را «خط شیطان» نامیدند!
الآن نیز به همین صورت مثلاً مراسم عید ولادت پیامبر (ص) و هر مراسم جدیدى را بدعت مى‌دانند!
در پاسخ آن‌ها مى‌گوییم: نوآورى، یا عرفى است یا شرعى. نوآورى عرفى مانند قوانین و ساختمان‌ها و تكنولوژى‌هاى روز است كه به تصدیق همه عقلا مانعى ندارد. حتّى ساختمان مسجدالحرام ومسجدالنبى در حال حاضر با زمان پیامبر (ص) قابل مقایسه نیست. وهیچ‌كس این تغییرات را به پیامبر (ص) نسبت نمى‌دهد و نمى‌گوید این‌ها دستور پیامبر (ص) بوده است تا تصوّر شود بدعت شرعى است.
ولى گاهى نوآورى‌ها شرعى است یعنى مى‌گوییم: وضو كه پیامبر (ص) دستور داده‌اند، براى آن زمان است و در حال حاضر نیاز به آن نیست؛ این امر از نظر ما شیعیان نیز مردود است.
بنابراین توجّه داشته باشند كه نوآورى‌هاى عرفى را با نوآورى شرعى مخلوط نكنند و مسلمانان را تكفیر ننمایند و به این بهانه خون بى‌گناهان را نریزند و آلوده خلاف نشوند.